Nie ma mnie

Nie ma mnie

Znowu kupiłaś to świństwo? Genowefa postawił reklamówkę na stole tak, że coś w środku zadźwięczało. Ile razy powtarzałem: żadnego Weluru. Drogo i bez sensu.

Nina Stanisławna stała przy oknie i patrzyła na podwórko. Na dole sąsiadka, dziewczynka, może siedmioletnia, goniła gołębie, a te wzlatywały w chmurze, rozpraszając się raz po raz, by zaraz znów wrócić do resztek chleba na asfalcie, jakby nic się nie stało. Nina obserwowała je i myślała, kiedy ostatni raz kupiła sobie coś bez powodu. Po prostu, bo miała ochotę.

To krem do rąk, Gieniu. Trzysta osiemdziesiąt złotych.

Trzysta osiemdziesiąt, to zawsze trzysta osiemdziesiąt. Liczyć już nie potrafisz?

Nie odpowiedziała. Odwróciła się, wzięła torbę, wyjęła mały słoiczek ze złotą zakrętką, położyła na parapecie, obok pelargonii. Pelargonia dawno nie kwitła. Nina zamierzała się nią zająć, ale zawsze odkładała to na później.

Nina. Do ciebie mówię.

Słyszę cię, Gieniu.

Odeszła do kuchni, otworzyła lodówkę, zaczęła układać myśli wokół kolacji. Za plecami słyszała jego ciężkie, miarowe kroki, potem stuknięcie drzwi do gabinetu. Wypuściła powietrze.

Miała pięćdziesiąt osiem lat. Mieszkała w Poznaniu, w trzypokojowym mieszkaniu na ulicy Zwycięstwa, żona Genowefa Pawłowicza Laskowskiego od dwudziestu dziewięciu lat. Syn, dorosły Andrzej, który mieszkał w Krakowie i dzwonił w niedziele, czasem zapominał. Była też działka czterdzieści kilometrów za miastem, samochód, którym jeździł tylko Genowefa, i praca w miejskiej bibliotece, gdzie Nina była starszą bibliotekarką od osiemnastu lat.

Życie było. Tego już nikt nie odbierze.

Wyjęła filet z kurczaka, położyła na desce, wzięła nóż. Za oknem dziewczynka już zniknęła, gołębie rozleciały się. Podwórko było puste, szare, z pęknięciami, przez które wybijał się zeszłoroczny trawnik.

Zorientowała się, że stoi z nożem i nie kroi. Po prostu stoi.

Odłożyła nóż, podeszła do parapetu, otworzyła krem. Zapach był delikatny, kwiatowy. Rozsmarowała odrobinę na wierzchu dłoni; skóra wchłonęła, jakby ktoś trzymał ją za rękę.

Nina zakręciła słoiczek i wróciła do krojenia kurczaka.

Tamten wieczór był zwyczajny. Genowefa zjadł w milczeniu, obejrzał wiadomości, poszedł spać. Nina długo jeszcze siedziała w kuchni z wystygłą herbatą i przewracała kartki starego miesięcznika o ogrodzie. Wcale nie czytała. Ot, siedziała.

Rano przyszła do pracy i zastała Ludmiłę Krasnowską płaczącą za katalogiem czasopism.

Luda, co się stało?

Ludmiła Janowna była o trzy lata starsza, pracowała tu najdłużej, znała każdy regał na pamięć, a Nina nigdy dotąd nie widziała jej we łzach.

Nic, nic Ludmiła machnęła ręką, po czym wyjęła chusteczkę. Przepraszam. Sprawy prywatne.

Chcesz, opowiedz.

Nie mam czym się chwalić wyprztykała się w chusteczkę, a potem schowała ją. Córka wczoraj zadzwoniła. Mamo, mówi, staroświecka już jesteś. Tak powiedziała. Staroświecka.

W jakim sensie?

Dosłownym. Radziłam jej, jak rozmawiać z mężem, po swojemu, po ludzku. A ona: mamo, twoje rady to z innej epoki. Nie rozumiesz dzisiejszego świata. Luda starannie poprawiła stosik gazet. Może ma rację.

Nie ma racji powiedziała Nina.

Skąd wiesz?

Nie potrafiła odpowiedzieć. Stały razem w ciszy pachnącej starą papierową szafką i drewnem słoi, po czym każda rozeszła się do swoich obowiązków.

Na obiad Nina wyszła przed bibliotekę. Kwiecień był chłodny, lecz słoneczny, więc poszła do skweru i usiadła na ławce. Przymknęła oczy; przez powieki sączyła się pomarańczowa poświata. Myślała o Ludmile, o jej córce o tym jednym słowie: staroświecka.

Potem o sobie.

