Zdradziła pamięć ojca.

Zdradziła pamięć ojca.

Ludmiła Szymonowna błąka się już od godziny po podwórkach, choć do piekarni z domu ma tylko pięć minut spacerem. Dziś wieczór jest jednak wyjątkowo smutno. Wcale nie chce jej się wracać do swojego mieszkania, w którym czeka na nią tylko zimny czajnik, dawno nieumyta podłoga i tłusty kot Zenek, który przez ostatnie lata stał się jej jedynym towarzyszem jeśli nie liczyć telewizora, który włącza do śniadania i wyłącza dopiero idąc spać. Głosy spikerów dają jakąś iluzję obecności żywych ludzi.

Nogi bolą, w kolanie nieprzyjemnie ćmi, pogoda podła, ale Ludmiła i tak skręca na zarośnięty plac zabaw huśtawki są przemoczone, ławki mokre, a ona siada na krawędzi pod rdzawym daszkiem i głębiej wsadza ręce w kieszenie płaszcza tego samego już od siedmiu lat, bo nowego kupować nie ma po co.

Dawniej jeszcze z mężem, Witkiem, życie było inne. Głośne, pełne, czasem nawet zbyt ciasne, bo w dwupokojowym mieszkaniu rosło dwoje dzieci starszy Kuba i młodsza Bronka. Teraz Kuba z Bronią wyfrunęli, Witka pochowali piętnaście lat temu, a dzieci, którym dała wszystko, ułożyły sobie życie daleko. Kuba z żoną i dwójką chłopców zamieszkał aż w Szczecinie, Bronka wyjechała do Wrocławia, wyszła za jakiegoś informatyka i ciągle jeżdżą w delegacje albo na zagraniczne wakacje. O matce przypominają sobie głównie w święta, przysyłając krótką wiadomość sto lat mamo, buziaki i parę zdjęć wnuków innych, obcych dzieci, które nigdy nie przyjeżdżają na wakacje do babci, bo mają obozy językowe, Hiszpanię czy korepetycje.

Ludmiła wzdycha, obserwując, jak po mokrym asfalcie skacze tłusta wrona szuka czegoś do zjedzenia. Myślała, że dzieci będą oparciem, że starość będzie ciepła, z wnukami odprowadzającymi ją do sklepu albo dzwoniącymi co wieczór. Rzeczywistość okazała się bardziej prozaiczna: Kuba dzwoni raz na miesiąc, jeśli pamięta i zawsze mówi to samo: Mamo, jak tam? U nas praca, dzieci chore. Wiesz, nie mam czasu rozmawiać. Bronka uważa, że przelew na konto raz w miesiącu rozwiązuje wszystkie sprawy i daje jej czyste sumienie.

Emerytura stała się dla Ludmiły jednym wielkim Dniem Świstaka: rano budzi się, włącza telewizor, karmi kota, gotuje kaszę lub jajecznicę, znów telewizor, obiad, telewizor. Wieczorem spacer, potem znowu kawałek telewizji i sen. Czasami łapie się na tym, że zaczyna mówić na głos, komentuje prowadzących albo klnie pod nosem, gdy mówią coś głupiego. Kot Zenek tylko zerka jednym okiem, leniwie porusza ogonem i idzie spać na fotel.

Tego wieczoru wcale nie chce jej się wracać do domu. Pusto tam i duszno. Nawet gdy zaczyna siąpić deszcz, Ludmiła nie rusza się z ławki, tylko mocniej otula się płaszczem i nasuwa czapkę na czoło.

Ludka? rozlega się nagle z boku. Ludmiła, to pani?

Drgnęła i podniosła głowę. Obok stał wysoki, zgarbiony mężczyzna w brązowym, niemodnym trenczu i kaszkiecie, spod którego wyłaniała się siwizna nad uszami i uważne, szare oczy. Od razu go poznała to był Genowef Pawłowski, mieszkaniec sąsiedniej klatki, który też wiecznie kursował z laską po podwórku. Czasem spotykali się w windzie lub przy śmietniku, zamieniali kilka grzecznościowych słów o pogodzie. I tyle.

Genek? zdziwiła się Ludmiła Szymonowna. A co pan tu robi na deszczu? Przeziębi się pan.

