Sąsiadka z góry

Sąsiadka z góry

Ela, gdzie położyłaś mój garnek? Ten duży, w którym gotuję barszcz?

Pani Genowefko, stał po środku przejścia. Wsadziłam go tam, na dolną półkę.

Na dolną półkę! Przecież ja się tam nie schylę, kręgosłup mam! Ty w ogóle myślisz, przestawiając cudze rzeczy?

Stałam przy zlewie i patrzyłam przez okno. Za szybą siąpił październik, cichy i szary. We mnie też coś siąpiło. Jeszcze nie złość. Bardziej to poczucie, które masz, gdy wiesz: to dopiero początek.

***

Pani Genowefa przyjechała w piątek wieczorem. Wiktor odebrał ją z windy, wniósł dwie ciężkie torby i wielką, kraciastą siatę zwaną pieszczotliwie torbą marzeń każdego emeryta. Uśmiechałam się. Naprawdę się uśmiechałam, bo wiedziałam: kobieta ma siedemdziesiąt osiem lat, remont u niej zaczął się znienacka sąsiad z dołu zalał jej sufity, spółdzielnia obudziła się po pół roku, a teraz wszystko jest rozprute aż do betonu. Nie ma gdzie pójść. To nie inwazja, mówiłam sobie. To tymczasowe.

Słowo tymczasowe jeszcze zatęskni mi się w ustach.

Mam pięćdziesiąt sześć lat. Ani starucha, ani podlotka gdzieś pośrodku, w tym wieku, kiedy już wiesz, ile jesteś warta, ale jeszcze możesz się zginać, nie łamać, nawet gdy wieje mocny wiatr. Pracuję w domu: biorę zlecenia na haft artystyczny, szyję dla prywatnych kolekcjonerów i małych galerii. To nie hobby, to konkretne pieniądze. Do tego prowadzę online kursy dla tych, co chcą się nauczyć ściegu dzierganego i haftu złotem. Moje miejsce pracy, mój kąt przy północnym oknie, moje nici, ramy i wykroje to nie gdzie siedzę. To moja pracownia. Mój chlebodawca.

Z Wiktorem mamy dwupokojowe mieszkanie, ale w porządnej zabudowie. Wprowadziliśmy się tu osiem lat temu, gdy dzieci wyfrunęły. Przez dwa lata po przeprowadzce wywalałam wszystko, co zbędne. Bez dramatów, bez łez. Oddawałam, sprzedawałam, dziękowałam, co mi zbędne. Zostało tylko to, co potrzebne i co cieszy oko. Jasne ściany, minimum mebli, żadnych dywanów na ścianie, żadnych gablotek z kryształami, żadnych suszonych kwiatów na pamiątkę. Trzy doniczki na parapecie: fikus, sansewieria i mały krzak rozmarynu w kuchni. Każda półka zna swoją zawartość. Każda szuflada domyka się bez walki, bo ma w środku tylko tyle, ile trzeba.

Wiktor z początku narzekał. Mówił, że jakby w hotelu mieszkał. Potem sam się przyzwyczaił i denerwował, jeśli ktoś zmieniał mu układ. Ułożyliśmy swój rytm, swoje powietrze, swój sposób na wspólne mieszkanie.

A w to powietrze weszła Genowefa.

***

Pierwsze dwa dni można powiedzieć były prawie miłe. Zorganizowała sobie pokój gościnny, który przygotowaliśmy naprędce: rozkładana sofa, pół szafy oddana. Zaniosłam jej lampkę, zostawiłam szklankę z wodą i książkę na szafce. Byłam z siebie dumna. Wydawało mi się, że to czułe i uprzejme.

Już trzeciego dnia na parapecie w przedpokoju zauważyłam szydełkową serwetkę. Okrągłą, kremową, z koronką na brzegu. Leżała pod telefonem pani Genowefy, jakby to było jej miejsce od zawsze.

