Mąż wrócił, ale to już nie ten sam człowiek

Mąż wrócił nie ten

Kupiłeś chleb?

Spojrzał na mnie tak, jakbym odezwała się w zupełnie obcym języku. Nie z niezrozumieniem po prostu z taką pauzą, dłuższą i dziwnie niezręczną, że nie mieściła się w ramach naszej codzienności.

Jaki chleb? w końcu odezwał się. Nie zapytał, stwierdził sucho, bez znaków zapytania.

Zwykły, żytni, z Piekarni Pod Dębami, tam zawsze bierzesz.

Postawił torbę na podłodze, rozejrzał się po kuchni, jakby pierwszy raz się w niej znalazł.

Nie zaszedłem do sklepu.

Skinęłam głową i odwróciłam się do garnka. Nic wielkiego, powtarzałam w myślach. Zmęczony. Tydzień go nie było w domu, konferencja w Poznaniu, hotelowy pokój, obca kuchnia, powietrze inne niż nasze. Jasne, że zmęczony.

A jednak zawsze kupował chleb. Siedemnaście lat, ilekroć wracał z wyjazdu, nawet takiego krótkiego, zawsze wpadał do Pod Dębami na rogu Słowackiego i przynosił żytni chleb. To nie była umowa ani konieczność, to po prostu część tego, jak on wracał do domu.

Wymieszałam zupę i milczałam.

Nazywa się Tadeusz. Tadek. Ja mam pięćdziesiąt osiem lat, on sześćdziesiąt jeden. Mieszkamy w Kielcach, w dwupokojowym mieszkaniu na czwartym piętrze, które kupiliśmy jeszcze w 1999 roku, gdy Krysia była mała. Krysia dawno dorosła, wyjechała do Warszawy, dzwoni w niedzielę. Pracuję w szkolnej bibliotece, Tadek od trzech lat na emeryturze, ale dorabia, wykładając na technikum budowlane. Żyjemy spokojnie, praktycznie się nie kłócąc. To ważne. Nie było nic, co by tłumaczyło, co zaczęło się dziać po jego powrocie.

Kolację zjedliśmy w ciszy. Jadł powoli, patrzył w blat. Czekałam, aż spojrzy na mnie, powie coś o wyjeździe, o kolegach, o windzie w hotelu, która znowu się popsuła, powie, że tęsknił do domowego rosołu. Zawsze opowiadał coś przy pierwszym posiłku po powrocie.

I jak w Poznaniu? zagadnęłam.

W porządku.

Udał się seminarium?

Tak.

Odłożyłam łyżkę.

Tadeusz, wszystko w porządku?

Spojrzał na mnie. Zwykle szare oczy, trochę zmęczone.

Wszystko dobrze. Po prostu zmęczony jestem.

Posprzątałam po kolacji. On poszedł do pokoju, położył się z telefonem, jakby nic się nie stało. Tylko chleb się nie pojawił. Rozmowy też nie było. I jeszcze czegoś brakowało, tylko nie umiałam znaleźć dla tego imienia.

Pierwszą noc uznałam za ciężką po podróży. Drugą też.

Trzeciego dnia, w piątek, wydarzyło się coś naprawdę dziwnego.

Piłam kawę przy oknie, patrzyłam na podwórko. Wyszedł z łazienki, przeszedł do kuchni, nalał sobie wody. Potem sięgnął na półkę po słoik z kaszą gryczaną, odkręcił, powąchał i postawił z powrotem. Nic nie powiedziałam. Ale Tadek nigdy nie jadł kaszy gryczanej. Jeszcze przy pierwszym spotkaniu śmiał się, że to najbardziej nudne jedzenie, że tylko osoby bez wyobraźni ją gotują. Oboje się z tego śmialiśmy. Ja gotowałam mu ryż, pęczak, jaglankę, wszystko, tylko nie gryczaną.

Aż nagle wziął i powąchał. Jakby miał zamiar spróbować.

Masz ochotę na kaszę? zapytałam z obojętnością w głosie.

Nie odparł i wrócił do pokoju.

Jeszcze długo patrzyłam na ten słoik.

W sobotę zadzwoniła Krysia.

Tata już wrócił? spytała od razu.

Wrócił w środę.

Jak się czuje?

