Szukam kobiety o imieniu Aleksandra.

Szukam kobiety o imieniu Jadwiga.

Przez niską bramę wszedł na podwórze studnię, gdzie pod nogami chrupał mokry, topniejący śnieg. To już czwarty taki dziedziniec. Na placu zabaw dzieci kręciły się na huśtawkach, kilku chłopców popychało oranżową hokejową krążek po mokrym betonie, wzbijając wokół wodę. Chłopcy wcale się tym nie przejmowali.

Mężczyzna zatrzymał się na chwilę pod bramą, obrzucając wzrokiem podwórze. Marzył, żeby pamięć nagle się o coś zaczepiła, wyłowiła z głębin zapomniane szczegóły dawnego życia. Ale teraz wszystko było tu inne niż wtedy, w jego wspomnieniach. Nic dziwnego tyle lat minęło. Wtedy nie było tu nic poza sznurami z praniem, szopkami pod oknami, kępami floksów i starymi ławkami.

A teraz…

Tyle lat minęło, wszystko przecież musiało się zmienić. A raczej nie mogło się nie zmienić.

Na obcego, eleganckiego starszego pana w czapce z futrzanym otokiem nikt nie zwracał uwagi. W tych czterech kamienicach mnóstwo mieszkań wynajmowano. Warszawa

Musiał wejść do kamienicy po prawej stronie bramy. Tego był pewien. Pamiętał, że mieszkanie znajdowało się na drugim piętrze, a budynek miał trzy kondygnacje. Mieszkanie na końcu korytarza, drugie z prawej, narożne. Na futrynie drzwi wciąż były różnokolorowe i różnokształtne przyciski z nazwiskami dawnych lokatorów.

Każdy szczegół tamtego mieszkania miał w głowie każdą fałdę na zasłonach, skrzypiącą podłogę, skrzynkę z narzędziami, zielony czajnik z emalią, nawet karalucha, którego łapali dwa dni. Pamiętał wszystko, co skrywały wnętrza…

Ale nie pamiętał numeru mieszkania ani numeru budynku. Wiedział tylko, na jakiej ulicy szukać. Podwórza-studnie ciągnęły się tu jedno za drugim i sam już nie wiedział, w którym jest. Nawet co do klatki schodowej miał wątpliwości chyba druga od bramy… Kamienice wyglądały niemal identycznie, jakby jeden budowniczy je stawiał.

Tak krążył po tych podwórkach…

Prawa kamienica, druga klatka, a może druga brama, jak mówią tu, drugie piętro, drzwi na końcu… Czterdzieste trzecie? Albo…

Jeśli była domofon, wybierał 43.

Dzień dobry, szukam Jadwigi. Proszę, czy może mi Pani/Pan powiedzieć…

Często mu przerywano tu nikt taki nie mieszka, mówiono. Czasem nawet, że taki nie mieszka. Musiał pytać kolejny raz.

Przepraszam, to bardzo ważne. Czy w 1980 w waszym mieszkaniu mogła mieszkać kobieta o imieniu Jadwiga? To dla mnie niezwykle istotne.

Po przejściu trzech podwórek wyjął notes i pisał:

16 nie ma nikogo, 24 stanowczo nie, 32a nie wiedzą, kupili niedawno

Podwórek było sporo, musiał wracać w te, gdzie nie uzyskał odpowiedzi albo nie dodzwonił się do mieszkań, gdzie pozostały jeszcze pytania.

Wspinał się po szerokich, łagodnych schodach ciemnej klatki. Wysokie okna były zakurzone, unosił się koci zapach. Ten sam, co kiedyś pamiętał go.

Dzień dobry! skłonił głowę.

Naprzeciw szła starsza pani w szarym płaszczu z siatką zakupową.

Dzień dobry, do kogo Pan idzie? spytała.

Na drugie piętro. Szukam Jadwigi, kobiety mniej więcej po sześćdziesiątce. Nie wie Pani, czy tu taka mieszka?

W którym mieszkaniu?