Serwetkę zdjęłam. Złożyłam grzecznie i położyłam na szafce nocnej w jej pokoju.

Rano była z powrotem na parapecie.

Wtedy dotarło do mnie, że to nie celowe. W tym tkwił cały problem. Genowefa nie walczyła ze mną żyła, jak umiała. Serwetka pod telefonem dla niej to porządek. To dom. Tak trzeba. Dorastała w świecie, w którym im więcej, tym bogaciej. Gdzie pusty parapet to bieda, brak gospodyni. Gdzie zapasy kaszy w pięciu różnych słoikach świadczą o zaradności, nie o bałaganie.

Dorastałam w tym samym świecie, ale odeszłam z niego świadomie.

***

Pod koniec pierwszego tygodnia kuchnia nie była już moją kuchnią. Pojawiły się trzy emaliowane garnki, które do żadnej szafki nie pasowały, więc stały na blacie. Obok wyrósł żółty plastikowy stojak na pokrywki w kształcie drzewa, taki z bazaru. Lodówka wewnątrz przypominała testy wojenne: słoiki z ogórkami (własnymi, od córki z działki), pojemnik ze smalcem w czosnkowej zalewie, worek z namoczoną fasolą, plastikowe pudełko z czymś, co bałam się sprawdzić. Moje jogurty wylądowały na dolnej półce w drzwiach, wyparte przez chrzan i butelkę domowego kompotu.

Przełożyłam jogurty na swoje miejsce. Genowefa przełożyła z powrotem.

Wieczorem kuchnia pachniała duszoną kapustą, smażoną cebulą i czymś jeszcze. Sycącym, ciężkim, przaśnym. Nie powiem niedobre, po prostu nie moje. Nie mój wieczór, nie moje powietrze.

Wiktor wracał z pracy, wciągał zapachy i mówił:

O, mama gotowała! Ale smacznie pachnie.

Milczałam.

***

Pod koniec drugiego tygodnia w salonie pojawił się dywanik. Syntetyczny, z różyczkami na brzegu, taki za piętnaście złotych na rynku. Pani Genowefa wyjaśniła, że marzną jej stopy rano, jak wstaje całe życie kładła dywanik przy łóżku. Co miałam powiedzieć? Że nie lubię dywaników? Brzmiałoby idiotycznie.

Przemilczałam.

Potem na wspólnym wieszaku w korytarzu pojawił się jej sweter. Nie w szafie, gdzie jej kąt wydzieliłam, tylko na wspólnym haczyku, obok płaszcza Wiktora. Wielki, flanelowy, beżowy w niebieską kratę zajmował haczyk i ocierał się o kurtkę Wiktora.

Przesunęłam sweter na wolny haczyk przy łazience.

Genowefa szybko go znalazła i przeniosła z powrotem. Wyjaśniła krótko:

Tam niewygodnie, trzeba sięgać.

Skinęłam głową.

Wieczorem Wiktor pyta:

Dobrze się czujesz? Jakaś zamyślona jesteś.

Wszystko w porządku skłamałam.

Oboje wiedzieliśmy, że to nieprawda. Ale oboje wybraliśmy nie widzieć.

***

Chciałam opowiedzieć o sypialni, bo tam rozgrywała się walka nie o wystrój, tylko o pieniądze. O moją pracę.

Przy północnym oknie mój stół. Długi, jasny, robiony na zamówienie z brzozowej sklejki, półeczki na schematy, szuflady na szpulki. Nad stołem lampa dzienna na giętkim ramieniu, z neutralnym światłem bo przy hafcie kolor nici to świętość. Obok regalik: włóczki i jedwabie, poukładane od niebieskiego do czerwonego, jak tęcza. Nie eksponat system pracy.

Na dużym tamborku rozpięta była robota życia. Prawdziwa: zamówienie od kolekcjonera z Gdańska. Kopia dawnego kościelnego chorągiewki, zmniejszona, haftowana złotą nicią i japońskim jedwabiem. Termin oddania koniec listopada. Zaliczka już na koncie. Warta dwadzieścia tysięcy złotych.