Nina Stanisławna Laskowska, z domu Komorowska, urodzona w Poznaniu w 1966. Skończyła pedagogikę, polonistykę. Wyszła za mąż późno, jak na dawne czasy dwadzieścia dziewięć lat. Genowefa był inżynierem, poważnym, wydawał się solidny. Rok później był Andrzej. Nina wzięła urlop macierzyński, potem wróciła na pół etatu, potem wzięła do siebie matkę, aż matka zmarła, potem znów wróciła do pracy. Życie się układało. Ostrożnie, bez szaleństw.

W tych układankach coś się gdzieś zagubiło. Nina czuła, że było i że już dawno tego nie ma.

Otworzyła oczy. Na wprost zakwitła śliwa, drobne, białe kwiatki, nierealnie delikatne. Nina patrzyła i myślała, że chyba od trzydziestu lat nie rysowała. Na studiach tak. Dla siebie, pastelami. Potem już nie było czasu, potem wstyd, potem w ogóle zapomniała.

Wyjęła telefon i zadzwoniła do syna. Andrzej odebrał po trzecim sygnale; po głosie można było poznać, że jest zabiegany.

Cześć, mamo. Wszystko w porządku?

Tak, tylko tak sobie

Mamo, jestem zaraz na naradzie, mogę zadzwonić wieczorem?

Jasne, oddzwoń.

Nie oddzwonił. To też było zwyczajne.

Nina wróciła do biblioteki, doczekała do szóstej, po drodze kupiła świeży chleb, szła do domu tą samą trasą co przez osiemnaście lat, każdego dnia pracy, znając każdą nierówność w chodniku, każdy zakręt.

W domu Genowefa był wcześniej. Siedział przy komputerze.

Będziesz jadł kolację?

Później.

Zagotowała wodę, wyjęła resztkę zupy z lodówki. Podczas podgrzewania zerkała na krem stojący na parapecie. Słoiczek był mały, ładny. Nina pomyślała, że Genowefa miał rację. Trzysta osiemdziesiąt złotych. Po co.

Ale zapach był ładny.

I zostawiła słoiczek na parapecie.

Minęły dwa tygodnie. Nic się nie działo, życie toczyło się dalej. I wtedy do biblioteki przyszła Swietłana.

Zobaczyła ją od razu: kobieta koło czterdziestki, w płaszczu jak dojrzała wiśnia, krótkie włosy, bardzo wyprostowana. Podeszła do lady, powiedziała, że chce się zapisać, interesuje ją psychologia i jeśli coś jest o malowaniu akwarelą.

Akwarelą? zdziwiła się Nina.

Tak. Trochę się kiedyś bawiłam, chciałabym spróbować znów.

Nina dała jej kartę czytelnika, wskazała odpowiednie półki. Swietłana pewnym krokiem wybierała, przeglądała, odkładała, wracała. Nina obserwowała ukradkiem; było w tej kobiecie coś, czego nie umiała nazwać. Jakby była sama dla siebie i to jej wystarczało.

Po pół godzinie Swietłana podeszła z dwoma książkami i zapytała:

Czy pani czytuje coś z tego?

Wskazała półkę z psychologią.

Czasami.

Pracuje pani tu długo?

Osiemnaście lat.

Swietłana spojrzała na nią uważnie, bez oceny, jakby po prostu słuchała.

To długo powiedziała.

Tak.

Lubi pani?

Nina zawahała się chwilę. Pytanie było proste, odpowiedź nie.

Lubię odpowiedziała. Po chwili dodała: Książki lubię. Ludzi też. To miejsce jest oswojone.

Oswojone powtórzyła Swietłana, jakby sprawdzając na języku to słowo. Rozumiem.

Zabrała książki, wyszła.

Za tydzień przyszła znowu, oddała jedną książkę, poprosiła o więcej o akwareli. Nina znalazła cienki album z reprodukcjami, podała jej. Swietłana wzięła, nagle spytała:

Nie chciałaby pani spróbować?

Czego?

Malować. Chodzę na warsztaty akwareli, co sobotę. Mała grupa, wszystko na luzie. Zapraszam.

Nina już chciała odmówić. Otworzyła usta, ale zamiast nie powiedziała:

Gdzie?

Swietłana zapisała adres na karteczce. Pracownia Białe Światło, ulica Grochowska, sobota, godzina jedenasta.

Przez cały wieczór Nina patrzyła na karteczkę, najpierw w kieszeni fartucha, potem położyła ją obok kremu na parapecie. Genowefa nie zapytał o karteczkę. Zresztą, rzadko pytał o jej sprawy, chyba że chodziło o pieniądze lub dom.

Wieczorem, przy kolacji, powiedziała:

Jutro rano pójdę na warsztaty malarskie.

