Nie ma mnie

Już mnie nie ma

Znowu tę paskudztwo kupiłaś? Genadij postawił siatkę na stole, tak że coś w niej zadzwoniło. Mówiłem przecież: żadnego Veluru. Drogie i bez sensu.

Nina Stańczyk stała przy oknie i spoglądała na podwórko. Tam siedmioletnia córka sąsiadów ganiała gołębie, które zrywały się chmurą, rozlatywały po kątach, a później, jakby nigdy nic, wracały na asfalt. Nina obserwowała je i myślała, że nie pamięta, kiedy ostatni raz kupiła sobie coś tak po prostu. Tak, jak miała ochotę.

To krem do rąk, Gieniu. Trzysta osiemdziesiąt złotych.

Trzysta osiemdziesiąt to trzysta osiemdziesiąt. Liczyć już nie umiesz?

Nie odpowiedziała mu. Odwróciła się, wyjęła z siatki mały słoik ze złotawą nakrętką i postawiła obok pelargonii na parapecie. Pelargonia od dawna nie kwitła. Nina już dawno zamierzała się tym zająć, ale jakoś nie było okazji.

Nina, rozmawiam z tobą.

Słyszę cię, Gieniu.

Wyszła do kuchni, otworzyła lodówkę i zaczęła myśleć o kolacji. Za plecami słyszała jego kroki ciężkie i rytmiczne, potem trzaśnięcie drzwiami do gabinetu. Wypuściła w końcu powietrze z płuc.

Miała pięćdziesiąt osiem lat. Mieszkała w Poznaniu, w trzypokojowym mieszkaniu na ulicy Zwycięstwa, była żoną Genadija Pawłowicza Stańczyka od dwudziestu dziewięciu lat. Mieli dorosłego syna, Antoniego, który mieszkał we Wrocławiu i dzwonił w niedziele, czasem zapominał. Była działka czterdzieści kilometrów od miasta, był samochód, który prowadził tylko Genadij, była też praca w bibliotece miejskiej, gdzie Nina przepracowała osiemnaście lat jako starsza bibliotekarka.

Życie było. Tego nikt jej nie odbierał.

Wyjęła pierś z kurczaka, położyła ją na desce, złapała za nóż. Dziewczynka już zniknęła, gołębie się rozpierzchły. Podwórze puste, szare, z asfaltu w szczelinach wybijała się zeszłoroczna trawa.

Nina zdała sobie sprawę, że stoi z nożem w ręce i nie kroi. Po prostu stoi.

Odłożyła nóż i podeszła do parapetu, otworzyła słoiczek kremu. Zapach był delikatny, kwiatowy. Rozsmarowała odrobinę na grzbiecie dłoni. Skóra natychmiast wchłonęła, została cisza jak dotknięcie czyjejś ręki.

Nina zakręciła słoik i wróciła do krojenia kurczaka.

Noc była zwyczajna. Genadij zjadł w milczeniu, obejrzał wiadomości, posił się i spać poszedł. Nina długo jeszcze siedziała w kuchni z filiżanką herbaty, która już dawno wystygła, i przeglądała stary miesięcznik o ogrodnictwie. Nie czytała, tylko siedziała.

Rano przyszła do pracy i zastała Ludkę Krasną zapłakaną za regałem z czasopismami.

Ludka, co się stało?

Ludmiła była starsza od Niny o trzy lata, pracowała w bibliotece najdłużej, każdą książkę znała na pamięć. Nigdy dotąd nie widziała jej we łzach.

Nic, nic, odparła Ludka, machnęła ręką, sięgając po chusteczkę. Przepraszam. To prywatne.

Chcesz opowiedz.

Nie ma o czym. Wysmarkała się, schowała chusteczkę. Dzwoniła wczoraj córka. Powiedziała mamo, jesteś już staroświecka. Tak dosłownie. Staroświecka.

W jakim sensie?

Wprost. Doradziłam jej coś w sprawach z mężem, tak po swojemu. A ona, że moje rady z poprzedniego wieku, że nie rozumiem, jak dziś ludzie żyją. Ludka poprawiła stos czasopism. Może ma rację.

Nie ma racji, powiedziała Nina.

Skąd wiesz?

Nina nie znalazła odpowiedzi. Stały obok w ciszy, pachnącej papierem i starym drewnem regałów, po czym rozeszły się do swoich zajęć.

W czasie przerwy Nina wyszła na dwór. Kwiecień był chłodny, lecz słoneczny, przeszła do skweru i usiadła na ławce, zamknęła oczy. Prześwietlało przez powieki pomarańczem. Myślała o Ludce, o jej córce, o słowie staroświecka.

A później o sobie.

Nina Stańczyk, z domu Komarowska, urodzona w 1966 roku w Poznaniu. Ukończyła pedagogikę, specjalność filologia polska. Wyszła za mąż w wieku dwudziestu dziewięciu lat, późno jak na tamte czasy. Genadij był inżynierem, poważnym człowiekiem, wydawał się solidny. Rok później urodził się Antoni. Nina wzięła urlop wychowawczy, potem wróciła na pół etatu, potem wzięła do siebie mamę, aż mama umarła, potem znów poszła do pracy. Życie toczyło się. Ostrożnie, bez przesadnych odchyleń.

