Mąż na weekend

Mąż na weekend

Kotlet leżał na środku talerza. Andrzej patrzył na niego i czuł, jak jego brzuch zdradziecko burczy.

Gienia, zrobię sobie kanapkę, dobrze? Jestem głodny.

Andrzeju, kolacja za dwadzieścia minut. Zimne już nie będzie smaczne.

Tylko jeden kęs, szybko.

Nie możesz poczekać dwadzieścia minut? Przecież wszystko mam rozplanowane. Ziemniaki będą gotowe o dziewiętnastej piętnaście, kurczak o dziewiętnastej dwadzieścia. Jak teraz zarazisz żołądek, potem nie zjesz porządnie.

Andrzej westchnął cicho i usiadł przy stole. Genowefa stała przy lodówce i starannie przestawiała produkty przyniesione ze sklepu. Każde opakowanie miało swoje miejsce: mleko na drugiej półce po prawej, ser w dolnej przegródce, jogurty ustawiane pod daty, te z najkrótszym terminem przy samym brzegu.

Chociaż herbatę mogę sobie nalać?

Nalej. Ale tylko jedna łyżeczka cukru.

Gienia, jestem dorosłym facetem.

Jesteś kandydatem na cukrzyka. Twój tata był, dziadek był. Jedna łyżeczka.

Andrzej sięgnął po czajnik, ale Genowefa już podeszła, wzięła kubek, nalała herbaty, odmierzyła cukier i postawiła przed nim.

Pij.

Spojrzał na kubek, potem na jej odwrócone do lodówki plecy. Wziął łyk. Herbata była słaba i ledwo słodka. Nie powiedział jednak nic.

Za oknem szybko robiło się ciemno. Październik w Warszawie przynosił wieczory już krótko po szóstej, a w ich blokowisku, gdzie domy stały gęsto jak pudełka po zapałkach, wieczór zapadał jeszcze szybciej. Latarnie świeciły równym światłem, samochody parkowały na stałych miejscach. Wszystko było jak zawsze.

Mieli pięćdziesiąt siedem i pięćdziesiąt pięć lat. Mieszkali razem już trzydzieści lat. Mieszkanie było czyste jak sala operacyjna i ciche jak czytelnia.

***

Sobota zaczynała się u nich o ósmej. Nie dlatego, że nie mogli dłużej pospać, ale dlatego, że o tej godzinie zaczynał się plan dnia. Genowefa pisała go wieczorem dzień wcześniej, równym pismem, w zeszycie w kratkę.

Ósma śniadanie.

Ósma trzydzieści sprzątanie na mokro.

Dziesiąta sklep. Spożywczak na Bielanach, osobno artykuły chemiczne.

Dwunasta obiad.

Trzynasta godzina odpoczynku.

Czternasta wizyta u cioci Zosi.

Siedemnasta powrót do domu.

Siedemnasta trzydzieści kolacja.

Osiemnasta trzydzieści telewizor albo książka.

Dwudziesta druga spać.

Andrzej znał ten plan na pamięć. Nie dlatego, że czytał, ale dlatego, że nie zmienił się od piętnastu lat. Zmieniał się tylko czas wizyt u rodziny i czasem nazwa sklepu.

Mył podłogi w przedpokoju, posuwając szmatą od ściany do ściany, myśląc przy tym o dawnych wędkarskich wyprawach. Dawno nie był na rybach, z osiem lat. Ostatni raz z Jankiem Pruskim z pracy, nad Jezioro Zegrzyńskie. Złowili kilka małych okoni i jednego karasia, siedzieli nad wodą do zmierzchu, gotowali zupę rybną w puszce po konserwach. Janek opowiadał kawały, obaj śmieli się tak głośno, że kaczki odleciały z wody.

Wrócił wtedy bardzo późno, już w nocy. Genowefa nie spała.

Wiesz, która godzina?

Wiem, Gienia. Posiedzieliśmy trochę.

Trochę? Dzwoniłam osiem razy. Kolacja w lodówce, już nie świeże.

Przepraszam.

Wiesz, jak się martwiłam?

Przepraszam, Gienia.