Trzy miesiące pracy.

Nikomu nie pozwalałam dotykać tamborka. Tłumaczyłam: każde dotknięcie rujnuje napięcie materiału i trzeba zaczynać od nowa. Wiktor to wiedział. Kota nie mamy, dzieci wyfrunęły. Wszystko pod kontrolą.

Dopóki nie przyjechała Genowefa.

***

Czwartek, koło południa. Wyszyłam do pasmanterii, brakuje mi konkretnego odcienia terakoty z połyskiem, przez internet się nie da, musiałam zobaczyć na żywo. Było mnie niecałą godzinę, może trochę więcej, wpadłam po drodze jeszcze do apteki.

Wchodzę do sypialni. I widzę.

Genowefa stoi przy regale i układa mi włóczki do pudełek. Sortuje je, przekłada, dzieli po swojemu. Na stole, tuż przy tamborku, jedna z moich szpulek z japońskim jedwabiem, już rozwijana, nitka pociągnięta, gdzieś poplątana. To był odcień różowo-złoty, którego już nie miałam na zapas. Najgorzej: róg materiału na tamborku wgnieciony, jakby ktoś oparł się albo niechcący szarpnął.

Zamarłam w drzwiach.

Genowefa odwróciła się i całkiem spokojnie oznajmiła:

Ela, tu taki bałagan była. Pomyślałam, że pomogę, poukładałam kolorami. Popatrz, jakie teraz ładne.

Pani Genowefko wycedziłam, cicho proszę wyjść.

Co? Przecież pomóc chciałam

Rozumiem. Proszę wyjść.

Wyszła. Odburzona. Z ustami zaciśniętymi jak agrafki.

Zamknęłam drzwi, usiadłam na podłodze przed tamborkiem i sprawdziłam prace. Nitka nie złapała się rogu, dzięki Bogu. Materiał lekko odgnieciony, powoli poprawiłam naciąg. Szpulkę z jedwabiem uratowałam połowicznie około jednej trzeciej musiałam odciąć przez poplątania, a nitka cienka jak pajęczyna, przy naciąganiu pęka.

To nie była katastrofa. Ale od tego momentu wiedziałam, że dalej tak być nie może.

***

Wieczorem Wiktor pyta, czemu mama milczy przy kolacji.

Opowiedziałam.

Słuchał, skubał wargę i powiedział:

Przecież nie specjalnie. Chciała pomóc.

Wiem.

Ela, wytrzymaj jeszcze trochę. Jej ciężko. Jest w obcym miejscu.

Wiktor, to mój warsztat. Ja tu zarabiam na życie.

Rozumiem. Ale mama nie będzie długo.

To nie długo słyszałam od dwóch tygodni. Zapytalam wprost:

Jak długo jeszcze?

Budowlańcy twierdzą, że do grudnia skończą.

Grudzień. Czyli półtora miesiąca. Popatrzyłam na męża. Miał minę człowieka, który kocha nas obie i nie umie wybrać. Uważał, że jeśli wszyscy będą się uśmiechać i prosić o cierpliwość, wszystko samo się ułoży.

Ułożyć musiałam ja.

***

W nocy nie spałam. Przewracałam opcje w głowie. Szczera rozmowa z teściową? Obrazi się, rozpłacze, powie Wiktorowi, że ją wyganiam. Afera? Gorzej. Ultimatum dla męża? Będzie miał serce w rozkroku to nikomu nie pomaga. Przemilczeć? Już próbowałam razem ze zmarnowaną szpulką.

Została czwarta droga. Delikatna. Może i nie najszybsza, ale jedyna rozsądna.

Trzeba rozwiązać dwa problemy naraz: zająć Genowefę czymś poza domem i przyśpieszyć remont jej mieszkania, żeby wróciła tam, gdzie chce.