Gdzieś w tym wszystkim zagubiło się coś, czego Nina nie potrafiła nazwać. Czuła, że było i dawno znikło.

Otworzyła oczy. Przed ławką kwitła śliwa, drobnymi białymi kwiatami, aż nierealnymi. Nina patrzyła i wspominała, że nie rysowała już ze trzydzieści lat. W studiach jeszcze rysowała. Tak po prostu, dla siebie. Pastelami. Potem czasu nie było, potem głupio się zrobiło, potem się zapomniało.

Wyjęła telefon i wybrała numer syna. Antoni odebrał za trzecim sygnałem, po głosie czuć było, że zajęty.

Hej, mamo. Wszystko dobrze?

Dobrze. Tak tylko dzwonię.

Słuchaj, mam zaraz spotkanie, mogę zadzwonić wieczorem?

Oczywiście. Zadzwoń.

Nie oddzwonił. To też było zwyczajne.

Nina wróciła do biblioteki, pracowała do szóstej, potem kupiła chleb w piekarni, wracała do domu i myślała, że tę drogę zna już osiemnaście lat, w każdy dzień roboczy, zna każdą dziurę w płytkach i każdy zakręt.

W domu Genadij był przed nią. Siedział przy komputerze, coś tam czytał. Rozebrała się, poszła do kuchni.

Będziesz jeść?

Później.

Wstawiła wodę, znalazła w lodówce resztę zupy. Podgrzewała ją, patrząc na krem, który dalej stał na parapecie. Słoiczek był mały, ładny. Nina pomyślała, że Genadij miał rację. Trzysta osiemdziesiąt złotych. Po co.

Ale potem przypomniała sobie zapach. I zostawiła krem na parapecie.

Minęły ze dwa tygodnie. Nic szczególnego się nie wydarzyło, życie toczyło się spokojnie. Aż pewnego dnia do biblioteki przyszła pani z zewnątrz Sylwia.

Nina zobaczyła ją od razu. Kobieta około czterdziestu pięciu lat, w płaszczu koloru dojrzałej wiśni, z krótkimi włosami, bardzo wyprostowana. Podeszła do lady i powiedziała, że chciałaby się zapisać i interesują ją książki psychologiczne i, jeśli są, jakieś o malowaniu akwarelą.

Akwarelą? powtórzyła Nina zdziwiona.

Tak. Trochę malowałam w dzieciństwie, chciałabym spróbować znów.

Nina wyrobiła jej kartę, pokazała półki. Sylwia chodziła między regałami pewnie, brała, przeglądała książki, odkładała, znów wybierała. Nina zerkała ukradkiem była w tej kobiecie jakaś zamknięta całość. Jakby była samowystarczalna i tyle jej wystarczy.

Po pół godzinie Sylwia podeszła z dwoma książkami i spytała:

Czy pani czyta coś z tego?

Kiwała głową w stronę półki z psychologią.

Czasem.

Pracuje tu pani długo?

Osiemnaście lat.

Sylwia spojrzała uważnie. Nie oceniająco, jakoś inaczej. Jak się patrzy, gdy się słucha.

To długo, powiedziała.

Tak.

Podoba się pani?

Nina chwilę milczała. Pytanie było proste, ale odpowiedzieć trudno.

Lubię. dodała chwilę później: Lubię książki. Lubię ludzi. Miejsce jest znajome.

Znajome, powtórzyła Sylwia, jakby sprawdzała ciężar słowa. Rozumiem.

Zabrała książki i wyszła.

Tydzień później Sylwia znów przyszła, oddała jedną książkę i poprosiła coś jeszcze o akwareli. Nina znalazła cienki album z reprodukcjami, zaproponowała. Sylwia wzięła i nagle zapytała:

A pani nie chciałaby spróbować?

Czego spróbować?

Malować. Chodzę na warsztaty z akwareli, co sobotę. Mała grupa, nic poważnego. Może pani dołączy?

Nina odruchowo chciała odmówić. Otworzyła usta, ale zamiast nie zapytała:

Gdzie to?

Sylwia zapisała adres na kartce. Pracownia artystyczna Białe Światło, ulica Głogowska, sobota, godzina jedenasta.

Cały wieczór Nina obracała w dłoni tę kartkę wrzuconą z początku do fartucha, potem przestawioną na parapet, obok kremu. Genadij nie pytał o kartkę. W ogóle nie pytał o jej sprawy chyba że dotyczyły pieniędzy albo gospodarki.

W piątek wieczorem podczas kolacji powiedziała:

Jutro rano pójdę na warsztaty plastyczne.

Genadij podniósł wzrok znad talerza.

Gdzie?

Na Głogowską. Akwarela. Znajoma zaprosiła.

Jaka znajoma?

Z biblioteki. Nowa czytelniczka.

Zamruczał coś pod nosem, dokończył posiłek, sięgnął po chleb.

