Ta historia wydarzyła się w polskiej szkole w czasach PRL-u

Ta historia wydarzyła się w polskiej szkole podstawowej w roku 1986. Świadkami byli ośmioletni uczniowie, którzy jednak nikomu nic nie powiedzieli, dlatego sprawa nie wyszła poza szkolne mury. Nawet rodzice, choć pewnie prędzej czy później dowiedzieli się, co się wydarzyło, nie mieli pretensji do wychowawczyni. Nikt.

O wszystkim dowiedziałem się od samej nauczycielki. Do końca życia dręczyły ją wyrzuty sumienia i poczucie winy wobec ucznia, wobec którego zachowała się bardzo surowo.

Tamta sytuacja faktycznie była wyjątkowo trudna do zniesienia. Szczerze mówiąc, do dziś nie wiem, jak się do niej odnieść.

Chętnie poznam wasze zdanie

Do mniejszego miasta na Mazowszu przyjechała świeżo po studiach młoda nauczycielka nazwijmy ją panią Martą Kowalską. Miała zaledwie 22 lata i żadnego doświadczenia. Jedno, czego jej nie brakowało, to chęci udowodnienia, że się nadaje do zawodu zarówno pod względem fachowym, jak i jako człowiek.

Trzeba przyznać, że szło jej nieźle. Dostała klasę, do której uczęszczały dzieci będące po wnikliwym doborze (w równoległej klasie uczyły się dzieci o specjalnych potrzebach). Uczniowie dobrze się uczyli, rodzice byli zadowoleni, a dyrekcja nie miała powodów do narzekań na dyscyplinę.

Wśród trzydziestu pięciu uczniów zawsze znajdzie się kilku takich, którzy zechcą sprawdzić nauczyciela. Pani Marta też miała takich trudniejszych podopiecznych, ale szybko nawiązała z nimi kontakt, potrafiła ich zainteresować, nawet zachęcić do życia klasowego. Wszystkich oprócz jednego…

Romek był z tak zwanej niepełnej rodziny. Matka niespecjalnie się nim interesowała: byle najedzony, byle ubrany i tyle. Chłopak wychowywał się więc sam, taki dziki ptak, nie umiał i nie chciał normalnie rozmawiać ani z dziećmi, ani tym bardziej z dorosłymi.

Pani Marta próbowała do niego dotrzeć na różne sposoby, ale nic nie pomagało. Wszystko robił na przekór. Zdarzało się, że cały czas lekcji spędzał pod ławką, stroił miny do kolegów, wywołując ogólny śmiech. Przeklinał głośno, z wyraźną satysfakcją, żeby wszyscy słyszeli. Wyzywał koleżanki od najgorszych, doprowadzając je nieraz do płaczu. Ostentacyjnie palił papierosy na boisku szkolnym. Nawet starsi uczniowie by się na to nie odważyli.

Gdy ktoś go próbował upominać, stawał zuchwale i rzucał:
No i co mi zrobisz?

Jednak najgorsze w jego zachowaniu było to, że… pluł.

W klasie nie było chyba dziecka, w które Romek choć raz nie splunął.

I robił to z wymierną rozkoszą zbierał ślinę i z wielkim zapałem strzelał w kolejną ofiarę…

Ohyda to mało powiedziane.

Ileż to razy pani Marta rozmawiała z Romkiem, tłumaczyła, zawstydzała bez skutku. Romek z każdym dniem pluł coraz bardziej.

W końcu pani Marta poprosiła o pomoc jego mamę. Nie często angażowała rodziców, ale tu już naprawdę nie wiedziała, co robić.

Proszę porozmawiać z synem. On mnie nie słucha. Popluł już wszystkich i zaraz i ja dostanę swoją porcję.

Matka obiecała pomóc i jak się później okazało obiła syna pogrzebaczem. Romek przyszedł do szkoły cały w siniakach i z nienawiścią w oczach.

W ten sam dzień rozszerzył pole swojej działalności zaczął pluć na korytarzu podczas przerwy. Najpierw dyskretnie ktoś z innej klasy dostawał plwociną z nie wiadomo jakiej strony, a potem już całkiem jawnie.

Wydawało się, że sprawia mu to satysfakcję. Zły śmiał się, widząc, jak dzieci są zdegustowane lub zapłakane. Dlaczego pluł w starszaków? Tego nikt nie potrafił pojąć Był drobny, wątły, zupełnie jakby nie miał instynktu samozachowawczego.