Genowefa podniósł wzrok znad talerza.

Gdzie?

Na Grochowską. Akwarela. Znajoma z biblioteki namawia.

Jaka znajoma?

Czytelniczka, nowa.

Pokręcił głową, zgryzł kawałek chleba.

I ile to kosztuje?

Jeszcze nie pytałam.

No to idź, skoro nie masz co robić.

Nina spojrzała na niego. Już nie patrzył, jadł dalej. Pomyślała, że przez dwadzieścia dziewięć lat słyszy podobne słowa. Znowu ty. Po co ci to. Ile kosztuje. Nie masz co robić.

Dobrze powiedziała. Idę.

Rano wstała o ósmej, umyła się, nałożyła szary sweter i granatowe spodnie. Przejrzała się w lustrze. Od dawna już nie przyglądała się sobie z uwagą zwykle tylko przemykała obok. Teraz spojrzała naprawdę. Twarz nie była młoda, ale nie zła. Oczy szare, żywe. Włosy przetykane siwizną, lecz jeszcze gęste. Przeciągnęła po nich dłonią, zebrała w inny sposób. Otworzyła krem, wtarła trochę w dłonie, troszkę na szyję.

Wyszła wcześniej, żeby się nie spieszyć.

Pracownia okazała się na drugim piętrze starej kamienicy, odnowionej od środka białe ściany, drewniane podłogi, duże okna. Nina weszła po schodach, pchnęła drzwi.

Swietłana czekała. I jeszcze cztery kobiety, w różnym wieku, oraz mężczyzna około pięćdziesiątki, barczysty, w koszuli w kratę. Siedzieli przy długim stole, przede wszystkimi szklanki z wodą i arkusze papieru.

Nina! pomachała Swietłana. Przyszła pani!

Usiadła obok niej. Prowadząca warsztaty, młoda kobieta o imieniu Zośka, wyjaśniła, że dziś będą malować gałązkę bzu. Nina wzięła pędzel, ręka lekko drżała nie ze strachu, raczej nieprzyzwyczajenia.

Nie starajcie się, żeby było pięknie powiedziała Zośka. Myślcie o wodzie i kolorach. Nic więcej.

Zaczęła malować. Fiolet rozlał się po mokrym papierze, zlał się z błękitem. Drugi, trzeci ruch. Patrzyła, jak farba podąża tam, gdzie chce, czasem inaczej niż planowała, i to ją zaskakiwało, intrygowało. Swietłana obok marszczyła brwi, skupiona, mężczyzna od swoich, nie był zadowolony z efektu.

Po godzinie spojrzała na swoją kartkę. To nie przypominało gałązki bzu. Raczej plamę, fioletowo-niebieską ale coś w niej było żywe. Coś jej własnego.

Ładne powiedziała starsza kobieta naprzeciwko, Galina.

Nie sądzę odparła Nina.

Ja sądzę. Ma nastrój.

Może rzeczywiście.

Po warsztatach Swietłana zaproponowała kawę w kawiarni na Grochowskiej. Usiadły przy oknie, zamówiły, Swietłana zapytała bez wstępu:

Podobało ci się?

Tak. Zupełnie inaczej niż myślałam.

Miałam przeczucie Swietłana trzymała filiżankę oburącz. Masz czasem taki wzrok jakbyś coś widziała, lecz nie chciała spojrzeć wprost.

Nina się nie odezwała, potem powiedziała:

A ty długo już w Poznaniu?

Trzeci rok. Przyjechałam z Łodzi po rozwodzie.

Rozumiem.

To żaden dramat, powiedziała Swietłana spokojnie. Najpierw było trudno. Potem lepiej. Potem ciekawie.

Ciekawie?

Żyć samodzielnie. Okazało się, że sporo nie wiedziałam o sobie. Uśmiechnęła się ciepło. Jesteś mężatką?

Dwudziesty dziewiąty rok.

Jest dobrze?

Nina zamieszała kawę, choć nie trzeba było.

Różnie odpowiedziała.

Swietłana skinęła głową, nie pytała dalej, i to też było w niej dobre.

Do domu Nina wróciła po wpół do drugiej. Genowefa oglądał mecz, nie zapytał, jak było. Odgrzała sobie zupę, zjadła w kuchni sama. Wyjęła z torby malowaną gałązkę bzu, którą Zośka pozwoliła zabrać, przystawiła do ściany obok pelargonii.

Pelargonia jakby zieleniała czyżby dostrzegła na jednym łodyżce czerwony pączek? Jakoś dotąd umknęło jej to.