Krótka pauza.

Zmęczony podróżą. Wszystko dobrze.

To dobrze. Mamo, w październiku nas odwiedzę, razem z Tomkiem mamy urlop.

Oczywiście, przyjeżdżaj, bardzo się ucieszę.

Nie powiedziałam jej nic. Co mogłam powiedzieć że tata nie kupił chleba i wąchał kaszę gryczaną? To nie brzmi poważnie. Nie brzmi właściwie wcale.

Ale już wiedziałam, że coś jest nie tak. Bez dowodu, bez logicznego wytłumaczenia. Jakimś innym poczuciem, które mieszka pod żebrami i nie podpowiada słów, tylko ostrzega.

W niedzielę zaproponowałam spacer. Czasem chodziliśmy w niedzielę do Parku Miejskiego, nie zawsze, ale często. On lubił ławkę przy stawie, kupował nam po kubku oranżady ze stoiska, jeśli było otwarte, narzekał na kręgosłup, na długich trasach, ja mówiłam, że powinien ćwiczyć, on się śmiał. To był jeden z tych małych rytuałów.

Pójdziemy do parku? zapytałam.

Oderwał wzrok od telefonu.

Do jakiego parku?

Do Parku Miejskiego. Ładna pogoda.

Zastanowił się. To też było dziwne zawsze mówił no to chodźmy lub tylko włożę kurtkę. Nie było tu nic do rozważania.

Dobrze powiedział po chwili.

Szliśmy milcząc. Nie naciskałam na rozmowę, po prostu obserwowałam. Patrzył na drzewa równo, bez większego zainteresowania, ale i bez zwykłego, niedzielnego rozluźnienia. Jak ktoś, kto idzie nieznaną trasą i stara się zapamiętać, gdzie skręcić.

Przy wejściu do parku stał starszy pan z rudym i tłustym cocker spanielkiem.

Spójrz, Rumcajs powiedziałam. Tak nazywaliśmy wszystkie puszyste spaniele od czasu, gdy osiem lat temu nasza sąsiadka, pani Zofia, miała identycznego, z takim imieniem. To był nasz żart.

Popatrzył na psa. Żadnej reakcji.

Rumcajs powtórzyłam ciszej.

Ładny pies, stwierdził grzecznie.

Zatrzymałam się potem na chwilę przy krzaku dzikiej róży. Udawałam, że oglądam owoce, a serce biło mi szybciej niż zwykle na spacerze.

Nie pamiętał Rumcajsa. Albo udawał. Ale po co miałby udawać?

Przy stawie stoisko z oranżadą było zamknięte. Tadek usiadł na ławce, patrzył na wodę.

Przyjemnie tu odezwał się.

Często tu chodzimy.

Tak?

Odwróciłam się do niego.

Chodzimy tu od dziesięciu lat, co najmniej.

Kiwnął głową spokojnie, bez zaskoczenia.

No tak. Po prostu stwierdzam, że miło.

Coś mnie wtedy ścięło i nie puściło przez resztę dnia. Nie od razu umiałam to nazwać, dopiero w nocy, gdy słuchałam, jak oddycha. Nie powiedział pamiętam ani oczywiście. Powiedział no tak, jakby zgadzał się z obcym twierdzeniem.

Nie spałam długo. Myślałam, jak się nazywa ta historia, gdy człowiek obok jest, ale coś w nim zniknęło. Czytałam kiedyś, że po silnym stresie bliscy mogą się zmienić do tego stopnia, że trudno ich poznać. To się nazywa jakoś medycznie. Nie pamiętałam jak. Ale przecież Tadka nie spotkała żadna trauma. Konferencja budowlana w Poznaniu to nie powód do przemiany.

Wstałam o trzeciej, napiłam się wody, gapiłam na dwór przez okno. Pusto, latarnia mrugała nieregularnie. Myślałam poczekam. Może po prostu coś się wydarzyło, o czym nie chce mówić. Może się z kimś pokłócił, źle się poczuł, cokolwiek. Każdemu się zdarza. Zwłaszcza po sześćdziesiątce, gdy życie już zabrało swoje, a przed tobą niewiadome.

Wróciłam do łóżka. On spał do ściany. Położyłam mu lekko rękę na plecach, jak zawsze. Nie zareagował.