To nie był plan zemsty, tylko ratunek. Cichy, sprytny, szczery nie chciałam krzywdy. Chciałam mieć z powrotem dom.

***

Najpierw zabrałam się za czas wolny.

Wiedziałam, że pani Genowefa nie umie usiedzieć. W swojej dzielnicy chodziła do biblioteki, czasem do kościoła, na działkę do córki. U nas się nudziła. Nuda u starszych pań przeradza się w krzątaninę po najbliższym otoczeniu naszym mieszkaniu.

Zadzwoniłam do koleżanki, Irenki, pracuje w miejskim MOPS-ie. Pytam, co mają dla seniorów.

Irenka wystrzeliła:

Wszystko! Kije nordic walking, chór w środę i piątek, warsztaty z filcowania, wykłady o zdrowiu w każdy wtorek. Za darmo, trzeba tylko dowód i PESEL.

Jak się zapisać?

Zwyczajnie, przyjść i powiedzieć.

Pani Genowefie nie powiedziałam, że proszę idź tam. To by było nachalne i nazbyt oczywiste. Zrobiłam to subtelniej.

Przy kolacji mówię od niechcenia:

Pani Genowefko, podobno zawsze pani śpiewała? Wiktor opowiadał, że w młodości chodziła pani na chórek.

Ożywiła się. Faktycznie, była w amatorskim chórze, miała głos.

Podobno w naszej dzielnicy działa chór seniorów ciągnę dalej. Koleżanka chwaliła, dyrygent świetny, a ludzie sympatyczni. Za darmo. Może by się pani skusiła? Tak sama tu pani, nie zna okolicy…

Odmówiła. Nie zna ludzi, nie chce sama pójść. Nie naciskałam. Posiała ziarno i wycofałam się.

Po trzech dniach wróciłam do tematu: że chór występuje na uroczystościach, a członków robią potem zdjęcia do gazety. Przy haśle gazeta się zapaliła. Obserwowałam, jak tyka mechanizm.

Po tygodniu poprosiła o mapkę do centrum. Narysowałam jej trasę od przystanku, drukowanymi literami, na kartce z marginesami.

W środę wyszła o dziesiątej i wróciła o trzeciej, zaróżowiona, z błyskiem w oku.

Takie tam babki miłe! powiedziała przy herbacie. A dyrygent Pan Artur, młody, surowy, ale sprawiedliwy. Ćwiczymy piosenki Pospieszalskich i ludowe. Ja zaraz trochę podśpiewałam, a on mówi: zostanie pani, ładne mezzo!

Naprawdę? ucieszyłam się szczerze.

Od tej pory w środy i piątki znikała z domu na kilka godzin. Potem jeszcze dołączył nordic walking we wtorki wciągnęła ją nowa koleżanka z chóru, pani Halina z sąsiedniej klatki.

W mieszkaniu zrobiło się ciszej. Nie pusto ciszej.

***

Druga część planu była trudniejsza.

Zadzwoniłam do córki Genowefy, Kingi. Nigdy nie byłyśmy blisko, raczej na dystans przez rodzinę. Powiedziałam wprost:

Kinga, my chętnie trzymamy mamę, ale wiesz, że jej u siebie będzie lepiej. Ona jest przywiązana, remont ją wybija z rytmu.

Kinga narzekała na ekipę: że się opóźniają, nie rozumieją, a całość idzie przez jakiegoś znajomego męża, co pilnował, robił za łącznika. Czyli nikt realnie nie pilnował.

Zaproponowałam:

Daj, pomogę. Mamy znajomego budowlańca sprawdzi, czy faktycznie jest robota, czy tylko naciągają.

Zgodziła się bez wahania sama miała dość.

Owym znajomym był nasz sąsiad z dołu, pan Marian, całe lata majsterkował po spółdzielniach. Opowiedziałam mu przy kawie co i jak.

