Niedoczytana książka

Niedoczytana książka

No to już, Żaneto, wychodzę! Nie odprowadzaj mnie. Przyjdę późno! Na jutro przygotuj niebieską koszulę i spodnie, nie zapomnij! Musisz jeszcze odebrać z pralni! krzyknął z przedpokoju Wiktor, narzucił szybko płaszcz, zerknął surowo w lustro, chwycił kapelusz i wyszedł, trzaskając drzwiami.

Drzwi trzasnęły tak mocno, że zatrzęsły się szyby w uchylonym oknie.

Przeciąg pomyślała Żaneta, zakręciła wodę, wytarła ręce o fartuch i wychyliła się z kuchni. Jak zawsze słoneczny korytarz, kończący się przedpokojem, zdjęcia na ścianach, tapeta w wesołe paski dwa szerokie, dwa wąskie, łagodny błękit; Żanetina kurteczka wisi na wieszaku. I…

Żaneta zmarszczyła brwi.

Paczka! Mąż zapomniał paczki, a w niej przecież pierogi! Sama dziś o świcie lepiła, piekła, ze szczypiorkiem i jajkiem, jak Wiktorek lubi. Upiekła specjalnie na dzisiaj Wiktor miał wyjazd na budowę, a tam nie ma gdzie normalnie zjeść, a domowe zawsze smaczniejsze!

Szybko ściągnęła fartuch, poprawiła fryzurę, chwyciła ciepły zawiniątek, przycisnęła do piersi jak dziecko i wybiegła z mieszkania, szczęście, że wzięła ze sobą klucze bo potem by siedziała, czekając pod zatrzaśniętymi drzwiami!… Popędziła schodami w dół, trzymając się poręczy, gładkiej, lakierowanej, wijącej się wstążką czwarte piętro, trzecie, drugie…

Mogłaby, jak inne gospodynie, po prostu wykrzyknąć przez okno do męża, gdy ten wyjdzie z klatki, ale gdzież tam, krzyczeć jakoś nie wypada. Sama zaniesie tę paczkę, pożegna się, nadstawi policzek Wiktorowi, a on pocałuje ją przelotnie suchymi ustami, skinie głową czas…

Od biegu Żaneta zadyszana wybiegła na podwórko, walnęła drzwiami w mur, choć jej już do dwudziestki daleko, ma czterdzieści dziewięć lat, i ciężko jej tak biegać.

Rozejrzała się szukając znajomej sylwetki w popielatym płaszczu i jasnym kapeluszu.

Wiktor uwielbiał długie płaszcze, zawsze rozpięte, żeby połami szarpał wiatr, grał nimi jak skrzydłami. A kapelusz? Od wyboru do koloru na każdą pogodę. Żaneta dbała o czystość nakryć głowy, czyściła, jak mogła, kupowała nowe. Troszczyła się.

Kapelusz to styl! obstawał Wiktor, gdy syn Maciek, nazywany na cześć dziadka, śmiał się z ojca. Wy, młodzi, tego nie zrozumiecie, sami w sztucznych szmatkach i plastikach chodzicie!

Gdzie on jest?

Tam już wychodzi z bramy, znika w słonecznej, gwarnej ulicy. Jeśli Żaneta się nie pospieszy, mąż wskoczy do autobusu i tyle go widziała…

Żaneta puściła się asfaltem, po drodze kiwając głową sąsiadkom, które wyszły łapać słońce. Panie z włóczką w drutach i w dzierganych swetrach śledziły jej bieg, kiwały głowami, jakby cieszyły się tym jej szczęściem rodzinnym.

Z czym lecisz, Żanecka? zagadnęła babcia Halina, patrząc na Żanetiną drobną sylwetkę.

Obiad! Wiktor zapomniał, a tu pierogi! krzyknęła przez ramię Żaneta.

Babcia Halina kiwnęła z aprobatą i uśmiechnęła się: pierogi wspaniała rzecz, a miłość jeszcze lepsza. Cudownie!