Kolejna sobota znów warsztaty. Potem jeszcze, kolejno. Swietłana była zawsze. Z czasem po zajęciach rozmawiały coraz dłużej: o bibliotece, o czytelnikach, ulubionych książkach. Swietłana o pracy była księgową w małej firmie budowlanej, o Łodzi, o córce, która została z ojcem i uczyła się angielskiego.

Kiedyś Nina spytała:

Nie czujesz się samotna tutaj?

Czasem. Ale to inne samotność, nie ta stara.

Inne?

Swietłana zamyśliła się:

Kiedyś byłam obok kogoś i mimo to sama. To najgorsze na świecie. Teraz jestem sama, ale nie czuję się samotna. Widzisz różnicę?

Nina rozumiała. Nie powiedziała tego głośno, ale czuła, że w niej coś się poruszyło jak pierwsze ruszenie lodów na Warcie: wolno, z trudem, ale nieuchronnie.

W maju administracja dzielnicy ogłosiła konkurs trzeba było przygotować dla mieszkańców wydarzenie kulturalne. Kierowniczka biblioteki, Maria Jurkówna, zwołała naradę:

Potrzebny pomysł. Ktoś coś?

Zapadła cisza. Nina też milczała, lecz w głowie coś już jej się budowało.

Może wieczór poezji? zasugerowała Luda. Czytamy, dyskutujemy.

Co roku to samo. Może coś świeżego.

O kobietach wypaliła Nina.

Wszyscy spojrzeli.

W jakim sensie? dopytała Maria.

O ich historiach. Nie literackich, prawdziwych. Zaprośmy kobiety różnego wieku z osiedla, żeby opowiadały. Bez patosu, zwyczajnie. Równolegle można pokazać ich prace rysunki, robótki, ceramikę

Cisza.

Interesujące uznała kierowniczka.

Przynajmniej autentyczne.

Kto się tym zajmie?

Ja powiedziała Nina. I sama się zdziwiła, że to powiedziała.

Maria Jurkówna patrzyła na nią przez chwilę.

Spróbujmy.

Po wyjściu zadzwoniła do Swietłany.

To dopiero śmiała się Swietłana. Ty?

Ja. Sama nie wiem po co. Wyrwało mi się.

To najuczciwsze. Biorę udział. I Galinę zapytaj, z naszej grupy, ona lepi figurki.

Galina sześćdziesiąt dwa lata, trzy lata na emeryturze, lepiła ptaki z gliny, czasem sprzedawała na targach. Zgodziła się od razu, tylko żeby nie przemawiać za długo.

Nina układała program wieczorami, gdy Genowefa siedział w gabinecie. Przysiadała przy stole z zeszytem, pisała, wykreślała, znowu pisała. To było dziwne uczucie, że coś tworzy nie podtrzymuje, nie obsługuje, tylko tworzy.

Wieczorem Genowefa wszedł po wodę do kuchni, zobaczył zeszyt:

Co piszesz?

Praca. Przygotowuję wydarzenie.

Znowu bibliotekarskie.

Tak. Bibliotekarskie.

Nalał wody, postał chwilę.

Kolacja dzisiaj była zimna.

Przepraszam. Następnym razem odgrzeję.

Odszedł. Nina popatrzyła w jego ślad. Powiedział o zimnej kolacji. Nie o tym, że wygląda żywiej. Nie, że ciekawie. O kolacji.

Wróciła do zeszytu.

Wieczór w bibliotece wyznaczono na trzecią sobotę czerwca. Nina dogadała się z czterema kobietami, w tym Swietłaną i Galiną. Piąta była Natalia Janowna, nauczycielka geografii na emeryturze, po cichu pisała wiersze. Szósta Zośka, prowadząca malarskie warsztaty, najmłodsza.

Nina zrobiła plakat, rozwiesiła na osiedlu i oddała do lokalnej gazety. Bała się, że nikt nie przyjdzie. Przyszło ponad trzydzieści osób, głównie kobiety, od dwudziestolatek do jednej bardzo wiekowej, przyprowadzonej przez córkę.

Sama prowadziła wieczór. Powiedziała tylko parę słów o byciu razem i słuchaniu że to najważniejsze. Pierwsza mówiła Galina o tym, jak po emeryturze nie wiedziała, co zrobić ze sobą. Przez pół roku chodziła po mieszkaniu z poczuciem, że jest zbędna. Przypadkiem trafiła na ceramikę Nagle odkryłam, że mam ręce, zażartowała; śmiech na sali, przyjazny.

Swietłana opowiadała o przeprowadzce, o tym, jak było mieć wszystko od nowa w wieku czterdziestu sześciu lat. O tym, że na początku bała się wszystkiego, później już tylko tego, co znajome. Wyszło, że bałam się nie nowego, a tego, co zawsze, zakończyła. Nina zapamiętała te słowa.