Rano w poniedziałek zadzwoniłam do mojej przyjaciółki Niny. Przyjaźnimy się od studiów, mieszka na drugim końcu miasta, pracuje w rejestracji przychodni. Nina to konkretna kobieta, bez owijania w bawełnę, i za to ją cenię.

Nina, mogę przyjechać?

Coś się stało?

Nie wiem. Może nie. Chcę pogadać.

Przyjedź na piątą, będę w domu.

U Niny zawsze pachniało ciastem, nawet, gdy nic nie piekła. Usiadłyśmy w kuchni, ona nalała herbaty. Opowiedziałam wszystko. O chlebie, kaszy, Rumcajsie, o no tak przy stawie.

Nina słuchała bez przerywania. Potem chwilę milczała.

Haniu, może to po prostu depresja. Albo początki problemów z pamięcią. Przecież my już nie takie młode.

On ma tylko sześćdziesiąt jeden.

No i co? U pana Grzegorza z piątego piętra zaczęło się w tym samym wieku i zobacz, jak się skończyło.

Ale Tadek nigdy nie był zapominalski. Zawsze wszystko pamiętał lepiej ode mnie.

Wszystko się kiedyś zmienia.

Patrzyłam w kubek.

Nina, to nie zapomnienie. On na mnie patrzy normalnie, tylko czasem mam wrażenie, że tak, jak obcy chcą być uprzejmi.

Nina ułamała kawałek ciasta.

Wyspałaś się w ogóle?

Nie.

No właśnie. Hania, nie nakręcaj się. Zmęczony po wyjeździe, może go coś w pracy dobiło, faceci nie mówią wszystkiego. Daj mu jeszcze tydzień i obserwuj.

Pokiwałam głową. Może ma rację.

Po drodze do domu myślałam o tej kaszy gryczanej. Takie drobiazgi, a mnie ściska.

W domu był. Siedział przy stole z papierami, coś pisał. Nastawiłam czajnik i rozpakowywałam zakupy. Nie podniósł wzroku.

Byłam u Niny.

Mhm.

Przyniosłam ciasto.

Podniósł głowę, popatrzył.

Z czym?

Z kapustą. Lubisz.

Nie bardzo lubię kapustę.

Odłożyłam torbę na stół. Powoli.

Tadek.

Co?

Całe życie mówisz, że uwielbiasz ciasto z kapustą. Mówiłeś mi, że twoja mama zawsze takie piekła.

Patrzył na mnie spokojnie.

Mama piekła z jabłkami.

Cisza.

Jego mama, pani Janina Antoniak, zmarła dwanaście lat temu. Znałam ją dobrze, widziałam, jak piekła, siedziałam nie raz w jej kuchni przy stole w kwiaty. Piekła tylko z kapustą i z jajkiem. To był jej popisowy numer.

Tadek, pani Janina piekła z kapustą powiedziałam cicho. Pamiętam ten zapach.

Może i piekła. Dawno to było odpowiedział, wzruszając ramionami i wrócił do papierów.

Wyszłam do pokoju. Stanęłam przy oknie i patrzyłam na zwykłą, jesienną ulicę ludzie, samochody.

Wyciągnęłam telefon, znalazłam kontakt z siostrą Tadka: Halina, mieszka w Zamościu. Nie są blisko, ale rozmawiają raz na jakiś czas. Zadzwoniłam.

Haniu! zawsze ciepła.

Halinka, pamiętasz, co mama Tadkowi piekła?

Krótka pauza.

No ciasto z kapustą, z jajkiem. Czemu pytasz?

Po prostu chciałam sobie przypomnieć przepis. Dzięki.

Odłożyłam telefon. Czułam, jakbym miała watę w nogach. Głupio tak się poczuć przez kawałek ciasta, ale nie mogłam się ruszyć.

Może coś z pamięcią powtarzałam w duchu. Starzenie się, neurologia. Muszę zaprowadzić do lekarza. Pogadać wprost.

Przy kolacji spytałam:

Nie boli cię głowa ostatnio?

Nie.

Śpisz dobrze?

Tak.

Nie chciałbyś iść do lekarza, profilaktycznie?

Odłożył widelec.

Po co?