Podłoga do wyłożenia, ściany się szpachluje, hydraulika to trzy tygodnie, nie trzy miesiące! osądził Marian.

Pojechał, spojrzał, pogadał z majstrem. Wyszło standardowo: ekipa pracowała jeszcze na dwóch innych mieszkaniach, u Genowefy pokazywali się, jak im pasowało, zaliczkę już wzięli, więc bez pośpiechu.

Marian zrobił szybki przegląd, powiedział głośno, jakie naprawdę są terminy. Obiecał wpadać częściej słowo było u niego jak u marszałka.

Kinga ustawiła nowe warunki, majstrowi oczy się otworzyły, prace ruszyły z kopyta.

Wiktorowi nie mówiłam. Nie dlatego, że coś ukrywałam po prostu nie chciałam, żeby musiał brać stronę. To była moja batalia.

***

Przez trzy tygodnie trzymałam dom w gotowości.

Czasem wieczory były wręcz miłe: Genowefa wracała od chóru zadowolona, opowiadała o Halinie, o tym, że Artur chwalił ją za W moim ogrodzie. Siedzieliśmy wszyscy, jedliśmy kolację, wspominała młodość. Ciepło jak z reklamy pasty do butów.

Bywały też złe dni.

Pewnego poranka odkryłam, że mój ukochany fikus Beniamina został przesunięty z parapetu na podłogę w kąt. Na jego miejscu stała doniczka z geranium, przywiezionym przez Genowefę z działki. Geranium kwitło, różowe i bujne. Wszytko dla światła fikus zasłaniał okno, geranium musi mieć słońce.

Fikus w kącie już wieczorem zwieszał liście.

Bez słowa postawiłam fikus z powrotem, a geranium przeniosłam na stół do jej pokoju. Złapaliśmy się z Genowefą spojrzeniami.

Mogłabyś zapytać odburknęła.

Wzajemnie odburknęłam ja.

To był jedyny prawdziwy ogień pomiędzy nami. Nie było złości, nie było łez, tylko jasność: każda widzi tę drugą, widzi różnicę.

Zamknęła się wtedy w pokoju. Ja poszłam do kuchni. Po kolacji rozmawiałyśmy już o pogodzie.

Wiktor to widział i milczał. Czasem miałam wrażenie, że to milczenie wkurza mnie bardziej niż geranium. Tak to już bywa: mężczyźni udają, że nie widzą coraz większej rysy na stole. Może sama się zagoi?

Nie zagaja się. Nigdy.

***

Wieczór. Genowefa śpi wcześnie, ja szyję przy lampce, cichutko. Wiktor wpada do sypialni, siada na brzegu łóżka.

Złościsz się na mnie rzuca.

Trochę przyznaję. Nie na ciebie, na sytuację.

Wiem, że ci ciężko.

Wiesz zgadzam się, nie odklejając oczu od haftu. Ale wiedzieć a pomóc to dwie różne rzeczy.

Trochę milczenia.

Czego chcesz ode mnie?

Niczego, Wiktor. Już sobie radzę.

Nie dopytywał. Może nie chciał wiedzieć. Może bał się, że trzeba będzie się opowiedzieć. Po chwili czytał książkę, zasnął. Siedziałam jeszcze godzinę, słuchałam tykania zegara. Po drugiej stronie ściany spała starsza kobieta, która przyszła tu nie ze złośliwości, tylko ze swoim światem, niekoniecznie pasującym do mojego.

Wtedy myślałam: najtrudniejsze w rodzinnych konfliktach nie jest nienawiść. Nienawiść chociaż uczciwa jest, wiadomo która to strona. Najtrudniejsze, gdy wszyscy się kochają, a każdego uwiera.

***

Remont skończył się szybciej niż wróżył sam Marian.

Kinga zadzwoniła w sobotę do mnie nie do Wiktora! z radosnym głosem: majstry wynieśli swoje graty, gotowe, wystarczy przewietrzyć i umyć.