Od tego czasu na ryby już nie pojechał. Nie dlatego, że zabroniła. Po prostu zawsze coś wypadało: sprawy, remont, wizyty rodzinne i przestał proponować. Łatwiej było nie proponować.

Andrzeju, czy dobrze płuczesz ścierkę? Nie wyciskaj za bardzo, bo zostaną smugi.

Wycisnął ścierkę tak, jak mówiła, choć nie widział różnicy. Podłogi błyszczały. Genowefa była dumna z mieszkania. Pewnego razu powiedziała przez telefon do koleżanki: U mnie można jeść z podłogi. Andrzej słyszał to przez ścianę. Pomyślał, że nigdy nie chciałby jeść z podłogi, nawet najczystszej.

Zakupy przebiegły według planu. Obiad też. Ciotka Zosia podała im pierogi z ziemniakami, trochę przypalone od spodu. Genowefa powiedziała delikatnie, ale tak, by wszyscy usłyszeli: Zosiu, piekarnik ci chyba nierówno grzeje. Andrzej zjadł trzy pierogi i pomyślał, że właśnie dzięki tym przypaleniom były takie smaczne.

W domu byli dziesięć minut przed czasem.

Genowefa wniosła torby, nastawiła czajnik i wyjęła z lodówki sernik, zrobiony z rana. Sernik kroiła idealnie, na sześć jednakowych kawałków.

Andrzej usiadł i patrzył na sernik. I nagle poczuł coś w rodzaju cichego niepokoju. Nie przez sernik. Po prostu przez wszystko naraz. Bo wiedział, co będzie jutro. I pojutrze. Za tydzień. Za rok.

Wypił herbatę, zjadł, poszedł do telewizora.

***

Odkurzacz zepsuł się w środę wieczorem. Po prostu przestał ciągnąć. Andrzej rozebrał go na stole kuchennym i od razu zobaczył: zatkany filtr, do tego coś ze szczotką, wyłamane mocowanie. Nic trudnego. Od dwudziestu dwóch lat był inżynierem-automatikiem w Fabryce Aparatów Precyzyjnych nr 5 i dla niego naprawa odkurzacza to była drobnostka.

Genowefa weszła do kuchni.

Co robisz?

Naprawiam. Zobacz, filtr zapchany, mocowanie szczotki pęknięte.

Andrzeju, zadzwoń po fachowca. Nie naprawiaj sam.

Gienia, poradzę sobie. To proste.

Dwa razy sam naprawiałeś żelazko. Za pierwszym razem już nie działało, za drugim coś zlutowałeś i grzało tylko z jednej strony.

To był inny przypadek. Tu wszystko jasne.

Andrzeju

Gienia, jestem inżynierem.

Jesteś inżynierem w fabryce, nie majstrem od drobnych napraw. To różnica. Nie schrzani, bo będzie drożej.

Coś się w nim przestawiło. Ciche i ciężkie jak kamień, który długo leżał w jednym miejscu. Spojrzał na rozkręcony odkurzacz, na swoje ręce, na jej spokojną i pewną twarz.

Naprawię go, Gienia.

Andrzeju

Sam. Naprawię.

Popatrzyła na niego zaskoczona, potem lekko zirytowana, po czym wyszła z kuchni.

Męczył się godzinę, ale odkurzacz działał. Wciągał lepiej niż wcześniej. Andrzej złożył wszystko, posprzątał narzędzia i jeszcze raz, dla pewności, podłączył chodził równo, jak nowy.

Genowefa przechodząc kiwnęła tylko głową i nic nie powiedziała.

Zrozumiał, że czekał choćby na: Dobra robota.

***

Znalazł ogłoszenie na słupie przy stacji metra. Naprawa starego sprzętu AGD, urządzeń, sztalug i innych. Zgłaszać się pod adres… Był telefon i adres. Jego gramofon Unitra, jeszcze PRL-owski, stał w przedpokoju na półce i nie działał od trzech lat. Genowefa już dawno chciała się go pozbyć. Andrzej zawsze mówił: potem i odkładał.

