Osiem lat błahostek

Osiem lat drobiazgów

Telefon zadzwonił o wpół do ósmej rano, kiedy Elżbieta stała przy kuchence i patrzyła, jak woda gotuje się w rondelku. Kuchenka była stara, gazowa, z żeliwnymi rusztami pokrytymi cudzym tłuszczem, którego nigdy nie mogła do końca domyć. Ten tłuszcz codziennie przypominał jej, że mieszkanie nie należy do niej, że wcześniej mieszkali tu inni ludzie, z własnymi przyzwyczajeniami, własnym życiem i swoimi zupami.

Spojrzała na ekran. Zofia.

Elżbieta odebrała.

Znowu nie odpisałaś mu na wiadomość powiedziała córka zamiast się przywitać.

Dzień dobry, Zosiu.

Mamo, mówię poważnie. Pisał do mnie wczoraj wieczorem. Twierdzi, że go ignorujesz.

Woda już wrzała. Elżbieta zgasiła gaz i wrzuciła do rondla torebkę herbaty. Najtańszy, gruziński, czterdzieści sztuk w paczce. Kiedyś piła tylko liściastą, cejlońską, którą Adam zamawiał w niewielkim sklepiku na Krakowskim Przedmieściu.

Niech mówi, co chce odparła Elżbieta.

Mamo, ty rozumiesz, co robisz? Mieszkasz w jakiejś norze na Pradze, pewnie masz tam karaluchy, jesteś sama, za chwilę skończysz sześćdziesiąt…

Mam pięćdziesiąt osiem lat.

To już prawie sześćdziesiąt! Odeszłaś od normalnego człowieka, z mieszkania w centrum, od normalnego życia. Po co?

Elżbieta spojrzała za okno. Za szybą szarzało listopadowe niebo, bezlistna topola, kawałek sąsiedniego bloku z żółtą, łuszczącą się elewacją. Gdzieś niżej przemknął tramwaj. Tory tu były stare, tramwaj hałasował tak, że przez pierwsze dwa noce nie mogła zasnąć.

Później się przyzwyczaiła.

Zosiu, spóźnię się do pracy.

Ty nigdy nie chcesz o tym normalnie porozmawiać!

Chcę, ale nie dziś i nie przez telefon. Przyjedź w sobotę, ugotuję zupę.

Do tej twojej nory nie przyjadę!

Nora. Słowo dotarło już nawet do Zosi. Pewnie od Krystyny.

Dobrze powiedziała spokojnie Elżbieta. Porozmawiamy później.

Mamo…

Zosiu, kocham cię. Na razie.

Odłożyła telefon. Wzięła rondelek, przelała herbatę do szklanki z grubym dnem, którą znalazła w kuchennej szafce między cudzymi garnkami. Stara, polska szklanka, ciężka, znajoma z dzieciństwa. Nie widziała takich od trzydziestu lat. Upiła łyk. Herbata była gorąca, trochę cierpka, z papierowym posmakiem torebki.

Wypiła ją stojąc, patrząc na topolę za oknem.

Potem się ubrała i wyszła na dwór.

***

Na klatce schodowej pachniało wilgocią i kotami. Gdzieś na trzecim piętrze mieszkał kot, którego nigdy nie widziała, ale słyszała każdej nocy. Windy nie było. Cztery piętra w dół, obok skrzynek pocztowych z pourywanymi drzwiczkami, obok cudzych sanek zostawionych chyba jeszcze zeszłej zimy.

Na zewnątrz ledwie pięć stopni. Elżbieta zapięła płaszcz i ruszyła do metra. Pragi jeszcze nie zdążyła dobrze poznać pół roku tu mieszkała, a czasem wciąż się gubiła w zaułkach. Szmulki, Targówek, Pelcowizna. Dzielnice inne niż Śródmieście cichsze, szersze, z większą ilością drzew. Ludzie, jak w całej Warszawie, spieszyli się, nie patrząc sobie w oczy, ale tu było w tym mniej warszawskiej nerwowości, która zawsze ją irytowała.

Zaszła do sklepu po kefir i pół bochenka chleba. Kasjerka, młoda dziewczyna z zielonym cieniem na powiekach, nie podniosła nawet wzroku. Elżbieta wydała resztę, spakowała zakupy do torby i wyszła.