Tymczasem Żaneta wybiegła z bramy, już chciała zawołać, ale… Zamarła, patrząc na męża, opadły jej ramiona, słońce jakby zgasło i świat nagle zrobił się mroczny, aż trudno było oddychać. Zakręciło się w głowie, musiała oprzeć się o rynnę.

Wiktor stał bokiem do niej, już na przystanku, podtrzymywał pod łokieć jakąś młodą kobietę o bujnych kształtach. Tamta śmiała się, wdzięczyła się, a Wiktor patrzył na nią z góry i też się śmiał. Potem ona nagle odepchnęła Wiktora, zmierzyła go wzrokiem z góry na dół, a on… On pochylił się nad nią, schwycił za rękę, chciał ją pocałować. Ale kobieta wyszarpnęła swoje zadbane, pełne, różowe ramię, wręcz jakby dała mu policzek Wiktor wyprostował się jak słup, chyba się zezłościł, jak po minie poznała Żaneta. Ale zaraz znów jakby podlizywał się, pogładził towarzyszkę po plecach, wyciągnął z kieszeni cukierka, poczęstował ją. Ta, (tak, Żaneta właśnie tak o niej pomyślała, ta baba), zaśmiała się, rozwarła usta, weź, częstuj.

Żanetę zemdliło. Boże! Wiktor, poważny, dorosły, niemal już starszy pan, przymila się do jakiejś młodej dziewczyny, kompletnie bez wstydu!

Tamta miała na sobie ładną letnią sukienkę, w niebieskie groszki, aż mieniło się w oczach. We włosach wstążka pod kolor sukienki, fryzura nienaganna, na nogach sandały.

Wzrok Żanety błądził po jej sylwetce, nie wiedziała, co teraz zrobić z tą paczką, z tymi głupimi pierogami i w ogóle ze swoim życiem…

Podjechał autobus, tłum ruszył do środka, Wiktor pomógł swojej groszkowej towarzyszce wejść, drzwi się zamknęły.

Gdy autobus odjechał, Żanecie wydało się, że mąż patrzy wprost na nią. I nagle poczuła wstyd za swoją domową sukienkę, powycierane kapcie i ten zawiniątek z pierogami.

Odwróciła się gwałtownie i wróciła podwórkiem, przy którym sąsiadki już rozebrały się do podkoszulków, wygrzewając się w słońcu; ledwo nie wpadła na babcię Halinę przy klombie.

I jak tam, Żanetko? Nie zdążyłaś? zapytała tamta, wyciągając papierosa z ust, kiwnęła na zawiniątek w dłoniach sąsiadki. Celowo nazwała to obiadem w pojemniczkach, bo nigdy nie pochwalała tak rozpaczliwych starań Żanety, tej nachalnej, ciepłej troski.

Nie zdążyłam, odparła Żaneta zgaszonym głosem.

Szkoda. Produkt się zmarnuje, stwierdziła stanowczo Halina. Podeślę ci Kazika. Jesteś dziś w domu?

Żaneta pokręciła głową.

To dobrze. Zje. On lubi pierogi, a ja nie piekę, nie mam cierpliwości do ciasta. No, czekaj.

Nagle babcia Halina odskoczyła, zamachała rękami i pobiegła do wjeżdżającego na podwórze traktora.

No won mi stąd! Won, mówię! Znowu mi wszystkie petunie rozjedziesz tym swoim potworem! Cofnij się, do jasnej…! kłóciła się z kierowcą, ale Żaneta już nie słuchała.

Wlazła powoli do klatki, schowała się w chłodnej pustce. Jej drobne kroki dudniły o marmurowe schody, a tłumione łkanie zlało się ze skrzypieniem drzwi i rozpłynęło w mieszkaniu.

Koniec. To był koniec rodziny, ciepła, przytulności, pewności, koniec zaufania, koniec wiary w ludzi. Chociaż nie, ludzie za szerokie słowo. Mąż… Mąż to przecież coś fundamentalnego, ten jedyny, któremu oddano Żanetę, powierzono, nakazano dbać i chronić. I co? A teraz?

