Przestań być zawsze miła i podporządkowana – czas zadbać o siebie!

Dość bycia wygodną

No i ustalone, Halinko! świergotała ciocia Wiesia, starannie wycierając usta papierową serwetką. Serwetka pochodziła od tortu, który Halina Zawadzka upiekła z okazji przyjazdu gościa i pozostała na niej tłusta plamka z kremu. Piątego maja widzimy się u ciebie. Przyniosę swoje kiełbaski w zalewie, sama je robiłam na specjalny sposób, a ty, kochana, zorganizuj coś na gorąco. W końcu solenizantka! Goście będą poważni, koledzy Marka z pracy, bardzo porządni ludzie. Trzeba ich godnie przyjąć.

Halina siedziała naprzeciwko z filiżanką herbaty, która dawno już wystygła. Patrzyła na ciocię Wiesię i potakiwała, myśląc raczej o tym, że jutro musi oddać kwartalny raport, że skończyło się masło w lodówce, że mężowi Staszkowi znowu boli kręgosłup i trzeba kupić nowy plaster. Myśli krążyły gdzie indziej, tylko nie przy tym, co mówiła ciocia Wiesia. A Wiesia mówiła i mówiła, poprawiała na szyi fiołkowy szalik i patrzyła przez okno tak, jakby już układała w głowie talerze na czyimś stole.

Na dwadzieścia osób, minimum ciągnęła dalej ciocia. Postaraj się, Halinko. Ty to potrafisz! Pamiętasz, jak u Agatki na weselu gotowałaś? Wszystko zjedli co do okruszka! Teraz też tak zrób. A ja ci pomogę, rzecz jasna. Pokieruję.

Roześmiała się takim szorstkim, krótkim śmiechem, jak szczeknięcie małego psa.

Halina też się uśmiechnęła. Bo wypada, bo Wiesia to rodzina Marka, męża Agatki, jej jedynej córki. Bo skandale rodzinne to ostateczność. Bo zawsze tak robiła. Uśmiechała się i zgadzała.

Dobrze powiedziała. Tak zrobimy.

Ciocia Wiesia wyszła o wpół do dziewiątej, najedzona i zadowolona. Halina zamknęła za nią drzwi, oparła się o nie i tak przez chwilę stała. W przedpokoju unosił się ciężki, słodkawy zapach cudzych perfum. Za ścianą buczał telewizor. Staszek oglądał kolejny program o wędkarstwie, nawet nie wyszedł się przywitać.

Pojechała już? zawołał, nie odrywając oczu od ekranu.

Pojechała.

Po co przyszła?

Halina przeszła do kuchni, zaczęła zmywać filiżanki. Gorąca woda parzyła ręce, ale nie cofnęła ich.

Będziemy mieć imprezę powiedziała. Piątego maja. U nas.

U nas? Jaką znowu imprezę?

Moje urodziny. I Marek ma coś firmowego.

Z salonu doleciało niewyraźne mruknięcie. Potem cisza. I znów ryby.

Halina wytarła dłonie w stare ręczniki w koguciki. Ręcznik miał piętnaście lat, kupiony kiedyś na rynku i dalej w użytku, bo jakoś żal wyrzucić. Spojrzała na niego i przyszło jej do głowy, że przecież sama jest taka sprana, wyblakła, z kogucikami na brzegu, wisi na gwoździu i czeka, aż ktoś o nią wytrze ręce.

Odgoniła tę myśl i zajrzała do lodówki.

Za dziesięć dni miała skończyć pięćdziesiąt lat. Okazała data, jubileusz. Połowa życia, z którego pamięta wyraźnie jakieś trzydzieści pięć lat. I przez te trzydzieści pięć nie mogła sobie przypomnieć ani jednego dnia, gdy zrobiła coś tylko dla siebie. Ani razu: nie dla męża, nie dla córki, nie dla matki, która zmarła pięć lat temu i której każdej soboty woziła rosół. Nie dla teściowej z sąsiedniej dzielnicy, która przypominała o sobie jak dziecko. Tylko dla siebie. Zero.

Z zawodu była księgową w firmie budowlanej. Dwadzieścia dwa lata na jednym miejscu. Koledzy ją szanowali, szefostwo ceniło, ale awansu nie dawali, bo nie trzeba Halina radzi sobie, nie narzeka, Halina wszystko zrobi.