W metrze było ciepło i gwarno. Jechała stojąc, trzymając się poręczy, myśląc o projekcie. Wczoraj z Andrzejem skończyli pierwszy blok pomiarów, dziś musiała zająć się stropem piwnicy, który trzymał się chyba jedynie na słowo i cud warszawskich murarzy sprzed stu lat.

Dworek znajdował się na Grochowie. Niewielki, z końca XVIII wieku, główny budynek plus dwa oficyny i coś w rodzaju wozowni, którą przerabiano tyle razy, że ciężko było dociec, jaki był pierwotny kształt. Właściciele się zmieniali w PRL budynek zamieniono na magazyn, potem porzucono. Przez dwadzieścia lat stał pusty. Teraz znalazły się pieniądze, ktoś chciał zrobić tam dom kultury, powstała grupa projektowa. Elżbieta była główną architektką-konserwatorką. Andrzej, jej kolega, zajmował się konstrukcją.

To była prawdziwa praca. Nie dorywcze projekty przebudów mieszkań, którymi parała się u Adama, byle nie siedzieć bezczynnie, ale duże, rzeczowe zlecenie z historią w środku.

***

Andrzej już był na miejscu, gdy dotarła. Stał pośrodku dużego holu w swojej nieodłącznej szarej kurtce, z miarką w ręku, wpatrzony w sufit.

Dzień dobry powiedziała, wchodząc.

Chodź, pokażę odpowiedział zamiast przywitania i wskazał kąt, gdzie tynk odpadł wielkim płatem, odsłaniając starą cegłę. Chyba wiem, czemu strop się zapadł. Belka nad pękła na całej długości. To już nie renowacja, a właściwie wymiana.

Pęknięcie, czy rozeszły się słoje?

Chodź, zobaczysz.

Weszli na piętro po schodach, częściowo już wzmocnionych, ale wciąż trzeszczały przy każdym kroku. Elżbieta trzymała się poręczy, czując zapach starych desek, suchy, lekko słodkawy, z domieszką kurzu i czegoś, czego nie umiała nazwać. Zapach czasu, zapach dawnych żyć zamkniętych w tych ścianach.

Lubiła ten zapach. Zawsze go lubiła.

Andrzej pokazał belkę. Kucnęła, wyjęła latarkę, poświeciła wzdłuż pęknięcia.

To uszkodzenie mechaniczne, nie rozeszły się słoje powiedziała. Tu musiało stać coś ciężkiego.

Warsztat zapewne.

Albo kilka maszyn. To przecież był magazyn.

Andrzej przykucnął obok niej. Patrzyli razem na belkę. Za wybitym oknem szumiał listopadowy wiatr.

Wymieniamy zdecydował.

Tak, ale według oryginalnej technologii. Przeglądałam wczoraj dokumenty w archiwum, jest specyfikacja drewna. To była lokalna sosna, dobrze sezonowana.

Dzisiaj takie zdobyć

Znam jednego dostawcę na Mazowszu, już z nimi pracowałam. Zadzwonię.

Kiwnął głową, otrzepał kolana. Był wysoki, lekko przygarbiony, z tym zwyczajem słuchania, patrząc trochę w dół sprawiał wrażenie człowieka zamkniętego we własnym świecie, ale to była zmyłka. Słuchał uważnie i odpowiadał rzeczowo, nigdy nie przerywając. Elżbieta przez cztery miesiące doceniła tę cechę.

Napijesz się herbaty? Mam termos.

Chętnie.

Wyszli na korytarz, gdzie Andrzej zostawił torbę. Wyjął termos, dwa plastikowe kubeczki. Nalał.

Jesteś dziś nie dokończył, tylko patrzył na nią.

Jaka?

Bardzo skupiona.

Uśmiechnęła się.

To znaczy, że rano dzwoniła albo córka, albo siostra.

Nie dociekał. Podał jej kubek.

Przyjęła go. Herbata była porządna, liściasta.

***

Z Krystyną widziała się w niedzielę. Siostra przyjechała bez zapowiedzi, zadzwoniła od dołu: Otwieraj, mam placek. Elżbieta otworzyła.