Natalia przeczytała dwa wiersze, głos się jej trząsł na początku, potem wyrównał. Po wierszu wszyscy bili brawo, najpierw kobieta w trzecim rzędzie, potem reszta.

Po spotkaniu Nina i Luda sprzątały.

Udało się, Nina powiedziała Luda. Lepiej niż się spodziewałam.

Sama się dziwię.

Nie dziw się. Ty masz do ludzi podejście. Całe lata, tylko nie pozwalałaś sobie na to.

Nina spojrzała na nią.

Myślisz?

Wiem. Pracujemy razem osiemnaście lat.

Podniosła czyjś zostawiony szal, zawiesiła na wieszaku przy wejściu. Nina pomyślała, że Luda ma rację. To dobre, choć trochę boli. Dlaczego pierwszy raz robi to po tylu latach?

W domu Genowefa już spał. Po cichu się rozebrała, weszła do kuchni, napiła się wody. Na parapecie krem, rysunek z gałązką bzu. Pelargonia rozkwitła pełną mocą; cztery kwiaty.

Nina wsmarowała krem w dłonie, powoli, uważnie. Patrzyła na pelargonię i myślała o Swietłanie. Bałam się nie nowego, lecz znanego.

Rano Genowefa zapytał:

Jak było wczoraj?

Dobrze. Było sporo ludzi.

Jadłaś coś tam przynajmniej?

Herbata była.

Herbata to nie jedzenie. Wrócił do telefonu.

Nina nalała sobie kawy, wyszła z nią na balkon. Było wcześnie, podwórko puste, pachniało topolami. Stała i myślała, że Genowefa zapytał, czy jadła. To troska, może. To jego forma. Przez dwadzieścia dziewięć lat brała formę za treść, nie zauważyła, że rzeczywista treść już dawno zgasła.

Nie wiedziała. Dopiero zaczynała patrzeć prosto.

W lipcu zadzwonił Andrzej. Nie w niedzielę, w środę, co było niezwykłe.

Cześć, mamo. Jak się masz?

Dobrze. Coś się stało?

Nie, tak tylko. Swietłana do mnie napisała.

Nina zatrzymała się przy lodówce.

Jaka Swietłana?

Twoja znajoma z biblioteki. Przez internet mnie znalazła. Pisała, że świetnie prowadzisz spotkania, że wczorajszy wieczór był udany. Nie wiedziałem.

Nie pytałeś.

Cisza.

Przepraszam, mamo. Opowiesz mi?

I opowiedziała. O warsztatach, Galinie i jej ptakach, o Natalii i wierszach. O ludziach na sali. Andrzej słuchał, nie przerywał. Potem powiedział:

Naprawdę, mamo, jesteś niesamowita.

Dziękuję.

Długo to już robisz?

Nie. Pierwszy raz.

Szkoda, że nie wcześniej.

Szkoda zgodziła się.

Potem zapytał:

A z tatą dobrze wszystko?

Podeszła do okna. Na dole, w lipcowym słońcu, chłopcy kopali piłkę.

Tak jak zwykle odparła.

To znaczy dobrze czy źle?

Jeszcze nie wiem.

Więcej nie pytał. Obiecał przyjechać w sierpniu. Nina odłożyła słuchawkę i długo stała przy oknie.

W sierpniu Andrzej był cztery dni. Z wyglądu przypominał ojca, lecz w charakterze miał pewną uważność po matce. Przywiózł ser i orzechy, siedział przy stole, słuchał jej prawdziwie słuchał.

Jednego ranka, gdy Genowefa był na działce, Nina i Andrzej siedzieli w kuchni. Syn powiedział:

Mamo, zmieniłaś się.

W jakim sensie?

Trudno wytłumaczyć. Jakby było cię więcej. Zaśmiał się. Głupio to brzmi.

Wcale nie.

Cieszysz się?

Objęła filiżankę dłońmi.

Tak powiedziała. Choć trochę się boję.

Dlaczego?

Gdy zaczynasz widzieć siebie wyraźniej, widzisz wszystko wokół wyraźniej. To nie jest wygodne.

Andrzej zawahał się.

Tata widzi?

Tata widzi chłodną kolację zgorzkniała Nina, a potem żałowała. Przepraszam. To niesprawiedliwe.

Wcale nie. Andrzej spojrzał Rozmawiałaś z nim?

O czym?

O tym, czego potrzebujesz?

Spojrzała w okno. Za nim sierpień: zmęczony, zżółknięta trawa pod płotem.

Nie umiem tego za bardzo.

Spróbuj.