Narożne, po prawej. Ale to było dawno, jeszcze gdy były wspólne mieszkania. Numeru kamienicy też nie pamiętam…

Narożne? Nie, tam mieszkają Jankowscy, małżeństwo z dwójką dzieci. Żadnej Jadwigi nie ma. Nigdy o takiej nie słyszałam, a jestem tu od dziecka.

Dziękuję spuścił głowę i ruszył w dół po schodach.

Kobieta ruszyła za nim.

Proszę Pana, a jak nazywa się ta Jadwiga?

Gdybym pamiętał, już bym znalazł w spisie czy przez znajomych. Ale nie pamiętam, właściwie to nie wiem.

Jak to? A kim ona właściwie dla Pana była, jeśli można zapytać?

Zawahał się, spojrzał jej w oczy i nie potrafił znaleźć słów.

Kim jest?

A Jadwiga Jadzia Jagódka

Miłość nie ma definicji, to fakt. Albo jest, albo jej nie ma. Reszta to obrazy, subiektywne układy uczuć i możliwych konsekwencji.

Andrzej Wilczewski przez całe życie miał nadzieję, że miłość jest krucha. Nie przetrwa rozłąki, zniknie, rozwieje się. Tyle lat żył na wspomnieniu tamtych chwil, wzloty szczęścia w jego duszy przynosiły ulgę, ale i ból.

Był winny. Przez czterdzieści lat żył z kalectwem w sercu.

Wspomnienia żyły własnym życiem, pojawiały się w najtrudniejszych chwilach, cień uśmiechu na twarzy. Bliscy nie rozumieli, złościli się. Czasem wywoływały tęsknotę w czasie radości, wtedy wycofywał się w siebie.

Po śmierci żony, z którą dzielił całe życie choć ostatnio mieszkali razem bardziej z przyzwyczajenia niż uczucia serce rozbolało i zafundowało zawał.

Nie kłócili się już w ostatnich latach, każdy miał własny pokój, kontaktowali się tylko w sprawach domowych.

Żona uważała, że mieszkanie należy do niej, a Andrzej jest dodatkiem, którego nie wiadomo gdzie oddać. Tak mówiła swoim znajomym:

No i co z nim zrobić? Niech już mieszka.

W całym domu wszystko błyszczało od pozłacanych ram, kryształów, gustownych, drogich mebli, kolorowych bibelotów i perskich dywanów. W salonie stał biały fortepian, na nim waza z plastikowymi kwiatami.

Fortepian był oryginałem Steinway & Sons i jednocześnie karykaturą; nikt nigdy na nim nie grał. Od czasu zakupu żona sprowadziła kilku muzyków na własne wieczorki, lecz instrument nie przyjął się w towarzystwie woleli kasety.

Dla Andrzeja był to luksusowy stolik na wazon, wart tyle, co trzypokojowe mieszkanie w Warszawie.

Żona próbowała nawet sama nauczyć się gry, zatrudniła nauczyciela, który szybko odszedł. Niewiele rzeczy doprowadzała do końca, poza zabiegami kosmetycznymi czy masażami.

Ciąży nie doniosła trudno ją za to potępiać ale Andrzej podejrzewał, że to jej egoizm nie pozwolił jej zostać matką.

W ostatnich latach myślał o tym dużo. Znał kobietę, pod której palcami fortepian by ożył.

A jednak tęsknił za żoną. Gdy zdrowie obu szwankowało, wspólne spacery po parku, karmienie kaczek nad stawem, nawet wędkowanie Andrzeja sprawiały im radość. Nie mieli już sobie nic do udowodnienia.

Dlaczego wcześniej tu nie chodziliśmy, Jadzia? Przecież jest tak dobrze siedzieli przy stawie.

Bo jesteśmy głupcami kiwała głową żona.

Ale wcześniej oboje gdzieś pędzili. Andrzej piął się po szczeblach urzędniczej kariery, dojrzewał do Warszawy, wsparcie teścia było niezłomne. Każda nowa posada to kolejne wyzwanie, zanim ją rozgryzł już czekał awans.

Był pracowity, zaradny i umiał wymagać od siebie i innych. Takiego zięcia można było sobie wymarzyć podsekretarz stanu Ignacy Paweł Nowak wiedział co robi.

