Osiem lat drobiazgów

Osiem lat drobiazgów

Telefon zadzwonił o wpół do ósmej rano, akurat gdy stałem przy kuchence i patrzyłem, jak woda zaczyna wrzeć w rondelku. Kuchenka była stara, gazowa, z żeliwnymi rusztami, pokrytymi warstwą obcego tłuszczu, z którym nawet płyn do mycia naczyń sobie nie radził. Codziennie ta tłusta warstwa przypominała mi, że mieszkanie nie jest moje, że wcześniej żyli tu inni ludzie ze swoimi przyzwyczajeniami, swoim żurkiem i swoimi sprawami.

Spojrzałem na ekran. Zofia.

Odebrałem.

Znowu nie odpisałeś mu na wiadomość powiedziała od razu zamiast dzień dobry.

Dzień dobry, Zosiu.

Tato, mówię poważnie. On napisał do mnie wczoraj. Mówi, że cię ignorujesz.

Woda zawrzała. Wyłączyłem gaz i wrzuciłem torebkę herbaty do rondelka. Zwykła, tania herbata z marketu, pakowana po czterdzieści w kartonik. Dawniej piłem tylko liściastą cejlońską, którą Martyna zamawiała u znajomej na Nowym Świecie.

Niech mówi, co chce rzuciłem.

Tato, wiesz, co robisz? Mieszkasz w jakiejś dziurze na Pradze, pewno masz tam karaluchy, jesteś sam, za chwilę sześćdziesiątka…

Mam pięćdziesiąt osiem.

To już prawie sześćdziesiąt! Odszedłeś od porządnej kobiety, z mieszkania w centrum, z normalnego życia. Po co?

Spojrzałem przez okno. Za szybą snuło się szare listopadowe niebo, klon bez liści, kawałek sąsiedniego bloku z żółtym, odpadającym tynkiem. Gdzieś na dole przejechał tramwaj. Tutejsze tory były stare, trząsł się tak głośno, że przez pierwsze dwie noce nie mogłem spać.

W końcu się przyzwyczaiłem.

Zosiu, spóźnię się do pracy.

Ty nigdy nie chcesz spokojnie o tym porozmawiać!

Chcę, ale nie teraz. Może przyjedziesz w sobotę? Ugotuję zupę.

Do tej twojej nory nie jadę.

Nora. To już i do Zosi dotarło to słowo. Pewnie od Bożeny.

Dobrze powiedziałem spokojnie. Pogadamy później.

Tato

Zosiu, kocham cię. Na razie.

Odłożyłem telefon na stół. Wziąłem rondel, przelałem herbatę do szklanki po PRL-u, którą znalazłem w szafce razem z cudzymi garami. Taka prawdziwa, ciężka, z charakterystycznymi fasetami. Dawno takiej nie widziałem, może trzydzieści lat. Wziąłem łyk. Była gorąca, lekko cierpka, z tekturowym posmakiem torebki.

Wypiłem ją stojąc, patrząc na klon za oknem.

Potem się ubrałem i wyszedłem z mieszkania.

***

Klatka schodowa pachniała wilgocią i kotami. Na trzecim piętrze mieszkał kot, którego nigdy nie widziałem, ale słyszałem co noc. Windy nie było. Cztery piętra w dół, mijając skrzynki pocztowe z pourywanymi drzwiczkami, mijając czyjeś sanki zalegające w kącie pewnie jeszcze od zeszłej zimy.

Na zewnątrz było może z pięć stopni. Zapiąłem płaszcz i ruszyłem do metra. Pragi jeszcze nie znałem dobrze pół roku tu, a jednak wciąż gubiłem się w przecznicach. Stalowa, 11 Listopada, Targowa. Ulice inne niż w centrum. Cichsze, szersze, z większą ilością drzew. Ludzie szli szybko, bez patrzenia na siebie jak wszędzie w Warszawie ale nie było tu tego nieustannego pośpiechu, którego w Śródmieściu nigdy nie znosiłem.