Gramofon kupił jeszcze przed ślubem, tata dołożył do niego trochę złotych. Słuchał na nim Niemena i Kaczmarskiego, płyty stały w rzędzie w akademiku. Po przeprowadzce z Genowefą schowała je w pudełku do komórki: Zbierają kurz, po co trzymać na wierzchu. Od czasu do czasu otwierał komórkę, dotykał płyt żeby sprawdzić, czy są.

Telefon nie odpowiadał. Pojechał więc pod wskazany adres. To było przy metrze Politechnika, w starym, przedwojennym budynku z odpadającym tynkiem i ciężkimi drewnianymi drzwiami.

Wszedł na trzecie piętro. Zadzownił, nikt długo nie otwierał. W końcu usłyszał kroki, coś upadło i zadźwięczało, drzwi się uchyliły.

Na progu stała kobieta w jego wieku, w szerokim lnianym fartuchu poplamionym farbą. Włosy niedbale związane, kilka kosmyków sterczało w różne strony, na policzku plama zielonej farby.

Dzień dobry. W sprawie ogłoszenia?

Tak. Usłyszałem, że naprawiają tu

Proszę, niech pan wchodzi. Nazywam się Waleria. Waleria po prostu. Ostrożnie, sztaluga na korytarzu, żeby się nie potknąć.

Postąpił krok i zatrzymał się zaskoczony.

Takiego mieszkania nie widział w dorosłym życiu. Przypominało mu studenckie lata, kiedy odwiedzał kolegów z politechniki. Wszędzie sztalugi, niektóre czyste, inne z niedokończonym rysunkiem, jeszcze inne, sądząc po warstwach farby, poprawiane wiele razy. Na parapecie dzbanki z pędzlami, obok tubki, na podłodze gazeta upaćkana kolorami, na kanapie siedział rudy kot i patrzył z królewskim spokojem.

Pachniało farbą, lnianym olejem, kawą i czymś jeszcze. Życiem, chyba.

Proszę wybaczyć bałagan powiedziała Waleria malowałam od rana.

Nic nie szkodzi odparł Andrzej i zdziwił się własnemu szczerości.

Co pan chce naprawić?

Gramofon. Unitra, nie kręci. Próbowałem sam, pewnie silnik.

O, Unitra! Znam takie. Bateria w pilocie nie siadła przypadkiem? Tam czasem styka nie łączy.

Sprawdzałem. Raczej coś głębiej.

Waleria skinęła głową.

Przyniósł pan?

Najpierw chciałem spytać, bo telefon nie działał.

Oj, tracę telefon co pięćdziesiąt razy dziennie. Wczoraj znalazł się pod kanapą. Proszę przynieść, zobaczymy. Ale jak już pan tu jest, może pan pomoże mi coś zreperować? Dam zniżkę.

***

Sztaluga stała przy oknie. Stara, porządna, nogi poluzowane, mocowanie płótna nie trzymało kąta, zsuwało się ciągle.

Tu, widzi pan? pokazała Waleria Śruba wypadła dawno temu, próbowałam zastąpić wkrętem, ale luz.

Andrzej przykucnął, popatrzył. Poprosił o śrubokręt. Waleria wróciła z naręczem śrubokrętów, wybrał odpowiedni, wyjął wkręt, poprosił o taśmę izolacyjną, obwinął, dokręcił. Stała jak trzeba.

To prowizorka rzekł kup pani śrubę M6 z nakrętką, w każdym żelaznym sklepie.

M6 a może zapiszę?

Wzięła pędzel, macznęła w czarną farbę i napisała po prostu na gazecie na podłodze: Śruba M6 z nakrętką!!!

Andrzej roześmiał się. Sam z siebie, dawno tak nie śmiał się bez powodu.

Przecież wyrzucisz gazetę i zapomnisz.

Nie! Przyczepię do lodówki. Napije się pan herbaty? Mam jeszcze wczorajsze pierogi z kapustą.

Chciał powiedzieć, że się spieszy. Że w domu czekają. Ale…

Z przyjemnością odparł.

***

Pili herbatę w kuchni. Maleńka kuchnia z oknem na podwórko, na parapecie pelargonie i coś nieznanego, pierogi na talerzu bez serwetek, po prostu w kupce.