Tyle że początkowo Andrzeja niemal stracił; musiał się postarać, by go zatrzymać żona wygadała się po latach, po śmierci ojca, podczas kłótni z matką Długo nie znała całej prawdy.

A kim ona dla Pana? starsza kobieta była rozmowna.

Ostatkiem sił wykrztusił:

Ona? Chyba wszystkim, co mi zostało

Starsza pani nie zapytała więcej. Domyśliła się, że szuka najbardziej ukochanej osoby.

Poszedł dalej, nogi przemokły. Pukał do drzwi, dzwonił, trafiał na niechęć, czasem długo tłumaczył swoją historię, zaraz potem znów pukał pod kolejnym adresem…

Wieczorem wrócił do hotelu wyczerpany. Położył się na łóżku w ubraniu. Bolały go nogi, plecy, oddech był ciężki, głowa pękała. Następnego dnia znów ruszył na poszukiwania.

***

Jesień tamtego roku była mokra warszawska kostka brukowa błyszczała, przelewały się uliczne strugi, wszędzie pełno było kramów i straganów, handel kwitł pod każdą bramą.

Przyjechali z przyszłym teściem do Warszawy z Torunia na konferencję o reformie budownictwa. Spotkanie było kluczowe dla Nowaka, czekał na awans do centrali. Młody Andrzej Wilczewski nie planował jeszcze życiowych rewolucji, chociaż niespodziewanie wyrósł na prawą rękę sekretarza województwa. Budował nową fabrykę, był energiczny, pełen wiary w przyszłość.

Teraz, w Warszawie, korzystał z chwili, ciesząc się urodą miasta. Nowak miał dla niego mnóstwo zadań. Przemierzał Śródmieście, aż pod Dworcem Gdańskim usłyszał czułe dźwięki skrzypiec. Dźwięk dotknął go głęboko i zamiast wyjść, ruszył za nim.

Młoda, szczupła dziewczyna w błękitnym berecie i delikatnej jedwabnej chuście grała na skrzypcach. Tło stanowiła szara ściana wejścia do metra. Dziewczyna była w kraciastej kurtce, cienkich pantoflach, nogi chude jak u baletnicy. Przed nią leżał futerał, do którego ludzie wrzucali drobne.

Andrzej znieruchomiał. Było w tym widoku coś niezwykłego dramat w dźwiękach, błękit szala, loki dziewczyny, brudna ściana i czerwone z zimna dłonie. Mróz chyba tylko ją napędzał.

Wokół kręcili się handlarze, przechodnie, ktoś potrącił futerał, ktoś wrzucił kilka złotych, ale nikt nie zatrzymywał się na dłużej. Tylko Andrzej słuchał bez ruchu.

Dziewczyna skończyła utwór, podniosła skrzypce pod pachę, rozgrzewała dłonie. Zaraz potem znowu przyłożyła instrument do ramienia i zaczęła grać z zamkniętymi oczami, jakby dawała muzyce całą siebie. Przejście metra wypełniły wzruszające dźwięki.

I nagle obok niej przykucnął chłopiec, może piętnastolatek, zwinął futerał z pieniędzmi i zniknął.

Ukradł! Łapcie złodzieja! krzyknęła handlarzanka. Tłum zawrzał, dziewczyna grała nadal.

Andrzej pobiegł za złodziejem szybko wspiął się po schodach, krzyczał do ludzi:

Zatrzymajcie złodzieja!

Starszy mężczyzna zastąpił drogę chłopakowi, który, próbując się wyrwać, rzucił futerał i pobiegł dalej między samochodami.

Andrzej nie gonił już. Zbierał porozrzucane monety i odłamaną pokrywę futerału. Dziewczyna weszła na górę wyraźnie przerażona.

Oddaję, tu wszystko, co znalazłem podał jej monety.

Nie trzeba, naprawdę. Futer był i tak stary, często się rozpadał. Dziękuję… jej powaga świadczyła o czymś głębszym niż strata pieniędzy.

Często się tu coś takiego dzieje? zapytał Andrzej.

Dziewczyna była wyraźnie zamknięta.