Krystyna, trzy lata starsza, mieszkała na Ochocie z mężem Marianem, pracowała jako księgowa w firmie budowlanej i miała spojrzenie na życie niewzruszone, nie do podważenia. Weszła do mieszkania i od razu przybrała minę znaną Elżbiecie od dzieciństwa mieszaninę współczucia i triumfu.

Matko jedyna westchnęła Krystyna To łazienka czy komórka?

Łazienka.

Płytki popękane.

Przyniosłaś placek, Krysia?

Przyniosłam. Przeszła do kuchni, położyła placek na stole, jeszcze raz się rozejrzała. Ela, wytłumacz mi. W centrum miałaś mieszkanie, trzy pokoje, parkiet, wysokie sufity, zamożnego człowieka. Bił cię?

Nie.

Zdradzał?

Nie wiem, może i tak, przestało mi zależeć.

Więc co? Zwariowałaś na starość, rozumiesz to?

Sięgnęła po talerze.

Krysia, zostawmy to.

Nie będę zostawiać! Jestem twoją siostrą! Co mam mówić? Zosia do mnie wydzwania, płacze. Adam dzwoni i pyta, czy coś z tobą nie tak. Dobry facet, swoją drogą.

Dobry, ale dla kogoś innego. Kroisz placek?

Ty zawsze tak kroisz placek. Nie chcesz gadać.

Wytłumaczyłam ci wszystko wielokrotnie.

Nic nie tłumaczysz! Źle mi było. Każdemu bywa źle. Myślisz, że z Marianem mi zawsze różowo? Ale nie uciekam na starość do czynszówki.

Tu jestem sama, to nie komunalki.

Sama! Krystyna rozłożyła ręce Pięćdziesiąt osiem lat, samotniutka, pracujesz za grosze, i jeszcze mówisz, że dobrze?

Spojrzała na siostrę. Krystyna siedziała naprzeciw, duża, ciepła, w swetrze, z tą swoją szczerą niezgodą. Naprawdę nie rozumiała. I nie można było się na nią gniewać.

Krysia powiedziała cicho. Beze mnie zginiesz, głuptasie rzuciła Krystyna.

Pokręciła głową.

Zginę, ale na własną śmierć.

Krystyna patrzyła zdziwiona.

Co ty wygadujesz?

Tak tylko mówię. Elżbieta zaczęła kroić placek. Z czym on?

Z kapustą. Krystyna patrzyła na nią podejrzliwie. Ela, dobrze się czujesz? Chodzisz do psychologa?

Chodzę.

I co mówi?

Że podejmuję słuszne decyzje.

Bo im za to płacą!

Piły herbatę z plackiem. Krystyna opowiadała o Marianie, o jego chorych plecach, o sąsiadach, którzy kupili psa szczekającego dniami. Elżbieta słuchała. Za oknem ściemniało się, niebo nad topolą stawało się fiołkowe.

Przy wyjściu Krystyna zatrzymała się w drzwiach.

Napisałabyś mu chociaż rzuciła. Człowiek się martwi.

Dobrze odpowiedziała Elżbieta.

Wiedziała, że i tak tego nie zrobi.

***

Z Adamem żyli razem osiem lat. Nie byli małżeństwem, bo Adam był przeciwny papierom, co samo mówiło wiele, chociaż zrozumiała to za późno.

Pierwsze dwa lata były inne. Może tylko się jej tak wydawało. Był czuły, zabierał ją do restauracji, do teatru, podróżowali do Włoch i Pragi. Mówił, że jest mądra, że ma dobry gust. Potem wszystko zaczęło się zmieniać, powoli, ledwo zauważalnie, jak rysa pod niechlujnym tynkiem.

Od drobiazgów. Na jego firmową imprezę założyła zieloną sukienkę, którą uważała za swoją najlepszą. Spojrzał w korytarzu i powiedział: Jesteś pewna? Tylko tyle. Po prostu jesteś pewna?. Przebrała się na czarną.

Potem: uwagi o jej gotowaniu. O tym, jak mówi do jego znajomych. O tym, że za dużo pracuje jak na tak mały efekt. Mówił to łagodnym, niby troskliwym tonem, jakby robił jej przysługę.

Elka, przecież ty rozumiesz, że konserwacja to ślepy zaułek, dla ludzi bez ambicji.

Mam ambicje.