Podziękowałam jej. Pogadałyśmy dłużej i poczułam, że coś między nami się zmieniło. Kinga zobaczyła we mnie nie tylko żonę brata, lecz człowieka od spraw beznadziejnych.

Zostało jak powiedzieć Genowefie o powrocie, żeby nie poczuła się wyeksmitowana.

Myślałam o tym całą sobotę.

Przy kolacji, gdy opowiadała o chórze i planowanym koncercie na Nowy Rok, uśmiechnęłam się:

Pani Genowefko, mam dla pani wiadomość, niech się pani nie boi, dobra wieść!

Zamilkła patrzy na mnie.

Parę tygodni temu załatwiłam znajomego z budowlanki. Zobaczył, pogadał z majstrami, popędził ich jak trzeba. Kinga mówi, wszystko gotowe. Może pani wracać.

Spojrzała na mnie osłupiała. Potem na Wiktora. Na mnie znowu.

Ty to sama załatwiłaś?

Nie sama, sąsiad pomógł. Po prostu nie chciałam, by się pani tu męczyła. We własnych ścianach lepiej. To jest pani miejsce.

Wiktor patrzył na mnie, jakby mnie pierwszy raz widział.

Genowefa zamyśliła się. Potem wstała, podeszła i ścisnęła mi dłonie. Jej ręce suche, ciepłe, ciężkie od przeżytego.

Ela powiedziała miękko jesteś dobra.

Nie wiedziałam, co odpowiedzieć. Uścisnęłam jej dłoń.

***

Przeprowadzka wypadła w niedzielę. Wiktor zawiózł mamę, wniósł rzeczy, sprawdził, czy wszystko gra. Ja zostałam niby gotować kolację, a tak naprawdę, by pobyć sama w swoim domu.

Przez pół godziny chodziłam po mieszkaniu. Zaglądałam do każdego kąta. Dotykałam ścian. Zatrzymałam się przy swoim stole pod północnym oknem, spojrzałam na tamborek.

Potem zdjęłam dywanik z różyczkami z pokoju gościnnego. Leżał, już niepotrzebny, bez właścicielki. Z parapetu wzięłam ostatnią serwetkę, o której, sądzę, zapomniała. Otworzyłam okno. Stałam, czując, jak październikowe powietrze wlewa się do środka.

W kuchni, w lodówce, na drugiej półce czekał spakowany w folię pojemnik. Otworzyłam. W środku była nasza ukochana z Wiktorem zupa ogórkowa taka jaką Genowefa gotowała z trzema rodzajami mięsa i tym swoim czymś, czego nie umiem podrobić. Zostawiła nam jedzenia na dwa dni.

Zamknęłam lodówkę i oparłam się o nią plecami.

Ludzie to przedziwne istoty. Można trzy tygodnie siebie nawzajem zamęczać a i tak zostawić komuś gar z zupą na odchodne.

***

Wrócił Wiktor. Jedliśmy. Mało gadaliśmy, ale w zgodzie. On zmył naczynia, ja je starłam, normalka.

Przed snem położył się, spojrzał w sufit i powiedział:

Czyli ty przez ten czas swoje robiłaś. Z remontem.

Robiłam.

Czemu mi nie powiedziałaś?

Zastanowiłam się.

Prosiłeś mnie o cierpliwość. Ja zamiast czekać, postanowiłam działać. Wiedziałam, że nie chcesz się w to mieszać.

Mogłabyś mi zaufać.

Wiktor, ufam ci. Po prostu wiem, że miałbyś poczucie winy wobec mamy, gdybyś się włączył. Oszczędziłam ci tego dźwigania.

Długo milczał.

To było mądre powiedział w końcu. I trochę mi przykro.

Wiem. Przepraszam.