I ile to kosztuje?

Nie pytałam jeszcze.

Rozumiem. Zaczął jeść. To idź, skoro nie masz co robić.

Nina spojrzała na niego. On już jej nie widział, patrzył w talerz. Pomyślała, że te słowa skoro nie masz co robić słyszy w różnych wersjach od dwudziestu dziewięciu lat. Znowu. Po co. Za ile. Nie masz co robić.

Dobrze powiedziała. Pójdę.

Wstała rano o ósmej, umyła się, ubrała szary sweter i granatowe spodnie. Spojrzała w lustro. Dawno nie patrzyła uważnie. Zwykle przemknęła szybko. Dzisiaj przytrzymała wzrok. Twarz starsza, ale niebrzydka. Szare oczy, żywe. Włosy siwiejące, ale jeszcze gęste. Przeczesała ręką, upięła inaczej. Otworzyła słoiczek kremu, nałożyła na ręce i troszeczkę na szyję.

Wyszła przed dziewiątą, żeby mieć czas.

Białe Światło mieściło się na drugim piętrze starej kamienicy kupieckiej zwykła z zewnątrz, wewnątrz odnowiona z pomysłem: białe ściany, drewniana podłoga, wielkie okna. Nina weszła po schodach, pchnęła drzwi.

Sylwia już była. I jeszcze cztery kobiety w różnym wieku i jeden mężczyzna około pięćdziesiątki krępy, w kraciastej koszuli. Siedzieli przy długim stole, przed każdym szklanka wody, kartka papieru.

Nino! pomachała Sylwia. Przyszła pani!

Usiadła obok. Prowadząca warsztat młoda Zofia wyjaśniła, że dziś malują gałązkę bzu. Nina chwyciła pędzel, dłoń się lekko trzęsła. Nie ze stresu, tylko z przyzwyczajenia.

Nie myślcie, że ma być pięknie, powiedziała Zofia. Myślcie o wodzie i kolorze. O niczym więcej.

Nina postawiła pierwszy ślad. Fiolet rozmył się po wilgotnym papierze, zmieszał z błękitem. Drugi, trzeci. Patrzyła, jak farba płynie tam, gdzie chce mniej tam, gdzie planowała i było to dziwnie ciekawe. Obok Sylwia marszczyła brwi w skupieniu, mężczyzna malował maleńkim pędzelkiem i wyraźnie był niezadowolony.

Po godzinie Nina zerknęła na kartkę. Nie przypominało to bzu. Przypominało rozlazłą, fioletowo-niebieską plamę. Ale coś w tym było żywego. Coś jej własnego.

Piękne, powiedziała starsza pani naprzeciwko, która miała na imię Helena.

Nie sądzę, odparła Nina.

A ja tak. Ma swój nastrój.

Nina spojrzała raz jeszcze. Może i tak.

Po warsztacie Sylwia zaproponowała kawę w maleńkiej kawiarni na Głogowskiej. Nina się zgodziła. Usiadły przy oknie, zamówiły. Sylwia spytała wprost:

Podobało się?

Tak. Zaskakująco.

Czułam to. Sylwia trzymała filiżankę w obu dłoniach. Ma pani czasem taki wzrok, jakby pani coś widziała i się bała spojrzeć prosto.

Nina nie odpowiedziała od razu. Potem:

Od trzech lat w Poznaniu?

Tak. Przeprowadziłam się z Torunia. Po rozwodzie.

Rozumiem.

Było ciężko najpierw. Potem lżej, potem ciekawie.

Ciekawie?

Być samej ze sobą. Okazało się, że wielu rzeczy o sobie nie wiedziałam. Uśmiechnęła się bez ironii, ciepło. Pani mężatka?

Od dwudziestu dziewięciu lat.

I jak?

Nina mieszała kawę, chociaż nie trzeba było.

Różnie.

Sylwia przytaknęła i nie ciągnęła tematu. To też było w niej dobre.

Do domu Nina wróciła około wpół do drugiej. Genadij oglądał mecz, nie zapytał, jak było. Podgrzała zupę, zjadła w kuchni sama. Wyjęła swój fioletowo-niebieski obrazek, który Zofia pozwoliła jej zabrać, i przystawiła do ściany obok pelargonii.

Pelargonia, wydawało się, trochę ożyła przez ten tydzień. Nina przyjrzała się uważniej. Na jednym z pędów pojawił się maleńki czerwony pąk. Nie widziała go wcześniej.

Kolejną sobotę znowu poszła na warsztaty. Potem jeszcze raz, jeszcze, zawsze była Sylwia. Z czasem rozmawiały po zajęciach, najpierw pół godziny, potem godzinę. Nina opowiadała o bibliotece, o czytelnikach, o ulubionych książkach. Sylwia o swojej pracy, była księgową w małej firmie budowlanej; o Toruniu, o córce, która została tam z ojcem i uczy się angielskiego.

Pewnego dnia Nina zapytała:

Nie czuje się pani tutaj samotna?

Czasem. Ale to inne samotność niż kiedyś.

Jak to?

Sylwia zamyśliła się, splatając dłonie na blacie.