Wiem, wiem. Jesteś dobrą specjalistką. Po prostu przeciętną. Nie każdy musi być wybitny.

Nie umiała odpowiedzieć. Milczała. Siedziała potem godzinę w pokoju, patrząc w ścianę i próbując zrozumieć, czemu robi jej się niedobrze od człowieka, który mówi o niej z taką, wydawałoby się, czułością.

Nigdy nie krzyczał, nigdy nie bił. Robił co innego powoli, metodycznie przekonywał ją, że bez niego nic nie znaczy. Jej praca niepoważna, przyjaciółki nudne, gusta wiejskie. Powinna mu być wdzięczna, że w ogóle z nią jest.

Gotowała rosół i zastanawiała się, czy dobrze dosolone. Dzwoniła do przyjaciółek i myślała, czy nie za często. Szła na negocjacje, zastanawiała się, czy nie wygląda na zbyt pewną siebie. Ten wewnętrzny głos miał zawsze jego ton.

I przyszedł tamten wieczór.

Byli u jego przyjaciół, Marcina i Doroty, w ładnym mieszkaniu na Starej Ochocie. Rozmowa zeszła na jakiś nowy apartamentowiec, Elżbieta powiedziała coś o felernej elewacji, że to typowe oszczędzanie na architekcie. Merytorycznie, spokojnie.

Adam spojrzał przez stół, uśmiechając się tym swoim specyficznym uśmiechem, który już dobrze znała.

Ela to specjalistka zwrócił się do Marcina. Tylko to taki teoretyk, wiesz? Dużych projektów dawno nie miała.

Zapanowała cisza. Dorota spojrzała na Elżbietę, Marcin upił wina.

Uśmiechnęła się.

Zjadła kolację, wypiła wino, rozmawiała. Zamówiła taksówkę. W domu Adam był zadowolony, paplał coś o sprawach Marcina. Patrzyła przez okno na nocną Warszawę i myślała bardzo jasno: już nie mogę.

Nie on jest zły ani jestem nieszczęśliwa. Po prostu: już nie mogę. Jak ściana koniec przejścia.

Wyprowadziła się po trzech miesiącach. Szukała mieszkania, znalazła to na Pradze. Rzeczy przewiozła na dwa kursy. Adam akurat był w delegacji. Zostawiła na kuchennym stole klucze i kartkę z jednym słowem: Przepraszam.

Długo myślała, po co to napisała. Nie wiedziała. Po prostu.

***

Listopad na Pradze miał swój urok. Park blisko, i wieczorami, wracając z pracy, szła czasem przez niego okrężną drogą, między starymi drzewami. Liście już dawno opadły, ścieżki mokre, pod nogami chlupotało, ale w parku było cicho, a ten chłodny powietrze z zapachem gnijącej ściółki i mokrej kory wciągała głęboko, jakby piła coś, czego potrzebowała.

W mieszkaniu było zimno. W starych kamienicach ogrzewanie puszczali nieregularnie, a żeliwne kaloryfery albo grzały, że oddychać nie daje, albo zupełnie nie. Z kranu w kuchni ciekło. Kilka razy dzwoniła do właściciela, obiecał przysłać hydraulika. Ten nie przychodził.

Kupiła na targu gumową uszczelkę i wymieniła ją sama. Zajęło jej to czterdzieści minut, złamała dwa paznokcie i rzuciła soczystym przekleństwem, gdy klucz zjechał i uderzyła się w łokieć. W końcu odkręciła kran przestało kapać.

Poczuła coś jak dumę. Śmieszne, ale prawdziwe.

Wieczorami pracowała przy kuchennym stole. Rozkładała rysunki, włączała lampkę tę samą zieloną, kupioną na targu jeszcze w dziewięćdziesiątych. Adam jej nie znosił, uważał, że psuje wnętrze. W centrum stała schowana w schowku, tu była na stole.

Praca nad dworkiem rozwijała się powoli, jak to bywa przy dużych obiektach. Najpierw pomiary, potem badania archiwalne, analiza uszkodzeń, potem koncepcja. Elżbieta lubiła tę powolność tu nie dało się niczego oszukać. Ściana stoi, albo nie. Cegła żywa, albo martwa. Historia jest albo wymyślona.