W domu to samo. Staszek miał pięćdziesiąt cztery lata, pracował na produkcji. Pracy nie lubił, ale trzymał się, bo do emerytury zostało niedaleko. W domu odpoczywał. Telewizor, kanapa, telefon, czasem garaż. Gotowała Halina. Sprzątała Halina. Rachunki płaciła Halina, bo wychodziło najlepiej. Zakupy Halina. Gości przyjmowała Halina. Staszek nie uczestniczył i już dawno przestało to być powodem kłótni. Stało się po prostu tłem, jak szum w uszach przyzwyczajasz się i nie słyszysz.

Córka, Agata, wyszła za Marka cztery lata temu. Marek był w porządku, pracowity, ale z trudną rodziną. Jego matka nie żyła, ojciec gdzieś w Gdyni, za to ciocia Wiesia, siostra taty, nadrabiała za wszystkich. Władcza, głośna, z przyzwyczajeniem, że jej głos decyduje. Nie polubiła Haliny od początku, bez powodu była za cicha, za ustępliwa, a to władczych prowokuje tylko do rządzenia.

Agata kochała mamę, ale Marka bardziej. Słusznie, pewnie tak trzeba. Ale jak przyszło co do czego, zawsze wybierała spokój Marka ponad wygodę mamy. Cicho, bez awantur, ale wybierała.

Życie Haliny toczyło się w trzypokojowym mieszkaniu na dziewiątym piętrze w szarym, warszawskim bloku na Ursynowie, gdzie domy i podwórza są bliźniaczo podobne, a tylko drzewa inne ich nikt nie przycina pod linijkę. Halina nie narzekała, nie przyszło jej do głowy. Do kogo niby?

Po wyjściu cioci Wiesi przez godzinę siedziała w kuchni i liczyła, co trzeba kupić i ugotować na dwadzieścia osób. Lista rozszerzała się w nieskończoność. Wydatki wyglądały strasznie. Spojrzała na kwoty zapisane na odwrocie starego paragonu i poczuła ciężar na piersi. Nie ból, tylko właśnie ciężar jakby ktoś położył cegłę i zapomniał zabrać.

Zgasiła światło i poszła spać.

Kolejnych dziewięć dni zlewało się w jeden ciąg, który nazywała w myślach przedurodzinowa harówka. Początkowo wmawiała sobie, że wszystko jest dobrze, że pomaga rodzinie, że impreza wyjdzie świetna, że trzeba tylko zacisnąć zęby. Po trzech dniach wszystkie racjonalizacje rozwiały się jak dym.

Wstawała o szóstej, żeby zdążyć przed pracą rozmrozić mięso, przygotować listę zakupów, zadzwonić po dostawę. Pracowała do osiemnastej, czasem dłużej bo raporty nie czekały. Po pracy zakupy: ciężkie torby, bo konserwy, butle, kasze, mięso. Wnosiła to na dziewiąte piętro, bo winda chodziła jak kapryśny staruszek. Gdy wracała, nastawiała garnek, szybkie sprzątanie. Kładła się spać o pierwszej, czasem drugiej. Wstawała znów przed świtem.

Staszek wszystko widział. Teoretycznie widział, w praktyce patrzył przez nią. Raz tylko zapytał, czy pomóc. Odparła: Poradzę sobie. Odetchnął z ulgą i wrócił do telefonu.

Agata zadzwoniła w środę. Zapytała, czy już wszystko gotowe, przekazała, że ciocia Wiesia prosi o gorące danie i nie zapomnij zakąsek. Halina poprosiła Agatko, mogłabyś zrobić chociaż sałatki? Mi ciężko. Agata zamilkła na moment, potem powiedziała: Mamo, przecież wiesz, praca, my z Markiem tylko przyjdziemy, pomożemy nakryć. Nakryć oznaczało przełożyć gotowe do misek. Halina zrozumiała, nic nie odpowiedziała.

Dwa dni przed imprezą myła okna ciocia Wiesia poprzednio zauważyła kurz na parapetach. Stała na stołku, ścierka w ręku, i myślała, że ostatni raz myła okna dla siebie osiem lat temu, gdy mama przyjeżdżała. Ale wtedy też dla mamy, nie dla siebie. Jeszcze wcześniej dla teściowej. Zawsze dla kogoś.

Nogą zsunęła się ze stołka, ledwie się złapała ramy. Serce huknęło raz i drugi. Usiadła na podłodze pod oknem, pozwoliła łydkom i kręgosłupowi zadudnić. Pomysł: gdyby teraz upadła i coś złamała, pierwszy komentarz rodziny byłby To jak teraz święto?

