Nie ma mnie

Mnie nie ma

Znowu kupiłaś tę tandetę? Genowefa postawiła siatkę na stole tak, że coś w środku zagrzechotało. Przecież mówiłem: żadnego Velouru. Drogo i bez sensu.

Nina Stańczak stała przy oknie i patrzyła na podwórko. Tam sąsiadka, dziewczynka może siedmioletnia, goniła gołębie, a one wzlatywały chmurą, rozbiegały się w różne strony, by potem znów skupić się na asfalcie, jakby nic się nie stało. Nina patrzyła na nie i myślała, że nie pamięta już, kiedy ostatnio kupiła sobie coś tylko dlatego, że chciała.

To krem do rąk, Genek. Trzysta osiemdziesiąt złotych.

Trzysta osiemdziesiąt to trzysta osiemdziesiąt. Dodawać już nie umiesz?

Nie odpowiedziała. Odwróciła się, wzięła siatkę, wyjęła nieduży słoiczek ze złotawą zakrętką i postawiła na parapecie obok pelargonii. Pelargonia od dawna nie kwitła. Nina wciąż zamierzała sprawdzić, czemu, ale nigdy nie było jej po drodze.

Nina. Rozmawiam z tobą.

Słyszę cię, Genek.

Wyszła do kuchni, otworzyła lodówkę, zastanawiała się nad obiadem. Za plecami słyszała jego kroki, ciężkie i równe, potem trzask drzwi do gabinetu. Odetchnęła.

Miała pięćdziesiąt osiem lat. Mieszkała w Poznaniu, w trzypokojowym mieszkaniu przy ulicy Grunwaldzkiej, od dwudziestu dziewięciu lat żona Genowefa Stańczaka, inżyniera. Mieli dorosłego syna, Antoniego, który mieszkał w Gdańsku i dzwonił w niedziele, czasem zapominał. Była działka czterdzieści kilometrów od miasta, był samochód, którym prowadził tylko Genowef, była praca w miejskiej bibliotece, gdzie Nina pracowała od osiemnastu lat jako starsza bibliotekarka.

Życie było. Tego nikt jej nie odebrał.

Wyjęła filet z kurczaka, położyła na desce, chwyciła nóż. Za oknem dziewczynka już zniknęła, gołębie rozleciały się. Podwórko było puste, szare, przez pęknięcia asfaltu zaczynała wychodzić zeszłoroczna trawa.

Nina zorientowała się, że stoi z nożem w dłoni i nie kroi. Po prostu stoi.

Odłożyła nóż, podeszła do parapetu, otworzyła słoiczek z kremem. Zapach miał cichy, lekko kwiatowy. Niewiele naniosła na wierzch dłoni, rozsmarowała. Skóra wchłonęła szybko. Pozostało uczucie, jakby ktoś cicho wziął ją za rękę.

Nina zakręciła słoiczek i zabrała się za krojenie kurczaka.

Noc przebiegła zwyczajnie. Genowef zjadł w milczeniu, obejrzał wiadomości, poszedł spać. Nina jeszcze długo siedziała w kuchni z zimną herbatą, przekładała stary magazyn o ogrodach i warzywach. Nie czytała. Po prostu siedziała.

Rano w pracy zastała Ludwikę Krason w łzach przy regale z czasopismami.

Ludka, co się stało?

Ludwika była o trzy lata starsza, pracowała w bibliotece najdłużej i znała rozkład każdej książki. Nina nie widziała jej nigdy płaczącej.

Nic, nic machnęła ręką, wyciągnęła chusteczkę. Przepraszam, prywatne.

Chcesz, to powiedz.

Nie ma co opowiadać. Wytarła nos, schowała chusteczkę. Córka dzwoniła wczoraj. Mówi: mamo, jesteś przestarzała. Tak powiedziała. Przestarzała.

Jak to?

Dosłownie. Poradziłam jej, jak rozmawiać z mężem. Po ludzku. A ona na to: mamo, twoje rady są z zeszłego wieku. Nie wiesz, jak ludzie żyją teraz. Ludwika poprawiła stosik gazet. Może ma rację.

Nie ma powiedziała Nina.

Skąd wiesz?

Nie znalazła odpowiedzi. Stały chwilę obok siebie, pachniało papierem i starym drewnem regałów. Potem każda poszła do swoich zajęć.

W południe Nina wyszła na dwór. Kwiecień był chłodny, ale słoneczny; poszła do parku, usiadła na ławce, zamknęła oczy. Przez powieki przeświecało pomarańczowo. Myślała o Ludwice, jej córce, o tym słowie przestarzała.

Potem myślała o sobie.