Andrzej wziął pieroga. Był z wczoraj, lekko wilgotny u góry, a niesamowicie smaczny. Kapusta z jajkiem i cebulą, jaką robiła jego mama.

Ale dobre.

Naprawdę? Nie umiałam nigdy piec, córka mnie nauczyła przed wyjazdem. Studiuje w Gdańsku, na historii sztuki. Dwadzieścia dwa lata, dorosła, nie to, co ja.

Dawno tu pani mieszka?

Z dwadzieścia pięć lat. Kiedyś z mężem, od roku sama z kotem. Kot, a propos, ma na imię Maciek.

Maciek przy dźwięku imienia podniósł głowę, spojrzał w stronę kuchni i znów się położył.

Przeżyła pani trudniej?

Rozwód? Na początku tak. A potem… jakby człowiek szedł w za ciasnych butach i dopiero po zdjęciu zrozumiał, że całe stopy pokaleczone. Tak mniej więcej.

Andrzej spoglądał na podwórko, gdzie stało wielkie drzewo. Prawie gołe, ale kilka żółtych liści się trzymało.

Pan inżynier? zapytała Waleria.

Na Fabryce Aparatów Precyzyjnych nr 5.

To ciekawa praca?

Jak każda. Choć… lubiłem kiedyś mechanikę, rozwałkować się przy czymś, robić coś dla siebie. I łowić ryby.

Ryby? Opowie pan?

Uzdziwił się, bo zwykle jak zaczynał o rybach, temat szybko był ucinany. Genowefa mówiła: Co tam opowiadać, siedzisz i czekasz. Tu Waleria patrzyła szczerze zaciekawiona.

W młodości jeździłem co lato z ojcem. Ruszaliśmy o świcie, nim się rozjaśniło. Pamiętam jak pachnie woda… rzeczna, spokojna… i cisza, taka, że słychać, jak ryba pluska przy trzcinach.

Waleria podparła policzek dłonią, słuchała.

Później z kolegą, Jankiem. Raz okonia złowiliśmy tak wielkiego, że nie poznaliśmy, myśleliśmy, że kłoda.

Opowiadał, aż spojrzał na zegarek i zdziwił się: ponad dwie i pół godziny minęło, była prawie dziewiąta.

Ojej, muszę iść.

Pewnie. Dziękuję za sztalugę. I za ryby.

Za ryby?

Za opowieść. Widziałam rzekę oczami.

Idąc do metra, myślał: Kiedy ostatnio ktoś słuchał go tak po prostu?

***

Genowefa siedziała w kuchni, kiedy wrócił. Na stole zimna kolacja przykryta talerzem. Twarz miała tę, którą Andrzej znał z chwil zapowiedzi poważnej rozmowy.

Gdzie byłeś?

Na ogłoszeniu w sprawie gramofonu. Tam mieszka malarka, poprosiła o drobną naprawę sztalugi. Trochę się zeszło.

Nie zadzwoniłeś.

Nie myślałem, że tak długo.

Czekałam do siódmej. Zrobiłam kotlety. Zimne już, dwa razy odgrzewałam, są suche.

Spojrzał na talerz, potem na nią.

Przepraszam za kotlety.

Nie o nie chodzi! Chodzi o zasadę. Mamy umowę wychodzisz, dajesz znać. To podstawowy szacunek.

Zrozumiałem. Nie pomyślałem.

Ty nigdy nie myślisz o tym, co dotyczy nas, domu. Pamiętasz, we wtorek kupiłeś zły twaróg, pisałam chudy a wziąłeś tłusty. Musiałam wyrzucić.

Zdjął kurtkę, powiesił na wieszaku. Ręce spokojne, wewnątrz coś się zwężało jak sprężyna.

Zjadłem u niej pierogi.

U niej.

Tak.

Pojechałeś po gramofon, wracasz o dziewiątej i najedzony pierogami. Wiesz, jak to brzmi?

Pomogłem jej z naprawą, wypiliśmy herbatę, jest sama z kotem, poprosiła o drobiazg.

Jaka to kobieta?

Waleria. Pięćdziesiąt cztery lata, nauczycielka w Domu Kultury, rok po rozwodzie.