Wcześniej byłam z kimś i czułam się sama. To najgorszy rodzaj samotności. Teraz jestem sama, ale nie samotna. Rozumie to pani?

Nina rozumiała. Nie powiedziała tego głośno, lecz coś w niej się poruszyło. Jak lód na Warcie na wiosnę powoli, z wysiłkiem, ale nieuchronnie.

W maju w bibliotece ogłoszono konkurs. Rada dzielnicy organizowała coś na wzór przeglądu kultury trzeba było przygotować wydarzenie dla mieszkańców. Kierowniczka biblioteki, Maria Jurkiewicz, zebrała pracowników i powiedziała:

Potrzebny pomysł. Ktoś?

Wszyscy milczeli, Nina też, lecz w niej już coś kiełkowało.

Możemy zrobić wieczór literacki, zaproponowała Ludka. Czytamy na głos, dyskusja.

Co rok tak samo. Może coś nowego.

A gdyby o kobietach? Nina się odezwała.

Wszyscy spojrzeli na nią.

O kobietach jak?

Ich historie. Nie te literackie, tylko prawdziwe. Zaprośmy kobiety z dzielnicy, w każdym wieku, niech opowiadają jak było, co się zmieniło, jak się żyło. Bez patosu. Można przy okazji pokazać ich prace, jeśli robią coś rękami malują, dziergają, lepią.

Zapanowała cisza.

Nietypowe, rzuciła Maria Jurkiewicz.

Za to żywe.

Kto się tym zajmie?

Ja, powiedziała Nina. I sama się temu zdziwiła.

Maria Jurkiewicz spojrzała na nią z uwagą.

Dobrze. Zobaczymy.

Nina po spotkaniu od razu zadzwoniła do Sylwii. Tamta wysłuchała, zaśmiała się.

O proszę! Ty?

Ja. Sama nie wiem, czemu. Mimowolnie tak wyszło.

I bardzo dobrze. Jestem za. Zapytajmy jeszcze Helenę z naszej grupy ona robi ceramikę.

Helena Trofimowa miała sześćdziesiąt dwa lata, na emeryturze lepiła z gliny ptaki i sprzedawała czasem na jarmarkach. Nina zadzwoniła do niej, Helena zgodziła się od razu, tylko dodała: Tylko nie przemawiać za długo, bo się mylę.

Nina wieczorami, kiedy Genadij zamykał się w gabinecie, siadała w kuchni z zeszytem, pisała, wykreślała, znów pisała. To było nowe uczucie coś tworzyć. Nie podtrzymywać rutynę, ale tworzyć.

Jednego wieczoru Genadij wszedł do kuchni po wodę, zobaczył ją nad zeszytem.

Co tam piszesz?

Praca. Szykuję wydarzenie.

Znowu biblioteczne sprawy.

Tak, biblioteczne.

Podszedł, nalał wody, postał chwilę.

Dziś był zimny obiad.

Przepraszam. Następnym razem podgrzeję na czas.

Wyszedł. Nina popatrzyła za nim. Pomyślała, że powiedział o zimnym obiedzie. Nie o tym, że wygląda lepiej, żywiej. Nie ciekawie, tylko zimny obiad.

Wróciła do zeszytu.

Wieczór w bibliotece odbył się w trzecią sobotę czerwca. Nina dogadała się z czterema kobietami w tym Sylwią i Heleną. Piątą była Natalia Iwaszkiewicz, emerytowana nauczycielka geografii, która pisała wiersze, ale nikomu nie czytała. Szóstą Zofia z warsztatów.

Nina zrobiła plakaty, rozwiesiła po dzielnicy, wysłała ogłoszenie do lokalnej gazety. Bała się, że nikt nie przyjdzie. Przyszło ponad trzydzieści osób głównie kobiety, w różnym wieku, była nawet bardzo wiekowa pani, którą przyprowadziła córka.

Prowadziła wieczór sama. Nie miała przygotowanego długiego wstępu powiedziała tylko, że przyszliśmy tu, by się posłuchać nawzajem, i to najważniejsze. Oddała głos Helenie.

Helena mówiła, jak po przejściu na emeryturę nie wiedziała, co ze sobą zrobić. Przez pół roku chodziła w kółko po mieszkaniu, czując się niepotrzebna. Potem przypadkiem trafiła na kurs ceramiki, wzięła do ręki glinę i coś się stało. Zdałam sobie sprawę, że mam ręce, powiedziała. Sala się śmiała ciepło, nie złośliwie.

Sylwia mówiła o przeprowadzce i o tym, jak zacząć od nowa w wieku czterdziestu sześciu lat. O strachu, który okazał się nie przed nowym, lecz przed utartym. Bałam się nie zmiany, a rutyny. Nina stała trochę z boku i wiedziała, że te słowa chce zapamiętać.

Natalia Iwaszkiewicz przeczytała dwa wiersze. Na początku głos jej drżał, potem się uspokoiła. Gdy skończyła, kobieta z trzeciego rzędu rozległa się oklaski i zaraz wszyscy przyłączyli się.