Kupiłem w sklepie przy domu kefir i pół bochenka chleba. Kasjerka, młoda dziewczyna z zielonym cieniem do powiek, nie podniosła głowy. Odliczyłem resztę, schowałem zakupy do torby i wyszedłem.

W metrze było ciepło i gwarno. Stałem, trzymając się poręczy, myśląc o projekcie. Wczoraj z Pawłem skończyliśmy pierwszy etap pomiarów i dziś miałem zająć się stropem piwnicznym, który, sądząc po wszystkim, trzymał się na słowie honoru i jakimś XIX-wiecznym cudzie konstrukcyjnym.

Dworek był na Grochowie. Niewielki, koniec XVIII wieku, główny budynek plus dwa oficyny i coś w rodzaju dawnej stajni, którą potem przebudowywano tyle razy, że trudno już było pojąć, co tam było na początku. Właściciele się zmieniali, komuna zrobiła z niego magazyn, potem porzucono na dwadzieścia lat. Teraz znalazły się pieniądze, pojawili się ludzie chcący zmienić go w dom kultury i zebrała się nasza grupa projektowa. Byłem głównym architektem-konserwatorem, Paweł odpowiadał za konstrukcje.

To była prawdziwa praca. Nie takie zlecenia jak przez ostatnie lata z Martyną poprawki mieszkań, żeby nie stać bezczynnie ale prawdziwa robota, duża, z historią w środku.

***

Paweł już był na miejscu, kiedy dotarłem. Stał pośrodku dużej sali na parterze w swojej wiecznej szarej kurtce, z miarką w ręce, patrząc w sufit.

Dzień dobry rzuciłem wchodząc.

Patrz zamiast cześć wskazał róg, gdzie tynk odpadł wielką płachtą aż do muru. Chyba znalazłem przyczynę osiadania stropu. Na górze, na całej długości, belka pęknięta. To już nie renowacja, to niemal do wymiany.

Pękła czy rozwarstwiła się na słoje?

Chodź, pokażę.

Weszliśmy na piętro po schodach, które już wzmocniono, ale i tak skrzypiały przy każdym kroku. Trzymałem się poręczy, czując zapach starych desek, suchy i leciutko słodki, z domieszką kurzu i czegoś jeszcze nienazwanego. Zapach czasu. Zapach cudzych losów, które tu się przewinęły i zostały na zawsze w tych murach.

Zawsze lubiłem ten zapach.

Paweł pokazał belkę. Przykucnąłem, wyjąłem latarkę i poświeciłem wzdłuż pęknięcia.

To nie słoje, widzisz? powiedziałem. Mechaniczne uszkodzenie. Tu musiało coś ciężkiego stać.

Pewnie. Może maszyna.

Albo kilka. Przecież to był magazyn.

Paweł kucnął obok. Słuchaliśmy przez chwilę ciszy, za szybą szumiał wiatr.

No to wymiana stwierdził.

Ale według starej technologii. Wczoraj w archiwum znalazłem specyfikację drewna: porządna, miejscowa sosna, długo sezonowana.

Dzisiaj to znaleźć…

Znam jednego dostawcę na Mazurach, korzystałem z niego przy renowacji kamienicy na Żelaznej. Zadzwonię.

Paweł skinął głową. Wstał, otrzepał kolana. Wysoki, lekko zgarbiony, miał zwyczaj słuchać z głową pochyloną, co nadawało mu wyglądu wiecznego zamyślenia. Ale słuchał naprawdę uważnie w pracy już cztery miesiące, zdążyłem to docenić.

Chcesz herbaty? Mam termos.

Poproszę.

Wyszliśmy na korytarz, gdzie Paweł zostawił torbę. Wyjął termos, dwa plastikowe kubki. Nalał.

Jakiś taki… urwał, ale spojrzał na mnie.

Jaki?