Starsze dzieci nie raz go dopadły, solidnie obili, postraszyli i oczywiście puścili. Romek uciekał, a z pewnej odległości wykrzykiwał w ich stronę najgorsze przekleństwa.

Krótko mówiąc, całej klasie Romka miała dosyć. Punktem kulminacyjnym było, gdy chłopak splunął w głowę wychowawczyni od geografii osoby bardzo lubianej w całej szkole. Wdrapał się na schody i ciskał plwociną w przechodzących piętro niżej. Nauczycielka, widocznie potraktowana jak jedna ze starszych uczennic, nawet nie zorientowała się, co się stało, ale ósmoklasiści widzieli wszystko, powiedzieli jej i zorganizowali Romkowi taką nauczkę, że trafił do pielęgniarki.

Pani Marto, to się źle skończy powiedziała starsza pielęgniarka, gdy winowajca czmychnął do klasy coś trzeba z tym zrobić.

Próbowałam już wszystkiego. On tylko staje się coraz gorszy odpowiedziała zmęczona nauczycielka.

Takie chłopaki rozumieją tylko po swojemu…

Mam mu odpluć? rzuciła złością nauczycielka, bardziej do samej siebie niż do kogokolwiek.

Nie wiem westchnęła pielęgniarka.

To zdanie utkwiło Marcie głęboko w głowie.

Przez jakiś czas po pobiciu Romek był cichy, ale potem zaczął znowu swoje.

Pewnego dnia jedna z dziewczynek miała urodziny. Przyniosła czekoladki, częstowała wszystkich, cała klasa i pani Marta jej składały życzenia. Romek i tu się popisał splunął solenizantce prosto w twarz. Dziewczynka rozpłakała się, a on patrzył hardo na nauczycielkę, jakby chciał powiedzieć:

No i co mi zrobisz?

Pani Marta już więcej nie wytrzymała

Poprosiła Romka do tablicy. Bez słowa zamknęła klasę na klucz. Spojrzała poważnie na dzieci i powiedziała zdecydowanym tonem:

Niech wstanie każdy, w kogo kiedyś splunął Romek.

Wstali prawie wszyscy.

Rozmawialiśmy wiele razy, że to bardzo przykre i obrzydliwe, ale on nie rozumie. Chyba po prostu mówi innym językiem. Dziś spróbujemy mu wytłumaczyć tak, by zrozumiał.

Dzieci wpatrywały się w nauczycielkę. Ponad trzydzieści par pełnych napięcia oczu.

Daję wam pozwolenie na coś bardzo nieładnego. Porządni ludzie nigdy tego nie robią, ale my nie mamy już wyboru. Teraz każdy z was podejdzie i raz splunie w Romka. Może wtedy zrozumie, jak to jest. Mam nadzieję, że dotrze do niego, jak bardzo jest to obrzydliwe.

Dzieci prawie jednocześnie ruszyły w stronę swojego oprawcy. Bez słowa. Romek rzucił się do drzwi, zapominając, że są zamknięte. W końcu dzieci zepchnęły go w kąt pod umywalką i zaczęły go pluć. Jedni czynili to z gorliwością i wyraźnym poczuciem ulgi, inni tylko symbolicznie, wyraźnie zawstydzeni. Ale uczestniczyli prawie wszyscy, najpierw jedni, potem pozostali. Było cicho, nikt się nie śmiał, nikt nic nie mówił.

Jedyne odgłosy to ciche jęki Romka.

Gdy wszyscy wrócili na miejsca, trudno było na niego patrzeć

Wolałbym nie opisywać, jak można wyglądać po czymś takim. Wyobraźcie sobie sami trzydzieści osób pluje w kogoś…

Romek usiadł na podłodze, głowa schowana w ramionach, nie patrzył na nikogo. Ale i tak wszyscy widzieli, jak łzy płyną mu po brudnej, mokrej twarzy.

Pani Marta spojrzała na klasę przez dłuższą chwilę. W klasie panowała przerażająca cisza.

Nie wiem, jak wam, ale mi wstyd. Za siebie, za niego, za nas wszystkich.

Dzieci zwiesiły głowy

Zapamiętajcie ten dzień. Nigdy nie obrażajcie innych ani słowem, ani czynem. Widzieliście, do czego to prowadzi.

Otworzyła szeroko drzwi. Romek, skulony, wybiegł z klasy.

Nie muszę wam mówić, że to nasza tajemnica. Jestem pewna, że sami to wiecie powiedziała cicho pani Marta. Jesteście wolni.