Po wieczorze z Ludką zbierały krzesła i filiżanki po herbacie, częstowały resztką ciacha.

Dobrze wyszło, Nino powiedziała Ludka. Mówię serio.

Zaskakująco dobrze.

Wcale nie zaskakująco. Potrafisz z ludźmi, zawsze potrafiłaś, tylko sobie nie pozwalałaś.

Nina przyjrzała się jej uważnie.

Tak myślisz?

Wiem. Pracujemy razem osiemnaście lat.

Nina odwiesiła porzucony szalik na wieszak i pomyślała, że Ludka ma rację to jednocześnie dobrze i trochę boli. Dlaczego pierwszy raz po tylu latach?

W domu Genadij już spał. Rozebrała się po cichu, poszła do kuchni po wodę. Na parapecie stał krem i obrazek z gałązką bzu. Pelargonia już rozkwitła, cztery czerwone kwiatostany.

Nina powoli, bez pośpiechu, nałożyła krem na ręce. Spojrzała na pelargonię i pomyślała o Sylwii. Bałam się nie nowego, a utartego.

Rano Genadij zapytał:

I jak wieczór?

Dobrze. Dużo ludzi.

Zjadłaś tam coś?

Była herbata.

Herbata to nie jedzenie, zawiesił się w telefonie.

Nina nalała sobie kawy i wyszła z kubkiem na balkon. Był wczesny poranek, podwórko puste, pachniało topolami. Stała i myślała, że Genadij troszczył się o to, czy zjadła. To była jego forma troski. Przez dwadzieścia dziewięć lat przyjmowała tę formę za treść nie zauważając, że treści dawno nie ma lub jest zupełnie inna.

Nie wiedziała. Ale zaczynała wreszcie patrzeć wprost.

W lipcu zadzwonił Antoni. Nie w niedzielę w środę, co było nietypowe.

Mamo, cześć. Jak się czujesz?

Dobrze, Antosiu. Coś się stało?

Nie, nie, po prostu Odezwała się do mnie Sylwia.

Nina zatrzymała się przy lodówce.

Jaka Sylwia?

No ta twoja znajoma. Znalazła mnie na fejsie, napisała, że prowadzisz świetne wydarzenia, że był wieczór i wyszło super. Nie wiedziałem.

Bo nie pytałeś.

Cisza.

Mamo, wybacz. Naprawdę nie pytałem. Opowiedz mi.

I Nina opowiedziała o warsztatach, o Helenie i jej ptakach, o Natalii z wierszami, o sali pełnej ludzi. Antoni słuchał, nie przerywał. Potem powiedział:

Słuchaj, jesteś niesamowita. Serio.

Dziękuję.

Robisz to od dawna?

Nie. Pierwszy raz.

Trzeba było wcześniej.

Pewnie tak, przyznała.

Zamilkli na chwilę. Potem Antoni spytał:

Mamo, a u was z tatą wszystko dobrze?

Nina podeszła do okna. Na dole podwórko w letnim słońcu, dwóch chłopców kopało piłkę.

Rutynowo, powiedziała.

To dobrze czy źle?

Jeszcze nie wiem.

Antoni nie pytał więcej. Powiedział, że przyjedzie w sierpniu, umówili się. Nina długo stała przy oknie po zakończonej rozmowie.

W sierpniu Antoni przyjechał na cztery dni. Z ojca wziął urodę, z matki jakąś uwagę dla ludzi. Przyniósł ser i orzechy, siedział przy stole i słuchał mamy. Słuchał naprawdę.

Pewnego ranka, kiedy Genadij pojechał na działkę, Antoni i Nina siedzieli w kuchni i Antoni powiedział:

Mamo, zmieniłaś się.

W jakim sensie?

Nie umiem tak wyjaśnić. Jakby było cię więcej. Zaśmiał się. Dziwnie to brzmi.

Nie. Rozumiem.

Cieszysz się?

Nina objęła filiżankę dłońmi. Kawa gorąca.

Tak. Tylko trochę straszno.

Dlaczego?

Bo jak przejrzyście widzisz siebie, widzisz też innych i świat wyraźniej. Nie zawsze to wygodne.

Antoni kiwnął głową. Milczał chwilę.

Tata widzi?

On widzi zimny obiad, Nina zamrugała. Przepraszam. To niesprawiedliwe z mojej strony.

Nie, właśnie uczciwe. Antoni spojrzał. Próbowałaś z nim rozmawiać?

O czym?

O tym, czego ty potrzebujesz.

Nina popatrzyła za okno. Za oknem sierpień trochę już zmęczony, żółta trawa na skraju trawników.

Nie umiem tego robić.

Spróbuj.

Pojechał. Nina zabrała się za pościel, zmieniała ją i rozmyślała o rozmowie. Spróbuj. Przez dwadzieścia dziewięć lat nie próbowała do końca. Mówiła, jasne, lecz nigdy o tym, co najważniejsze. Zawsze milczała o istocie. Bo tak było łatwiej, bezpieczniej. Bo Genadij umiał patrzeć tak, że rozmowa nie zaczynała się.