Nie wiem. Jakiś wyjątkowo skupiony dzisiaj.

Uśmiechnąłem się.

To znaczy rano dzwoniła albo córka, albo siostra.

Nie dopytywał dalej. Podał mi kubek.

Herbata była porządna, nie z torebki.

***

Z Bożeną widzieliśmy się w niedzielę. Przyjechała bez zapowiedzi, spod klatki zadzwoniła: Otwieraj, jestem z ciastem. Otworzyłem.

Bożena jest ode mnie starsza o trzy lata, mieszka na Mokotowie z mężem Edwardem, jest główną księgową w firmie budowlanej, a jej poglądy na życie mają tę szczególną trwałość, której nie ruszy nic. Przeszła się po mieszkaniu, po czym na jej twarzy odmalowało się to, co znam od dzieciństwa: pomieszanie politowania i poczucia wyższości.

Jezu, to łazienka czy komórka?

Łazienka.

Tu płytka pęknięta.

Bożena, daj spokój. Masz to ciasto?

Mam. Weszła do kuchni, postawiła ciasto, znów się rozejrzała. Bartek, powiedz mi. No powiedz. Tam masz mieszkanie w centrum, trzy pokoje, parkiet, porządna kobieta. Biła cię?

Nie.

Zdradzała?

Nie wiem. Może tak, już mnie nie obchodziło.

To co ci odwaliło? Zostawić wszystko na stare lata, zamienić na klitkę?

Wyjąłem talerzyki.

Bożena, daj spokój z kazaniami.

Jakimi kazaniami, Bartek? Jestem twoją siostrą! Mam ci nie mówić? Zosia dzwoni, płacze. Ona dzwoni, pyta, nie wiem czy coś o tobie wiem. Porządny chłop.

Porządny zgodziłem się. Pewnie dla kogoś innego. Kroisz ciasto?

Zawsze taki byłeś. Pokrój ciasto. Rozmawiać nie chcesz.

Rozmawiam. Wszystko ci wyjaśniłem. Kilka razy.

Nic nie wyjaśniłeś. Było mi źle. Wszystkim bywa źle. Myślisz, że mnie z Edkiem zawsze dobrze? A przecież nie uciekam na stare lata do kawalerki.

To nie kawalerka, jestem tu sam.

Sam! Bożena uniosła ręce. Pięćdziesiąt osiem lat, sam w tej norze, robisz za grosze i jeszcze mówisz, że jest dobrze?

Spojrzałem na nią. Duża, ciepła, w swoim beżowym swetrze, patrzyła na mnie z rzeczywistą bezradnością. Po prostu nie rozumiała. Nawet nie potrafiłem się na nią złościć.

Bożenka, dzięki tobie nie zginę, głuptasie, powiedziałem cicho.

Pokręciła głową: Zginę, ale po swojemu.

Co ty gadasz?

Nic, tak tylko. Wziąłem nóż, zacząłem kroić ciasto. Z czym to ciasto?

Z kapustą. Nadal mierzyła mnie podejrzliwie. Bartek, ty ogólnie się trzymasz? Chodzisz do psychologa?

Chodzę.

I co mówi?

Mówi, że robię słusznie.

Tak zawsze mówią, im za to płacą.

Piliśmy herbatę z ciastem z kapustą. Bożena opowiadała o Edwardzie, który znowu ma problem z kręgosłupem, o sąsiadach, którzy kupili psa i teraz szczeka pół nocy. Słuchałem. Za oknem robiło się ciemno, niebo nad klonem miało odcień fioletu.

Przed wyjściem Bożena zatrzymała się w przedpokoju.

Napisałbyś do niej chociaż rzuciła. Człowiek się martwi.

Dobrze odpowiedziałem.

Wiedziałem, że nie napiszę.

***

Z Martyną byliśmy razem osiem lat. Nie po ślubie była do tego zupełnie nieprzekonana, co zrozumiałem o wiele za późno.