A pani? uśmiechnął się, kładąc na mokrą ławkę kawałek gazety wyjętej z kieszeni i siadając obok. Widzę, że już długo tu siedzi pani. Z okna patrzyłem, jak pani przyszła myślałem, zaraz pójdzie, a pani siedzi i siedzi. To pomyślałem, że zejdę, sprawdzę, może coś się stało?

Nic się nie stało odpiera machnięciem ręki. Tylko do domu się wracać nie chce. Taka nostalgia mnie złapała, Genek. Taka, że wyć się chce.

Znam to kiwa głową, wyciągając z kieszeni piersiówkę. Brandy tłumaczy, widząc jej spojrzenie. Na chandrę najlepsze. Napije się pani? Ja w sumie nie piję, ale czasem, mówię pani, trzydzieści pięć procent dobrze robi na duszę.

Początkowo Ludmiła chce odmówić, ale potem myśli: co ma do stracenia? Nikt nie zobaczy, nikt nie oceni. Bierze piersiówkę, łyk i przez gardło przepływa ciepłe, rozgrzewające uczucie.

Dziękuję mówi oddając naczynie. A pan co tak sam? Miał pan ponoć żonę?

Miałem wzdycha Genowef i też popija trochę. Trzy lata temu ją pochowałem. Synowie w Warszawie, jeden na Mokotowie, drugi na Ursynowie. Zajęci, rodziny, praca. Przyjeżdżają raz na pół roku, dzwonią w niedziele. Tak to wygląda u mnie. A u pani?

Dzieci daleko Ludmiła odpowiada krótko. Rzadko dzwonią. Mąż dawno nie żyje.

Rozumiem kiwa głową Genowef. Dwie połówki jednego buta. Dwie samotności.

Siedzą w milczeniu, patrząc jak deszcz stuka o kałuże. Ale to milczenie jest ciepłe, jakby znali się od lat i już wszystko powiedzieli, więc teraz mogą po prostu posiedzieć razem.

Wie pani, Ludko, już długo się pani przyglądam wyznaje nagle Genowef, lekko zmieszany. Taka pani zawsze zadbana, elegancka. Zawsze sama. Chciałem kiedyś podejść, zagadać, ale brakowało odwagi. Dziś to jakby znak z góry siedzi pani, jakby czekała na mnie. Pomyślałem: los.

Ludmiła patrzy na niego zaskoczona.

Patrzył pan na mnie? Po co?

A co mam innego robić? uśmiecha się. Lubię, jak przechodzi pani przez podwórko. Zawsze o tej samej porze, już się przyzwyczaiłem. Jak się pani długo nie pojawia, martwię się.

No proszę kręci głową, a robi jej się ciepło i lekko na sercu, że ktoś o niej myśli, że ktoś ją czeka. Nawet nie wiedziałam.

Więc może byśmy razem chodzili na spacery? proponuje Genowef. Raźniej we dwoje, a i bezpieczniej. Mam laskę, w razie czego dam radę obronić.

A przed czym? Ludmiła śmieje się, pierwszy raz od dawna. Przed wronami?

I przed wronami, i przed wszystkim uśmiecha się on. To co, umowa stoi?

Stoi kiwa ona.

Od tego dnia ich życie się zmienia. Spotykają się codziennie, jeśli pogoda nie jest okropna, i spacerują po parku za blokiem. Genowef opowiada o pracy konstruktora, o fabryce, o tym jak na emeryturze zafascynował się historią i pisze felietony do lokalnej gazety. Ludmiła, była księgowa, słucha z zainteresowaniem, chociaż historii nie rozumie, ale za to świetnie dopytuje. On z kolei chętnie słucha o jej dzieciach, o tym jak z Witkiem budowali letnisko i potem sprzedali je za bezcen, bo dzieciom nie było potrzebne.

Ich rozmowy przeciągają się do nocy. Siedzą na ławkach, nie zważając na czas, a Ludmiła po powrocie do domu uświadamia sobie, że się uśmiecha. W mieszkaniu jest cieplej, bo wieczorem trzeba ugotować nie tylko dla siebie, ale też pomyśleć, czym poczęstować Genowefa. Piecze drożdżówki, kot Zenek, czując zapach świeżej kuchni, łaskawi się i łasi do nóg.