Nina Stańczak, z domu Kaczmarek, urodzona w Poznaniu w 1966 roku, skończyła polonistykę na Uniwersytecie Adama Mickiewicza. Za mąż wyszła mając dwadzieścia dziewięć lat, późno jak na tamte czasy. Genowef był inżynierem, poważnym człowiekiem, wydawał się solidny. Po roku urodził się Antoni. Nina wzięła urlop, potem pracowała na pół etatu, potem zabrała matkę do siebie, potem pogrzebała ją, potem znowu wróciła do pracy. Życie się układało. Skromnie, bez szaleństw.

Gdzieś po drodze zgubiło się coś, czego Nina nie umiała nazwać. Czuła, że było. I że już dawno go nie ma.

Otworzyła oczy. Naprzeciw ławki kwitła śliwa, białymi, drobnymi kwiatami, niesamowicie delikatnymi. Nina patrzyła na nie i przypomniała sobie, że nie rysowała chyba z trzydzieści lat. W liceum rysowała. Dla siebie. Pastele. Potem zabrakło czasu, potem było niezręcznie, potem się zapomniało.

Wyjęła telefon i zadzwoniła do syna. Antoni odebrał po trzecim sygnale, w głosie słychać było, że jest zajęty.

Cześć mamo. Wszystko dobrze?

Dobrze. Ot, po prostu dzwonię.

Wiesz, zaraz mam spotkanie, ale oddzwonię wieczorem, dobrze?

Pewnie. Oddzwoń.

Nie oddzwonił. To też było zwyczajne.

Nina wróciła do biblioteki, pracowała do szóstej, potem w piekarni kupiła chleb, szła do domu i myślała, że tą drogą chodzi codziennie od osiemnastu lat i zna ją na pamięć, każdą dziurę w chodniku, każdy zakręt.

W domu Genowef już był. Siedział przy komputerze, coś czytał. Ona się przebrała, poszła do kuchni.

Chcesz jeść?

Później.

Postawiła wodę, znalazła w lodówce resztki zupy. Podczas podgrzewania patrzyła na krem na parapecie. Słoiczek był mały, ładny. Nina pomyślała, że Genowef ma rację. Trzysta osiemdziesiąt złotych. Po co.

Ale potem przypomniała sobie ten zapach.

I zostawiła słoiczek na miejscu.

Minęły dwa tygodnie. Nic szczególnego się nie wydarzyło. Życie toczyło się swoim porządkiem. Potem do biblioteki przyszła Sylwia.

Nina zauważyła ją od razu. Kobieta około czterdziestki, płaszcz w kolorze dojrzałej wiśni, krótko obcięta, wyprostowana. Podeszła do lady i powiedziała, że chciałaby się zapisać i interesują ją książki o psychologii oraz, jeśli są, o malowaniu akwarelą.

Akwarelą? dopytała Nina.

Tak. Kiedyś trochę malowałam. Chcę spróbować jeszcze raz.

Nina wyrobiła jej kartę, pokazała odpowiednie regały. Sylwia chodziła między nimi pewnym krokiem, brała książki do ręki, kartkowała, odkładała, brała następne. Nina patrzyła kątem oka, myśląc, że coś w tej kobiecie ją zastanawia. Jakaś wewnętrzna całość. Jakby była sama dla siebie i to jej wystarczało.

Po pół godzinie Sylwia podeszła z dwiema książkami i zapytała:

Pani też czyta coś stąd?

Machnęła w stronę półki z psychologią.

Czasem.

Pracuje pani tu długo?

Osiemnaście lat.

Sylwia spojrzała na nią uważnie. Nie oceniająco, inaczej. Jak ktoś, kto naprawdę słucha.

To dużo powiedziała.

Tak.

Lubi pani?

Nina zamilkła na sekundę. Pytanie było proste, odpowiedź nie.

Lubię powiedziała. Po chwili dodała: Lubię książki. Lubię ludzi. Lubię to miejsce. Jest znajome.

Znajome powtórzyła Sylwia, jakby sprawdzała wagę słowa. Rozumiem.

Wzięła książki i wyszła.

Tydzień później przyszła znowu, oddała jedną książkę i poprosiła o więcej z akwareli. Nina znalazła cienki album z reprodukcjami i zaproponowała. Sylwia go przyjęła, po czym nagle zapytała:

A nie chciałaby pani spróbować?

Czego?

Malowania. Chodzę na warsztaty akwareli w każdą sobotę. Niewielka grupa, luźna atmosfera. Proszę przyjść.

Nina chciała od razu odmówić. Nawet otworzyła usta. Ale zamiast nie powiedziała:

A gdzie to jest?

Sylwia zapisała adres na karteczce: Biały Pokój, ulica Wroniecka, sobota, godzina jedenasta.

Wieczorem Nina spojrzała na karteczkę, którą włożyła do kieszeni fartucha, potem przełożyła na parapet przy kremie. Genowef nie pytał o karteczkę. W ogóle o jej sprawy nie pytał, chyba że dotyczyły pieniędzy albo domu.