Pierwsze dwa lata były inne. Tak wtedy uważałem. Była ciepła, zabierała mnie do teatrów, restauracji, jeździliśmy do Pragi i do Włoch. Chwaliła: masz smak, poczucie estetyki, mądrze gadasz. Potem coś się powoli zmieniało, ledwo zauważalnie, jak pęknięcie w starej ścianie.

Zaczęło się od drobiazgów. Na firmową imprezę założyłem najlepszą koszulę z granatowym wzorem. Spojrzała na mnie w przedpokoju: Na pewno chcesz w tym?. Nic więcej. Wróciłem się, założyłem białą.

Potem: komentarze do jedzenia. Do tego, jak rozmawiam z jej znajomymi. Do tego, że na pracę tracę za dużo czasu przy marnych efektach. To ostatnie mówiła cicho, tonem rozumnego wsparcia, niby z troski, wskazując mi niby oczywiste.

Bartek, przecież wiesz, że konserwacja zabytków to ślepa uliczka dla ludzi bez ambicji.

Mam ambicje.

No coś ty. Jesteś dobrym fachowcem, po prostu przeciętnym. To nie zarzut, nie wszyscy muszą być wybitni.

Nie znalazłem wtedy riposty. Zamilkłem. Poszedłem do drugiego pokoju i godzinę gapiłem się w ścianę, próbując zrozumieć, dlaczego jest mi ciężko od słów wygłaszanych z taką serdecznością.

Nigdy nie krzyczała. Nigdy nie uderzyła. Robiła coś innego: konsekwentnie, łagodnie, wmawiała mi, że bez niej nie jestem wart niczego. Że mój zawód jest śmieszny, przyjaciele nudni, gust prowincjonalny. Że to jej łaska, że jest ze mną.

Gotowałem dla niej barszcz i zastanawiałem się, czy nie przesoliłem. Gdy dzwoniłem do kolegi, miałem w głowie, czy nie przesadzam z częstotliwością. Na spotkaniu biznesowym myślałem, czy nie wyglądam zbyt pewnie. Ten wewnętrzny głos, wiecznie niepewny, zawsze zadawał pytania brzmiał jak jej głos.

A potem przyszedł ten wieczór.

Byliśmy u jej znajomych, Marka i Agnieszki, w ładnym mieszkaniu na Powiślu. Rozmawiano o nowym apartamentowcu. Wtrąciłem swoje o projektowych pomyłkach, o fasadzie odwalonej na pół gwizdka rzeczowo, spokojnie.

Martyna spojrzała na mnie przez stół z tą szczególną miną, którą już znałem.

Bartek jest specjalistą, powiedziała Markowi. Specjaliści bywają praktykami i teoretykami. Bartek to raczej taki teoretyk. Nic dużego już dawno nie robił.

Zapadła cisza. Agnieszka zerknęła na mnie. Marek nalał wina.

Uśmiechnąłem się półgębkiem, zjadłem do końca, napiłem się wina, rozmawiałem dalej. Zamówiłem taxi. Gdy wracaliśmy, Martyna była zadowolona, opowiadała o sprawach Marka. Ja patrzyłem na nocną Warszawę i myślałem tylko o jednym: już nie mogę.

Nie ona jest zła, nie jestem nieszczęśliwy. Po prostu: już nie mogę. Jakby ściana, w której się zatrzymałem dalej drogi nie ma.

Odchodzilem jeszcze potem trzy miesiące. Szukałem mieszkania, znalazłem to na Pradze. Rzeczy zawiozłem na dwa razy. Martyna wtedy była akurat na delegacji. Na stole zostawiłem klucze i krótką notatkę z jednym słowem: Przepraszam.

Potem nie wiedziałem, po co to napisałem.

***

Listopad na Pradze ma swój urok. Park pod nosem, więc wieczorem wracając z pracy chodziłem okrężną drogą, pod starymi drzewami. Liście już dawno odleciały, ścieżki mokre, ślizgałem się, ale w parku było cicho, i to powietrze pachniało mokrym drewnem i zgniłymi liśćmi wdychałem to jak coś bardzo potrzebnego.