Po miesiącu Genek pierwszy raz zostaje u niej na noc. Tak wyszło zagadali się przy herbacie, patrzą na zegarek, pół do pierwszej. Ludmiła, po krótkim namyśle:

Genek, zostań. Kanapa w salonie się rozkłada, pościelę ci.

Nie będę przeszkadzał? pyta, ale w oczach ma nadzieję.

Będzie dobrze, naprawdę. Miejsca dużo macha ręką.

I tak się zaczyna. Najpierw raz na tydzień, później dwa, aż Genek przynosi swoje kapcie, szczoteczkę i w końcu walizkę z rzeczami. Ludmiła rano słyszy, jak krząta się w kuchni, i czuje, że jest lżej, weselej. Telewizor włączają rzadko tylko na wiadomości albo stary film bo mają o czym rozmawiać bez ekranu. Zenek na początku warczał na intruza, ale z czasem zaakceptował i sypia przy jego nogach.

Genek, jutro zróbmy gołąbki? proponuje kiedyś Ludka przy herbacie z miodem. Lubię kapustę, a dla siebie samej rzadko chce mi się robić.

Jasne! kiwa głową. Ja kupię mięso, ty ugotuj ryż.

I naprawdę razem lepili gołąbki, stojąc na maleńkiej kuchni. Było im razem tak dobrze, że Ludmiła nie dowierzała, że los podarował jej jeszcze takie szczęście.

Jedno tylko psuje tę idyllę myśli o dzieciach. Ludmiła nie może się zdobyć, żeby powiedzieć Kubie i Broni o Genowefie. Wie, że byli zapatrzeni w ojca, Witka, który był dla nich bohaterem, i boi się, że potraktują nowego mężczyznę jako zdradę. Minęło piętnaście lat, lecz zwłaszcza Kuba ciągle stawia ojca za wzór, przy każdej rozmowie wspomina: Tata to by zrobił tak, tata by pochwalił.

Genowef nie naciskał, widząc jej niepokój.

Ludka, dzieci to twoja sprawa mówił. Nie mieszam się. Powiesz, jak poczujesz, że już czas. Mogę poczekać.

Aż nadchodzi dzień urodzin Ludmiły Szymonowny, a dzieci nagle zapowiadają wizytę. Kuba pisze: Mamo, z Bronią zdecydowaliśmy, że przyjedziemy na jubileusz. Co ci kupić? Przyjedziemy całą paczką, z rodzinami, na trzy dni!. Ludmiła najpierw się cieszy, potem ogarnia ją panika. Chodzi po mieszkaniu w kółko, nie wie co robić.

Genek mówi wieczorem przy kolacji. Jest sprawa… Dzieci przyjeżdżają na trzy dni. Całą rodziną.

To super! odpowiada spokojnie, jedząc kaszę z mielonym. Poznasz nas.

Nie wiem, Genek. Oni… Oni mogą tego nie zrozumieć. Bardzo kochali ojca. A jak zacznie się awantura

Jaka awantura? patrzy na nią. Ludka, nie poznaliśmy się w kurorcie. Jesteśmy dwojgiem starszych ludzi, którzy chcą sobie pomóc na resztę lat. Co w tym złego? Nie skaczemy po łóżku, tylko żyjemy razem i się wspieramy. Naprawdę nie zrozumieją?

Nie wiem wzdycha. Kuba jest porywczy, może coś palnąć… Może na razie wrócisz do siebie? Ja pogadam, przygotuję ich, a potem któregoś dnia zaproszę cię na obiad, poznamy się spokojnie.

Genek milknie, patrzy w talerz. Odkłada widelec.

Ludka, serio? Kim ja jestem dla ciebie? Kochankiem, którego trzeba przed dziećmi chować? Od pół roku razem żyjemy, kocham cię, a ty chcesz mnie wystawić, bo przyjeżdżają dzieci?

Genek, to nie tak Ludmiła niemal płacze. Na chwilę tylko, przygotuję ich, pogadam. Potem się poznacie.

Dobrze mówi zmęczonym głosem. Jak chcesz. Spakuję się jutro. Ale wiedz: kocham cię, ale nie zamierzam być kimś do ukrywania.

Nie mów tak drżą jej ręce. Zrozumieją, na pewno. Potrzeba trochę czasu.

Tego czasu nam już nie zostało dużo mruczy, wstając od stołu. Dobrze, nie martw się. Pakuję się.