W piątek wieczorem powiedziała mu przy kolacji:

Jutro rano idę na warsztaty malarskie.

Genowef podniósł wzrok znad talerza.

Gdzie?

Na Wroniecką. Akwarela. Nowa znajoma z biblioteki zaprosiła.

Pomyślał chwilę, przeżuł, odłożył widelec.

A ile to kosztuje?

Jeszcze nie pytałam.

No rozumiem. Sięgnął po chleb. Idź, jeśli nie masz nic lepszego do roboty.

Nina spojrzała mu w oczy. Już na nią nie patrzył, jadł. Pomyślała, że słyszy to co zawsze od dwóch dekad: znowu ty, po co, za ile, nie masz co robić.

Dobrze powiedziała. Pójdę.

Rano wstała o ósmej, umyła się, założyła szary sweter i ciemnogranatowe spodnie. Popatrzyła w lustro. Pomyślała, że dawno nie patrzyła na siebie uważnie. Zwykle mignie, nie zatrzymuje się. Teraz spojrzała. Twarz nie młoda, ale dobra. Oczy szare, żywe. Włosy z siwizną, jeszcze gęste. Przejechała po nich dłonią, upięła trochę inaczej. Potem sięgnęła po krem, posmarowała ręce, trochę szyję.

Wyszła o dziewiątej, żeby się nie śpieszyć.

Biały Pokój okazał się pracownią na piętrze starej kamienicy: białe ściany, drewniane podłogi, duże okna. Nina weszła po schodach i popchnęła drzwi.

Sylwia już była. I cztery inne kobiety w różnym wieku oraz jeden mężczyzna w kraciastej koszuli, z brzuchem, około pięćdziesiątki. Siedzieli przy długim stole, z wodą i papierami.

Nina! Sylwia machnęła ręką. Dobrze, że pani przyszła!

Nina usiadła obok. Prowadząca, młoda kobieta imieniem Zoja, wyjaśniła, że dziś malują gałązkę bzu. Nina wzięła pędzel w drżącą lekko rękę. Nie ze strachu, lecz z nieprzyzwyczajenia.

Nie ma się przejmować, czy wyjdzie ładnie powiedziała Zoja. Myśli się tylko o wodzie, kolorze. Nic więcej.

Nina zrobiła pierwszy maz, fiołkowy rozmył się na mokrym papierze, zmieszał z błękitem. Potem następny, jeszcze jeden. Patrzyła, jak kolor płynie, trochę nie tam, gdzie planowała. Było to ciekawe. Obok Sylwia zmarszczyła brwi, mężczyzna malował drobnym pędzelkiem i był wyraźnie niezadowolony.

Po godzinie Nina spojrzała na swój arkusz. Nie przypominał bzu. Raczej jakiś rozmyty, fioletowo-niebieski motyw. Ale coś było w nim żywego. Coś jej.

Ładnie powiedziała starsza pani naprzeciwko, którą zwano Halina.

Nie wiem odparła Nina.

Wiem. Jest klimat.

Nina spojrzała jeszcze raz. Może rzeczywiście.

Po zajęciach Sylwia zaprosiła na kawę do małej kawiarni na rogu. Nina przystała. Siedziały przy oknie, zamówiły, Sylwia zapytała bezpośrednio:

Podobało się?

Tak. Nie spodziewałam się.

Myślałam. Sylwia trzymała kubek dwiema rękami. Ma pani w oczach taki błysk, jakby widziała coś, na co nie chce się odważyć spojrzeć wprost.

Nina nic nie odpowiedziała. Potem powiedziała:

Od dawna w Poznaniu?

Trzy lata. Przeprowadziłam się z Torunia po rozwodzie.

Rozumiem.

Nic strasznego powiedziała Sylwia czule, spokojnie. Najpierw było ciężko, potem lepiej, potem ciekawie.

Ciekawie?

Przebywać sama ze sobą. Okazało się, że mało o sobie wiedziałam. Uśmiechnęła się życzliwie. A pani, mąż?

Dwadzieścia dziewięć lat.

Dobrze?

Nina zamieszała kawę, choć nie było po co.

Różnie odpowiedziała.

Sylwia nie pytała dalej. To też jej się spodobało.

Wróciwszy do domu, Nina zjadła sama zupę. Wyjęła rysunek z rozmytą gałązką bzu, który dostała od Zoi i przypięła do ściany przy pelargonii.

Pelargonia była jakby żywsza niż tydzień temu. Nina przyjrzała się. Na jednym pędzie czerwony pąk. Nie zauważyła wcześniej.

Następną sobotę wróciła na warsztaty. Potem kolejną. Sylwia była każdorazowo. Ich rozmowy po zajęciach wydłużały się, najpierw do pół godziny, potem do godziny. Nina opowiadała o bibliotece, czytelnikach, książkach. Sylwia o pracy była księgową w małej firmie budowlanej o Toruniu, o córce, która tam została z ojcem, uczy się angielskiego.