Biografię już znasz.

Rozmawialiśmy przy herbacie, Gienia. Tylko tyle.

Genowefa wstała i schowała talerz do lodówki. Ruchy miała szybkie, pewne.

Odgrzejesz sobie, jak będziesz chciał. Idę spać.

Wyszła z kuchni. Andrzej siadł przy stole w ciszy. Za oknem padał deszcz. Myślał, że deszcz nie trzyma się żadnych grafików.

***

Później jeszcze kilka razy zaniósł Unitrę do Walerii. Po dwóch dniach była naprawiona. Wypili znów herbatę, tym razem on przyniósł zapiekankę z wiśniami z Piekarni Pod Mostem.

Któregoś dnia pojechał po prostu tak. Wytłumaczył sobie, że chce sprawdzić, czy kupiła tę śrubę. Kupiła, ale złą: M4 zamiast M6. Znowu się śmiali. On wyjął przyniesioną śrubę właściwego rozmiaru i zamocował. Naprawił.

Nie mówił Genowefie o tych wizytach. Czasem jeszcze wspominał, że jedzie do warsztatu, ale coraz mniej szczegółów podawał. Może nie chciała wiedzieć. Może wystarczyło jej, że wróci na kolację.

Pewnego razu wrócił późno. Siedzieli z Walerią nad albumem z reprodukcjami Chełmońskiego. Opowiadała o świetle na obrazach, czas znikał. Słuchał i po raz pierwszy myślał, jak artysta patrzy na światło, jak to potrafi zafascynować.

Genowefa czekała.

Kotlety…

Gienia, posłuchaj…

Patrzyła na niego nie było w tym złości, tylko coś nowego, troska, prawdziwy niepokój.

Andrzej, co się dzieje?

Nic. Jeżdżę do znajomej, rozmawiamy, czasem pomagam. Lubię z nią być.

Słyszysz, co mówisz?

Słyszę. Tam nie ma nic… zamilkł. To tylko rozmowy.

Tylko rozmowy.

Tak.

Andrzej, jesteśmy razem trzydzieści lat. Prowadzę ten dom, gotuję, dbam, pracuję w Bud-Polu księgową. Wszystko ogarniam. Dbam o nas.

Wiem, Gienia.

Więc czemu idziesz do jakiejś malarki zamiast być w domu?

Nie znalazł odpowiedzi. Albo nie umiał jej powiedzieć bez bólu.

***

W piątek wieczorem spakował torbę: kilka koszul, maszynka do golenia, książka. Genowefa stała w drzwiach.

Gdzie ty?

Muszę być sam. Pomyśleć.

Andrzej, to głupie.

Może. Ale jadę.

Jedziesz do niej.

Jadę pomyśleć.

Andrzej!

Zamknął zamek torby. Odwrócił się do niej. Stała jak zawsze, idealna, w szlafroku z paskiem, twarz miała zagubioną, jakby właśnie rozsypywało się w niej wszystko.

Zadzwonię powiedział.

I wyszedł.

***

Waleria nie wypytywała. Gdy zadzwonił, czy może u niej zostać kilka dni, powiedziała: Jasne, kanapa wolna. Przyjeżdżaj.

Spał na kanapie między płótnami. Maciek, kot, przychodził w nocy i kładł mu się przy nogach. Rano Waleria robiła kawę z kardamonem w małej kawiarce, siadali na kuchni i słuchali radia. Rozmawiali o pogodzie, kawie, kocie, który znów zjadł kwiatek z parapetu.

Genowefa dzwoniła. Najpierw co godzinę, potem rzadziej. Andrzej czasem odbierał. Słyszał jej spokojny głos:

Andrzej, wziąłeś tabletkę na ciśnienie? Masz je?

Mam, Gienia.

Wziąłeś ciepłą kurtkę? Zapowiadają ochłodzenie.

Wziąłem.

Zapisałam ci wizytę u lekarza, pojutrze o czwartej. Pamiętaj. Umawiałam się już w styczniu.

Dobrze.

Nie możesz po prostu wrócić? Czego ci tam brakuje?

Milczał chwilę.

Gienia, zadzwonię.