Żaneta ciężko opadła na stołek w przedpokoju, pierogi rozsypały się z zawiniątka. Kot Filemon podszedł, zaczął ocierać się o jej nogi, mrucząc przeciągle domagał się jedzenia. Ale Żaneta nic nie widziała, nie słyszała. Nadal stała tam, przy rynnie, patrzyła na błękitną sukienkę w groszki i jej właścicielkę. I na Wiktora. Po policzkach ciekły łzy, gorące, tak po kobiecemu słone, że aż polubiła to uczucie nie musieć prostować pleców, nosić wymuszonego uśmiechu; pozwolić sobie usiąść i żałować siebie, taplając się słodko w swoim zwyczajnym żalu…

Nie wiadomo ile tak siedziała, aż ktoś pchnął drzwi, Filemon uciekł, tchórzliwy i miękki.

Niezamknięte drzwi skrzypnęły, głowa zarośniętego Kazimierza, męża Haliny, wysunęła się przez szparę. Mięsisty nos, policzki jak ziemniaki, pełne usta, błyszczące loki, czerwona szyja wszystko w Kaziku było jakieś nieporadne dla tego domu, tej warstwy społecznej. Ale był swój artysta, trochę dziwak, jak mówił Wiktor.

Artysta, Żaneto… rozkładał ręce. I do tego utalentowany, dyrektor galerii! Ludzie twórczy zawsze trochę stuknięci inaczej by nie byli twórcami…

Żaneta otarła łzę, spojrzała z dołu w duże, błękitne oczy gościa. Gdyby nie był malarzem, mógłby zostać księdzem aż się zadumała.

Panie Kazimierzu? zapytała zaskoczona.

A niby kto inny? zdumiał się Kazimierz, spojrzał na siebie. To ja, Żaneto, ja. Halina mówiła, że zostały ci pierogi? Bo my mamy remont w kuchni, Halina wymienia meble westchnął Kazimierz. Nie daje jeść, każe po barach stołować. Mam dość…

Jakby zaszlochał, zatrzęsły się włosy, ramiona rozlane szeroko oparły się w wejściu, zajął miejsce w żółtym kwadracie światła słonecznego.

Poczekaj tylko, buty zdejmę, zaczął pieszczotliwie Kazimierz, mówiąc gwarą. Mokre. W kałużę wlazłem. I skarpety zdejmę! oznajmił facet, skinął na swoje nogi; Żaneta opuściła wzrok. Nogi jak nogi, wielka stopa. Skarpety ze sklepu na rogu, z paseczkiem na ściągaczu, akuratne. Tyle, że na dużym palcu dziura.

Żaneta wyciągnęła ręce, nawet nie zauważyła, jak niesie przemoczone buty na balkon, żeby wyschły.

Oddaj, gdzie niesiesz! wrzasnął Kazimierz, Żaneta stanęła zdezorientowana.

Muszą wyschnąć, bo zachorujesz! wyszeptała.

Moje nogi moja sprawa! Daj spokój! śmiał się Kazik, patrząc figlarnie, kręcąc lokami.

Żaneta jednak nie zamierzała zostawić tego tak. Gość z mokrymi butami nie wyjdzie!

Ustawiła buty Kazika w słońcu na balkonie, zgoniła Filemona, westchnęła. Tymczasem Kazimierz już marszczy coś na kuchni, szeleści i mlaska.

Żanetka! Gospodyni! Herbaty bym się napił! Sto lat nie piłem dobrej, ciemnej jak gryczany miód, z cytrynką! Zrób, sąsiadko! Oj, zmordowałem się… Wyciągnął nogi tak, że Żaneta ledwo przeszła.

Zaraz! Już! wyszeptała, z automatu włączyła palnik, postawiła czajnik. W głowie śnieg, zimno i ból.

Witek… Wiktor, mąż… Jak on mógł? Ledwo wyszedł z domu już z inną, bez wstydu!

Żanecie aż spłonęły policzki, gdy pomyślała, jak daleko mogły posunąć się te spacery Witka.