Tak tylko, dawno nie byłeś. Ciśnienie zbadasz.

Mierzę w domu. Jest dobre.

Martwię się.

Patrzył na mnie długo, prawie badawczo.

Uważasz, że coś jest ze mną nie tak?

Po prostu się martwię.

Haniu, wszystko ze mną w porządku. Naprawdę.

Wrócił do jedzenia. Tadek zawsze umiał postawić kropkę zamknąć temat jednym zdaniem, bez podnoszenia głosu. To też wiedziałam.

Ale teraz patrzyłam, jak je, trzyma widelec, jak siedzi. Czy zawsze tak? Czy trzymał plecy prościej? Prawa ręka, tak, zawsze był praworęczny

Pozbierałam naczynia i poszłam do łazienki. Przed lustrem patrzyła na mnie zmęczona kobieta, krótko ścięte, szpakowate włosy, zmarszczki koło oczu. Nie wymyślasz przypadkiem? Może po prostu strach przed nieznanym. Ludzie się zmieniają.

Umyłam się i położyłam.

Obudziłam się w nocy nie przez hałas, przez ciszę, przez brak obecności obok. Sięgnęłam ręką, pustko.

Wstałam. W kuchni paliło się światło. Siedział i pisał w zeszycie. Od lat Tadek nie pisał odręcznie, poza podpisami.

Tadek?

Podniósł głowę spokojnie.

Nie śpię.

Co piszesz?

Tak sobie, myśli.

Mogę zobaczyć?

Pauza.

To prywatne.

Patrzył na mnie spokojnie i wytrzymał spojrzenie.

Tadek nigdy nie mówił, że coś jest prywatne. Przez siedemnaście lat mogłam zapytać o wszystko. Jasne, mieliśmy swoje prywatne przestrzenie, ale nie w tej formie.

Dobrze powiedziałam i wróciłam do łóżka.

Słyszałam, jak jeszcze coś notuje, potem cicho zgasił światło i przyszedł. Nie zasnął od razu, czułam to przy sobie.

Rano zeszytu na stole już nie było.

Szukałam go. Sama nie wiem, dlaczego, po prostu musiałam. Przejrzałam szuflady w kuchni, potem szafkę przy łóżku nie robiłam tego nigdy. Prawie pusta stare okulary, moneta, papierek z numerami. Zeszytu nie było. Wziął go ze sobą.

Pojechałam do pracy. Lubię bibliotekę: zawsze cicho, pachnie trochę kurzem, trochę papierem, wszystko ma swoje miejsce. Układałam książki, odpowiadałam Lenie, naszej młodej bibliotekarce, pomagałam z czasopismami. Zwykły dzień. W porze obiadu siedziałam w kantorku i myślałam po czym poznać, że ktoś się zmienił? Po gestach? Po pamięci? Jak to wytłumaczyć, że znasz kogoś siedemnaście lat, wiesz jak pachnie po deszczu i jak śmieje się przez sen, a potem wszystko się przesuwa i już nie jesteś tego pewna?

Przyszła mi do głowy fraza syndrom podmiany. Czytałam o tym gdzieś. Czasem ludzie po dużym stresie tak się zmieniają, że bliscy mają wrażenie, że ktoś ich zamienił. Może to objaw choroby. Może życie. Ludzie się zmieniają, a po pięćdziesiątce to całkiem częste kiedy dzieci wyjadą, praca za nami, zostajecie we dwoje i nagle nie wiesz, kim jest osoba obok.

Tylko że Tadek przecież to Tadek.

Wieczorem był w domu przed mną. Stał w kuchni i patrzył przez okno.

Co robisz? zapytałam.

Patrzę.

Na co?

Po prostu patrzę.

Od niego to naprawdę było dziwne. Zawsze działał, kombinował, jeśli stał bez ruchu, to chodziło mu coś po głowie, mruczał coś pod nosem. Patrzeć na okolicę zupełnie nie jego.

Jak dzień? spytałam.

W porządku. Wykłady, wszystko jak zwykle.

Studenci jak?

Różni.

Sięgnęłam po kurczaka. Zaczęłam gotować.

Tadek, opowiedz mi coś o Poznaniu zaproponowałam, tyłem do niego.

O czym dokładnie?