Potem przyszedł esemes od koleżanki Genowefy, Teresy: Andrzeju, jak pan tak może? Genia w złym stanie. Później zadzwonił ich szef, pan Marek: Andrzej, co się stało? Genowefa dzwoniła, mówi, że zniknąłeś. Wreszcie sms od kuzyna, który widywał go raz w roku na święta.

Czytał wiadomości i wiedział, że Genowefa uruchomiła wszystkich, jak zawsze, jak w każdej sytuacji kryzysowej. Tylko tym razem celem był on.

Jak się czujesz? zapytała Waleria pewnego wieczoru.

Dziwnie szczerze odpowiedział. I trochę strasznie.

To normalne.

Wiesz, dziś rano nie wiedziałem, co ubrać. Po prostu wyciągnąłem niebieską koszulę nie białą, nie szarą. Tak sobie pomyślałem: Boże, sam nie wybierałem ubrań chyba z dwadzieścia lat.

Wybierała ona?

Zawsze wieczorem wykładała, mówiła, że ja nie dobiorę odpowiednio. Przywykłem.

Waleria milczała.

Ona mnie kocha powiedział. Naprawdę. Kocha jak umie.

Wierzę.

Ale przy niej zniknąłem. Po drodze przestałem być osobnym człowiekiem. Wtapiałem się w grafik.

***

Genowefa zjawiła się w niedzielę. Znalazła adres, bo zastała go w wykazie połączeń. Andrzej otworzył drzwi, przez moment patrzyli na siebie.

Mogę wejść? spytała.

Odsunął się.

Genowefa weszła, rozejrzała się. Przez twarz przemknęło coś niesmak, choć nie pewnie brak porządku, coś na pograniczu. Na podłodze obok drzwi buty Walerii, jeden przewrócony. Na wieszaku kolorowy szalik, obok stara kurtka poplamiona farbą. Widać było krawędź płótna.

Waleria wyszła z kuchni. Wymieniły spojrzenia.

Dzień dobry powiedziała Genowefa.

Dzień dobry odpowiedziała cicho Waleria.

Genowefa spojrzała na Andrzeja.

Wszystko dobrze?

Dobrze.

Tabletki bierzesz?

Gienia…

Po prostu pytam.

W drzwiach pojawił się Andrzej. Skroił ogórki, leżały w miseczce nieregularnie i byle jak, Genowefie zaparło dech ogórki trzeba kroić równo.

Gienia powiedział nie trzeba było przyjeżdżać.

Andrzej, całe życie ci oddałam głos zadrżał. Trzydzieści lat dbałam, gotowałam, pilnowałam twojego zdrowia. Ty rozumiesz, że wszystko robiłam dla ciebie?

Rozumiem.

To czemu?

Zaskakująco spokojnie odezwała się Waleria:

Genowefa, mogę coś powiedzieć, nie jako wróg, tylko z boku?

Mów nie patrząc na nią odpowiedziała.

Opieka to nie tylko troska. To, czy komuś dobrze z tobą, czy może być sobą. Jeśli przy kimś trudno oddychać, to już nie troska. Nie pozwalała mu pani oddychać.

Długo milczeli.

Nie zna pani naszego życia w końcu Genowefa.

Nie znam zgodziła się Waleria.

Andrzej podszedł do Genowefy, wziął jej dłoń; nie cofnęła.

Gienia, składam pozew o rozwód. Postanowiłem. To nie przez to, że cię nie kocham. Po prostu nie potrafię już żyć tak dalej.

Genowefa patrzyła na ich splecione ręce, potem spokojnie się wycofała. Zabrała torebkę, ramiona prosto jak zawsze, krok pewny.

O tabletkach nie zapominaj rzuciła spod drzwi. Są w górnej prawej szufladzie, w niebieskim pudełku.

Drzwi się zamknęły.

***

Rozwód trwał pół roku. Mieszkanie zostało jej, nie dyskutował. Wynajął pokój obok Politechniki, w tym samym zaułku. Śmieszne i niezręczne, ale tak wyszło.

Życie układało się powoli, jakby stary dom restaurowano cegła po cegle, powoli i z ostrożnością.

