Polska Jabłuszko

Jabłuszko

Jesteś zupełnie taka sama jak twoja matka!

A jaka, babciu? Zosia mimowolnie napięła się i już prawie przygotowała do kłótni, ale natychmiast się opanowała. Przed kim ona się broni?!

Kombinatorka! Nigdy nie słuchała nikogo! I ty masz dokładnie to samo po niej!

Ale co niby powinnam usłyszeć?

Mnie! Powinnaś mnie słuchać! I szanować! Bo ja jestem starsza, więcej wiem o życiu! Rozumiesz?

Zosia patrzyła z niedowierzaniem na lekko roztrzęsioną, zarumienioną od złości kobietę, która machała jej palcem przed nosem.

No pięknie Ale dlaczego ona się tak domaga posłuchu? Jak już jest, to jej nie zmyjesz

Zosia lekko poruszyła palcami, jakby czuła w nich gumkę do ścierania. Gdyby tak dało się poprawić ten dzień! Zetrzeć trochę cieni tu i tam, rozjaśnić co się da Nie lubi ciemności. Ani kłótni, sprzeczek, podniesionych głosów Jej mama nigdy tak z nią nie rozmawiała. Zawsze powtarzała, że mądrzy ludzie potrafią słuchać i słyszeć.

Otwieramy uszka, Zosieńko, i słuchamy uważnie! Jak króliczki! Wiesz, dlaczego króliczek tak dobrze słucha? Bo lisek skrada się cichutko. Jak króliczek się rozproszy, źle słucha lisek go cap! I zje!

Nie chcę! mała Zosia zamierała, patrząc na mamę.

No właśnie, nie chcesz! Dlatego króliczek jest mądry. Słucha uszkami bardzo uważnie i biega nóżkami bardzo szybko! Żaden lisek go nie złapie!

To dawne czasy. Zosia już prawie dorosła, a bajki i lekcje mamy wciąż siedzą jej w głowie.

Zadziwiające Kiedy była młodsza, myślała, że mama przesadza albo coś myli. A dziś widzi, jak bardzo miała rację.

Weźmy chociażby tę babcię. Zosia naprawdę poznała ją dopiero w zeszłym roku. Mieszkała z mamą w małym miasteczku nad Bałtykiem, biegała do przedszkola, szarpała się z Justyną i Basią, potem się godziły i razem leciały na lody na maleńką promenadę. Potem była szkoła, Krzysiek, pierwsze miłości i pocałunki na plaży o zachodzie słońca.

I była mama

Z rozczarowaniem ścisnęła kciukiem duży, sztuczny koralik turkusu, który mama własnoręcznie nawlekła do bransoletki.

Phi, sztuczny i co z tego? Popatrz, jak ładnie wygląda! Wiesz, Zosiu, czasem prawdziwe, ważne rzeczy są gorzkie i trudne. I chociażby jak bardzo się nie starał ani nie ucieszy, ani nie ogrzeje. A zamiennik wcale nie musi być gorszy.

Ale jak to?

Sama zobacz! O co pokłóciłaś się z Justyną parę tygodni temu?

Powiedziała, że jesteśmy biedni, więc kupiłaś mi podrobione adidasy zamiast markowych. I że rozpoznaje, bo markowe mają inne podeszwy.

Prawdę mówiła. Te twoje buty to szył wujek Staszek. Ale nikt nie mówił, że są markowe, prawda?

No, nie.

Ale są skórzane, porządne i szyte z miłością. Sama wiesz, wujek Staszek inaczej nie umie. Lubisz te adidasy?

Bardzo!

No i wszystko jasne! Najważniejsze, żeby człowiek w środku nie był fałszywy, a reszta Niech sobie inni oceniają, co chcą. Ktoś przykłada wagę do metki, ktoś inny potrafi kochać to, co ma. I uwierz, szczęśliwsi są ci drudzy.