O czymkolwiek. Gdzie byłeś, jak mieszkałeś.

Cisza.

W hotelu. Zwykłe miejsce. Seminarium mieliśmy w auli. Zabrali nas na jakiś nowy budynek, pokazywali. I tyle.

Znajomi byli? Ktoś z technikum?

Tak.

A Marek Król? Marek Król, odkąd Tadek pracował, był na wszystkich wyjazdach. Chodzili razem na ryby, Tadek często o nim wspominał.

Król? Nie, nie pojechał tym razem.

A zwykle jeździ.

Nie wiem, w tym roku nie.

Odwróciłam się do kuchenki. Może rzeczywiście nie pojechał.

Nocą napisałam do Małgorzaty, żony Marka. Nie rozmawiałyśmy często, ale numer miałam. Ostrożnie: Małgosiu, dzień dobry, pytam, czy Marek dobrze wrócił z Poznania po seminarium?

Odpisała po chwili: Cześć, Marek nie był, nie zaprosili go w tym roku, cały czas był w domu. A coś się stało?

Odpisałam, że wszystko gra, pomyłka.

Leżałam potem w ciemności.

Nie wie, czy Marek był w Poznaniu, a Tadek zawsze wszystko wiedział.

A może wie i kłamie. Ale po co?

Wymyślam już za dużo.

Następnego dnia, w środę, znalazłam pretekst. Powiedziałam, że przydałyby się nowe zasłony do sypialni, możemy podjechać do Domu i Stylu na Warszawską. Od czasu do czasu tam chodziliśmy. Tadek zawsze się nudził, mówił: weź, co chcesz, ja tylko zapłacę, a potem wpadaliśmy na drożdżówkę do cukierni obok taki nasz mały rytuał.

Jedziemy? pytam.

Gdzie?

Do Domu i Stylu. Po zasłony.

Te są stare? No to chodźmy.

Pojechaliśmy. Zamierzałam przeciągać wybór, pytałam o opinię, a on odpowiadał coraz bardziej nieobecnie. Gdy już wychodziliśmy, zaproponowałam:

Pójdziemy potem na drożdżówki?

Gdzie?

No, do tej cukierni obok, zawsze tam chodzimy.

Spojrzał na mnie.

Nie znam tej cukierni.

Uśmiechnęłam się, specjalnie, żeby nie pokazać nerwów.

Po prostu zapomniałeś. Zaraz pokażę.

Poszliśmy za róg, stała tam stara cukierenka z żółtą szyldem, od zawsze. Pachniało ciepłą drożdżówką. Miała nazwę Jagódka, od lat.

O, widzisz?

Popatrzył na szyld.

Aha powiedział. Nigdy nie zwróciłem uwagi.

Kupiliśmy po drożdżówce. Jadł spokojnie, patrzył na ludzi, zapytał, czy nie zimno mi w kurtce. Wszystko normalne.

Tylko raz spojrzał na żółty szyld długo, jakby coś usiłował sobie przypomnieć. Lub zapamiętać.

Tadek powiedziałam cicho. Pamiętasz mnie?

Spojrzał zdziwiony.

No jasne, Haniu, jesteś moją żoną.

Wiem, że mam tak na imię. Ale nas, pamiętasz?

O co ci chodzi, Haniu?

Po prostu się zmieniłeś ostatnio.

Ludzie się zmieniają.

Powiedziałeś to dokładnie tak, jak ja myślałam dwa dni temu. Zawsze mówiłeś ludzie się nie zmieniają.

Milczał, jadł drożdżówkę.

Może ja też się zmieniam powiedział w końcu.

W autobusie patrzyłam w okno i myślałam, że strach nie poznać kogoś bliskiego nie jest żadną urojeniem czasem tak się dzieje. I zawsze kryje się pod tym coś niewypowiedzianego.

W czwartek, gdy wyszedł do pracy, weszłam do jego gabinetu małego pokoiku przerobionego z większego salonu, gdzie stał stół, regał z książkami, półki z dokumentami.

Nie chciałam szperać. Po prostu usiadłam przy biurku i otworzyłam górną szufladę.

Leżał tam zeszyt.