We wrześniu Maria Jurkiewicz wezwała ją i powiedziała, że rada dzielnicy chce powtórzyć wieczór już dla całej sieci bibliotecznej. I że odpowiedzialną znowu widzą Ninę.

To już poważna sprawa, Nino. Więcej pracy. Ale też pensja może być wyższa.

Zgadzam się.

Maria się lekko uśmiechnęła.

Zmieniła się pani tego lata. Mam nadzieję, że się nie obrazi pani.

Nie obrażę się.

Stała się pani lepsza. Bardziej żywa.

Nina wyszła z gabinetu, wróciła do swojej ladki. Przywitała czytelnika po kryminały, wydała książki, wpisała do rejestru. Potem patrzyła na salę regały, czytelnie z lampkami, wielkie okno, przez które wlewało się wrześniowe światło.

Osiemnaście lat. A dopiero teraz patrzyła tak, jakby to było jej miejsce. Nie tylko miejsce, gdzie bywa miejsce, które jest jej.

Jesienią coś zaczęło się zmieniać w domu. Nina nie wiedziała, co było pierwsze, co drugie. Wszystko następowało płynnie, naraz.

Genadij dostrzegł, że coraz częściej wraca później. Że w soboty wychodzi rano. Że z innymi kobietami się spotyka, których nie zna.

Kto to ta Sylwia?

Moja przyjaciółka.

Kiedy to ty zdążyłaś mieć przyjaciółkę?

W lutym się poznałyśmy. W bibliotece.

I co, każda sobota z nią?

Prawie.

Spojrzenie Genadija było inne. Nie było w nim irytacji, znanego lekceważenia. Coś nowego, czego Nina nigdy nie widziała. Próbowała nazwać w końcu pojęła: zagubienie.

Nie zabraniam ci przecież, mruknął. Po prostu nie przywykłem.

Do czego?

Że masz tyle własnego.

Nina usiadła naprzeciw. Pierwszy raz od dawna patrzyła na niego bez tarczy. Jak na człowieka, którego prawie nie zna, chociaż przeżyła z nim wspólne trzy dekady.

Gieniu, powiedziała. Czy cieszysz się, że robię coś oprócz domu i pracy?

Pomilczał.

Nie wiem. Może.

Może?

Mówię nieprzywykłe. Wstał, podszedł do okna, postał. Kiedyś byłaś obok zawsze. Teraz coraz częściej gdzieś.

Wcale nie. Jestem tu.

Ale już inna.

Nina patrzyła na jego plecy szerokie, już pochylone, lat przybyło. Sześćdziesiąt jeden lat. On też się zestarzał, zanim to zauważyła.

Gieniu, kiedy ostatni raz rozmawialiśmy nie o obiedzie czy samochodzie. Tak po prostu?

Odwrócił się.

No przecież rozmawiamy.

O czym?

Nie umiał odpowiedzieć. Patrzył obok.

Właśnie powiedziała cicho Nina.

Listopad przyniósł zimno oraz wielki wieczór dzielnicowy. Nina przygotowywała się trzy tygodnie, miała już osiem uczestniczek, dogadała się z lokalnym artystą o wystawę na bibliotecznych ścianach. Sylwia pomagała we wszystkim, widywały się niemal codziennie w kawiarni, w bibliotece, czasem na bulwarze nad Wartą, jeśli tylko pogoda pozwalała.

Pewnego dnia Nina westchnęła na bulwarze:

Nie rozumiem mojego dawnego życia.

Żyłaś, jak się żyło, odpowiedziała Sylwia.

Ale ja mam na myśli Byłam w sobie schowana, głęboko, nie wychodziłam na światło. Dlaczego?

Nie dlaczego, tylko jak wyszło.

Przecież mogło być inaczej.

Mogło. Sylwia spojrzała na rzekę. Warta była listopadowo szara, surowa i piękna. Tylko inaczej zaczyna się, kiedy ma się zacząć. Nie wcześniej.

Mam pięćdziesiąt osiem lat.

I?

Dużo.

Nino. Sylwia odwróciła się do niej poważnie. Mówię tak: znam kobiety, które w wieku trzydziestu pięciu lat uznały się za skończone, gotowe, koniec. I żyją jak muzealne eksponaty, pod szkłem. A ty w pięćdziesiąt osiem zaczynasz. Uważam, że to właśnie najlepszy czas. W sam raz.

Nina patrzyła na rzekę. Płynęła barką, daleko, powoli.

Wie pani, powiedziała. Co tydzień maluję. Od dziewięciu miesięcy.

Wiem.

I dziś rano napisałam tekst na wieczór, sama. Nie według wzorca.

Czytałam mi uśmiechnęła się Sylwia.

Dobry to tekst.

Jest żywy. To lepsze niż dobry.

Wieczór odbył się w listopadzie. Przyszło ponad siedemdziesiąt osób. Sala nie mieściła, niektórzy stali przy ścianach. Nina sama otwierała wieczór, czytała swój tekst. Głos miała spokojny, dłonie prawie nie drżały. Mówiła, że w każdej kobiecie coś czeka, aż zostanie zauważone. Że wiek nie zamyka drzwi, bywa że otwiera okna, które wcześniej omijano. Nie moralizowała. Była człowiekiem, który sam to sobie właśnie uświadomił.