Następnego dnia Genowef się wyprowadza. Ludmiła zostaje sama, a mieszkanie od razu wydaje się zimne, choć kaloryfery grzeją bez zarzutu. Zenek krąży po pokojach i miauczy. Kobieta głaszcze kota i czeka na dzieci.

Przyjeżdżają w sobotę rano, w przeddzień jej urodzin. Kuba z żoną Anią i dwoma chłopcami, ośmio- i dziesięcioletnim, przyjeżdżają autem, Bronka z mężem Mirkiem i pięcioletnią Leną przyjeżdżają taksówką z dworca. Klatka schodowa rozbrzmiewa śmiechem, tupięciem dzieci, zapachem perfum. Ludmiła krząta się, nakrywa do stołu, w myślach wracając do szafy, gdzie leżą kapcie Genowefa.

Wieczorem, gdy dzieci się najadły i wnuki poległy spać, kobieta zaprasza Kubę i Bronię do kuchni. Serce wali jej jak młot, ręce drżą, ale wie, że musi.

Dzieci zaczyna, gdy siedzą przy stole. Muszę wam coś powiedzieć.

Co się stało, mamo? Kuba, postawny facet z zaczynającą się łysiną, patrzy podejrzliwie. Chora jesteś?

Nie, nie jestem Ludmiła zbiera się na odwagę. Poznałam kogoś. Genowefa Pawłowskiego. Od pół roku razem mieszkamy.

W kuchni zapada kompletna cisza. Kuba nieruchomieje z kubkiem w dłoni, Bronka, wysoka, szczupła blondynka z modnymi paznokciami, opiera się łokciami o blat i wpatruje w matkę.

Jak to mieszkacie razem? pyta lodowatym tonem. Zwariowałaś mamo? Ile masz lat?

Sześćdziesiąt pięć odpowiada Ludmiła cicho. Ale jeszcze żyję.

Co ma do tego życie?! wybucha Kuba, odstawiając kubek. Z facetem obcym do mieszkania, które z ojcem kupowaliście, gdzie my dorastaliśmy?!

On nie obcy protestuje matka. Dobry człowiek, inżynier był…

Co mnie to obchodzi! przerywa Kuba. Mamo, zdradziłaś pamięć ojca! Rozumiesz? Całe życie tu mieszkał, a ty obcego faceta do jego domu?!

Kuba, nie krzycz, dzieci śpią Bronka syknęła, sama podnosi głos. Mamo, rozumiemy, że jesteś samotna, ale przesadzasz. Radziłaś się nas w ogóle? Spytałaś, czy możesz?

Muszę pytać was, z kim mi mieszkać? słowa więzną jej w gardle. Jestem dorosła! Mam prawo do życia prywatnego!

„Prywatne życie” parska Kuba. Sześćdziesiąt pięć lat! Masz o wnukach myśleć, a nie o facetach! Przyjeżdżamy do ciebie, a tu się okazuje, że mamuśka mieszka z kochasiem! Gdzie on teraz? Schowałaś go?

Odszedł głos jej się łamie. Poprosiłam, by się wyprowadził na czas wizyty. Chciałam z wami pogadać, przygotować.

Przygotować? Bronka składa ręce na piersiach. I jak? Przecież to szok, mamo. Jest mi przed mężem wstyd. Moja matka i kochanek jak jakaś sama nie wiem kto.

Bronka, przestań! Ludmiła nie wytrzymuje, łzy spływają po policzkach. To nie kochanek! Bliski człowiek! Chodzimy razem na spacery, gotujemy razem! Nie robimy niczego złego!

Gotujecie razem! ironizuje Kuba. A ojca już zapomniałaś, co? Latami mieszkałaś z nim, a teraz jakiegoś gościa do mieszkania?

Nie waż się tak o nim mówić! matka wybucha. Nie znasz go!

I nie chcę znać! ryczy Kuba. Albo my, albo on. Jeśli dalej z nim będziesz, nie przyjedziemy. Ani ja, ani Bronka, ani wnuki. Nie chcemy, żeby dzieci widziały takie rzeczy.

Dokładnie dorzuca Bronka. Decyduj. My albo on.