Myśl była tak gorzka, że roześmiała się nieładnie, z kaszlem.

Wstała, dokończyła okno.

Noc z 4 na 5 maja spała trzy godziny. I to wszystko: gotowanie, smażenie, krojenie. Mięso po warszawsku, dwa rodzaje sałatki, karp galaretowany którego sama nie lubiła, ale ciocia Wiesia zamówiła. Paszteciki z kapustą bo kuzyn Staszka, Zenek, uznaje święto tylko z nimi. Tort upiekła dzień wcześniej, biszkopt z wiśniami ulubiony. To było jedyne, co zrobiła dla siebie.

O siódmej wzięła prysznic, założyła tę niebieską sukienkę kupioną dwa lata temu i nie noszoną nigdy, oszczędzaną na okazję. Spojrzała w lustro. Cienie pod oczami nie znikły pod żadnym pudrem. Wyschnięte wargi. Zaczerwienione ręce od gotowania i mycia. Ale sukienka była ładna. To wiedziała.

O, odświętnie dziś rzucił Staszek mijając w korytarzu. Dobrze.

I to wszystko. Żadnego ładnie wyglądasz, żadnego sto lat, żadnego jak się czujesz. Po prostu dobrze i poszedł dalej.

Goście zaczęli się schodzić po południu. Ciocia Wiesia zjawiła się jako pierwsza, z dużą torbą: swoje kiełbaski, litrowy słoik kiszonych ogórków i bombonierka. Postawiła wszystko na stole jako swój wkład. Potem obchód po mieszkaniu, rzut oka na kuchnię, kiwnęła głową.

Dobrze, Halinko powtórzyła tonem Staszka. Napracowałaś się.

Wyciągnęła telefon i zadzwoniła do kogoś.

Do trzynastej zebrało się dwadzieścia trzy osoby. Halina policzyła, gdy wszyscy usiedli przy stole zestawionym z kuchennego i dwóch biurek, nakrytym obrusami prasowanymi do północy.

Patrzyła na tych ludzi, znając dobrze może sześciu z nich. Reszta: koledzy Marka, znajomi cioci Wiesi. Obcy przy jej stole, jedli jej jedzenie, siedzieli na krzesłach wyproszonych u sąsiadki Zofii z trzeciego piętra, bo własnych brakowało.

Toasty zaczął Zenek, brat Staszka. Długo mówił, plątał się, wspominał jakieś lata dziewięćdziesiąte, ni w pięć ni w dziewięć, ale wszyscy się śmiali. Potem wstał Marek, zięć. Krótko rzucił o mamie: Sto lat dla Haliny, świetna z niej gospodyni. Wszyscy stuknęli się kieliszkami, wypili. Marek długo jeszcze opowiadał o swoim koledze Antonim, który również był gościem i coś osiągnął zawodowo. Stanowiska, cyfry Halina nie rozumiała.

Ciocia Wiesia wstała z przygotowaną przemową. Głównie opowiadała o Antonim, chwaliła jego wytrwałość i że taki dzielny. Potem tylko na marginesie: No i gospodyni naszej też trochę się należy, w końcu nas ugościła.

Wszyscy się roześmiali. Wypili.

Halina uśmiechała się. Siedziała na czele stołu, jak przystało solenizantce, podnosiła kieliszek razem z innymi, mówiła dziękuję na krótkie gratulacje. A wewnątrz coś się działo: powolne, ledwie zauważalne, jak woda podgrzewana do wrzenia.

Hela, nie ma soli na stole! ktoś krzyknął z końca stołu.

Podniosła się po sól.

Chleba brakuje, dołóż poprosił Zenek.

Przyniosła chleb.

Pani Halino, brakuje widelców powiedziała jakaś kobieta, pierwszy raz ją widziała.

Przyniosła widelce.

Potem ktoś chciał jeszcze inne wędliny, potem więcej talerzy. Potem ciocia Wiesia poprosiła o wodę mineralną, której Agata zapomniała przynieść i trzeba było biegać do lodówki na balkonie.

Halina krążyła tam i z powrotem: kuchnia, stół, kuchnia, stół. Jej własna miska z jedzeniem stała pełna, bo nie miałaby kiedy zjeść.

W pewnym momencie próbowała powiedzieć toast. Wstała, podniosła kieliszek. Obok usiadła Agata, więc i ona podniosła swój. Ale w tym momencie ciocia Wiesia zaczęła mówić coś o Antonim, głośno wszyscy się odwrócili. Agata opuściła kieliszek. Halina postała chwilę, też usiadła. Toast przepadł.