Nie! To tylko nieporozumienie! Przypadkiem się spotkali, zdarza się! Koledzy z pracy! tłumaczyła sobie głosikiem mamy. A jak wróci, bądź troskliwa, ogrzej go! O Witek zapomni o wszystkich innych!

A tymczasem Kazimierz zmarszczył brwi.

To co, chcesz mnie starym fusami uraczyć? Zaparz świeżą, jak dla gościa. Ta idzie do zlewu! złapał czajniczek w porcelanę błękitną, jeszcze ciepły po porannej herbacie, uniósł wieczko wielkim palcem, zajrzał do środka, skrzywił się. Nie, kochana. To do pomyj! Świeżej poproszę!

Ale… dopiero co parzyłam! wzruszyła ramionami Żaneta, ale zaraz poddała się.

Nic to parzyć nowy czajniczek. Ta herbata to drobiazg wobec tego, co z Wiktorem.

Zagwizdał czajnik, zalała aromatyczną, lekko cytrynową herbatą porcelanę, zapach indyjskiej ze słoniem rozszedł się po kuchni.

O, to co innego! Ale przynieś mi filiżankę ze świątecznego kompletu, wiesz, kobaltowa ze złoceniem. Uwielbiam. Nie żałuj! zarządził Kazimierz.

Mamy nowy zestaw, Wiktor przywiózł z Gdańska, są poręczne, spodoba ci się! wybąkała Żaneta, odruchowo się wzdrygnęła, gdy gość stuknął dłonią w stół.

Ja chcę z kobaltowej! Zawsze piłem z takich, twoja matka dawała, wszyscy zawsze… Przynieś! I pierogi. Witek nie zjadł, ja zjem! Wyłóż na półmisek. Nie na ten! Ten wyszczerbiony. Daj ładniejszy. A w tym czasie zaszyj mi skarpety. Już ci daję. Halina nie chce, zajmuje się meblami, a mnie palec boli! wyciągnął do niej parę, przekrzywił głowę, zrobił głupawą minę.

Żaneta, szanowana osoba, nauczycielka z zasługami, choć od lat nie pracuje, rzuciła kiedyś lekcje, żeby zajmować się domem, być wsparciem i opieką dla męża, niby taka inteligentna spojrzała na podane skarpety z pogardą. A ręka już wyciągała się, miałaby zaraz zszywać dziurki.

Kazik po chwili widząc jej niezdecydowanie stuknął w stół pięścią, urósł, rozpostarł ręce, aż Żaneta się przestraszyła. W kobatlowej filiżance zadźwięczała łyżeczka, imbryk lekko stuknął pokrywką, pierogi na półmisku rozjechały się na boki, skrywając rumiane brzegi.

Co to pani ze sobą robi?! Gdzie się podziała dawna Żaneta? Na podwórku szli za tobą chłopcy, a teraz? Daj się pomiatać, każdemu dogadzasz jak służąca. A kiedyś byłaś dumną żoną, z gracją! Teraz byle kto cię rozstawia po kątach, a ty ani słowa?! krzyczał Kazik.

Żaneta najpierw się obraziła, ale potem uśmiechnęła. Tak dobrze zagrał Kazimierz Tak, dokładnie takie głosy mówiły o niej.

Kura domowa, tak? uśmiechnęła się gorzko. Tylko Mnie to sprawiało przyjemność, dogadzać, dbać. Myślałam…

A ja ci mówię, że od tego męskość Witka zdechła! My, faceci, jesteśmy zdobywcami! My chcemy ognia, nie tylko kocyka i czapeczki! Kołdrę czasem trzeba, ale nie cały czas, rozumiesz?! Maciek się wyprowadził, matczyna troska skleiła się na męża. A Witek tam gdzie jakaś jest bardziej zadziorna czuje się młody…

Żaneta nie bardzo rozumiała. Albo nie chciała. Jak to poświęciła życie rodzinie i na nic? Zgubiła siebie…

Ze szkoły odeszła z dziesięć lat temu było wygodniej odprowadzać Wiktora, bez notatek i rad pedagogicznych, tylko domowe ciepło i porządek. Jeszcze byli uczniowie na korki. Chodzili, płacili, ale… Ale raz Wiktor zachorował na zapalenie płuc, długo leżał, a uczniowie przeszkadzali. Gwar, hałas, może zarazki. Żaneta zrezygnowała żeby mu było spokojniej.