Zosia długo o tym myślała. Zanim się uspokoiła, zdążyła umyć podłogę w swoim pokoju i u mamy. A potem przyszła do kuchni, gdzie mama smażyła jej ulubiony dżem morelowy, i spytała:

Mamusiu, to Justyna nie jest moją najlepszą koleżanką? Bo niby mówi mi miłe rzeczy, a potem bach wyjeżdża z przykrościami? Wiem, że strasznie jej się podobały moje buty. Tylko nie chciała tego przyznać.

Skąd wiesz?

Basia powiedziała. Że Justyna zrobiła w domu awanturę i kazała kupić sobie lepsze niż moje.

Aj, Zosiu Krystyna, matka Zosi, odłożyła drewnianą łyżkę i przytuliła córkę. Nie podejmuj decyzji na gorąco. Justyna, tak samo jak i ty, to jeszcze dziecko

Ja nie jestem dzieckiem!

Zosia wyślizgnęła się z objęć mamy i uniosła głowę. Miała obrażone oczy, ale Krystyna wiedziała, że złości się na siebie. Przyszło jej coś o koleżance do głowy i już złość się pojawiła.

Dla mnie zawsze będziesz moją małą dziewczynką uśmiechnęła się Krystyna. I ty, i Justyna. Dla mamy dzieciaki to zawsze dzieciaki. Czasem to źle? Mojej mamy już dawno nie ma, a ja tak strasznie bym chciała jeszcze choć raz poczuć się małą Żeby mnie przytulono, pogłaskano A już nie ma komu

Krystyna lekko zmarszczyła brwi i pocałowała Zosię w czubek głowy.

Dobra! Nie o mnie teraz. Mówimy o tobie i Justynie Zosiu, daj jej czas. Przypomnij sobie, jak cię do domu przyprowadziła, jak spadłaś z huśtawki? Widziałam, że bardziej się bała o ciebie niż o siebie! A sama kolana rozbito, bo za tobą skoczyła. I potem w przychodni lekarz zaproponował jej zastrzyk na uspokojenie. Pamiętasz?

Tak

Albo te flamastry, które ci dała, bo byłaś chora i nie wpuszczałam jej do ciebie. Przyniosła je i powiedziała, że jak wyzdrowiejesz, to masz jej narysować najładniejszy obrazek na ścianę. Pamiętasz?

Pamiętam

No i widzisz. Po co te rozkminy o butach Zrozumiesz z czasem, ile to wszystko znaczy, a ile nie. Byleś tylko nie straciła tego, co już masz.

Przyszła już do mnie.

Po co?

Chciała się pogodzić. Przeprosiła.

A ty?

Powiedziałam jej, że nie chcę jej widzieć i wcale nie jesteśmy biedni!

Złościłaś się?

Bardzo!

A teraz?

Teraz trochę mniej

No to poczekaj, aż ci całkiem przejdzie, a wtedy się pogódźcie. Jak teraz pójdziesz nie przebaczysz do końca, i będzie ci ciężko Możecie się porządnie pokłócić.

Jak bardzo brakowało Zosi teraz mamy… Mama na pewno by wiedziała, co poradzić, co powiedzieć. Zwłaszcza teraz, kiedy babcia jest w domu

Babcia zjawiła się niespodziewanie.

Zosia nie wiedziała ani że mamie zdrowie szwankuje, ani że mama napisała do swojej byłej teściowej z prośbą o wizytę.

No, witaj Krystyno! Nie sądziłam, że się spotkamy! rubaszna, zarumieniona z upału kobieta zatrzasnęła furtkę i oparła się plecami, łapiąc oddech. Gorąco jak w piekle! Jak ja tu wytrzymam?!

Dzień dobry, Marianno!

Zosia spojrzała zaskoczona na mamę, słysząc dziwne nuty w jej głosie.

To Zosia? Marianna westchnęła, przypatrując się wnuczce. Nic wspólnego! Na pewno jesteś córką Tomka?

Nie zmieniasz się!

Tym razem mama roześmiała się, co trochę uspokoiło Zosię. Czyli nie jest źle, jak to mama mówiła: Później się zobaczy.

Babcia nie przypadła jej do gustu. Głośna, spięta, niepohamowana. Rozniosła w domu nerwową krzątaninę i zamieszanie.