W końcu Nina zapytała:

Nie jest pani tu samotnie?

Czasem. Ale to inne samotnictwo.

Jakie?

Sylwia zastanowiła się, złożyła ręce na stole.

Wcześniej byłam obok człowieka, a i tak czułam się sama. To najgorsze osamotnienie. Teraz jestem sama, ale nie samotna. Rozumie pani?

Nina rozumiała. Nie powiedziała tego głośno, ale w środku coś się poruszyło. Jak lód na Warcie powoli, opornie, lecz nieuchronnie.

W maju w bibliotece ogłoszono konkurs. Rada dzielnicy robiła przegląd kultury; trzeba przygotować wydarzenie dla mieszkańców. Kierowniczka, pani Maria Wiśniewska, zebrała wszystkich:

Macie pomysły?

Cisza. Nina też, ale już jej coś kiełkowało w głowie.

Można wieczór literacki zaproponowała Ludwika. Czytamy, rozmawiamy.

To już co roku jest. Chciałoby się coś innego.

A może o kobietach? powiedziała Nina.

Wszyscy spojrzeli.

W jakim sensie? spytała Wiśniewska.

O ich historiach. Nie literackich, prawdziwych. Zapraszamy kobiety z okolicy, różnych pokoleń, niech opowiedzą. Co zmieniły, jak żyły. Bez nadęcia, prosto. Można pokazać rękodzieło, jeśli coś robią. Rysują, szydełkują, lepią.

Cisza.

Niezwykłe stwierdziła Wiśniewska.

Ale żywe.

Kto się podejmie?

Ja powiedziała Nina. Sama się zdziwiła.

Kierowniczka spojrzała uważnie.

Dobrze, pani Nino. Spróbujemy.

Wyszła ze spotkania, od razu zadzwoniła do Sylwii. Ta usłyszała, zaśmiała się:

Proszę, pani? Tego bym się nie spodziewała.

Ja też nie.

To najuczciwsze. Biorę udział. I Halina pamięta pani z grupy? Ona robi ceramikę.

Halina miała sześćdziesiąt dwa lata, na emeryturze od trzech. Lepiła małe ptaszki z gliny, czasem sprzedawała na targu. Nina zadzwoniła, Halina się zgodziła: Byle nie długo gadać bo się gubię.

Nina zaczęła układać program. Wieczorami, gdy Genowef znikał do gabinetu. Siadała przy kuchennym stole, pisała, skreślała, pisała znów. To dziwne uczucie: coś tworzyć nie utrzymywać porządek, lecz tworzyć.

Jednego wieczoru Genowef zobaczył ją przy zeszycie:

Co piszesz?

Do pracy. Szykuję wydarzenie.

Znów biblioteczne.

Biblioteczne.

Nalał wodę.

Jakoś ostatnio ciągle masz coś do roboty.

Źle?

Wzruszył ramionami.

Dziś obiad był zimny.

Przepraszam. Następnym razem podgrzeję.

Wyszedł. Nina patrzyła za nim. Pomyślała, że mówi o zimnym obiedzie. Nie o jej żywszym spojrzeniu. Nie o zainteresowaniu. O zupie.

Wróciła do zeszytu.

Wieczór w bibliotece ustalono na trzecią sobotę czerwca. Umówiła cztery kobiety: Sylwię, Halinę i jeszcze dwie. Piątą była Natalia Zawadzka, emerytowana geografka, która pisała wiersze, ale nikomu nie czytała. Szóstą Zoja z warsztatów najmłodsza.

Nina przygotowała materiały, dała ogłoszenie do prasy lokalnej. Bała się, że nikt nie przyjdzie. Ale przyszło ponad trzydzieści osób: głównie kobiety i kilka młodszych, i jedna bardzo stara, przyprowadzona przez córkę.

Nina prowadziła sama. Nie przygotowała długiego wstępu, powiedziała tylko, że dobrze być razem i słuchać. Potem dała głos Halinie.

Halina mówiła, jak przeszła na emeryturę i nie wiedziała, co z sobą zrobić. Przez pół roku chodziła po mieszkaniu, czując się niepotrzebna. Potem trafiła na warsztaty rzeźby, wzięła glinę i coś się stało. Nagle pomyślałam: mam ręce powiedziała. Uczestniczki śmiały się ciepło.

Sylwia opowiadała o przeprowadzce i tworzeniu siebie na nowo po czterdziestce. Bałam się nie nowego, a starego rutyny powiedziała. Nina zapisała te słowa w głowie.

Natalia recytowała dwa wiersze; głos drżał, potem nabrał pewności. Gdy skończyła, kobieta z trzeciego rzędu zaczęła bić brawo, dołączyły kolejne.