Przez pierwsze miesiące robił dziwne rzeczy. Kupował w sklepie co chciał, nie z listy. Chleb inny niż ten najlepszy. Jadł czasem stojąc przy lodówce, spał nie o dziesiątej, tylko kiedy chciał. Razu jednego obejrzał do pierwszej stary film, dawno nie oglądany, i poczuł coś w rodzaju dziecięcej psoty.

Z Walerią nie poszło od razu. Lubił ją coraz bardziej, ona jego też, ale nie spieszyli się. Oboje wiedzieli, że to ważne, a więc: powoli.

Wiosną pojechali na ryby.

Andrzej wypożyczył wędkę, podjechali starą czerwoną fiatem szóstką Walerii nad małe jezioro pod Ciechanowem. Waleria nigdy nie łowiła, lojalnie ostrzegła.

Siedzieli nad brzegiem. Rano było zimno, trawa mokra. Andrzej odkrył, że nie wziął termosu. Przeklinał pod nosem.

Zostaliśmy bez kawy.

Trudno ucieszyła się Waleria za to ten mgła nad wodą, popatrz.

Spojrzał. Mgła biała, delikatna jak oddech. Słońce dopiero wschodziło, światło różowe, śliskie po źdźbłach.

Pięknie, prawda? szepnęła.

Tak, bardzo.

Złapał okonia. Mały, ale waleczny. Waleria aż zapiszczała.

Wypuść, przecież taki drobiazg!

Wypuścił.

Wrócili bez ryb, umazani błotem, bo Andrzej się poślizgnął i pociągnął Walerię w glebę. Śmiali się tak, że wypłoszyli wszystkie kaczki w okolicznych trzcinach.

Kurtka była nie do doprania.

Co tam, Waleria machnęła ręką, za to jakie poranek!

Patrzył na jej brudny rękaw, roześmianą twarz, rozwichrzone włosy i pomyślał, że właśnie to jest życie. Nie plan, tylko życie. Błotnista kurtka i różowy mgiełka nad wodą.

***

Wzięli ślub jesienią, półtora roku po odejściu Andrzeja. Skromny, tylko najbliżsi: Janek Pruski z fabryki, przyjaciółka Walerii, Irka samozwańcza fotografka i Maciek, kot, siedzący na parapecie z miną nie obchodźcie mnie.

Życie z Walerią było żywe i lekko zwariowane. Potrafiła przeznaczyć pół pensji na farby i zapomnieć o chlebie. On pół dnia rozkręcał stary radioodbiornik z giełdy, zabierając całą kuchnię na części, ona gubiła klucze średnio dwa razy w tygodniu, on zostawiał narzędzia tymczasowo w dziwnych miejscach. Kiedyś znalazła jego klucz w lodówce. Nie wiedział, jak się tam znalazł.

Czasem się kłócili o pieniądze, o jej zwyczaj trzymania pędzli, które zaschły, o jego nawyk przestawiania narzędzi gdzie popadnie. Ale nikt nie prowadził list cudzych przewinień. Jak się kłócili ktoś pierwszy stawiał czajnik. To znaczyło ok, już po sprawie i drugi też przychodził do kuchni. Znowu pili razem kawę.

***

Genowefa dowiedziała się o ich ślubie od Teresy. Teresa wiedziała wszystko o wszystkich i uznawała za misję przekazywanie tych informacji kolejnym osobom.

Najpierw żyła z przyzwyczajenia. Mieszkanie czyściutkie, kolacja gotowa o czasie, praca w Bud-Pol, zamykanie bilansów, telefony…

Ale wieczorem mieszkanie wydawało się za duże. Za ciche. Siadała w kuchni z herbatą, nachodziła się chwilami, i łapała się na tym, że postawiła dwa kubki. Jeden zabierała. To bolało.

Szefowa, pani Maria, kobieta pięćdziesiąt parę lat, kiedyś po zebraniu ją zatrzymała.

Genowefa, co z panią?

Wszystko w porządku.

Drugim miesiąc nie w porządku. Widzę.

Sprawy rodzinne.

Mąż odszedł?

Popatrzyła na nią.

Skąd pani wie?