I przestała śpiewać przy sprzątaniu, nie słuchała już radia, zrezygnowała z malowania, bo Wiktor nie cierpiał zapachu oleju lnianego. Płótno na pawlacz, pędzle do szuflady, olej do kosza.

A potem… potem po prostu się zestarzałaś! powiedziała do swojego odbicia w kredensie, z ironią.

Manicure? Kiedy, jeśli trzeba gotować?

Nowe sukienki? Po co, skoro nigdzie nie chodzą, Witek zmęczony?

Szpilki? Na co ci te obcasy? Żyłki ci jak dżdżownice wyłażą! śmiał się kiedyś Wiktor. Szpilki poleciały na pawlacz.

Koleżanki dzwoniły rzadko, kończyły rozmowy szybko. Syn Maciek wpadał raz na miesiąc, jadł, obojętnie odpowiadał, wychodził z pojemnikami, nie dzwonił potem.

I już. Koniec…

No przestań, Żanetko! Weź się w garść! Jesteś jeszcze młoda, rozkwitła! Róża nasza, lilia! Odzyskaj godność! Bo Witek tak nadal będzie z innymi jeździł autobusami… Kazik postukał palcem w stół. A pierogi masz, Żaneto, genialne! Ach, gdzie moje młode lata… To bym ci się napraszał!

Wyszedł, a Żaneta została…

…Wiktor wrócił późno, lekko pod wpływem i wygnieciony. Czuć było od niego damskimi perfumami i winem.

Konferencja się przedłużyła, wręczył żonie teczkę, skrzywił się, bo w krzyżu kłuje. Daj mi herbaty. I ziemniaków chcę. Z wódeczką. Żano, czemu stoisz? No mówię…

Żaneta nie wzięła teczki, kazała mężowi się odsunąć, bo musi postawić walizkę.

Gdzie ty się wybierasz?! Co się dzieje? zaniemówił Witek, widząc żonę całą odświętną, z fryzurą muszelką i kolczykami, w eleganckiej, piaskowej sukience i sandałkach.

Wyjeżdżam w delegację. Radź sobie sam Z wódeczką czy bez, ale sam wzruszyła ramionami.

A ziemniaki? Koszula na jutro? spytał Wiktor surowo.

Żaneta chciała wejść do sypialni prasować, ale nagle machnęła ręką.

Sam. Albo niech tamta przyjdzie. Nie mam nic przeciwko, Witek. Skoro ci tak dobrze, to proszę. Żegnaj, Wiktorku. Czas na mnie!

I wybiegła z mieszkania, tylko chwilę zawahała się na schodach, bo rączka walizki była niewygodna, raniła dłoń. Ale zaraz rozległy się jej obcasy na schodach, zniknęła w zmierzchu odświętna sukienka, zamruczała taksówka za oknem, zapadła cisza.

Wiktor dopadł klatki, wychylił się, chciał zawołać, ale tylko jęknął jakby ktoś uderzył go w plecy rozpalonym żelazem, łzy popłynęły mu do oczu.

Ża… Żanetaaa… wychrypiał

Gdzie jesteś, Żanetko? Porozmasowałabyś, posmarowała, opatuliła szalikiem i przytuliła do snu…

…Felicjo? To ty? szeptał Wiktor do słuchawki. Tak, to ja… Wiem, nie powinienem dzwonić, ale… Ale boli mnie krzyż, Felicjo! Może byś posmarowała… I coś do jedzenia… Nie mogę dojść do kuchni, Felicjo! Ale przecież nie jesteśmy sobie obcy! Co?..