Po wieczorze Nina i Ludwika sprzątały. Układały krzesła, zbierały filiżanki po herbacie.

Dobrze wyszło, Nina przyznała Ludwika. Naprawdę dobrze.

Zaskakująco dobrze.

Nie zaskakująco. Zawsze umiałaś wyczuć ludzi, tylko nie pozwalałaś sobie na to.

Nina spojrzała na nią.

Myślisz?

Wiem. Pracujemy razem osiemnaście lat.

Nina podniosła ktoś zapomniany szalik, powiesiła go na wieszaku przy wejściu. Pomyślała, że Ludwika ma rację i to było pozytywne, lecz trochę bolało. Czemu dopiero po osiemnastu latach?

W domu Genowef już spał. Po cichu się rozebrała, napiła się wody w kuchni. Na parapecie stały krem i rysunek bzu. Pelargonia kwitła już cztery czerwone kwiaty.

Nina ponownie posmarowała dłonie kremem, powoli, bez pośpiechu. Patrzyła na pelargonię, myślała o Sylwii i jej słowach bałam się nie nowego, a przyzwyczajenia.

Rano Genowef zagaił:

I jak ten wieczór?

Dobrze. Przyszło dużo ludzi.

Przynajmniej coś zjadłaś?

Była herbata.

Herbata to nie jedzenie mruknął i wbił wzrok w telefon.

Nina nalała sobie kawy i wyszła na balkon. Było wczesne rano, podwórko puste, pachniało topolami. Stała i myślała: przez te dwadzieścia dziewięć lat brała Genowefowe zjadłaś? za troskę, a może to tylko forma. Treść już dawno była inna, a może jej nie było.

Nie wiedziała. Zaczynała patrzeć wprost.

W lipcu zadzwonił Antoni. Nie w niedzielę, tylko w środę, co ją zaskoczyło.

Cześć mamo. Jak się masz?

Dobrze, Antku. Co się stało?

Nic, nic. Po prostu. Sylwia napisała.

Nina zatrzymała się przy lodówce.

Jaka Sylwia?

No, ta twoja znajoma z biblioteki. Odnalazła mnie przez sieć, napisała, że prowadzisz świetne wydarzenia, wyszedł super wieczór. Nie wiedziałem.

Nie pytałeś.

Cisza.

Przepraszam, mamo. Powiedz.

Więc opowiedziała: o warsztatach, o Halinie i jej ptakach, o Natalii i wierszach, o tłumie na wieczorze. Antoni słuchał w skupieniu.

Mamo, jesteś super. Naprawdę.

Dziękuję.

Od dawna się tym zajmujesz?

Nie. Pierwszy raz.

Szkoda, że nie wcześniej.

Szkoda zgodziła się.

Cisza była przyjemna. Potem Antoni spytał:

Mamo, a wy z tatą wszystko okej?

Nina podeszła do okna. Lipcowe słońce zalewało podwórko. Dwaj chłopcy kopali piłkę.

Po staremu odparła.

To dobrze czy źle?

Jeszcze nie wiem.

Antoni już nie dopytywał. Obiecał przyjechać w sierpniu. Nina długo patrzyła przez okno.

W sierpniu Antoni przyjechał na cztery dni. Zbudowany był jak ojciec, ale coś z matki uważność wobec innych. Przywiózł ser i orzechy, słuchał, jak mówiła. Naprawdę słuchał.

Pewnego ranka, gdy Genowef pojechał na działkę, Nina i Antoni pili kawę.

Zmieniłaś się, mamo.

W jakim sensie?

Trudno to nazwać. Jakby ciebie było więcej. Zaśmiał się z własnych słów. Głupio brzmi.

Nie. Dobrze brzmi.

Cieszysz się?

Objęła filiżankę dłońmi. Kawa była gorąca.

Tak odparła. Ale trochę się boję.

Czego?

Kiedy zaczynasz widzieć siebie wyraźniej, widzisz też wszystko wokół jasno. To nie zawsze jest wygodne.

Antoni pokiwał głową, potem milczał chwilę.

Tato widzi?

Tato widzi zimny obiad rzuciła Nina, od razu śmiejąc się do siebie. Przepraszam, to nie fair.

Jest fair. Anton spojrzał jej w oczy. Rozmawiałaś z nim?

O czym?

O tym, co jest ci potrzebne.

Spojrzała w okno. Za nim kończył się sierpień, trawa na obrzeżach żółkła.

Nie umiem tego dobrze.

Spróbuj.

Antoni wyjechał, Nina sprzątała jego pościel, myślała o rozmowie. O spróbuj. Przez dwadzieścia dziewięć lat nie próbowała naprawdę. Mówiła, ale nie o najważniejszym. Najważniejsze zawsze zostawało w środku. Bo tak było wygodniej. Bezpieczniej. Bo Genowef patrzył tak, że wszelki dialog gasł.