No bajzel, jak zawsze! Trudno ogarnąć porządki, Krystyno?! Masz dziecko! I to dziewczynkę! Niech patrzy, może się nauczy, jak być kobietą? Mąż ją po ślubie za drzwi wystawi i dobrze zrobi!

Zosia nie rozumiała, czemu mama milczy. Ukrywała uśmiech, nie przerywała, patrzyła tylko na to, jak Marianna przemyka po domu i ustawia swój własny porządek, nic nie mówiąc ani nie protestując.

Koty po takiej ilości energii straciły swoją śmiałość i poukrywały się po kątach, a Kuba pies, którego Zosi podarował wujek Staszek przeszedł spokojnie na podwórko i położył się w cieniu altany, warcząc czasem, gdy głos babci przebił sufit.

No! Jedyna rozsądna istota w tym domu to pies! Wie, że nie ma tu czego szukać! Zwierzęta w domu to nieporozumienie!

Koty, słysząc to zdanie i widząc szczotkę w ręku Marianny, wystrzeliły na dwór, dla bezpieczeństwa.

Wtedy właśnie Zosia pierwszy raz pokazała babci charakter. Złapała swojego ukochanego kota Kluseczkę, i demonstracyjnie z kotem pod pachą poszła do swojego pokoju.

To jeszcze co?! Zosiu! syknęła Marianna, a Kuba zaszczekał z ogrodu.

Opiekuję się nią! Zosia odwróciła się leniwie, patrząc prosto na babcię. Koty zostają w domu. Kuba też! Byli tu na długo przed tobą. Chcesz porządku to go szanuj. To jest nasz dom! Ty jesteś gościem. U siebie rób co chcesz!

Zosia! Krystyna zaniemówiła. Nigdy jeszcze nie słyszała, żeby jej córka rozmawiała tak z dorosłymi.

Ale ku zaskoczeniu Krystyny, Marianna wcale się nie obraziła. Przymrużyła oczy, uśmiechnęła się pod nosem i powiedziała:

No widzę, nasza krew! Moja wnuczka! Jabłko od jabłoni daleko nie pada, Krystyno! Mogłaś ją trochę bardziej utemperować!

Koty już zostawiła w spokoju. Obracała się do nich bokiem, czasem przesuła z obrzydzeniem nogę, ale nie wypędzała ich z domu.

Chociaż nikt nie miał na nie czasu. Wydarzenia toczyły się tak szybko, że Zosia tylko bezradnie patrzyła na stary zegar stojący w salonie i myślała, jak zatrzymać te wskazówki.

Dlaczego to wstrętne życie tak pędzi? Po co? Mama jeszcze taka młoda! Tak bardzo potrzebna To nie fair!

Tyle że czas zupełnie nie przejmował się prośbami Zosi. Liczył minuty, odbierając tym samym nadzieję, że świat choć na chwilę się zatrzyma.

Lekarze, leki, szpital

Krystyna odeszła wczesnym, wiosennym rankiem.

Dzień wcześniej Zosia pierwszy raz otworzyła okna na oścież, wpuściła świerzy bałtycki wiatr po długiej zimie i szepnęła:

Mamusiu, wiśnia pod oknem zaraz zakwitnie! Już niedługo!

Postaram się doczekać, Zosiu Tak chciałabym ją zobaczyć!

Gdy dowiedziała się, że mama odeszła, w złości złamała gałąź, która rosła najbliżej okna mamy. Po co to wszystko? Już nie będzie na nią patrzył nikt

Marianna, babcia, bez ceregieli zgarnęła Zosię w ramiona, wyciągnęła z kieszeni wielką chustkę i nakazała:

Płacz! Krzycz! Oddaj mi to, co cię dusi! Nie potrzebne ci to! I tak nic nie mogłaś zrobić Każdy ma swój czas

Skąd ona to wiedziała? Jak trafiła w sedno? Zosia obwiniała się za wszystko. Mama pracowała za dużo, odpoczywała prawie wcale Wszystko dla córki By zdążyła na studia, zdobyła wykształcenie

A Zosia? Wolała spędzać czas z Krzyśkiem i dziewczynami, niż z książkami. Oceny słabe, choć matura za pasem. Nadrabiała potem, ale nie zdążyła powiedzieć mamie, nie chciała jej martwić

List, który Krystyna napisała do córki, Marianna przekazała wnuczce dopiero na czterdziesty dzień po pogrzebie.