Odpowiedź miał lakoniczną: lekarza wzywa się innym numerem, a potem tylko krótkie sygnały. Felicja nie przyjedzie, nie posmaruje, nie uprasuje. Ona jest zbyt dumna i niezależna. Nie Żaneta.

Doczłapał do kuchni, zobaczył zimne pierogi na talerzu, jęknął. To nie był koszmar, to była katastrofa. A wszystko sam na siebie sprowadził!

Żaneta wróciła następnego dnia w południe z lekarzem i kwiatami. Kupiła sobie bukiet róż i układała go w szklanej wazie. Pachniała perfumami i lekko papierosami tak, Żaneta czasem paliła, szczególnie gdy była napięta.

Proszę poczekać, panie doktorze, niech pan jeszcze nie wstrzykuje! zatrzymała lekarza Żaneta.

Mąż jęknął, szukając ulgi w cierpieniach.

Co się dzieje? spytał lekarz.

Chwila. Wiktorku, co jej obiecałeś? Takie młode nie lecą na starszych za darmo, dla niej jesteś za stary pochyliła się nad spoconą twarzą.

Nie jestem stary! Ja w sile…

Emerytury, dokończył za niego lekarz. No więc co jej obiecałeś? Mów, bo muszę iść!

Posadę. I stopień. Ale nie dostanie nic! Nic! Pomyliłem się, Żaneto, to była pomyłka! Tylko ty! Tylko ciebie potrzebuję! łkał Wiktor. Wybacz! Ona nic nie dostanie!

Dostanie. Jesteś facetem, masz dotrzymać słowa. Dostanie i posadę, i stopień, żeby nie czuła się przez ciebie upokorzona. Tak, tak! A ty, Witek, odejdziesz z pracy. Gdzie? Poradzisz sobie. Od przyszłego tygodnia wracam do pracy. Żelazko na półce, koszule w praniu. Nie pasuje rozwód. Jasne?

Wiktor westchnął ciężko, otarł pot z czoła rękawem szlafroka i skinął głową. Ból w krzyżu okropny, Żaneta się znęca, lekarz jej sekunduje, Kazik stoi w drzwiach i patrzy, zaraz Halina przypałęta i wstydu nie będzie końca!

Jasne. Zrozumiałem. Proszę już… wstrzyknąć… bo zaraz ducha wyzionę, potwory… jęknął.

Żaneta skinęła z aprobatą. Lekarz zabrał się do roboty…

Felicja była szczęśliwa, latała jak motyl. Rozprawa doktorska sklecona na kolanie przeszła gładko, ma tytuł, ciepłą posadkę. I to dzięki głupiemu, miłemu staruszkowi, Wiktorkowi.

Teraz go nie dostrzegała, odwracała wzrok, nie odpowiadała na pozdrowienia. Po co? Żona Wiktora dała jasno do zrozumienia, że tytuł może być odebrany, a zwolnienie szybkie. To Felicja znajdzie sobie kolejnego.

Wiktor zrezygnował z pracy. Ludzie się dziwili, czemu, z takiej wygodnej posady. A on milczał. Raz tylko rzucił: Słowo dałem. Komu? O co? Nie tłumaczył.

Na pożegnanie wyprawił ucztę, przyprowadził żonę w biżuterii, zatańczył z nią tango, patrzył… Tak, że Felicji nigdy nie spojrzał w oczy w ten sposób. Dlaczego? Co miała ta Żaneta?

Po prostu miała wszystko. Była powietrzem, którym Wiktor przez lata oddychał. Nikt nie zauważa powietrza, póki go nie zabraknie. Gdy Wiktor został w próżni, zrozumiał, co stracił. I nie chodzi o krzyż czy ciepły bok Żaneta to wciąż ta niedoczytana książka, tajemnicza, cierpka i słodka jak lipcowe truskawki, którymi kiedyś karmił swoją młodą żonę nad Bałtykiem. I nigdy nie doczyta się tej książki, nigdy nie przewróci ostatniej strony. I oby tak było!

A Felicja… Może jeszcze nie dorosła. Może nie znajdzie nigdy czytelnika. Życie pokaże…