Ludmiła pochyla głowę, łzy kapią na świąteczny obrus. Chciała powiedzieć, że kocha ich wszystkich, że Genowef też jest ważny, że nie umie wybrać, ale nie może się wysłowić. Kuba i Bronka patrzą na siebie, wstają i wychodzą z kuchni, zostawiając ją samą.

W nocy nie śpi. Leży, patrzy w sufit. Wspomina, jak Genek przynosił jej kwiaty, jak się razem śmiali z głupiego programu w telewizji. Jak głaskał Zenka i rozmawiał z nim, jak żegnał pocałunkiem. A obok tego twarze dzieci, złe, zimne.

Rano budzi się zmęczona, boli ją głowa. Trzeba zrobić śniadanie, ale brakuje sił. W kuchni Kuba już pije kawę, Ania smaży jajka.

Mamo, jak się czujesz? Ania ostrożnie. Nie wyglądasz dobrze.

W porządku warczy, nalewając herbatę.

Mamo Kuba odkłada kubek. Z Bronią porozmawialiśmy. Wyjeżdżamy dziś. Nie chcemy świętować w takiej atmosferze.

Jak to, wyjeżdżacie?! Ludmiła szeroko otwiera oczy. Przecież dopiero przyjechaliście

Tak trzeba, twardo mówi Kuba. Nie chcemy, żeby dzieci patrzyły na babkę, która… Nic, nie będę gadać. Prezenty zostawimy w przedpokoju. Zadzwonimy kiedyś.

Kuba, błagam zaczyna matka, ale on już wyszedł.

Godzinę później mieszkanie pustoszeje. Ania, choć współczująca, nie śmie sprzeciwić się mężowi. Ludmiła stoi pośrodku przedpokoju, patrzy na paczki po prezentach i czuje się, jakby ktoś dźgnął ją nożem.

Cały dzień przesiedziała w fotelu, telewizor był cichy i wyłączony. Zenek tulił się do niej, ale to nie pomagało. Wieczorem wzięła telefon i zadzwoniła do Genowefa.

Genek odezwała się, gdy odebrał. Jej głos był cichy, martwy. Nie przychodź więcej. Nie będziemy się spotykać.

Ludka, co się stało? Płaczesz? Oni są przeciw?

Są przeciw. Bardzo przeciw. Powiedzieli, że jak zostanę z tobą, nie będą ze mną rozmawiać. Ani oni, ani wnuki.

Wybrałaś ich? po dłuższej pauzie pyta Genowef. Przecież szantażują cię. Nie mają prawa tak traktować.

Wiem. Ale to moje dzieci, Genek. Ty jesteś cudowny, ale Przepraszam.

Ludka drży mu głos. Nie rób tego. Przecież jesteśmy sobie bliscy. Kocham cię. Oni cię chcą kontrolować. Nie widzisz?

Wiem Ale nie mogę inaczej. Wybacz. Żegnaj.

Rozłącza się, wyłącza telefon. Siada w fotelu, tuli Zenka i płacze jak nigdy nawet po śmierci Witka nie płakała tak, bo wtedy miała dzieci. Teraz została zupełnie sama.

Mija dwa miesiące. Ludmiła znów od rana puszcza telewizor na cały regulator, gada do siebie, gotuje kaszę już tylko dla siebie. Zenek czasem siada pod drzwiami, patrzy na nią z wyrzutem: A gdzie Genek? Kiedy wróci?. Ludmiła głaszcze kota i milczy.

Kilka razy ma ochotę zadzwonić do Genka, ale przypomina sobie, że obiecała dzieciom i ręka zawisa nad telefonem. Dzieci dzwonią coraz rzadziej; Kuba ogranicza się do lakonicznych smsów: Jak tam, mamo? Wszystko ok?. Bronka milczy, tylko wrzuca zdjęcia Lenki do grupy. Nikt nie pyta o jej zdrowie, nikt się nie interesuje, czy czegoś nie potrzebuje. Czuje się coraz mniej potrzebna.

Pewnego wieczoru, wracając ze sklepu, spotyka w windzie sąsiadkę z czwartego, panią Zofię, znaną plotkarę.

Ludka! klaszcze w dłonie Zofia. Coś cię samej widuję. A gdzie Genowef? Dawno go nie ma. Pokłóciliście się?

Nie, pani Zosiu odpowiada cicho Ludmiła. Rozeszliśmy się.