Masz. Teraz możesz. Czytaj uważnie. To słowa matki, to twój testament.

Czemu ciocia otworzyła kopertę? Zosia obracała białą kopertę bez znaczka i adresu w dłoniach.

Zosieńce tylko tyle, dużymi literami, jak zawsze mama pisała w pośpiechu.

Za kogo mnie masz? Może i nie jestem miękką bułką i możesz mnie nie lubić, ale cudzych listów poważnie nie czytam! Marianna pokręciła głową. Idź czytaj! Po kuchni muszę do nocy ogarnąć, może pomożesz potem, jak chcesz. Ale teraz nie przeszkadzaj.

Obraziła się Zosia zrozumiała to w sekundę, gdy tylko babcia wyszła do kuchni, maskując łzy sapaniem i trzasnęła drzwiami. Zosia podeszła, oparła się czołem o framugę, na której mama co roku zaznaczała jej wzrost ołówkiem.

O, jak Zosieńka podrosła! Duża już jest!

Głos mamy był taki wyraźny, że Zosia aż odskoczyła od drzwi.
Duża Ale gdzie tam! Jakby była dużą, nie robiłaby ludziom na złość. Mama na pewno nie byłaby z niej dumna.

Zamknęła za sobą drzwi, siadła na dywanie, wzięła kopertę na kolana i zbierała siły, żeby ją otworzyć. Trudne to wszystko Tak dużo chciałaby mamie powiedzieć, a nie zdążyła.

Koperta była wypchana zapisanymi karteczkami z zeszytu w kratkę. Zosia przytuliła Kluseczkę i zaczęła czytać:

Zosieńko! Przestań już płakać! Ty jesteś taka silna. Po co te łzy? Świat jest piękny! Tyle w nim dobra! Naucz się to doceniać! Nie marnuj czasu na żal, nawet gdy jest ciężko. Powiesz, że miałyśmy za mało lat razem a ja ci powiem, mieliśmy bardzo dużo czasu. Tylko teraz nie da się tego zrozumieć To jest twoja historia.

Może od tego, jak poznałam twojego tatę. Był niesamowity, zakochałam się przy pierwszym spojrzeniu. Dziewczyny z klasy pukali się w czoło: Jak on? Rudy!. Nie rozumiały, że wyglądał jak słoneczko, a był równie ciepły. Jesteś do niego podobna, może nie z wyglądu, ale z temperamentem. Masz jego piegi, oczy i nos. Reszta po mnie. Jak się urodziłaś, bardzo liczył, że będziesz miała kędziory, takie jak babcia. Jego mama Marianna.

Zosia Ona jest dobra! Nie bierz do siebie jej wybuchów. Taka już jest. Czasem szorstka, głośna, nerwowa, ale naprawdę można na nią liczyć. Serce za rodzinę odda!

Pewnie zapytasz, czemu nie znałaś jej wcześniej, a to przez moją głupotę. Byłam młoda, źle zrozumiałam pewne sprawy Kłóciłyśmy się, kiedy byłaś malutka. Z twoim tatą było dobrze do czasu aż spotkał inną. Tak się zdarza, Zosiu Ale on cię kochał, po prostu nie potrafił już udawać. Rozstał się ze mną z klasą, pragnął prawdy w życiu, nie potrafił oszukiwać.

Dziś wiem, że Marianna starała się pogodzić nas, przyjechała, by nas ratować. Zaczęła jak zwykle od porządków, a mi puściły nerwy Powiedziałyśmy sobie za dużo złego. Do dziś mi wstyd. Ja coś na nią, ona na mnie i na twojego ojca A na koniec palnęłam, że nie jesteś jej wnuczką

Nie wiedziałam już, co robić, jak wtedy, kiedy leżałam w szpitalu zagrożona ciążą, a ona rzuciła wszystko i przyjechała do nas na miesiąc, gotując mi parowane mielone i robiąc porządki, do których później nie mogłam się przyzwyczaić. Wyjechała dopiero, gdy była pewna, że nic ci nie grozi.