We wrześniu kierowniczka Maria wezwała ją:

Rada chce powtórzyć wieczór, tym razem na całą sieć bibliotek. I chcą, żeby to pani prowadziła.

Zgadzam się.

Maria lekko się uśmiechnęła.

Zmieniła się pani tego lata. Nie będzie pani miała nic przeciw, jeśli tak powiem?

Nie będę.

Na lepsze. Na bardziej żywą.

Nina wyszła do swojej lady. Przywitała czytelnika po kryminały, wydała mu książki, wpisała do rejestru. Potem patrzyła na salę: rzędy regałów, stoły czytelnicze z lampami, duże okno, przez które wpadał wrześniowy blask.

Osiemnaście lat. A dopiero teraz patrzyła, jakby to naprawdę było jej miejsce. Miejsce, a nie punkt przelotny.

Jesienią w domu zaczęło się coś zmieniać. Nie wiadomo co najpierw. Wszystko łagodnie, a naraz.

Genowef zauważył: częściej wraca później. Że w soboty wychodzi z rana. Że spotyka się z obcymi mu kobietami.

Kim jest ta Sylwia?

Przyjaciółką.

Kiedy zdążyłaś mieć przyjaciółkę?

Poznałam w lutym, w bibliotece.

Co tydzień się spotykacie?

Prawie.

Tak na nią patrzył. Inaczej. Nie z irytacją, nie z pobłażaniem. Coś nowego. Nagle pojęła: zagubienie.

Nie zabraniam ci powiedział. Po prostu nie jestem przyzwyczajony.

Do czego?

Do tego, że masz swoją sprawę.

Nina usiadła naprzeciw. Pierwszy raz od dawna patrzyła bez zbroi obojętności. Jak na człowieka, choć tyle lat obok.

Genek powiedziała. Cieszysz się, że coś robię, oprócz domu i pracy?

Milczał chwilę.

Nie wiem. Chyba.

Chyba?

Nieprzyzwyczajenie. Wstał, podszedł do okna. Byłaś obok. Teraz ciągle gdzieś.

Jestem tu.

Tu, ale inna.

Patrzyła na jego plecy. Sześćdziesiąt jeden lat, lekko zgarbione. On też posiwiał, kiedy się nie oglądała.

Genek, kiedy ostatnio rozmawialiśmy? Nie o jedzeniu, nie o aucie. Po prostu.

Odwrócił się.

No… rozmawiamy przecież.

O czym?

Nie odpowiedział. Patrzył w bok.

Właśnie powiedziała cicho.

Listopad przyniósł chłody i wielki wieczór dzielnicowy. Nina szykowała się trzy tygodnie, znalazła już osiem uczestniczek, załatwiła z lokalnym artystą minieksponowanie obrazów na ścianach biblioteki. Sylwia pomagała, widywały się co dzień w kawiarni, bibliotece, na spacerze nad Wartą.

Pewnego dnia nad rzeką Nina powiedziała:

Nie wiem, jak ja dawniej żyłam.

Żyłaś i już odparła Sylwia.

Nie. Chodzi mi o to… Byłam gdzieś głęboko w sobie. Po co tak?

To nie po co, Nino. Tak wyszło.

Przecież można było inaczej.

Można. Sylwia się zatrzymała, patrzyła na Wartę szarą, listopadową, piękną w surowości. Tylko inaczej zaczyna się wtedy, kiedy się zaczyna. Nie szybciej.

Mam pięćdziesiąt osiem lat.

I?

Dużo.

Nino Sylwia odwróciła się pani poważnie?

Poważnie.

To powiem poważnie. Znam takie, co w trzydzieści pięć uznały się za skończone, i żyją jak muzealne eksponaty. A pani właśnie zaczyna. To dopiero jest czas.

Nina patrzyła na rzekę. Po wodzie płynęła barka, daleko, powoli.

Wie pani powiedziała. Co tydzień maluję. Od dziewięciu miesięcy.

Wiem.

Dziś rano napisałam tekst na wieczór. Swój, nie od szablonu.

Czytała mi już przyznała Sylwia.

Dobry jest.

Żywy. To lepsze.

Wielki wieczór odbył się w listopadowy piątek. Przyszło ponad siedemdziesiąt osób. Sala pękała w szwach, część stała pod ścianami. Nina prowadziła i czytała swój tekst. Głos stabilny, ręce ledwie się trzęsły. Mówiła o tym, że w każdej kobiecie jest coś własnego, czekającego na ujawnienie. Że wiek nie zamyka drzwi, a czasem otwiera te, których wcześniej nie było widać. Nie nauczała. Mówiła jak ktoś, kto sam dopiero zrozumiał.