Ojej, szkoda, taka ładna para z was była. On, podobno, teraz chory. Widziałam, jak z trudem chodzi, z laseczką, sam, sam. Syn przyjechał, ale tylko na chwilę i wrócił do siebie.

Chory? serce Ludmiły przestaje bić. Co mu jest?

Kto to wie Zosia wzdycha. Źle wygląda. Wychudł, pobladł.

Winda staje, Ludka wysiada na swoim piętrze i przez chwilę patrzy na zamykające się drzwi. W głowie szumi: On chory, samotny, a ja tu siedzę i czekam na dzieci, których nie ma. Co ja robię? Po co go zostawiłam?.

Wraca do mieszkania, odkłada zakupy, patrzy na telefon. Cesarzowe stoją przy nim długo, w końcu wybiera numer. Sygnał, drugi, trzeci już chce przerwać, gdy słyszy słaby, chrapliwy głos:

Tak?

Genek, to ja Jak się masz?

Ludka? Dzwonisz? Pozwoliły ci dzieci?

Genek, nie gadaj o dzieciach, głos jej się łamie. Chory jesteś? Czemu nie powiedziałeś?

Po co miałem? Wybrałaś nie chciałem cię obciążać.

Głupku wyciera łzy. Już idę. Czekaj na mnie.

Zakłada płaszcz, łapie torebkę i wybiega z mieszkania. W sąsiedniej klatce na trzecim piętrze długo czeka pod drzwiami. W końcu otwiera on chudy, poszarzały, ale uśmiecha się do niej tym swoim ciepłym uśmiechem, od którego zawsze mięknie jej serce.

Ludka Po co przyszłaś?

Bo ty głupi jesteś, Genku, i ja głupia. Wybacz mi. Już wszystko wiem. Dzieci mnie zostawiły, ty jesteś mi potrzebny. Jesteś moim najbliższym człowiekiem.

Przytula go i stoją tak długo, w korytarzu. Potem Ludka prowadzi Genka do kuchni, sadza, rozpakowuje zakupy i zaczyna gotować kolację.

Jutro zadzwonię do Kuby mówi przy czajniku. Powiem, że przyjmują cię albo wcale mnie nie mają. Już nie będę wybierać. Wybrałam.

Ludka, nie warto się kłócić o mnie z dziećmi próbuje Genek.

Warto, Genek. Połowę życia dla nich poświęciłam, a oni mnie szantażują. Wystarczy. Też jestem człowiekiem, chcę szczęścia. Ty jesteś moim szczęściem.

Karmi go, układa do snu i nocuje u niego. Rano bez zwłoki dzwoni do syna.

Kuba bez wstępów. Podjęłam decyzję. Będę z Genowefem Pawłowskim, bo się kochamy. Jak nie możecie tego zaakceptować, nie będę was zmuszać. Ale proszę, przemyślcie to. Jestem matką i mam prawo do swojego życia. Nie zdradzam pamięci taty i nie wam mnie oceniać.

W słuchawce cisza. Potem Kuba: Mamo, oszalałaś. Przecież ostrzegaliśmy.

Ostrzegaliście zgadza się. Ale wybieram siebie. Jak będziecie chcieli mnie zobaczyć, zapraszam. Jeśli nie taka już moja dola. I tak was kocham, nawet jeśli nie przyjedziecie. Ale rozkazywać już nie pozwolę.

Odkłada słuchawkę i oddycha z ulgą. Na sercu lekko, jakby spadł z niej wielki ciężar.

Tydzień później dostaje sms od Broni: Mamo, pogadaliśmy z Kubą. Nie akceptujemy, ale jeśli ci z tym lepiej Przyjeżdżaj do wnuków kiedy chcesz. Nie mów nam o Genowefie, to dla nas trudne.

Ludmiła czyta, wzdycha i odkłada telefon. Wie, że pełnej akceptacji nie będzie, ale to już kompromis. Najważniejsze, że obok siedzi Genek, Zenek mruczy mu na kolanach, telewizor działa w tle, ale nie słuchają już spikerów, tylko siebie nawzajem.

Genek, uśmiecha się Ludmiła. To jutro może gołąbki, co? Kupiłam kapustę.

Jasne. Mięso kupię, ty ugotujesz ryż.