Znalazła w warszawskim archiwum dokumenty o dworku. Okazało się, że w XIX wieku należał do kupca Zielińskiego, potem odziedziczyła go jego córka, która założyła tam coś na kształt prywatnej szkółki. Po rewolucji magazyn. Córka Zielińskiego miała na imię Apolonia. Na jednym ze zdjęć archiwalnych była kobieta pięćdziesięcioletnia, prosta, z wyrazem twarzy pełnym wiedzy o czymś, czego fotograf nie pojmuje.

Elżbieta długo patrzyła na to zdjęcie.

Potem wróciła do rysunków.

***

Andrzej kiedyś zapytał, dlaczego poszła w konserwację.

Siedzieli w jego samochodzie, grzali silnik przed wyjazdem do archiwum. Za szybą leżał pierwszy, niepewny śnieg.

W latach dziewięćdziesiątych projektowałam bloki, biurowce powiedziała. Dobrze płacili, roboty było mnóstwo. Kiedyś przypadkiem trafiłam na renowację małego kościółka pod Warszawą. Pojechałam z koleżanką. I wtedy… wszystko.

Wszystko, czyli?

Zrozumiałam, że to dla mnie ważniejsze.

Milczał chwilę.

Rzadko kto to wie powiedział. Co dla niego naprawdę ważne.

A ty wiedziałeś?

Nie od razu. Długo robiłem, co wypadało. Potem się zatrzymałem.

Spojrzała na niego. On patrzył za szybę, śnieg obklejał pióra wycieraczek.

I co dalej?

Dalej to… skinął głową w stronę niewidocznego z tego miejsca dworku I to mi wystarczy.

W samochodzie było ciepło. Pachniało skórą foteli i kawą.

Odjechali do archiwum.

***

Adam przyszedł w środę.

Nie spodziewała się go. Zadzwonił do drzwi o ósmej wieczorem, gdy siedziała nad rysunkami i jadła jogurt z kubka. Dzwonek stary, zwykły, taki sam jak we wszystkich drzwiach tutaj.

Otworzyła, myśląc, że to właściciel lub sąsiad.

Stał na klatce w kaszmirowym płaszczu, z małym bukietem. Chryzantemy. Nigdy nie lubiła chryzantem. Przez osiem lat tego nie zapamiętał.

Cześć odezwał się.

Nie odpowiedziała od razu.

Skąd masz adres?

Zosia mi dała.

Więc Zosia. Zanotowała to w pamięci na później.

Czego chcesz? spytała.

Porozmawiać. Lekki uśmiech, ten znany. Wpuścisz mnie?

Chwilę się wahała. Potem odsunęła się od drzwi.

Wszedł. Rozejrzał się. Widziała, jak patrzy na mały korytarzyk, popękane tapety, przekrzywiony wieszak na ubrania, na jej buty.

Ty tu mieszkasz powiedział. Nie pytanie, fakt.

Mieszkam.

Elka… Chwycił ją za rękę. Cofnęła się. Nie obraził się, tylko przełożył kwiaty do drugiej ręki. Rozumiem, że potrzebowałaś czasu. Minęło pół roku. Starczy ci chyba.

Starczy czego?

Bycia samej. Zrobienia sobie przerwy. Nie wiem, jak to nazwać. Wszedł do kuchni, zerknął na rysunki. Pracujesz?

Pracuję.

Jaki projekt?

Renowacja dworku na Grochowie.

To dobrze dla ciebie.

I dla wszystkich. Dworek z osiemnastego wieku.

Ustawił chryzantemy na stole, na rysunkach. Przesunęła bukiet na bok.

Elka zaczął. Rozumiesz, co robisz? Mieszkasz tu gest ręką w czymś takim?

Wiem, gdzie mieszkam.

Chcę, żebyś wróciła.

Spojrzała na niego. Adam był atrakcyjny, to bezsporne. Sześćdziesiąt pięć lat, ale wyglądał młodziej. Płaszcz leżał dobrze.

Po co? zapytała.

Niby nie spodziewał się tego pytania.

Jak to po co?

Po co ci mój powrót?

Bo mi ciebie brak.

Czego konkretnie?

Elka, co to za rozmowa…

Zwyczajna. Ty mówisz, że ci mnie brak. Ja pytam czego.