Andrzej wyjechał. Nina sprzątała po nim pościel, myślała o tej rozmowie, o spróbuj. Przez dwadzieścia dziewięć lat nie próbowała wprost. O wszystkim mówiła nie o najważniejszym. Zawsze milczała o najważniejszym. Bo wygodne. Bo bezpieczne. Genowefa potrafił patrzeć tak, by nie zaczynać rozmowy.

We wrześniu Maria Jurkówna wezwała ją:

Chcą powtórzyć pani wieczór w większym wymiarze, na całą sieć bibliotek. Odpowiedzialność znowu na panią. I pensję można podnieść.

Zgadzam się.

Jurkówna uśmiechnęła się delikatnie.

Zmieniła się pani tego lata. Nie oburzy się pani za szczerość?

Nie.

Lepiej wygląda. Żywsza pani jest.

Nina wróciła na salę. Przywitała czytelnika po kryminały, wypisała w zeszycie. Potem patrzyła na całą salę: rzędy półek, stoły czytelników z lampkami, duże okno, przez które wpadało wrześniowe światło.

Osiemnaście lat. Dopiero teraz patrzy, jakby to było jej miejsce. Nie tylko miejsce, w którym bywa, a miejsce, którym jest.

Jesienią coś się zmieniło w domu. Nie zauważyła chwili, w której wszystko płynnie, jednocześnie.

Genowefa zauważył, że coraz częściej wraca później. Na soboty znika. Do obcych kobiet.

Kto to ta Swietłana?

Moja przyjaciółka.

Kiedy ty przyjaciółkę zyskałaś?

W lutym się poznałyśmy. W bibliotece.

I co, co tydzień z nią?

Prawie.

Patrzył uważnie. Już nie z niechęcią, nie protekcją. Coś w nim drgnęło Nina nagle to zrozumiała. Zagubienie.

Nie zabraniam ci powiedział cicho. Po prostu nie jestem przyzwyczajony.

Do czego?

Że masz tyle spraw.

Usiadła naprzeciw. Pierwszy raz od lat patrzyła na niego bez pancerza przyzwyczajenia. Na człowieka, którego ledwo zna, choć minęły trzy dekady obok siebie.

Gieniu cieszy cię, że coś robię poza domem, pracą?

Zamilkł.

Nie wiem. Chyba tak.

Chyba?

Po prostu dziwne to. Wstał, podszedł do okna, postał. Kiedyś byłaś blisko. Teraz zawsze gdzieś biegniesz.

Nigdzie nie uciekam. Jestem.

Jesteś, ale inna.

Patrzyła na jego plecy. Już pochylone, ma sześćdziesiąt jeden lat. On też się zestarzał, kiedy nie zauważyła.

Gieniu, kiedy my ostatni raz rozmawialiśmy? Nie o kolacji, nie o samochodzie. Po prostu rozmawialiśmy?

Odwrócił się.

Przecież rozmawiamy

O czym?

Zamilkł, patrzył obok niej.

No właśnie powiedziała cicho.

Listopad przyniósł zimno i wielki dzielnicowy wieczór. Nina przygotowywała się trzy tygodnie, miała już osiem uczestniczek, dogadała się z miejscowym plastykiem na wystawę. Swietłana pomagała we wszystkim, widywały się niemal codziennie w kawiarni, bibliotece, na spacerze nad Wartą.

Pewnego dnia Swietłana spytała:

Nie pojmuję, jak wcześniej żyłam.

Jakoś się żyło odparła Swietłana.

Nie Znaczy, w środku. Jakbym siedziała w sobie zakopana i nie wychodziła. Czemu tak?

To nie czemu, Nina. To po prostu tak wyszło.

Ale przecież można inaczej.

Można Swietłana zatrzymała się, patrzyła na rzekę. Warta była szara, listopadowa, piękna swoją surowością. Ale inaczej pojawia się, kiedy trzeba. Nie wcześniej.

Ja mam pięćdziesiąt osiem lat.

I co?

Dużo.

Serio teraz?

Serio.

To ja mam poważnie odpowiedzieć. Znam kobiety, które w trzydziestce skończyły się. Uznały się za gotowe, po muzealnemu. A ty zaczynasz w pięćdziesiąt osiem. To nie dużo to akurat.

Nina spojrzała na rzekę. Płynęła barka, powoli.

Wiecie, maluję co tydzień. Dziewięć miesięcy.

Wiem.

Rano napisałam tekst na wieczór. Sama, od siebie, nie z szablonu.

Czytałaś mi.

Dobry.

Żywy. To więcej niż dobry.

Wieczór odbył się w listopadzie, w piątek. Przyszło ponad siedemdziesiąt osób. Brakowało miejsc, ludzie stali przy drzwiach. Nina otwierała spotkanie własnym tekstem. Głos jej nie drżał, ręce prawie nie. Mówiła o tym, że w każdej kobiecie coś tkwi, co długo czeka, aż zostanie zauważone. Że wiek nie zamyka drzwi czasem otwiera te, których się nie widziało. Nie przemawiała jak nauczycielka. Jak ktoś, kto dopiero co to zrozumiał.