Po wieczorze podeszła do niej ta najstarsza kobieta, przyprowadzona przez córkę pani Ewa, osiemdziesiąt trzy lata.

Pani dziecko odezwała się. Mówiła pani o mnie?

O nas wszystkich odpowiedziała Nina.

Nie zaprzeczyła Ewa. O mnie. To czułam. Ścisnęła jej rękę, suchą, bardzo ciepłą. Za młodu haftowałam. Potem przestałam, głupstwo. Dziś myślę: a może spróbuję jeszcze? W tym wieku śmieszne, prawda?

Wcale nie.

Naprawdę?

Naprawdę.

Pani Ewa wyszła. Nina patrzyła za nią. Córka prowadziła ją pod ramię; szły powoli, ale odchodziły z czymś, nie bezmyślnie.

Grudzień zaczął się cicho. Nina prowadziła już własny mały klub literacki w bibliotece, w środy. Przychodziło stałe sześć, siedem osób. Czytali, dyskutowali, czasem sprzeczali się tak, że ledwie sama nadążała.

W domu było nerwowo. Nie głośno, nie awanturniczo. Po prostu napięte. Genowef milczał jak nigdy. Nina wiedziała, że coś myśli, ale nie mówi. Przestała czekać aż sam zacznie.

W połowie grudnia, w niedzielny wieczór, weszła do jego gabinetu, gdzie siedział z książką.

Muszę pogadać, Genek.

Mów.

Nie tak. Zamknęła drzwi, dosunęła krzesło, usiadła obok. Porozmawiajmy.

Odłożył książkę, spojrzał.

Co się stało?

Nic. Ułożyła dłonie na kolanach. Po prostu chcę coś powiedzieć. Od dawna nie mówiłam. Może nigdy.

Milczał. Opanowany wyraz twarzy.

Długo żyłam jakby mnie nie było zaczęła Nina. Byłam: gotowałam, pracowałam, jeździłam na działkę, robiłam co trzeba. Ale w środku nie było mnie. Trochę to moja wina. Pozwalałam na to. Ale w połowie to też o nas. O naszym byciu obok.

Genowef patrzył w blat.

Chcesz rozwodu?

Nie wiem, czego chcę. Chcę, żebyśmy rozmawiali. Naprawdę. Chcę, żebyś widział mnie. Nie obiad, nie pranie. Mnie.

Długa cisza. Za oknem padał śnieg.

Nie umiem, Nino przyznał po chwili cicho, bez obrony. Nie nauczono mnie.

Wiem. Spojrzała na jego dłonie. Nie obwiniam. Tylko chcę spróbować. Inaczej. Chcę wiedzieć, czy ty też chcesz.

Nie odpowiedział od razu. Patrzył na śnieg. Potem na nią, znów miała przed sobą to zagubienie. Prawdziwe.

Zmieniłaś się bardzo powiedział.

Tak.

Nie zawsze cię rozumiem.

Wiem.

Ale nie chcę… szukał słowa. Nie chcę, żebyś… odeszła. Stąd. W ogóle.

Patrzyła na niego: sześćdziesiąt jeden lat, zgarbione ramiona, twarz człowieka przywykłego do tego, co było, niepewnego przyszłości.

To spróbujmy odparła. Nie obiecuję, że będzie łatwo. Ale spróbujmy.

Styczeń przyszedł z mrozem i jasnym słońcem. Nina chodziła do biblioteki, prowadziła klub, malowała w soboty. Namalowała już sporo, część prac zabrała Sylwia, część wisi w kuchni przy pelargonii. Pelargonię przesadziła w większą donicę, przestała więdnąć, rozkwitała.

Sylwię widywała rzadziej tej skomplikowała się sytuacja w pracy ale rozmawiały przez telefon.

Pewnego dnia Sylwia powiedziała:

Nino, myślałaś o kontynuacji spotkań na wiosnę?

Tak. Chcę nawet zrobić festiwal. Kilka dni.

To ogrom pracy.

Tak. Zamyśliła się. Lubię dużą pracę.

Sylwia się zaśmiała.

Kto by się spodziewał rok temu.

Racja.

Z Genowefem bywało różnie. Rozmawiali częściej, to prawda. Czasem dobrze. Czasem zamykał się w sobie, a Nina nie próbowała go na siłę wyciągać. Czekała. I zajmowała się swoim.

W lutym, przy kolacji, Genowef nagle rzucił:

Byłem u lekarza w zeszłym tygodniu. Przeszedłem badania.

Coś się działo?

Profilaktycznie. Ciśnienie czasem podskakuje. Zapisali tabletki.

Dobrze, że poszedłeś.

Nie pytasz, czemu wcześniej nie mówiłem?

Dlaczego?

Nie chciałem cię martwić. Podniósł wzrok. Przyzwyczajenie.