Patrzył na nią. W jego oczach pojawiło się to znajome rozdrażnienie, przykryte cierpliwością.

Brak cię jako osoby. Byliśmy razem osiem lat.

Pamiętam.

I wszystko? Tak po prostu?

Nie tak po prostu. Skrzyżowała ręce. Była w starym swetrze, dżinsach. Zupełnie inna niż w centrum. Odchodziłam przez osiem lat. Nie chciałeś widzieć.

Nie rozumiem.

Wiem.

Wytłumacz.

Tłumaczyłam. Głos spokojny. Zdumiewał ją własny spokój. Pół roku temu płakałaby albo przepraszała. Pamiętasz ten wieczór u Marcina i Doroty?

Jaki wieczór?

Powiedziałeś, że jestem teoretykiem, że dawno nie prowadziłam dużego projektu. Przy waszych znajomych.

Zastanowił się chwilę.

To był żart. Pewnie tak tylko żartowałem.

Możliwe. Skinęła głową. Ale takich żartów było wiele. Wszystkie pamiętam.

Ela, za bardzo bierzesz wszystko do siebie.

Być może.

To nie miało cię upokorzyć.

Może nie. Ale bolało.

Przez drobiazgi.

Przez osiem lat takich drobiazgów.

Milczał. Rozejrzał się po kuchni. Zatrzymał wzrok na szklance przy kuchence, na starej lampie z zielonym abażurem.

I tu ci lepiej? zapytał z niewiarą.

Zastanowiła się. Dla siebie, nie dla niego.

Różnie odpowiedziała szczerze. Czasem trudno, czasem samotnie, kaloryfery marne. Ale jest mi lepiej, niż tam.

To złudzenie.

Może. Ale moje.

Wziął płaszcz, popatrzył na nią. Coś się w nim przełamało zobaczyła to. Coś prawdziwego, nie oficjalnego.

Ela, nie jestem ci przecież obcy.

Nie powiedziała. Nie obcy. Ale już nie swój. Adam, idź już.

Stał chwilę. Potem poszedł do przedpokoju. Ubrał się. Wyszedł.

Będziesz żałować rzucił cicho.

Nie groźba. Raczej smutek.

Może przyznała.

Zamknęły się drzwi. Stała chwilę, patrząc na skajową powierzchnię z judaszem. Wróciła do kuchni. Wstawiła chryzantemy w słoik, nalała wody. Szkoda wyrzucać.

Wróciła do rysunków.

Za oknem zadudnił tramwaj. Przestała ten dźwięk postrzegać jako hałas.

***

Prezentacja koncepcji była w drugiej połowie grudnia. To miał być przegląd ogólny: co zostaje, co odtwarzamy, co robimy od nowa i dlaczego. Elżbieta przygotowywała się sumiennie. Andrzej równolegle. Wieczorami uzgadniali szczegóły, czasem się spierali.

Raz padło o stropie piwnicy. Nie zgodziła się z nim i sprzeczali się przez prawie godzinę, aż oboje zrozumieli, że mają rację każde z własnej strony: ona o tym, jak będzie wyglądać, on o tym, czy to się utrzyma.

Twarda jesteś powiedział po tej kłótni bez żadnej nagany.

W pracy.

I dobrze.

I to było wszystko. Nic sentymentalnego.

Odkładając słuchawkę, uśmiechnęła się.

***

Trzy dni przed prezentacją zadzwoniła Zosia. Wieczorem, nie rano.

Mamo zaczęła innym tonem niż dotąd. Mogę przyjechać?

Przyjedź.

Przyjechała z winem i miną kogoś, kto podjął ważną decyzję, ale sam się z nią oswajał. Była bardzo podobna do Elżbiety w młodości: te same rysy, te same dłonie. Trzydzieści dwa lata, projektantka, mieszkała z chłopakiem na Woli.

Siedziały w kuchni. Elżbieta nalała wino do zwykłych szklanek, bo kieliszek miała tylko jeden dla gości, ale Zosia uznała, że ze szklanek też dobrze smakuje.

Odezwał się do ciebie po tamtej wizycie? spytała Zosia.

Nie. Pisze sms-y.

Co pisze?

Różnie. Nie zawsze odpowiadam.