Po wieczorze podeszła do niej ta najstarsza pani, prowadzone przez córkę Eugenia Matysiak, osiemdziesiąt trzy lata.

Dziecko powiedziała. To pani mówiła o mnie?

O nas wszystkich, Nina odpowiedziała.

Nie, nie. O mnie. Czułam to. Eugenia trzymała ją za rękę suchą i bardzo ciepłą. Młoda byłam, haftowałam. Potem dałam sobie spokój, głupstwo. A dziś myślę a może spróbować znowu? Mam osiemdziesiąt trzy lata, śmieszne chyba?

Wcale nie śmieszne.

Naprawdę?

Naprawdę.

Eugenia odeszła powoli z córką pod rękę; szły wolno, ale zabierały ze sobą coś więcej niż przyszły.

Grudzień zaczął się spokojnie. Nina prowadziła już sama środowy klub literacki przy bibliotece. Przychodziło sześć, siedem osób czytali, rozmawiali, czasem kłócili się tak, że Nina prawie nie nadążała się odezwać.

W domu było nerwowo. Bez kłótni, bez awantur po prostu napięcie. Genadij bywał milczący. Nina czuła, że coś się w nim dzieje, ale nie mówił nic. Nie czekała już, że zacznie.

W połowie grudnia w niedzielny wieczór weszła do gabinetu, gdzie Genadij czytał, i powiedziała:

Geniu, muszę z tobą porozmawiać.

No to mów.

Nie tak. Zamknęła drzwi, przysiadła obok na krześle. Tak poważnie.

Odłożył książkę.

Co się stało?

Nic. Po prostu chcę ci powiedzieć coś, czego dawno nie mówiłam. Może nigdy.

Genadij milczał, napięty.

Długo żyłam, jakby mnie prawie nie było zaczęła Nina. Byłam, gotowałam, sprzątałam, pracowałam, jeździłam na działkę. Ale gdzieś wewnątrz mnie nie było. Trochę to moja wina, że pozwalałam. Trochę nasza wspólna. Tak żyliśmy.

Genadij patrzył na stół.

Chcesz rozwodu?

Nie wiem, czego chcę. Wiem, że musimy rozmawiać. Naprawdę rozmawiać. Żebyś mnie widział. Nie tylko obiad, nie tylko wypraną koszulę. Mnie.

Zapadła długa cisza. Za oknem śnieg.

Nie umiem, Nino, w końcu powiedział cicho, bez obrony. Nie nauczono mnie tak.

Wiem. Spojrzała na jego ręce. Nie mam do ciebie żalu. Po prostu chcę spróbować inaczej. I chcę wiedzieć, czy ty też.

Nie odpowiedział natychmiast. Patrzył na padający śnieg za oknem. Potem spojrzał na nią, zobaczyła już nie pierwszy raz: zagubienie, żywe, prawdziwe.

Bardzo się zmieniłaś w tym roku, powiedział.

Tak.

Nie zawsze cię rozumiem.

Wiem.

Ale nie chcę szukał słowa. Nie chcę, żebyś odchodziła. Ani stąd wskazał dom ani w ogóle.

Nina patrzyła na niego. Sześćdziesiąt jeden lat, przygarbione plecy, zagubiona twarz człowieka przyzwyczajonego do rutyny, niepewnego, co będzie dalej.

To spróbujmy, powiedziała. Nie obiecuję, że wyjdzie łatwo. Ale spróbujmy.

Styczeń przyszedł z mrozem i czystym światłem. Nina chodziła do biblioteki, prowadziła klub, malowała w soboty. Nazbierała już sporo akwarel część zabrała Sylwia, część wisiała na kuchennej ścianie obok pelargonii. Przesadziła w końcu kwiat w większą donicę i kwitł znowu lepiej.

Sylwia bywała coraz rzadziej, miała trudniejszy czas w pracy, ale dzwoniły do siebie.

Pewnego dnia Sylwia zapytała:

Nino, myślałaś, żeby wiosną kontynuować wydarzenia?

Tak. Chcę zrobić coś większego, może mały festiwal przez kilka dni.

Strasznie dużo roboty.

Tak. Zamilkła. Lubię dużą robotę.

Sylwia się zaśmiała.

Kto by pomyślał rok temu.

Kto by tam.

Z Genadiem bywało różnie. Rozmawiali częściej, to prawda. Czasem dobrze, czasem Genadij zamykał się w sobie; Nina nie próbowała go rozbijać. Po prostu była po swojemu.

W lutym, któregoś wieczoru przy kolacji, Genadij nagle rzucił:

Byłem u lekarza, przeszedłem badania.

Coś się działo?

Kontrolnie. Czasem ciśnienie. Dłubał widelcem. Nic poważnego. Leki dostałem.

Dobrze, że byłeś.