Otworzyłam. Pierwsze strony czyste. Dopiero dalej pojawiały się zapiski. Drobniutkim, równym pismem, zupełnie nie Tadkowym. On miał roztrzepany charakter pisma, jak lekarz, zawsze się śmialiśmy.

Czytałam.

To były listy, krótkie notatki. Hania. Żona. 58 lat. Pracuje w bibliotece. Córka Krysia, mieszka w Warszawie. Bez cukru do kawy. Zasłony chce wymienić. Nina przyjaciółka, przychodnia. Potem: Ciasto z kapustą rzekomo ulubione. Park Miejski, niedziela. Spaniel Rumcajs żart. I dalej: Janina Antoniak, matka. Kapusta czy jabłka? Do ustalenia.

Nie mogłam oddychać.

To były zapiski kogoś, kto uczy się cudzej biografii. Tworzy mapę i notuje wszystko, by nie popełnić gafy.

Zamknęłam zeszyt. Odłożyłam. Wstałam. W kuchni nalałam wody i wypiłam duszkiem.

Myśli miałam klarowne. Takie się pojawiają tylko w krytycznych momentach.

Kim jest ta osoba.

Siedzi u mnie tydzień, wygląda jak Tadek, mówi jego głosem, wie, jak mam na imię, że mam córkę i piję kawę bez cukru. Ale wszystko ma spisane. Studiuje nas z notatek.

Zadzwoniłam do pracy, powiedziałam że źle się czuję, wezmę dzień wolnego. Siedziałam na fotelu i patrzyłam w pustkę. Szukałam logicznego wytłumaczenia.

Amnezja. Jest taki stan, w którym człowiek traci kawałki wspomnień i ukrywa to przed bliskimi. Może coś się stało w Poznaniu. Albo nie w Poznaniu, jeśli w ogóle tam był. Coś się wydarzyło, pamięć się zatarła i teraz zbiera wszystko, byle się nie zdradzić. Wstydzi się. Boi się przyznać.

Możliwe. Tłumaczy niemal wszystko.

Prawie wszystko.

Bo charakter pisma się nie zgadza. A tego już nie umiem wytłumaczyć.

Nigdy nie przywiązywałam uwagi do charakteru czyjegoś pisania, ale Tadka znałam na pamięć na liście zakupów, przy bilecikach, zawsze narzekałam, że nie da się rozczytać. Tego, w zeszycie, nie pomyliłabym z niczym.

Ludzie zmieniają pismo po wylewie na przykład. Ale wtedy są też inne objawy, nie umiałby chodzić, mówić… To by było widać.

Pomasowałam twarz dłońmi.

Wrócił przed siódmą. Przygotowałam obiad, nakryłam stół, ogarnęłam się. Nie wiem czemu, po prostu musiałam.

Zmęczona? zauważył. Nie byłaś w pracy?

Bolała mnie głowa. Przeszło.

Kiwa głową, poszedł umyć ręce. Wszystko normalnie.

Przy kolacji patrzyłam na niego, na każdy gest i myślałam: jak wygląda utrata kogoś bliskiego? Nie fizyczne odejście, tylko takie, gdy zostaje powłoka, a wszystko w środku jest już inne.

Tadek powiedziałam.

Tak?

Opowiedz mi coś o nas. Jak się poznaliśmy.

Podniósł wzrok. Spokojnie.

Po co?

Po prostu chcę cię posłuchać. Jak to pamiętasz.

Odłożył sztućce. Zamyślił się.

Poznaliśmy się przez znajomych, na urodzinach. Miałaś niebieską sukienkę.

Czekałam. Prawda. Tak było niebieska sukienka, urodziny Iwony Maj, 23 września 1997 roku. Póki co się zgadza.

Potem jeszcze parę razy się spotkaliśmy i zaczęliśmy chodzić razem.

Cisza dłuższa.

I to wszystko dodał.

Patrzyłam na niego.

A potem?

No, wzięliśmy ślub, urodziła się Krysia, kupiliśmy mieszkanie.

Tadek. Jak mi się oświadczyłeś, dokąd pojechaliśmy?

Hania

Proszę, powiedz.

Dłuższa cisza.

Nie pamiętam wszystkich szczegółów, to było dawno.

Zawsze mówiłeś, że pamiętasz wszystko co do minuty. Opowiadałeś o tym na naszej srebrnej rocznicy, przy wszystkich.