W domu bywało zimno. Grzanie w starych kamienicach raz dawało, raz nie. Żeliwne kaloryfery grzały albo na całego, albo wcale. Kran na kuchni kapał. Dzwoniłem do właściciela, obiecywał hydraulika. Hydraulik oczywiście nie przychodził.

Kupiłem w Castoramie uszczelkę i naprawiłem sam. Zajęło to czterdzieści minut, dwa połamane paznokcie i jedno przekleństwo, kiedy klucz zsunął się z nakrętki i nabiłem sobie łokieć. Potem wstałem, wytarłem ręce i sprawdziłem woda lała się jak trzeba.

Poczułem coś jak dumę. Głupie to uczucie, ale prawdziwe.

Wieczorami pracowałem przy kuchennym stole. Rozkładałem rysunki, zapalałem lampkę, tę starą z zielonym kloszem, którą kupiłem w latach 90. na Kole. Martyna jej nie cierpiała psuje wnętrze. W centrum stała w składziku. Tutaj była na samym środku.

Praca nad dworkiem szła powoli, jak to przy dużych zadaniach. Najpierw pomiary, potem grzebanie po archiwach, potem analiza uszkodzeń, wreszcie koncepcja. Lubiłem ten cykl, bo tu nie można kantować. Budynek trzyma albo nie. Cegła żyje albo martwa. Historia jest, albo została wymyślona.

W archiwum znalazłem kilka dokumentów o dworku. W XIX wieku należał do rodziny Kupca Woźniaka, potem przeszedł na jego córkę, która zrobiła z niego pensję dla dziewcząt. Potem przyszła wojna, potem magazyn. Córka Woźniaka Anna na jednym zdjęciu odkrytym w archiwum miała około pięćdziesiątki, wyprostowana sylwetka i taki wyraz twarzy jakby wiedziała o fotografującym wszystko, czego nie wiedział fotograf.

Długo się jej przyglądałem.

Potem wróciłem do rysunków.

***

Paweł kiedyś zapytał, skąd wziął mi się ten cały konserwatorski zapał.

Siedzieliśmy w jego aucie, czekając aż odmarzną szyby przed wyjazdem do archiwum. Za oknem sypał pierwszy śnieg drobny, niepewny.

W latach 90. robiłem nowe budynki powiedziałem. Projektowałem bloki, biurowce. Pracy było mnóstwo, pieniądze dobre. Raz przypadkiem trafiłem na renowację małego kościoła na Mazowszu. Pojechałem z kolegą dla rozrywki. I koniec.

Co koniec?

Wiedziałem, że chcę robić tylko to. To ważniejsze.

Pokręcił głową.

Rzadkość powiedział. Kiedy ktoś wie, co naprawdę dla niego ważne.

Ty też wiedziałeś?

Dopiero po latach. Robiłem wiele rzeczy, które wydawały się słuszne. Potem się zatrzymałem.

Spojrzałem na niego. Gapił się w przednią szybę, na której śnieg już przymarzał do wycieraczek.

I co potem?

Potem to, co teraz. Kiwnął gdzieś poza okno, w stronę naszego dworku. I dobrze mi z tym.

W środku było ciepło. Pachniało lekko kawą, którą zwykle pijał z małego kubka.

Pojechaliśmy do archiwum.

***

Martyna pojawiła się w środę.

Nie spodziewałem się. Zadzwoniła do drzwi koło ósmej wieczorem, siedziałem akurat przy rysunkach i jadłem jogurt prosto z kubka. Zwykły dzwonek, prlowski, jak u wszystkich.

Otworzyłem spodziewając się właściciela mieszkania albo sąsiadów.

Stała na klatce w swoim kaszmirowym płaszczu, z małym bukietem. Chryzantemy. Nigdy nie trawiłem chryzantem. Po ośmiu latach nie zapamiętała.