Zosia obracała szklankę w dłoniach.

Mamo, podałam mu adres. Nie gniewasz się?

Nie.

Myślałam… Sama nie wiem, co myślałam, może pogadacie…

Pogadaliśmy.

I?

I nic. Wyszedł.

Zosia milczała. Potem, patrząc w szklankę, powiedziała:

Cały czas byłam po jego stronie. Wiesz o tym?

Wiem.

Wmawiałam sobie, że jesteś nieprzystosowana i że powinnaś wrócić do normalnego życia. Żal mi go było, wydawał się taki zagubiony.

Potrafi to pokazać.

Tak. Spojrzała w oczy matki. Rzeczywiście z nim ci było źle?

Bardzo.

Czemu mi nie powiedziałaś?

Zastanowiła się.

Chyba nie umiałam znaleźć słów. Gdy cię nie biją, nie zdradzają, nie wyrzucają trudno powiedzieć, dlaczego jest źle. Zwłaszcza córce, która go zna powierzchownie i zawsze widzi od najlepszej strony.

Zosia otoczyła ją ramionami. Nagle, mocno. Elżbieta przez chwilę nie wiedziała, co zrobić, potem objęła córkę, głowa Zosi pachniała jej ulubionym od liceum szamponem o zapachu gruszki.

Nie jesteś głupia szepnęła Zosia. Ciocia Krysia się myli.

Elżbieta parsknęła śmiechem. Cicho.

Miło to usłyszeć.

Dopiły wino. Zosia oglądała projekty i pytała o dworek. Pokazała jej zdjęcie Apolonii Zielińskiej. Podobna do ciebie stwierdziła. Spojrzała znowu na zdjęcie. Może rzeczywiście.

Zosia wyszła o wpół do dwunastej. Obiecała przyjechać za tydzień.

Elżbieta pozmywała szklanki. Schowała plany. Zatrzymała się przy oknie.

Tramwaj już nie jeździł, było późno. Podwórze było ciemne, sine od światła lamp. W sąsiednim bloku paliło się jedno okno, kręciła się w nim jakaś sylwetka.

Pomyślała, że powinna zadzwonić do Andrzeja w sprawie stropu, ale było za późno. Nastawi budzik wcześniej.

***

Prezentacja odbyła się w siedzibie firmy projektowej. Klient był poważny, z zespołem prawników i doradcą ds. dziedzictwa, który zadawał trudne pytania. Elżbieta odpowiadała. Andrzej uzupełniał kwestie konstrukcyjne. Soraz klient spytał o terminy wymiany belek, odpowiedziała szczerze: jeśli drewno dojedzie na czas, zdążą, jeśli nie opóźnienie trzy tygodnie. Doradca zmarszczył brwi. Elżbieta dodała: Lepiej od razu prawdę, niż potem tłumaczyć poślizg.

Doradca kiwnął głową. To chyba przekonało go najbardziej.

Po wszystkim stali w korytarzu. Andrzej trzymał pod pachą teczkę.

Powinno przejść oznajmił.

Też tak myślę.

Patrzył na nią. Korytarz był tłoczny, mijali ich obcy ludzie z teczkami.

Skoczysz na kolację? zapytał. Niedaleko mają fajne miejsce. Uczcimy.

Spojrzała na niego.

Chętnie zgodziła się.

Szli przez grudniową Warszawę, Grochów w świetle latarni, śnieg na gzymsach starych kamienic. Andrzej szedł obok, lekko schylony jak zawsze. Rozmawiali o drewnie na belki. O doradcy, który może zbyt drobiazgowy, ale to dobrze. O tym, że w grudniu wcześnie robi się ciemno.

Kawiarnia była kameralna, z ciężkimi zasłonami i drewnianymi stołami. Zamówili coś gorącego i po kieliszku czerwonego. Rozmawiali długo nie tylko o pracy. O Warszawie, o tym jak się zmienia, o książkach. Zorientowała się, że nie zerka na zegarek.

Przy wyjściu przytrzymał jej płaszcz. Zwykły gest. Nie przywiązała do niego wagi. Albo jeszcze nie.

Na dworze powiedział:

Cieszę się, że pracujemy razem.

Odpowiedziała:

Ja też.

Rozeszli się każde w swoją stronę do metra.