Chwalili jedzenie. Karp w galarecie jak aksamit, Paszteciki pyszne, Jak pani robi to mięso?. Halina odpowiadała, kiwnęła się, wyjaśniła przepis. Miłe to było i gorzkie jednocześnie: pochwalić jedzenie, nie człowieka. Bo ona tu znaczy fartuchem i smakiem nie solenizantka, raczej obsługa.

Czas płynął. Trzecia po południu. Słońce majowe, obojętne, świeciło za oknem. U gości policzki już czerwone, głos głośniejszy. Antoni o awansie, ciocia Wiesia swoje wtrącenia, śmiech jak szczeknięcie. Staszek z Zenkiem na końcu stołu rozmawiają o rybach, samochodach.

Halina weszła do kuchni po czwarte już mięso. Schwyciła blachę przez rękawice kuchenne dłonie drżały ze zmęczenia. Trzy godziny snu odbijały się falą we wszystkich mięśniach. Przed oczami pływały mroczki. Zaczęła układać mięso na półmisku.

Z pokoju padł głos cioci Wiesi, donośny, rozkazujący jak dźwięk dzwonka na przerwie:

Halina! Przynosisz to mięso? I śmietanę też weź, skończyła się!

Bez Halinka, bez proszę, bez cienia wdzięczności ton jak do służącej lub zmywarki.

Halina znieruchomiała z łyżką nad półmiskiem.

Coś w niej przeskoczyło.

Cichutko, bez płomieni. Po prostu. Jakby klucz przekręcił się w zamku.

Odłożyła łyżkę. Ściągnęła rękawice. Powiesiła je starannie na haczyku. Chwyciła talerz z mięsem, śmietanę z lodówki i weszła do pokoju.

Postawiła wszystko na stole.

Wyprostowała się.

Przepraszam, na chwilę uwagi powiedziała. Cicho, ale najbliżsi obrócili głowy. Proszę, słuchajcie.

Ciocia Wiesia dalej opowiadała coś Antoniemu. Agata patrzyła na matkę z lekkim zdziwieniem. Staszek nie spojrzał.

Słuchajcie powtórzyła Halina głośniej.

Tym razem ciocia Wiesia też spojrzała. Oczy miała niechętne, urażone.

Co się dzieje? spytała z pretensją.

Halina objęła spojrzeniem cały stół, swoich i obcych. Męża, który w końcu spojrzał. Córkę, z kieliszkiem w powietrzu nie rozumiała co się dzieje. Ciocię Wiesię z szalikiem i pełnym miną sytej osoby.

Chcę powiedzieć kilka słów podjęła. Dziś mam urodziny. Pięćdziesiąte.

Tak, wszystkich nas cieszy! ktoś krzyknął, podnosząc kieliszek.

Zaczekajcie przerwała Halina. Proszę, zaczekajcie.

Zrobiło się ciszej. Puls serca wyrównał się. Tak, jakby podjęła decyzję, której nie była dotąd świadoma, ale ciało już wiedziało.

Spędziłam ostatnie dziesięć dni w trybie, który nazwę: Przygotowania do cudzego święta. Spałam po trzy-cztery godziny. Kupiłam wszystkie produkty. Wszystko ugotowałam. Umyłam okna, wyprasowałam obrusy, wyprosiłam krzesła u sąsiadki. Sama, bez pomocy. Siedzę tu teraz przy stole przygotowanym na cześć święta, które jest pretekstem do zapełnienia mojego mieszkania ludźmi dla mnie obcymi. Nie powiedziałam ani jednego toastu. Trzy razy mi przerwano. Osiem razy wstałam od stołu. Przed chwilą poproszono mnie o śmietanę tonem dla służby.

Zapadła gęsta cisza. Taka, gdy wszyscy słyszą i nie wiedzą co zrobić.

Hela, co ty robisz? odezwał się Staszek, raczej zmieszany niż wściekły.

Mamo powiedziała Agata cicho.

Ciocia Wiesia zbierała powietrze na jakąś odpowiedź, Halina zatrzymała ją spojrzeniem, ciocia zamilkła.

Proszę was wszystkich głos nie drżał, co samo w sobie było nowością zabierzcie swoje rzeczy. Jest tu obok kawiarnia Przytulna, tam możecie kontynuować wieczór. Chętnie za niego zapłacę, skoro już tyle się zdarzyło. Ale w tym mieszkaniu dzisiejsza uroczystość się kończy.