Nie wiedziałam też, że spotykałą się z tą kobietą po rozstaniu mojego męża, próbowała ją przekonać, a ostatecznie zaakceptowała i dzieci, które urodziła. Tak, Zosieńko, masz przyrodnie rodzeństwo. Jeśli zechcesz, babcia cię z nimi pozna. Lepiej mieć bliskich niż być samemu. Omówiłam to z Marianną. Łatwiej mi wiedzieć, że nie zostaniesz kompletnie sama.

Przemyśl to sobie.

A teraz co dalej. Zosia, ucz się! Chciałabym, żebyś miała swoją przyszłość! Ale wybierz ją sama! Nie pozwól nikomu sobą rządzić. Masz talent, córeczko! Wykorzystaj go. Nie każdemu tyle dano. Prosiłam Mariannę, żeby ci pomogła. Mam odłożone trochę oszczędności. Niewiele, bo większość poszła na leczenie, ale na rokdwa starczy. Dasz sobie radę, zawsze dawałaś. Twoje torby, obrazy zawsze schodziły turystom. W Warszawie czy w Gdańsku sprzedasz je łatwiej. Nie rezygnuj! Marzenia są po to, by je spełniać. Wierzę, że kiedyś, w galerii w stolicy, zawisną twoje prace i będę mogła być z ciebie dumna. Może nie zobaczę, ale wiem, że będę o nich słyszeć.

Kocham cię! Boję się o ciebie, ale wierzę, że dasz sobie radę. Jesteś silna i mądra.

Wytrzyj łzy. Proszę.

Mama.

Zosia długo siedziała z głową pochyloną po lekturze listu, walcząc z płaczem. Przecież mama prosiła, by nie płakać!

Kluseczka już dawno zwinięta spała obok, lekko drgając we śnie, a Zosia myślała, co dalej.

Odpowiedź przyszła w postaci Marianny, która zajrzała przez drzwi, kliknęła światło i zawyrokowała:

Wstawać! Dosyć siedzenia w ciemnościach. Idziemy na herbatę i pogadamy. Robota czeka, nie czas płakać!

Pomysł ze sztuką w ogóle nie przekonywał babci nakrzyczała na Zosię, próbując jej udowodnić, że najlepiej wyjść na ludzi, czyli na przykład zostać księgową. Zosia nie chciała nawet słuchać. Wtedy właśnie babcia nazwała ją osłem upartą jak nikt w rodzinie i powiedziała, że to najbardziej po matce.

Przez tyle lat cisza! Ani słowa, żadnej wieści! A ja was szukałam, gdzie się dało! Nikt nie mówił, że mama ci zmieniła imię i wymyśliła nową nazwę. Gdyby jeszcze była to panieńskie, ale skąd, wymyślone! Jak jej się udało?!

Wujek Staszek pomógł.

Jeszcze z nim pogadam, pomocnik cholerny! Przez niego nie mogłam cię latami znaleźć! No, dostanie swoją działkę!

Daj spokój. On dobry! Bardzo nam pomagał! Namawiał mamę na ślub.

I co?

Nie chciała. Mówiła, że kocha tatę. Nie wiedziałam, że żyje! Jakby mi opowiedziała tę historię, może bym ją przekonała!

No, dramat, patrz no! Babcia z hukiem postawiła przed Zosią talerz. Jedz! I jeszcze raz pomyśl, co ci powiedziałam! Co to za zawód ten artysta?! Księgowa to jest rzecz! I syta, i z kasą!

Babciu, ileż można przy obcych!

Wiesz, żyjesz z cudzych pieniędzy, to potem i swoje się nauczysz.

Nie chcę tak. To nie dla mnie.

No jasne, że nie dla mnie!

Naprawdę nie chcę cię ranić, babciu. Rozumiesz? Chcę robić to, co kocham! Mama ci przekazała pieniądze dla mnie, prawda? Za miesiąc mam osiemnastkę. Dasz mi je, pojadę do Warszawy. Nie będziesz miała już żadnych zmartwień ze mną! Poradzę sobie.