Milczał.

Tadek. Gdzie byliśmy, gdy mi się oświadczyłeś?

Długo patrzył w oczy. Ani śladu rozdrażnienia czy wstydu. Coś między zmęczeniem a kalkulacją.

Haniu, nie wiem, co ci odpowiedzieć.

Wstałam od stołu. Pozbierałam naczynia, mimo że nie dokończyliśmy obiadu. On milczał.

Pojechaliśmy wtedy nad Nidę. To taka rzeczka niedaleko Kielc, pojechaliśmy autobusem, potem trochę błądziliśmy, a on niósł mnie przez błoto, bo miałam szpilki i właśnie tam, w sierpniu 1998 roku, poprosił, żebym z nim była całe życie. Opowiadał to potem nie raz, lubił tę historię.

A ten Tadek, który siedział teraz przy stole, nie pamiętał tej opowieści.

W nocy napisałam do Niny długą wiadomość. O zeszycie, piśmie, Nidzi.

Odpisała nad ranem: Haniu. Trzeba do lekarza. Jemu, ale może i tobie, bo się zadręczysz. Zadzwoń jutro.

Odłożyłam telefon. Leżał koło mnie, a on oddychał równym, spokojnym oddechem. Patrzyłam w sufit.

Myślałam, że czasem ludzie nie odchodzą, tylko znikają, mimo że są obok. I że to chyba trudniejsze niż jakiekolwiek odejście.

Rano w piątek postanowiłam powiedzieć mu wszystko wprost. Powiem mu o zeszycie, o Halinie, o Małgorzacie. I że chcę odpowiedzi. Że nie jestem przeciwko, ale potrzebuję prawdy.

Był już w kuchni, robił sobie herbatę.

Tadek powiedziałam.

Hm?

Musimy pogadać.

Odwrócił się, patrzył długo.

Wiem powiedział.

Zamarłam.

Wiesz co?

Że coś wiesz. Widziałem, że przeglądałaś mój gabinet.

Nie przeprosiłam. Czekałam.

Usiądź powiedział.

Usiedliśmy. Trzymał kubek obiema dłońmi. Patrzył w herbatę.

Trudno to wyjaśnić zaczął.

Spróbuj.

Najłatwiej byłoby powiedzieć tak, jak pewnie myślisz: mam problemy z pamięcią. I jest w tym trochę prawdy.

To znaczy?

Nie pamiętam wszystkiego. Nie bój się, nie wszystkiego fragmenty, ważne rzeczy.

Nida powiedziałam.

Co?

Pojechaliśmy nad Nidę, gdy mi się oświadczyłeś. Pamiętasz?

Coś się poruszyło na jego twarzy.

Nie.

Rumcajsa pamiętasz?

Nie.

A mamę, panią Janinę?

Twarz, głos. Ale reszty szczegółów nie.

Siedziałam bez ruchu, on patrzył w kubek.

Tadek. Od kiedy to się zaczęło?

Nie potrafię powiedzieć dokładnie. Po trochu.

I nie powiedziałeś mi.

Bałem się.

Prowadzisz notatki, żeby się nie pomylić.

Tak.

Masz inny charakter pisma.

Długa przerwa. Odstawił kubek.

Wiem.

Jak to wyjaśnisz?

Nie odezwał się. Czekałam długo.

Tadek, czy ty jesteś no, moim Tadkiem?

Pierwszy raz od dawna w jego oczach zamigotało coś żywego ból, może zagubienie.

Haniu powiedział cicho, nie wiem, co mam ci odpowiedzieć.

Patrzyłam długo. Na dłonie wokół kubka, zmarszczkę koło ust, siwiznę na skroniach.

Mówisz szczerze? zapytałam.

Najszczerzej jak potrafię.

Za oknem padał deszcz. Szary, jesienny, kielecki. Krople bębniły o parapet, zwykły dźwięk.

Co mam z tym zrobić? powiedziałam już nie do niego, tylko w przestrzeń.

Nie wiem odpowiedział.

Wstałam i nalałam sobie kawy, bez cukru. Stanęłam przy oknie.

On też wstał, podszedł.

Haniu.

Co?

Pamiętam twój głos. Od samego początku. Twoje sposobu mówienia. To pamiętam.