Romek nie pokazał się do końca dnia. Nie było go też następnego dnia.

Pani Marta postanowiła go odwiedzić. Była przygotowana na trudną rozmowę z matką, ale ona sprawiała wrażenie, jakby o niczym nie wiedziała.

Coś z nim nie tak tłumaczyła się bezradnie tylko płacze, do szkoły iść nie chce.

Może mogłabym z nim porozmawiać? zaproponowała nauczycielka.

Matka wpuściła ją do mieszkania.

Kiedy pani Marta weszła do pokoju, Romek schował się pod kołdrę.

Rozumiem, że ci przykro usiadła obok niego, kładąc rękę na głowie i pewnie się boisz, że wszyscy będą się teraz z ciebie śmiać.

Romek nie odezwał się ani słowem.

Ale jesteś odważny, prawda? Może będą się śmiali, ale przecież nie zabiją cię.

W odpowiedzi cisza

Może chcesz przejść do innej klasy? Może tam dzieciom spodoba się, jak w nich plujesz?

Romek wybiegł spod kołdry z zapłakanymi oczami:

Już nigdy nie będę pluł! krzyknął rozpaczliwie Nie przenoście mnie!

No to w porządku. Bo koledzy się martwili, że nie chodzisz do szkoły i czy nic ci się nie stało.

Romek spuścił głowę i tylko milczał.

Pani Marta pogłaskała go po włosach:

No to do jutra!

Do jutra powiedział cicho Romek.

Gdy Romek wrócił do klasy, wszyscy zachowywali się, jakby nic się nie wydarzyło.

Już nigdy więcej w tej klasie nikt nie pluł

W starszych klasach wszyscy nauczyciele zwracali uwagę na niespotykaną zgodę w tej klasie.

Jakby byli jednością mówili niektórzy.

Albo jakby łączyła ich jakaś mroczna tajemnica żartowali inni, przekonani, że mają świetny dowcip.

Być może pani Marta, gdy żegnała swoją pierwszą klasę i odchodziła do innego miasta, powiedziałaby coś na ten temat, ale już nigdy nie wróciła do tamtej szkoły.

Przez wiele lat nauczycielka nie mogła zapomnieć tego okropnego dnia. Rozważała, zastanawiała się, miała poczucie winy. Bała się, że przez własną pochopność skrzywdziła dzieci na całe życie.

Kiedy opowiedziała mi całą tę historię, poradziłem, by dowiedziała się, co dziś dzieje się z Romkiem i wreszcie uspokoiła sumienie.

Tak też zrobiła.

Okazało się, że gdy Romek był w szóstej klasie, jego mama wyszła za mąż za oficera rezerwy. Ojczym zadbał o to, by Romek poszedł do liceum wojskowego i pomógł mu w dostać się do tej szkoły.

Dziś były łobuz ma około 45 lat. Jest oficerem Wojska Polskiego.

Przez te wszystkie lata utrzymywał kontakt z wieloma dawnymi kolegami z klasy. Nawet odwiedzał stare miasto.

I jeszcze jedno: podczas zjazdów klasowych nikt już nie wspomina historii z wychowywaniem Romka. Nawet żartem. Chyba naprawdę już nie pamiętająCzasami pytano Romka o jego dzieciństwo albo dawne szkolne przeżycia odpowiadał z uśmiechem, ale nigdy nie wracał do tamtej sali lekcyjnej sprzed lat. Miał w oczach pewne zrozumienie, na które pracował długo i pewnie bolało go to bardziej, niż łzy pod kołdrą.

Pani Marta, gdy usłyszała o jego wojskowej karierze, zrozumiała coś jeszcze. Na każdym z nas dzieciństwo zostawia ślad, a czasem ten najboleśniejszy jest początkiem największej przemiany. Wybaczyła sobie a może tylko przyjęła tamten dzień za część czegoś większego, co trudno nazwać jednym słowem.

Minęły kolejne lata. Romek przyjechał kiedyś do rodzinnego miasta na pogrzeb dawnej nauczycielki. Spojrzał na grób, położył czerwony znicz i przez chwilę stał w milczeniu. Potem, zanim odszedł, wyszeptał:

Dziękuję.

Może tylko wiatr usłyszał te słowa. Ale to wystarczyło. Czasem jedno dziękuję potrafi zamknąć wszystkie zawiłe historie, nawet te, których nigdy nie opowiada się do końca.