Mam przyzwyczajenie, żeby mnie nie martwić?

Tak. Ty i tak zawsze jesteś zajęta.

Nina popatrzyła na niego. Czuła, że te słowa są ważne.

Genek, chcę wiedzieć, gdy ci źle. O lekarzu, o wszystkim. Chcę wiedzieć.

Rozumiem. Kiwnął głową. Będę mówił.

Ja także.

Zapadła cisza. Za oknem luty niósł śnieg i wichurę, w kuchni było ciepło, pachniało obiadem. Na parapecie słoiczek kremu i nowy rysunek gałązka jabłoni, biała, delikatna.

Ładny obrazek powiedział Genowef. Twój?

Mój.

Zdolna jesteś.

Uczę się.

Pod koniec lutego zadzwoniła Ludwika Krason, późno, około dziewiątej wieczorem.

Nina, przepraszam za godzinę. Córka przyjechała.

Dobrze się układa?

Dobrze. Pogodziłyśmy się. Słychać, że się uśmiecha. Przyznała, że się myliła. Że nie powinna mówić o tej przestarzałości.

Cieszysz się?

Bardzo. Nino, mam pytanie. Mogę przyjść na twój warsztat z akwareli? W sobotę?

Jasne. O jedenastej.

Boję się, że mi nie wyjdzie.

Jeszcze nikomu nie wychodzi za pierwszym razem. W tym sens.

W sobotę przyszła Ludwika. Dziwnie trzymała pędzel, Zoja poprawiła. Pierwszy ruch za ciemny, drugi rozmyty. Ludwika się sfrustrowała.

Nina, zobacz, jakie bazgroły.

Widzę. Podobają mi się.

Przecież to nie gałązka, to plama.

To pierwszy raz.

Nie wstyd ci mnie pocieszać?

Ludko, mówię szczerze. Następnym razem wyjdzie inaczej.

Ludwika popatrzyła, po czym zaśmiała się.

No dobra. Następnym razem.

Marzec przyniósł pierwsze ciepło. Nina zgłosiła wniosek o wiosenny festiwal, biblioteka zaakceptowała. Antoni napisał, że przyjedzie w kwietniu i chce być na wydarzeniu.

Pewnego wieczoru, gdy Genowef już spał, Nina w kuchni zapisywała pomysły. Z dachu kapało, wiosna podgryzała lód. Na parapecie pelargonia dorodna, z trzema gronami i jednym pąkiem.

Popatrzyła na krem. Od dawna się skończył, ale zostawiła słoiczek. Nowy kupiła taki sam, Velour, za trzysta osiemdziesiąt złotych. Genowef nie komentował.

Otworzyła zeszyt na czystej stronie i napisała na górze: Co wiem teraz, czego nie wiedziałam rok temu. Spojrzała. Zamknęła zeszyt. Tego nie trzeba zapisywać. To już w niej jest.

Zadzwonił telefon. Prawie jedenasta. Na ekranie: Sylwia.

Wszystko w porządku? spytała od razu Nina.

Tak. Nawet lepiej. Sylwia była podekscytowana, radosna. Nino, muszę coś powiedzieć. Zaproponowano mi pracę w Toruniu. Dobrą, z pensją. Córka tam mieszka. Zastanawiam się.

Nina milczała przez sekundę.

Chcesz jechać?

Sama nie wiem. Dlatego dzwonię. Powiedz coś.

Co mam powiedzieć?

Co myślisz.

Nina patrzyła w okno. Po drugiej stronie ciemny, żywy kwiecień.

Myślę powiedziała wolno że już wiesz. Decyzję podjęłaś, tylko nie powiedziałaś sobie na głos.

Krótka cisza po drugiej stronie.

Chyba tak, przyznała Sylwia. Tak.

Czego się boisz?

Tego, co tu zostanie: warsztaty, ty, Halina z ptakami, Natalia z wierszami.

My się nie zgubimy.

Poznań daleko od Torunia, Nino.

Sylwia. Nina przeturlała długopis w dłoni. Przypominasz sobie? Nad rzeką, w listopadzie…

Co?

Inaczej zaczyna się, gdy się zaczyna.

Sylwia się zaśmiała. Cicho, ciepło.

Mądra byłam.

Nadal jesteś.

Nino, jedno pytanie. Tylko szczerze.

Mów.

Jesteś szczęśliwa?

Nina patrzyła na pelargonię, krem, rysunki na ścianie. Na zeszyt pełen pustych odpowiedzi.

Stałam się sobą odparła. To chyba ważniejsze.

To jest odpowiedź?

Chyba tak.

Sylwia się zawahała.

Cieszę się za ciebie.

Ja za ciebie też.

Nino…

Tak?

Co zrobisz, jeśli wyjadę?

Nina popatrzyła na czystą stronę zeszytu.

Będę dalej powiedziała.