Nie odwróciłam się.

To mało.

Wiem.

Deszcz dzwonił dalej, ktoś zatrąbił na ulicy, ucichło.

Potrzebuję czasu powiedziałam w końcu.

W porządku.

Nie mówię, że wiem, co dalej.

Rozumiem.

Odwróciłam się. Patrzył na mnie, jakby chciał coś jeszcze dodać, ale się wahał.

Powiedz mi jedno.

Co?

Chcesz tu być?

Parę sekund ciszy. Deszcz szumiał.

Tak. Chcę tu być odpowiedział.

Patrzyłam na niego, na człowieka, który wygląda jak Tadek, zna moje imię, notuje szczegóły w zeszycie, nie pamięta Nidy ani nie mówi już moim Tadkiem, ale trzyma kubek dokładnie tak, jak zwykle trzymał Tadek.

To idź po chleb powiedziałam. Żytni, z Pod Dębami na rogu Słowackiego.

Kiwnął głową, wziął kurtkę, podszedł do drzwi.

Haniu.

Co?

Nida opowiesz mi kiedyś?

Patrzyłam długo.

Zobaczymy powiedziałam.

Drzwi się zamknęły. Stałam przy oknie z kubkiem i słyszałam, jak schodzi po schodach. Czwarte piętro, szesnaście schodów zawsze liczyłam.

Szesnaście.

Wyszedł na podwórko. Patrzyłam z okna, szedł przez deszcz, postawił kołnierz. Zwykły człowiek w zwykły dzień.

Na rogu skręcił w stronę Pod Dębami.

Trzymałam kubek i nie wiedziałam, co myśleć. W środku miałam coś jak ciszę po długim hałasie nie spokój, nie ulga, tylko miejsce na odpowiedzi, których już nie udaję, że nie potrzebuję.

Zadzwoniła Nina.

I jak?

Nie wiem.

Rozmawiałaś z nim?

Tak.

I?

Patrzyłam w okno. Na róg, za którym zniknął.

Nino, mogłabyś żyć z kimś, kto nie pamięta, kim jest?

Pauza.

On ci to powiedział?

Tak mniej więcej.

Haniu, to lekarz. To się nie rozwiąże przy stole.

Wiem.

To co zrobisz?

Odłożyłam kubek na parapet.

Jeszcze nie wiem. Poszedł po chleb.

Jaki?

Żytni, z Pod Dębami.

Chwila ciszy.

Haniu, ty mnie martwisz.

Wszystko dobrze, Nina. Oddzwonię później.

Odłożyłam telefon. Wzięłam z powrotem kubek. Kawa trochę ostygła, ale dalej była dobra.

Szesnaście schodów. Zawsze liczyłam.

Po około dwudziestu minutach trzasnęły drzwi klatki schodowej. Potem kroki na schodach. Szesnaście do góry.

Nie poruszyłam się.

Klucz w zamku, drzwi się otworzyły.

Proszę, powiedział z korytarza. Żytni. Ostatni został.

Odwróciłam się. Stał w drzwiach kuchni z chlebem w ręku. Mokry od deszczu, włosy przykleiły się do czoła.

Połóż na stół.

Położył.

Patrzyliśmy na siebie.

Zrobisz mi herbaty? spytał.

Jasne.

Nastawiłam czajnik. On zawiesił kurtkę na wieszaku, usiadł do stołu. Stałam tyłem, słyszałam jak milczy nie ciężko, po prostu cicho.

Haniu, powiedział cicho. Opowiesz mi o Nidy?

Czajnik cicho bulgotał. Najpierw ledwo, potem coraz głośniej.

Stałam i patrzyłam na kuchnię.

Nie teraz, powiedziałam. Może później.

Dobrze odpowiedział.

Czajnik zawył.

***

Czasem najtrudniejszą próbą dla miłości nie jest zdrada czy choroba, a stopniowa obcość i niewiedza: czy człowiek przy naszym stole wciąż jest naszym domem. I wtedy trzeba nauczyć się kochać nie pewność i nie wspomnienia, tylko obecność, codzienność, małe gesty, by może kiedyś wróciło zaufanie i spokój. Czasem chleb kupiony po drodze znaczy więcej niż tysiąc słów.