Po wieczorze podeszła ta najstarsza kobieta, córka ją prowadziła. Miała na imię Eudoksja Matwiejna, osiemdziesiąt trzy lata.

Dziecko powiedziała mówiłaś o mnie?

O nas wszystkich odparła Nina.

Nie, o mnie. Czułam to. W młodości haftowałam, potem porzuciłam głupstwo. A dziś myślę: może znów? Osiemdziesiąt trzy lata śmieszne?

Wcale nie.

Naprawdę?

Naprawdę.

Odeszły. Nina patrzyła za nimi nie szły tylko tak, odchodziły z czymś więcej.

Grudzień zaczął się cicho. Teraz sama prowadziła w bibliotece krąg literacki, środa po południu. Przychodziło siedem osób, wybierali książki, dyskutowali, czasem tak, że Nina nie mogła dojść do słowa.

W domu narastało napięcie. Nie kłótnie, raczej gęstość. Genowefa był zamknięty; Nina czuła, że coś myśli, ale milczy. Już nie czekała, aż sam zacznie.

W połowie grudnia, w niedzielę, weszła do jego gabinetu:

Gieniu, muszę z tobą porozmawiać.

No to mów.

Nie tak. Zamknęła drzwi, przysunęła krzesło, usiadła. Naprawdę.

Zamknął książkę, patrzył.

Co się stało?

Nic. Złożyła dłonie na kolanach. Chcę ci powiedzieć coś, czego nigdy nie mówiłam. Albo nigdy nie zdołałam.

Milczał, twarz miał spiętą.

Długo żyłam tak, jakby mnie prawie nie było. Istniałam, gotowałam, pracowałam, jeździłam na działkę a w środku prawie pustka. I wiem, że to trochę moja wina pozwalałam. Ale trochę i nasza wspólna. Tak właśnie wyglądaliśmy obok siebie.

Patrzył w stół.

Chcesz rozwodu?

Nie wiem. Chcę rozmawiać. Po prawdziwemu. Potrzebuję, żebyś zobaczył mnie nie obiad, nie koszulę. Mnie.

Długa cisza. Za oknem sypał śnieg.

Nie umiem, Nino odezwał się w końcu, bez zbroi. Nie nauczyli mnie tak.

Wiem spojrzała na jego ręce. I nie obwiniam cię. Chcę spróbować inaczej. Chcę wiedzieć, czy ty też.

Nie odpowiedział od razu. Patrzył na śnieg. Potem na nią w oczach znów zagubienie.

Jesteś zupełnie inna mruknął.

Tak.

Nie zawsze cię rozumiem.

Wiem.

Ale nie chcę przerwał, szukał słowa. Nie chcę, żebyś odchodziła. Stąd. Albo w ogóle.

Patrzyła. Sześćdziesiąt jeden lat, opadłe ramiona, twarz mężczyzny, który bał się przyszłości.

Próbujmy powiedziała. Nie obiecuję, że będzie łatwo. Próbujmy.

Styczeń nadszedł z mrozem i światłem. Nina chodziła do biblioteki, prowadziła koło, malowała w soboty. Namalowała już sporo, część prac zabrała Swietłana, reszta wisiała na kuchennej ścianie przy pelargonii. Pelargonię przesadziła, rozkwitła znów.

Ze Swietłaną widywały się rzadziej ta miała zawodowe kłopoty ale rozmawiały przez telefon.

Pewnej rozmowie Swietłana zapytała:

Myślisz o kontynuacji festiwalu na wiosnę?

Myślę. Chcę zrobić coś dużego. Nie wieczór, a prawdziwy mini-festiwal. Parę dni.

To ogromna praca.

Tak. Nina zastanowiła się. Lubię dużo pracy.

Swietłana się roześmiała.

Kto by pomyślał rok temu.

Nikt.

Z Genowefą było dalej trudno. Rozmawiali częściej, to prawda. Czasem dobrze. Czasem Genowefa się zamykał, a Nina nie ciągnęła go na siłę.

W lutym, przy kolacji, Genowefa nagle powiedział:

Byłem u lekarza w zeszłym tygodniu. Zrobiłem badania.

Coś się działo?

Prewencyjnie. Ciśnienie. Grzebał w talerzu. Nic poważnego, tabletki dostałem.

Dobrze, że poszedłeś.

Nie pytasz, czemu nie powiedziałem?

Dlaczego nie mówiłeś?

Nie chciałem cię martwić. Spojrzał. Mam taki zwyczaj.