Nie pytasz, czemu nie mówiłem wcześniej?

Nina odłożyła łyżkę.

Dlaczego nie mówiłeś?

Nie chciałem cię niepokoić. Spojrzał. Przyzwyczajenie.

Chcesz mnie niepokoić?

Tak. Zawsze jesteś czymś zajęta.

Coś w tych słowach było ważnego. Jeszcze nie rozumiała co.

Geniu, chcę wiedzieć, kiedy coś się z tobą dzieje. O lekarzu chcę wiedzieć. O wszystkim. Rozumiesz?

Rozumiem. Kiwnął. Powiem.

Ja też będę mówić.

Zamilkli. Za oknem luty, śnieg i wiatr, w kuchni ciepło, pachniało jedzeniem. Na parapecie krem i nowy obrazek gałązka jabłoni, biała i delikatna.

Ładny obrazek, powiedział Genadij. To ty?

Ja.

Patrzył jeszcze chwilę.

Umiesz.

Uczę się.

Pod koniec lutego wieczorem zadzwoniła Ludka Krasna.

Nino, przepraszam za późno. Córka przyjechała.

I co?

Dobrze. Pogodziłyśmy się. Uśmiech było słychać w słuchawce. Przyznała, że była niesprawiedliwa z tym staroświecka.

Cieszysz się?

Bardzo. Nino, mogę spróbować na twoich warsztatach akwareli?

Jasne. Sobota, jedenasta.

Boję się, że mi nie wyjdzie.

Ludko, nikomu od razu nie wychodzi. O to chodzi.

W sobotę przyszła. Wzięła pędzel, niezgrabnie, Zofia poprawiła chwyt. Pierwszy ślad za ciemny, drugi rozmazany. Ludka była zawiedziona.

Nino, popatrz na to kleks

Patrzę. Podoba mi się.

To nie gałązka, to kropka.

Pierwszy raz taki jest.

Nie wstyd ci mnie pocieszać?

Mówię poważnie. Następnym razem będzie inaczej.

Ludka spojrzała na kartkę i wybuchnęła śmiechem.

No, niech będzie. Następnym razem.

Marzec przyniósł pierwsze ciepło. Nina zgłosiła festiwal wiosenny, dyrekcja się zgodziła. Antoni zapowiedział się na kwiecień, chciał przyjść na wydarzenie.

Któregoś wieczoru, gdy Genadij już spał, Nina siedziała w kuchni z zeszytem. Za oknem sople z dachów, śnieg topniał, wiosna czaiła się na rogu. Na parapecie pelargonia krzaczasta, trzy czerwone kwiaty i jeden pąk, co zakwitnie jutro.

Nina spojrzała na słoiczek po kremie. Krem dawno się skończył, ale słoiczek nadal stał. Kupiła taki sam nowy, Velur, trzysta osiemdziesiąt złotych. Genadij nie komentował.

Otworzyła zeszyt na czystej stronie, napisała u góry: Co wiem teraz, a czego nie wiedziałam rok temu. Spojrzała na tytuł. Zamknęła zeszyt. To nie wymaga zapisywania. To już jest w niej.

Odezwał się telefon. Późno, prawie jedenasta. Nina spojrzała na ekran Sylwia.

Wszystko w porządku? spytała od razu.

Tak, lepiej niż w porządku. Głos Sylwii żywy, odmieniony, lekko wzruszony. Nino, muszę ci coś powiedzieć. Dostałam propozycję pracy w Toruniu. Dobre stanowisko, dobra płaca. Tam jest córka. Zastanawiam się.

Nina zawahała się chwilkę.

Chcesz wyjechać?

Nie wiem. Właśnie dlatego dzwonię. Powiedz coś.

Co mam powiedzieć?

Jak myślisz.

Nina patrzyła na noc za oknem kwiecień był mokry, żywy, ciemny.

Myślę, że ty znasz odpowiedź. Już postanowiłaś, tylko jeszcze nie powiedziałaś sobie głośno.

Chwila ciszy.

Chyba tak, westchnęła Sylwia.

Czego się boisz?

Że tutaj zostanie klub, ty, Helena z ptakami, Natalia z wierszami.

Nigdzie nie znikniemy.

Toruń daleko od Poznania, Nino.

Sylwio Nina wzięła długopis z blatu. Pamiętasz, co sama powiedziałaś nad Wartą, w listopadzie?

Co?

Inaczej zaczyna się, kiedy zaczyna.

Sylwia się uśmiechnęła słychać było ciepło.

Mądra byłam.

Nadal jesteś.

Nino mogę zapytać wprost?

Tak.

Jesteś szczęśliwa?

Nina patrzyła na pelargonię, krem, obrazki na ścianie, zeszyt z pustą stroną.

Stałam się sobą, odpowiedziała. Chyba to ważniejsze.

To już odpowiedź?

Tak.

Sylwia zamilkła chwilę.

Cieszę się za ciebie.

Ja za ciebie.

Nino

Hm?

Co zrobisz, jak wyjadę?

Nina spojrzała na pustą stronę w zeszycie.

Będę dalej, powiedziała.