Przerwa trwała jakieś trzy sekundy. Potem wszyscy zaczęli mówić na raz.

Zenek mruknął coś nieprzyjemnego pod nosem. Ktoś z kolegów Marka szukał marynarki. Ciocia Wiesia podniosła się z dumą, zebrała swoje ogórki i nawet to wydawało się śmieszne Halinie, takie upokarzające, że aż rozbawiło.

Agata podeszła do matki.

Mamo, co ty robisz? To skandal, nie rozumiesz? Ciocia Wiesia się obrazi…

Agatko przerwała spokojnie Halina. Bardzo cię kocham. Ale idź, proszę.

Córka patrzyła na nią jak na kogoś nieznajomego. I Halina pomyślała: słusznie. Bo ta kobieta, przy swoim stole i z twardym idź, proszę, była kimś lekko innym.

Staszek wyszedł ostatni. Zatrzymał się w drzwiach.

Chyba zwariowałaś? spytał, bez złości, prawie z ciekawością.

Nie odpowiedziała Halina. Chyba właśnie przestałam wariować.

Nie znalazł odpowiedzi. Wyszedł.

Zamknęła drzwi, przekręciła zamek. Stała w przedpokoju w gęstej ciszy.

Cisza była prawdziwa. Taka, jaką czuć nocą albo bardzo wczesnym rankiem: cały świat śpi. Ale była trzecia po południu piątego maja, za oknem ćwierkały wróble, słychać było trzask klatki schodowej. W mieszkaniu nie było nikogo poza nią. To był wydech po długim, długim przetrzymanym oddechu.

Poszła do pokoju, spojrzała na stół: mięso, napoczęte sałatki, chleb, kieliszki. Jej talerz pełny, nietknięty.

Wzięła ten talerz. Nie podgrzewała. Widelcem. Przeszła do kuchni, bo tam czekał tort biszkopt z wiśnią. Usiadła, ustawiła przed sobą talerz z mięsem, kawałek tortu. Zaparzyła świeżą, gorącą herbatę.

Usiadła.

Za oknem kołysał się majowy kasztan. Liście lepkie, małe, świeże. Halina patrzyła na kasztan i jadła mięso. Było dobre. I dobrze ugotowane. W tym ciocia Wiesia nie skłamała.

Potem tort.

Biszkopt lekki, wiśnie lekko kwaskowe, krem aksamitny. Jadła powoli. Bez pośpiechu. Nikt nie wołał Halina, przynieś. Nikt nie patrzył przez nią.

Pierwszy raz od lat.

Nie płakała. Myślała, że powinna, bo w filmie teraz byłaby muzyka i łzy. Ale nie było coś innego. Spokój i bardzo twarde w środku, jak ziemia pod nogami, nie zapadająca się.

Telefon przez dwie godziny leżał odłogiem. W końcu zajrzała.

Pełno wiadomości. Agata pisała trzy razy: mamo oddzwoń, co się stało, żyjesz?. Staszek raz: nieładnie wyszło. Ciocia Wiesia nie napisała nic, co dziwne. Parę nieznanych numerów widocznie goście. Sąsiadka Zofia: Hala, kiedy te krzesła oddasz?.

Odpisała Zofii: Jutro przyniosę, przepraszam.

Agacie: W porządku, nie martw się. Pogadamy jutro.

Staszkowi nie napisała nic.

Potem posprzątała stół powoli, bez emocji. Włożyła jedzenie do pojemników, zamoczyła talerze, wyniosła śmieci. Obrus złożyła. Krzesła oddała Zofii ta otworzyła w szlafroku, ciekawie popatrzyła, pytań nie zadała. Mądra kobieta.

Po powrocie wzięła kąpiel długa, z pianą. Gapiła się w sufit. Tam plama po zacieku, od trzech lat mają z Staszkiem ją zamalować i nigdy nie zrobili. Pomyślała: trzy lata odkładania zamalowania plamy i trzy lata odkładania życia to właściwie to samo.

Staszek wrócił o dziesiątej wieczorem. Słyszała, jak otwiera drzwi, zdejmuje buty. Zajrzał do pokoju, stanął w progu. Leżała już z książką.

Wiesz, co zrobiłaś? spytał.

Wiem odparła.

I?

I tyle. Wiem.