Zdarza się odparła z obojętnością i odwróciła się.

Andrzeja nogi i tak podążyły za nią. Zwalniała coraz bardziej, aż w końcu stanęła na moście. Patrzyła na wodę, wiatr unosił jej błękitny szal.

Nagle wypchnęła futerał ze skrzypcami za barierkę mostu. Zorientował się rzucił się w jej stronę.

Dziewczyno, proszę, nie rób tego!

Dziewczyna zamyśliła się, a on zdążył pochwycić futerał.

Pan… dlaczego?

Nie mogłem pozwolić… Skrzypce same się bronią, widzi Pani? To znak, żeby nadal dawały światu muzykę. Dlaczego chce je Pani zniszczyć?

Obiecałam mamie, że nie będę grała na ulicy

Niepotrzebnie po raz pierwszy w życiu usłyszałem tyle emocji w skrzypcach.

Mama zmarła dwa miesiące temu powiedziała nagle.

Nastała cisza.

Całe życie grałam dla niej. Teraz nie mam po co żyć, ani grać.

To nie głód duszy wyprowadził Panią tutaj?

Nie, to prawdziwy głód. Zabrakło mi pieniędzy na jedzenie…

Andrzej wyjął z portfela banknoty, choć miał niewiele.

Proszę, przyniosę jutro więcej.

Naprawdę myśli Pan, że wezmę od Pana pieniądze? Proszę już nie iść za mną.

Następnego dnia czekał długo, lecz Jadwigi nie było. W końcu po południu pojawiła się, udając, że go nie widzi. Przyglądał się jej cały wieczór.

Po wszystkim podszedł do niej i wrzucił banknoty do futerału.

Oszalał Pan? przykryła monety dłońmi, to za dużo.

Mam prawo płacić, ile chcę.

Ostatecznie schowali się razem przed dwoma osiłkami, którzy ściągali haracz ze straganów. Andrzej stanął w obronie Jadwigi i skończył z podbitym okiem. Dziewczyna zaopiekowała się nim, zaprowadziła do ciasnego mieszkania, opatrywała obtarcia i częstowała herbatą bez cukru.

Wspominał tamto mieszkanie do końca życia. Były to dwie pokoje, pod sufitem portret młodej kobiety w czarnej ramie Mama Jadwigi obłożony kwiatami. Fortepian okryty serwetką, mnóstwo książek.

Karaluch, herbatniki bez cukru, zapach starej Warszawy, wysoka jarzębina pod oknem i topole za domem Wtedy po raz pierwszy poczuł, że tego szczęścia szukał całe życie.

Wrócił do hotelu z podbitym okiem, a teść wpadł w szał.

Do szpitala? Nigdzie beze mnie nie idziesz!

Nie wytrzymał jednak spotkał się znów z Jadwigą. Razem biegali po deszczu, śmiali się, czytali poezję, pili gorącą czekoladę z jednej filiżanki. W końcu Andrzej wyznał jej miłość i poprosił, by pojechała z nim do Torunia. Płakała przed powrotem powtarzała smutne wiersze, dziękowała za szczerość…

Następnego dnia Andrzeja przesłuchiwano, podrzucając mu zarzuty, których nie rozumiał. Nowak postawił go przed wyborem ślub z córką i ratunek albo samodzielna walka o wyjście z kłopotów. Przestraszony, wyjechał.

***

Po latach znów chodził po podwórzach. Stare panie na ławkach mogły się okazać najlepszą pomocą.

Jadwiga? zastanowiły się dwie staruszki. Nie, to chyba nie Jadwiga, to Anastazja zmarła na wiosnę. Ale przecież Pan powiedział, że szuka tej z prawej bramy… to nie ona…

Przemierzał znajome klatki i zrozumiał, że czasem nie po latach szuka się tej samej twarzy. Dzisiaj szuka kobiety po sześćdziesiątce, a pamięta młodą Jadwigę…

Zmęczony wrócił do hotelu, przekonany, że kolejnego dnia już nie wystarczy mu sił. Ale rankiem znów ruszył jeszcze raz.