Babcia aż się zadławiła, wyciągnęła palec, już chciała się rozkrzyczeć, ale nagle zmieniła temat. Uśmiechnęła się i z palców ułożyła symbol na zgodę, znany każdemu od przedszkola.

No i dobrze! Pojadę z tobą! I dopilnuję, żeby z ciebie była porządna artystka! Twojej mamie obiecałam. I już, wara ci ze sprzeciwem! Cisza!

Babcia usiadła, przysunęła jej talerz i mruknęła:

Jedz już, bo wszystko wystygnie!

I tak, po kilku latach, gdy w małej galerii w centrum Warszawy po sali będzie chodzić dziwna grupka.

Rudowłosa, roztrzepana, trochę pulchna kobieta, wysoki chłopak w modnych okularach i Zosia z rocznym synkiem na rękach.

No i jak? Zosia w końcu zapyta, choć sto razy na głos obieca sobie, że poczeka z pytaniem.

Babcia Marianna spojrzy na wnuczkę, machnie ręką, przejmie małego, otrze mu nos i pozwoli położyć mu główkę na ramieniu, po czym przytaknie:

Ładne! I ramy eleganckie, i w ogóle! Ale farby to marnujesz na potęgę! Zosia, mogłabyś robić mniejsze formaty? I w pracowni już zrób porządek, byłam tam rano! Tam diabeł nogę złamie! Filip! zwróci się do okularnika Patrzysz tylko zdjęcia, a patrz jaka ona zmęczona!

Ale co mam robić, Marianno?

Worki ma pod oczami jak Wisła po roztopach! Zosia, ja dziś zabieram Szymka do siebie! A wy śpijcie, odpoczywajcie i przyjedźcie po niedzieli! Ustaliliśmy? To my lecimy, prawda, maluszku?

I przechodząc obok Zosi, babcia zatrzyma się na sekundę, pogładzi policzek wnuczki i szepnie:

Mama jest z ciebie bardzo dumna, dziewczynko! I ja też! Wiesz o tym? Super z ciebie jabłuszkoZosia przytuliła synka, pozwalając babci wziąć go na ręce. W galerii było cicho, światło odbijało się od obrazów, a w powietrzu unosił się zapach farb i kawy z termosu. Za oknem gwar miasta, tramwaj dzwonił gdzieś w oddali, jakby przypominając, że życie płynie dalej, nie czekając na nikogo.

Dziękuję, babciu wyszeptała, łapiąc Mariannę za rękę, na chwilę szorstką, pachnącą płynem do naczyń i latami uporu.

Marianna tylko mocniej ścisnęła wnuczkę.

Rodzina to nie szafka w kuchni, kochanie. To się składa z kawałków. A i tak się trzyma, jak chcesz mocno wierzyć.

Filip objął Zosię, lekko, tak zwyczajnie, ale w tym geście było obietnic więcej niż w słowach. Szymek roześmiał się, próbując złapać babcię za nos.

Za szybą galerii, na chodniku, stała wiśnia, posadzona przez miejskich ogrodników jeszcze goła, ale między gałązkami już pojawiały się pierwsze, różowe pąki.

Zosia uśmiechnęła się do nich przez szybę, przypomniała sobie babcine słowa, list mamy, i własne dzieciństwo zamknięte w jednym małym jabłuszku z farb na obrazie, które tak często wdrapywało się na pierwszy plan przez przypadek czy może z tęsknoty.

Pomyślała, że z tych wszystkich poranków i strat, smutków i śmiechu powstało w niej coś, co raczej kiełkuje niż gubi liście. Jaka będzie jej gałąź? Może kiedyś ktoś przyjdzie do tej galerii z własnym synkiem i powie: O, patrz, taka wiśnia rosła pod naszym oknem.

A potem Zosia po prostu otarła policzki, odetchnęła głęboko, poprawiła swój szkicownik na ramieniu i pierwszy raz poczuła, że świat naprawdę jest jej miejscem.

I że mama, gdziekolwiek teraz była, na pewno właśnie się uśmiecha.