Ciocia Wiesia… Marek… Będzie afera, przemyślałaś?

Przemyślałam powiedziała. Staszek, bardzo jestem zmęczona. Porozmawiamy jutro.

Jeszcze chwilę postał i wyszedł na kanapę do salonu, jak w czasach kłótni. Nie poszła go wołać.

Zgasiła lampkę nocną. W ciemności spała dziesięć godzin. Pierwszy raz od wielu miesięcy.

Szóste majowe śniadanie było normalne: słońce przez szparę w firankach, wróble, kawa zaprogramowana na wieczór. Wstała, wypiła, zjadła kanapkę. Staszek jeszcze spał, słychać było jego oddech z salonu.

Otworzyła laptop.

Chciała sprawdzić pogodę. Z boku mieli muśniętą zakładkę miesiąc temu zajrzała i nie zamknęła biuro podróży. Wycieczki po Polsce. Pamiętała: zerknęła, zamknęła, bo nie było czasu.

Kliknęła.

Y królewski, Toruń, Gniezno, Wrocław. Osiem dni. Mała grupa, autokar, śniadania, przewodnik. Obejrzała zdjęcia: białe kościoły nad rzeką, stare uliczki, krużganki w majowym słońcu. Nigdy nie była, zawsze chciała. Staszek takich wyjazdów nie lubił Na co się tłuc, lepiej na działkę. Działka co roku. Dwadzieścia lat przy ziemniakach, grządkach, kompotach.

Zadzwoniła o dziewiątej.

Dzień dobry, wycieczka Osobliwości Polski, osiem dni, są miejsca? spytał miły głos kobiety.

Tak odpowiedziała Halina. Czy jest miejsce na najbliższy termin?

Jest na czternastego maja. Ostatnie, jedno.

Jedno, to dobrze. Tylko jedno potrzebuję.

Zapłaciła kartą przez telefon. Potem siedziała z telefonem w ręku, patrząc przez okno. W głowie spokój. Nie radość, nie niepokój spokój, jak po trafnej decyzji.

Zadzwoniła Agata. Głos uważny, badawczy.

Mamo, cześć. Jak się czujesz?

Dobrze odpowiedziała Halina.

Musimy porozmawiać. Ciocia Wiesia bardzo się obraziła, Marek zły, nie spodziewaliśmy się…

Rozumiem.

Zadzwonisz do cioci Wiesi i przeprosisz? Wtedy wszystko…

Nie, Agatko powiedziała Halina.

Pauza.

Co nie?

Nie będę przepraszać za to, że poprosiłam o zakończenie imprezy we własnym domu w dniu moich urodzin.

Ale mamo…

Agata, poczekaj. Halina chwyciła kubek z kawą. Chcę, żebyś mnie posłuchała. Nie jak córka, która martwi się o Marka i ciocię Wiesię, tylko jako człowieka.

Agata milczała.

Skończyłam pięćdziesiąt lat. Wczorajszy dzień jak osoba gotująca na cudze święto. Zmęczyłam się do granic, trzęsły mi się ręce, nie zjadłam nic przez cały dzień. Przerywano mi, nikt nie złożył naprawdę życzeń. Nawet przynieś śmietanę usłyszałam tonem bez ani proszę ani dziękuję. I wiesz, co jest najgorsze? Że sama na to pozwoliłam tyle lat. Sama stół nakryłam, sama ludźmi zapełniłam. Dwadzieścia lat tak wiodłam życie, że nikt nie zapytał mnie o nic, bo sama nie pokazałam, że warto pytać.

Zamilkła. Za oknem przejechał autobus. Na parapecie przysiadł gołąb i odleciał.

Mamo powiedziała Agata bardzo cicho chyba masz rację. Ale to tyle lat…

Wiem. Dla mnie też niespodzianka.

I teraz już zawsze tak będziesz?

Halina się uśmiechnęła.

Nie wiem, czy zawsze. Ale kupiłam wycieczkę.

Jaką wycieczkę?

Osobliwości Polski. Osiem dni. Wyjeżdżam czternastego.

Sama?

Sama.

Mamo…

Agata, to pierwsza taka wyprawa w życiu, którą sama wybrałam tylko dla siebie. Pierwsza po pięćdziesięciu latach. Kiedyś trzeba zacząć.

Agata nie znalazła słów. Powiedziała tylko: Dobrze. Dzwoń. I rozłączyła się.