Masz zwyczaj nie martwić mnie?

Tak. Zawsze masz co robić.

Nina się zawahała poczuła, że to ważne, nie wiedziała jeszcze dlaczego.

Gieniu. Chcę wiedzieć, jak masz gorszy dzień. Chcę wiedzieć o lekarzu. O wszystkim. Rozumiesz?

Rozumiem. Kiwnął głową. Będę mówił.

Ja też będę.

Znów zamilkli. Za oknem śnieg i wiatr, w kuchni ciepło, zapach jedzenia. Na parapecie krem i nowy rysunek gałązka jabłoni, biała, delikatna.

Ładny obrazek zauważył Genowefa. Malowałaś?

Ja.

Masz talent.

Uczę się.

Pod koniec lutego zadzwoniła Luda Krasnowska. Późno, po dziewiątej.

Nina, córka przyjechała.

Dobrze?

Pogodziłyśmy się słychać było, że się uśmiecha. Przyznała, że źle powiedziała o staroświeckiej.

Cieszysz się?

Bardzo. Nina, chciałabym Mogę spróbować na twoim warsztacie? Akwarela?

Oczywiście. W sobotę o jedenastej.

Boję się, że mi nie wyjdzie.

Luda, każdemu na początku nie wychodzi. O to chodzi.

W sobotę przyszła. Pędzel trzymała jak długopis, Zośka poprawiła uścisk. Pierwsze maźnięcie zbyt ciemne, drugie zbyt wodniste. Luda aż się zmarszczyła.

Nina, zobacz, co za kiks.

Widzę. Podoba mi się.

To nie gałązka, tylko plama.

To pierwszy raz.

Aż wstyd, że mnie pocieszasz.

Luda, bardzo serio mówię. Drugi raz będzie co innego.

Spojrzała na kartkę, potem się zaśmiała.

Cóż, zobaczymy.

Marzec przyniósł pierwsze ciepło. Nina złożyła wniosek na festiwal, kierownictwo biblioteki dało zgodę. Andrzej napisał, że przyjedzie w kwietniu i przyjdzie na wydarzenie.

Pewnego wieczoru, gdy Genowefa już spał, Nina siedziała w kuchni, notowała pomysły w zeszycie. Za oknem kapało z dachu, śnieg odpuszczał, wiosna próbowała sił. Pelargonia aż zielona i trzy kwiaty, jeden pąk do rozkwitu.

Spojrzała na pusty już słoiczek kremu. Nie wyrzuciła; dokupiła taki sam, Welur, znów trzysta osiemdziesiąt złotych. Genowefa nie komentował.

Otworzyła zeszyt na czystej stronie, napisała: Co wiem dziś, czego nie wiedziałam rok temu. Spojrzała na nagłówek, pomyślała. Zamknęła zeszyt. Nie warto zapisywać to już jest w środku.

Zadzwonił telefon. Późno, prawie jedenasta. Swietłana.

Wszystko dobrze? spytała Nina.

Dobrze, a nawet lepiej głos żywy, nieco zestresowany. Dostałam propozycję pracy w Łodzi. Dobre stanowisko, dobre pieniądze. Córka tam. Zastanawiam się.

Nina zawahała się.

Chcesz tam jechać?

Nie wiem. Dlatego dzwonię. Powiedz coś.

Co powiedzieć?

Co myślisz.

Nina patrzyła w okno. Za nim kwiecień, wilgotny, ciemny, pełen życia.

Myślę, że już wiesz. Podjęłaś decyzję jeszcze nie przyznałaś się do niej sama.

Cisza była krótka.

Chyba tak szepnęła Swietłana.

To czego się boisz?

Że tutaj zostanie krąg, ty, Galina z figurkami, Natalia z wierszami.

My nigdzie się nie ruszamy.

Poznań daleko od Łodzi, Nino.

Swietłano Nina wzięła do ręki długopis. Sama mi kiedyś mówiłaś, nad Wartą, to był listopad.

Co?

Inaczej zaczyna się wtedy, kiedy trzeba.

Swietłana się roześmiała, cicho, ciepło.

Mądra byłam.

Jesteś.

Nino, zapytam cię coś. Tylko szczerze.

Słucham.

Jesteś szczęśliwa?

Nina spojrzała na pelargonię, krem, rysunki na ścianie, zeszyt z pustą stroną.

Stałam się sobą powiedziała. Chyba to ważniejsze.

To odpowiedź?

Chyba tak.

Chwila ciszy.

Cieszę się za ciebie.

I ja za ciebie.

Nino

Tak?

Co zrobisz, jeśli wyjadę?

Popatrzyła na otwarty zeszyt, na czystą stronę.

Będę dalej odpowiedziała.