Cześć powiedziała.

Kilka sekund nie wiedziałem, co odpowiedzieć.

Skąd znasz adres?

Zosia mi powiedziała.

Widocznie Zosia. Odnotowałem to w myślach do przemyślenia na później.

Czego chcesz? zapytałem.

Porozmawiać. Uśmiechnęła się tym swoim starym, znajomym uśmiechem. Wpuścisz mnie?

Zastanowiłem się chwilę, odsunąłem się od wejścia.

Weszła. Rozejrzała się. Widziałem, jak patrzy na moją małą sień, popękane tapety, przekrzywiony wieszak, moje buty przy progu.

Naprawdę tu mieszkasz rzuciła. Nie pytanie, konstytacja.

Mieszkam.

Bartek… Chwyciła mnie za rękę. Odsunąłem rękę. Przeniosła bukiet w drugą dłoń. Posłuchaj. Rozumiem, że potrzebowałeś czasu. Ale minęło pół roku. Chyba ci wystarczyło.

Czego mi wystarczyło?

Bycia samemu. Robienia przerwy. Nie wiem, jak to nazwać. Mimochodem przeszła do kuchni, spojrzała na rysunki rozłożone na stole. Pracujesz?

Pracuję.

Nad czym?

Renowacja dworku na Grochowie.

Dobrze. Rzuciła z pobłażaniem, tym znanym tonem. To dobrze dla ciebie.

Dla mnie i w ogóle. Dwór z XVIII wieku.

Położyła chryzantemy na stole, prosto na papierach. Przeniosłem bukiet na bok.

Bartek powiedziała. Rozumiesz, co robisz? Żyjesz tutaj. Gest dłonią w tym.

Wiem, gdzie mieszkam.

Chcę, żebyś wrócił.

Spojrzałem na nią. Martyna nie wyglądała źle, wręcz przeciwnie. Sześćdziesiąt trzy lata, ale zadbana, szczupła, wysoka. Dobrze w tym płaszczu.

Po co? zapytałem.

Zdziwiło ją. Na to nie była gotowa.

Jak to po co?

Chcesz, żebym wrócił. Po co ci to?

Ja… Zająknęła się. Brakuje mi ciebie.

Czego dokładnie?

Bartek, co to za rozmowa.

Zwyczajna. Mówisz, że ci mnie brakuje. Pytam, czego dokładnie. Czego we mnie.

Patrzyła na mnie. I teraz zobaczyłem znowu to: irytacja przykryta cierpliwością.

Po prostu ciebie. Osiem lat byliśmy razem.

Pamiętam.

I co, to wszystko? Tak po prostu, skończyło się?

Nie tak po prostu. Skrzyżowałem ramiona. Byłem w domowym swetrze i starych dżinsach, zupełnie nie tak, jak ją przyzwyczaiłem. Odchodziłem osiem lat. Ty nie zauważyłaś.

Nie rozumiem.

Wiem, że nie.

To powiedz mi.

Wielokrotnie mówiłem. Głos miałem równy, do dziś mnie to dziwi. Pół roku temu już bym się gdzieś rozkleił albo przepraszał. Pamiętasz wieczór u Marka i Agnieszki?

Który wieczór?

Powiedziałaś przed wszystkimi, że jestem teoretykiem. Od lat nic dużego nie zrobiłem.

Myślała chwilę.

Żartowałam. Nie pamiętam dokładnie, ale pewnie to był żart.

Może. Pokiwałem głową. Ale takich żartów było mnóstwo. I pamiętam je wszystkie.

Jesteś przewrażliwiony.

Być może.

To nie miało cię zranić.

Może. Ale bolało.

Przez głupstwa.

Przez osiem lat takich głupstw.

Zamilkła na moment. Rozejrzała się po kuchni. Spojrzała na szklankę przy kuchence, na moją lampkę z zielonym kloszem.