Leżeliśmy razem w ciemności i myślałam: to nie jest opowieść o ideałach. Nikt nie powiedział tego, co chciał. Nikt nie zrobił wielkiej, szczerej rozmowy jak z poradnika psychologicznego. Sprawa się rozwiązała bokiem, cichym wysiłkiem, którego niemal nikt nie zauważył.

Czy to dobrze? Nie wiem do dziś.

***

Pani Genowefa zadzwoniła po tygodniu. Głos miała wesoły. Opowiadała, że mieszkanie jasne, nowe, ściany beżowe takie, jakie sobie wymarzyła. Znalazła swoje filiżanki, rozpakowała je z kartonu. Odwiedziła sąsiadkę Wandę, która chorowała przez cały ten czas i bardzo się cieszyła, że Genowefa wróciła.

Chór będę kontynuować powiedziała. Pan Artur mówił, że nasz zespół został wytypowany do konkursu miejskiego w lutym. Halina już się cieszy, że pojedziemy wszystkie razem.

Świetnie! powiedziałam.

Ela zaczęła powoli domyślam się, że przeszkadzałam.

Nie mówiłam: nie, skądże znowu. Obie wiedziałybyśmy, że to bzdura.

Jesteśmy po prostu inne, pani Genowefko odparłam. Najważniejsze, że teraz jest pani dobrze.

Chwilę się zastanowiła.

Tak powiedziała. Najważniejsze.

***

Czasem wracam myślami do tych siedmiu tygodni. Nieczęsto, ale wracam.

Do dywanika z różyczkami. Do garnków na blacie. Do geranium na moim parapecie. Do miski z zupą. Do tego, jak Genowefa trzymała moją dłoń. Do trochę mi przykro Wiktora, które okazało się najbardziej szczere z wszystkiego przez te tygodnie.

Nie wygrałam wojny bo wojny nie było. Była sprawa do załatwienia. Był dom, który trzeba było odzyskać. I zrobiłam to, nie rozbijając nikomu nosa.

To nie bohaterstwo czasem po prostu trzeba: pilnować formy własnego świata, kiedy ktoś niechcący zaczyna ci ją gnieść.

Stawianie granic to nie mur, nie afera. To czasami tylko wiedzieć, czego się chce i spokojnie, uparcie, bez krzyku robić swoje.

A rodzina to takie dziwaczne stworzenie, które przeżyje nawet w ciasnocie. Oddycha przez szczeliny. I czasem zostawia ci miskę z zupą w lodówce, kiedy wychodzi.

***

W listopadzie oddałam chorągiew zamawiającemu. Był zadowolony. Przelał drugą część pieniędzy mogłam kupić sobie nowy motek japońskiego jedwabiu, złocistego jak liść jesienią. Położyłam go do szuflady.

Na parapecie stoją teraz trzy doniczki: fikus, sansewieria i rozmaryn. Żadnych serwetek.

W mieszkaniu cicho. Pachnie kawą i trochę świecą, którą zapalam wieczorem. Wiktor czyta w fotelu. Za oknem prawie zima.

Wszystko na swoim miejscu.

***

Po miesiącu pojechaliśmy w odwiedziny do pani Genowefy. Przywiozłam jej pudełko ptasiego mleczka z tej cukierni, o której mówiła z Haliną. Otworzyła drzwi, od razu oprowadziła nas po remoncie. Jasne pokoje, beżowe ściany, tak jak chciała. I tak, na każdym parapecie leżała szydełkowa serwetka. Dywanik z różyczkami przy kanapie. Patrzyłam na to i nie miałam żadnej emocji. Ani irytacji, ani politowania. Po prostu. To jej miejsce.

Przy herbacie powiedziała:

Przyjedźcie w lutym na konkurs. Będziemy śpiewać To się nigdy nie zmienia Gintrowskiego. Chcę, żebyście usłyszeli.

Wiktor powiedział:

Na pewno przyjedziemy, mamo.

A ja oczywiście.