Nagle po drugiej stronie ulicy zobaczył sklep muzyczny. Na wystawie skrzypce.

Może mogę pomóc? uśmiechnęła się ekspedientka.

Poproszę tę skrzypkę. Chciałem tylko Znałem kiedyś kobietę, która grała cudownie. Pochodziła stąd, nazywała się Jadwiga

Jadwiga? A nie Wilczewska? Starsza była? Ekspedientka była bardzo młoda.

Serce Andrzeja zabiło mocniej.

Nie pamiętam nazwiska. Zna Pani Wilczewską?

Tak. Z tego podwórka, z drugiego piętra. Ale teraz jej tu nie ma, wyprowadziła się ze starszą córką. Adresu nie mam.

Na pożegnanie, dziwnie szczęśliwy, wyszedł na ulicę i zobaczył dawne topole na podwórzu. Ruszył tam na jednej z ławek odpoczywali staruszkowie.

Szukam kobiety po sześćdziesiątce, nazywa się Jadwiga, kiedyś grała na skrzypcach.

Spojrzeli na siebie, potem kobieta powiedziała do męża:

To córka pani Marii, Jadwiga, tak dawniej mieszkały tu. Ciężko im było po śmierci Marii, ale Jadwiga wychowała córkę. Zrobiła się sławna, pieniędzy jej nie brakuje.

To ta znana skrzypaczka? Wilczewska?

Tak, była słynna cieszyli się staruszkowie. Teraz mieszka córka z rodziną, druga brama, drugie piętro, narożne mieszkanie.

Nogi miał jak z waty. Znalazł mieszkanie i zadzwonił do drzwi.

Kogo Pan szuka? spytał głos domofonu.

Andrzej się zaciął ze wzruszenia.

Do Wilczewskich szukam Jadwigi, może starszej pani

Otworzył mu młody mężczyzna.

Jest Panu słabo? Proszę, połóż się Pan na kanapie, jestem lekarzem.

Poprosiłbym o adres mamy, Jadwigi mruknął Andrzej.

Po chwili usłyszał znajomy kobiecy głos weszła młoda kobieta, z błękitnym szalem w ręku. Wyglądała jak dawniej Jadwiga. Córeczka Jadwigi!

A Pan to mój ojciec? zapytała. Andrzej zaciął się, zaszlochał.

Chwilę później pili już razem herbatę. Rozmawiali o dawnej, trudnej codzienności, o tym, jak córka ratowała matkę, jak wynajmowali lokatorki, walczyli o każdy grosz. Andrzej prosił, żeby nie dzwonili do mamy chciał przyjść sam.

Zięć postawił warunek: od razu po wizycie zawiezie go do szpitala.

Pojechał wysokościowiec na obrzeżach Warszawy, piąte piętro. Z kluczami do domofonu wstukał kod, lekko zapukał.

Jadwiga otworzyła bez pytania.

Twarz się nie zmieniła. Może delikatniej opadły policzki, włosy leżały łagodniej, w oczach nadal blask. Usiadł na podłodze przy jej stopach.

Jadzia, tak mi przykro, tak bardzo jestem winny

Ona przyklękła przy nim.

Andrzeju! Andrzeju… Wstań, proszę, nie możesz? Słabo Ci?

Rozmawiali niemal chaotycznie, wzruszenie wzięło górę. On ściskał jej dłoń, ona jego.

Znalazłem Cię Tak długo czekałem Tak bardzo przepraszam, nie wiedziałem, że mam córkę

Ja wiedziałam, że kiedyś wrócisz uspokajała.

Zięć już stał w drzwiach, zapraszał do samochodu. Jadwiga wspierała Andrzeja, jechali razem do szpitala, trzymając się za ręce.

W drodze ona czytała mu na głos ulubione wiersze. Po latach zrozumieli, że choć przegrali tyle czasu, miłość wróciła i próbuje im go oddać.

Czasem warto szukać, nawet gdy upłynęło pół życia. Może się okazać, że jeszcze zdąży się odnaleźć to, co najważniejsze. Bo prawdziwa miłość jest jak muzyka nie przemija, choć przez chwilę może zamilknąć.