I naprawdę tu ci dobrze? Serio?

Pomyślałem. Nie dla niej, dla siebie.

Bywa różnie przyznałem szczerze. Bywa trudno. Bywa samotnie. Grzejniki czasem zimne. Ale lepiej niż tam.

To tylko twoje złudzenie.

Może i tak. Ale moje.

Zabrała płaszcz z krzesła. Spojrzała na mnie jeszcze raz. Coś w niej się poruszyło, widziałem to coś autentycznego, nie biznesowego, nie wyniosłego.

Bartek, nie jesteś mi obojętny.

Wiem odpowiedziałem. Ale już nie jestem twój. Idź, Martyna.

Stała jeszcze sekundę. Potem wyszła do przedpokoju. Ubrała się. Otworzyła drzwi.

Pożałujesz tego powiedziała.

Nie groźnie, raczej z żalem.

Może zgodziłem się.

Drzwi się zamknęły. Stałem chwilę w przedpokoju, patrząc na obicie z dermy i mały wizjer. Wróciłem do kuchni. Włożyłem chryzantemy do pustego słoika, nalałem wody. Jednak kwiaty szkoda wyrzucać.

Wróciłem do rysunków.

Za oknem turkotał tramwaj. Raz, potem jeszcze, potem cisza.

Zorientowałem się, że już nie słyszę go jako przeszkody.

***

Obrona koncepcji była wyznaczona na drugą połowę grudnia. To był wstępny etap inwestor chciał zobaczyć podejście ogólne: co zachowujemy, co odtwarzamy, co robimy od nowa i dlaczego. Przygotowywałem się rzetelnie. Paweł równolegle. Wieczorami dzwoniliśmy do siebie, uzgadnialiśmy szczegóły, czasem się spieraliśmy.

Raz padło o tym stropie piwnicznym, nie zgodziłem się, sprzeczaliśmy się czterdzieści minut, aż okazało się, że obaj mamy rację, tylko patrzymy na sprawę z dwóch stron: ja myślałem o tym, jak to będzie wyglądało, on jak wytrzyma.

Jesteś twardy powiedział po tej sprzeczce, bez cienia wyrzutu.

W pracy.

I dobrze.

Tyle. Zero sentymentalizmu.

Odłożyłem telefon i uświadomiłem sobie, że się uśmiecham.

***

Na trzy dni przed obroną zadzwoniła Zosia. Wieczorem, nie rano.

Tato powiedziała innym tonem nie tym, co zwykle ostatnio. Mogę przyjechać?

Przyjedź.

Zosia zjawiła się z butelką wina i miną kogoś, kto coś zrozumiał, ale nie umie ubrać w słowa. Bardzo przypominała mnie z młodości, te same kości policzkowe, długie ręce. Trzydzieści dwa lata, pracuje jako graficzka, mieszka z chłopakiem na Ochocie.

Siedzieliśmy w kuchni. Rozlałem wino do zwykłych szklanek kieliszków miałem tylko jeden, na gości ale Zosia uznała, że tak jest lepiej.

Dzwoniła do ciebie po wizycie? zapytała.

Nie. Czasem pisze SMS.

Co pisze?

Różne rzeczy. Nie zawsze odpowiadam.

Potrząsała szklanką.

Tato, podałam jej adres. Nie gniewasz się?

Nie.

Sama nie wiem, po co. Może byście pogadali i

Pogadaliśmy.

I?

I nic. Odeszła.

Zosia milczała. W końcu spojrzała w szklankę.

Tato, przez cały czas byłam po jej stronie. Rozumiesz to?

Rozumiem.

Wmawiałam sobie, że że ci odbiło, że powinieneś wrócić do normalności. Było mi jej żal, wydawała się samotna, zagubiona.

Potrafi sprawiać takie wrażenie.