Staszek dowiedział się przy obiedzie. Przyszedł do kuchni, Halina gotowała zupę. Powiedziała mu od razu: kupiłam wyjazd, jadę czternastego, osiem dni, Polska.

Patrzył długo. Wreszcie:

A mnie nie spytałaś.

Nie.

Co to znaczy?

Jak chcesz, Staszek.

Halina, dobrze się czujesz? Może do lekarza?

Posoliła zupę, spróbowała. Trochę pieprzu.

Dobrze powiedziała. Za dwadzieścia minut zupa.

Wyszedł. Chodził po mieszkaniu, uspokoił się, włączył telewizor.

Kolejne dni były niespokojne. Staszek milczał to się denerwował. Przypominał, jaka była dawniej i że normalni tak nie robią. Słuchała. Nie tłumaczyła się. To było nowe kiedyś przepraszała za wszystko, nawet nie swoje przewinienia. Teraz nie.

Agata zadzwoniła po trzech dniach. Ciocia Wiesia zapowiedziała, że tu jej noga nie postanie. Halina odpowiedziała dobrze. Agata czekała na inny odzew, zaskoczona.

Mamo, nie szkoda Ci?

Nie.

Ale to przecież rodzina…

Agata, ciocia Wiesia to rodzina Marka. Inaczej. Moja rodzina to Ty. I Staszek. My musimy się nauczyć żyć inaczej i dbać o siebie. Nie o ciocię Wiesię.

Agata odpowiedziała hm, potem spytała o wycieczkę. Halina opowiedziała.

Trzynastego maja, dzień przed wyjazdem, pakowała walizkę. Małą, lekką, żeby sama sobie poradziła. Ubrała też niebieską sukienkę niech jedzie.

Staszek spojrzał na walizkę, usiadł na brzegu łóżka.

Ty naprawdę jedziesz.

Naprawdę.

Osiem dni.

Osiem.

Drapnął się po czole, westchnął.

Da się coś do jedzenia odgrzać? Bo tak średnio umiem…

Staszek powiedziała łagodnie. Jesteś dorosły. W lodówce masz trzy dni jedzenia wszystko do podgrzania. Potem coś ugotujesz albo zamówisz. Dasz radę.

Patrzył, jakby chciał ją zrugać, ale coś go powstrzymało. Może widok jej bo coś się w niej zmieniło przez te dni.

No dobra powiedział. Jedź.

Po prostu jedź. Bez miłego wyjazdu, bez uważaj na siebie. Ale i bez zwariowałaś. Już postęp.

Zamknęła walizkę.

Wieczorem zadzwoniła przyjaciółka, Grażyna ze szkoły rzadko widywane, ale dzwoniły w ważnych chwilach.

Zofia opowiadała, że wyrzuciłaś wszystkich z urodzin.

Poprosiłam, żeby wyszli poprawiła Halina.

Hala. Brawo.

Pauza.

Naprawdę?

Graszko, znam cię trzydzieści pięć lat. Całe życie ciągnęłaś wszystko i milczałaś. Dobrze, że wreszcie…

Grażka, bez patosu, proszę przerwała Halina i zaczęła się śmiać.

No dobrze. Dokąd jedziesz?

Polska, osiem dni, sama.

Sama! Grażyna zamilkła. Zawsze chciałam tak ruszyć.

No to rusz.

Mój nie puści.

Grażka, nie puści to dla ośmiolatki. W pięćdziesiątce to tylko, jeśli nie chcesz sama iść.

Grażyna się roześmiała i po chwili spoważniała.

Ty już jesteś inna, Hala.

Może. Po prostu mam dość bycia wygodną.

Wszyscy mamy. Ty jesteś pierwsza, która coś zrobiła.

Może, tylko nikt o tym nie mówi. Bo wstyd.

A ty, wstydzisz się?

Halina spojrzała przez okno. W sąsiednich kuchniach kobieta zmywała naczynia, w jednym oknie migał telewizor, w innym ktoś chodził tam i z powrotem.

Nie powiedziała. Nie wstydzę się.

Czternastego maja Halina wstała o wpół do szóstej. Staszek jeszcze spał. Zrobiła kawę, kanapki na drogę, sprawdziła papiery. Założyła niebieską sukienkę od rana bo dlaczego nie, po pięćdziesiątce można.

Stanęła w przedpokoju i spojrzała na swoje mieszkanie. Trzy pokoje, dziewiąte piętro, widok na kasztany. Plama na suficie, ręcznik z kogucikami. Wszystko znajome i bliskie. Ale wychodziła trochę innym człowiekiem.