Tak. Zosia podniosła wzrok. Niedawno mnie to tknęło. Zadzwoniła do mnie po wizycie u ciebie, powiedziała mi wprost że zawsze byłeś trochę nie ten tego, że cię tolerowała. Że osiem lat to była dla niej przysługa.

Skinąłem głową.

To jej styl.

Tato Po raz pierwszy od miesięcy patrzyła na mnie tak, bez złości, bez pobłażania. Było ci bardzo źle?

Bardzo.

Czemu nigdy nie mówiłeś?

Zastanowiłem się.

Może dlatego, że sam nie umiałem nazwać tego słowami. Kiedy cię nikt nie bije, nie wyrzuca z domu, nie zdradza trudno opisać, czemu jest ci źle. Zwłaszcza córce, która ją widziała okazjonalnie, zawsze w najlepszym wydaniu.

Zosia podeszła do mnie, objęła. Spontanicznie. Przez sekundę nie wiedziałem, co robić, a potem objąłem ją mocno. Jej głowa pachniała szamponem z gruszką tym samym, co od liceum.

Nie jesteś głupi szepnęła w ramię. Ciocia Bożena się myli.

Zaśmiałem się cicho.

Dobrze to wiedzieć.

Wypiliśmy wino. Zosia oglądała rysunki, pytała o dwór. Opowiadałem jej, pokazywałem zdjęcie Anny Woźniak. Zosia powiedziała: Podobna do ciebie. Spojrzałem jeszcze raz może rzeczywiście.

Wyszła przed północą. Obiecała wpaść w przyszłą sobotę.

Umyłem szklanki, poskładałem papiery, przez chwilę postałem przy oknie.

Tramwaje już dawno nie jeździły późno było. Podwórko na dole niebieskie od latarni, w sąsiednim bloku paliło się jedno okno.

Pomyślałem, by zadzwonić do Pawła i rzucić mu uwagę o stropie, ale była noc. Odłożyłem na rano.

***

Obrona odbyła się w siedzibie projektanta. Inwestor poważny, sztab prawników, doradca od zabytków zadawał szczegółowe i niezręczne pytania. Odpowiadałem rzeczowo, Paweł rozwijał kwestie konstrukcyjne. Raz padło pytanie o terminy wymiany belek; odpowiedziałem szczerze: jeśli drewno znajdziemy szybko, zdążymy. Jeśli nie, trzy tygodnie obsuwy. Doradca zmarszczył czoło. Dorzuciłem: Lepiej dziś znać prawdę niż potem tłumaczyć opóźnienia.

Doradca kiwnął głową. To najwyraźniej zyskało jego sympatię.

Potem staliśmy w korytarzu. Paweł trzymał pod pachą teczkę z wydrukami.

Myślę, że przejdzie powiedział.

Też tak sądzę.

Spojrzał na mnie. Wokół tłum ludzi z teczkami.

Idziesz na kolację? zapytał nagle. Tu niedaleko mają przyzwoite miejsce. Można by uczcić.

Popatrzyłem na niego.

Idę.

Wyszliśmy w grudniową Warszawę, Laternami świecący Grochów, śnieg na gzymsach. Szliśmy ramię w ramię, czasem z pochyloną głową, jak zwykle. Nie rozmawialiśmy o niczym ważnym: o drewnie, doradcy (upierdliwy, ale to dobrze), o tym, że w grudniu zapada noc za wcześnie.

Knajpa była niewielka, spokojna, drewniane stoły, ciężkie zasłony. Zamówiliśmy coś ciepłego i po lampce wina. Rozmawialiśmy długo, o mieście, książkach, pracy. Nagle zorientowałem się, że nie patrzę na zegarek.

Gdy wychodziliśmy, trzymał mój płaszcz, gdy go zakładałem prosty gest, codzienny. Nie przywiązałem do tego wagi. A może i tak, ale nie tej gorączkowej.

Na ulicy powiedział:

Cieszę się, że pracujemy razem.

Odpowiedziałem:

Ja też.

I poszliśmy w dwie strony do metra.