Wyszła z kuchni Staszek, w podkoszulku, potargał włosy, zmrużone oczy.

Już idziesz?

Tak, taksówka czeka.

Kiwał głową. Przestąpił z nogi na nogę. W końcu powiedział:

Sto lat, Halina. Wtedy nie powiedziałem…

Spojrzała na niego: pięćdziesiąt cztery lata, zmęczona twarz, szare włosy. Człowiek, z którym żyła dwadzieścia siedem lat. Nie wiedziała, co będzie dalej. Czy coś się zmieni po powrocie, czy nie. Życie to nie serial, gdzie po ośmiu dniach wszystko się układa.

Dziękuję, Staszek powiedziała.

Otworzyła drzwi i wyszła.

Taksówka już czekała. Walizka do bagażnika, za kierownicą młody chłopak.

Na dworzec? spytał.

Na dworzec.

Warszawa budziła się. Ulice jeszcze ciche. Majowe poranne światło, chłodne, jasne. Drzewa zielone, nierealne. Halina patrzyła przez szybę i myślała, że od dawna nie zauważała prostych rzeczy. Liście na drzewach. Niebieskie niebo. Słońce wschodzące nad dachem.

Dworzec żył jak zwykle: zapach drożdżówek, nawoływania, ludzie z bagażami. Znalazła peron, stanęła w dobrym miejscu.

Pociąg przyjechał punktualnie.

Znalazła swoje miejsce, dolne, przy oknie dobrze. W przedziale starsza pani, od razu uprzejma, poczęstowała herbatą. Halina grzecznie odmówiła.

Pociąg ruszył.

Warszawa poruszała się za oknem: bloki, drzewa, garaże. Potem pola, lasy, niebo powiększało się z każdą chwilą. Patrzyła przez okno, nie myśląc o niczym.

Telefon miał w kieszeni. Milczał albo nie, tylko ona nie patrzyła.

Myślała o tym, że nigdy nie widziała Gniezna ani Torunia. Że w Wrocławiu są mosty, o których czytała jako dziecko. Dwadzieścia lat chciała zobaczyć. Teraz jedzie.

Pani naprzeciwko spytała: Daleko pani jedzie?

Halina uśmiechnęła się.

Objazd po Polsce powiedziała.

Dobre wyjście pokiwała starsza pani. Sama?

Sama.

Odważnie powiedziała z uznaniem.

Nie sądzę odparła Halina. Po prostu dawno by już wypadało.

Pociąg gnał przez pola, lasy, niebo wysokie nad wszystkim. Halina oparła głowę na fotelu i zamknęła oczy. Nie do snu tak po prostu. Żeby być.

Telefon zawibrował cicho w kieszeni, wiadomość. Spojrzała. Agata: Mamo, ok? Jesteś już w pociągu?

Odpisała: Jestem. Wszystko dobrze. Nie martw się.

Potem jeszcze SMS z nieznanego numeru: Dzień dobry, tu opiekun grupy, Katarzyna. Czekam w Toruniu na dworcu z tabliczką. Szerokiej drogi!

Odpisała: Dziękuję. Jadę.

Schowała telefon. Spojrzała przez okno.

Pociąg jechał naprzód. Pola, niebo, drzewa. Za nią zostawała Warszawa, mieszkanie na dziewiątym, ręcznik z kogutami, plama na suficie, stół z obrusem prasowanym nocą przed świętem. Przed nią Toruń, stare ulice, obce osoby w wycieczkowej grupie, osiem dni tylko dla siebie.

Nie wiedziała, co potem rozmowa ze Staszkiem, czy znów milczenie. Czy naprawi się coś z Agatą. Czy ciocia Wiesia się odezwie, czy już nie. Nie znała przyszłości i pierwszy raz ją to nie przerażało. Niepewność nie była już zagrożeniem była tylko życiem.

Które trwa. Nieznane, własne.

Pociąg ruszył, nabierał prędkości. Za oknem rozpościerała się Polska: zielona, szeroka, z bielą brzóz na skraju lasu. Halina Zawadzka patrzyła i myślała, że następnym razem, gdy ktoś powie przynieś śmietanę tym tonem uśmiechnie się. Uprzejmie. I odpowie nie.

To krótkie słowo.

Trzy litery.

Wymawiała je po raz pierwszy w życiu świadomie wczoraj.

Można zacząć się uczyć.

W życiu nigdy nie jest za późno.