Nie wiem, po prostu widzę. Mnie też to spotkało, dziesięć lat temu. Rada życzliwa nie zaczynaj od porządków w mieszkaniu, tylko w sercu. Idź gdzieś, pogadaj. Może nie z przyjaciółką, tylko z kimś fachowym.

Genowefa chciała powiedzieć, że nie potrzebuje rad. Ale nie powiedziała.

***

Psychologa znalazła sama przez Internet. Kobieta ok. czterdziestki, niewielki gabinet na Pradze. Przez trzy pierwsze spotkania prawie milczała, odpowiadała tylko krótkimi słowami, czuła się jakby kazali jej się rozebrać na środku obcego pokoju.

Na czwartym spotkaniu psycholog spytała:

Genowefa, kiedy naprawdę się pani bała? Nie o męża, o siebie.

Długo myślała.

Jak pakował walizkę. Jak zrozumiałam, że odchodzi i nie mogę go zatrzymać. Że tego nie kontroluję.

Dlaczego kontrola była aż tak istotna?

Znów zastanowiła się. Za oknem prószył śnieg, drobny, miejski.

Bo jak puścić, wszystko się rozpadnie. Mama zawsze powtarzała: Genia, wszystko musisz mieć w rękach, inaczej facet ci ucieknie. Jej mąż mój ojciec i tak odszedł. Ale ona dalej wszystko trzymała.

Cisza w gabinecie była miękka, nie taka, jak w domu.

Całe życie pani bała się, że jeśli odpuści, straci?

Tak.

I jak wyszło?

Że jak się trzyma zbyt kurczowo, też się traci.

To powiedzieć było trudno, ale poczuła ulgę.

***

Do Domu Kultury poszła za radą Teresy. Idź, wystawa akwareli, pięknie, inną ci dam energię powiedziała. Wybrała się, bo była niedziela, a mieszkanie przytłaczało samotnością.

Wystawa rzeczywiście była lekka, klarowna, te akwarele miały w sobie przezroczystość, coś z bieli niezamalowanej.

Stała przed pejzażem z rzeką, gdy obok pojawił się mężczyzna, trochę starszy od niej, ciepła twarz, sięgająca lekko w świat obok. Oglądał ten sam obraz.

Tu ciekawe powiedział półgłosem, nie do niej, raczej do siebie. Tu autor zostawił niepomalowany róg. Widzisz pani? Sama biała kartka. To robi całość.

Spojrzała.

Nie zwróciłam uwagi.

Mało kto. Andrzej jestem.

Genowefa.

Był nieporadny. Gdy wychodzili, zaczepił kurtką o klamkę, zamek rozjechał się i chwilę z nim się mocował.

Genowefa, nie zastanawiając się, wyciągnęła dłoń.

Proszę.

Szybko znalazła zaczep, poprawiła zamknięcie.

Dziękuję rzekł z takim podziwem, jakby naprawiła świat. Od miesiąca się szarpię.

Potrzebna nowa kurtka.

Pewnie. Ale nie znoszę zakupów.

Jeszcze chwilę postali pod wejściem. On uczył gry na gitarze w tym samym domu kultury i mówił, że chodzi na wystawy co tydzień.

Zapraszam w następną niedzielę.

Nie obiecała. Ale przyszła.

***

Z Andrzejem, tym drugim, było… specyficznie. Wdowiec, żona zmarła trzy lata wcześniej. Mieszkał sam, wieczorami grał na gitarze, potrafił rozmawiać godzinę o czemkolwiek, nie zawsze wiedział, który dzień tygodnia i czasem siedział przy herbacie do północy. Na przykład rozwodził się nad tym, dlaczego kasztany w starych podwórkach rosną właśnie tak a nie inaczej.

Genowefa z początku chciała go ogarnąć. Polecała kalendarz, utyskiwała na porządek w jego lodówce, raz zaczęła przestawiać słoiki w kuchennej szafce.

Delikatnie położył jej dłoń na dłoni.

Gieniu, ja wolę jak jest tak. Naprawdę.

Spojrzała na szafkę, potem na trzymającą ją rękę. Nie było w niej złości. Ani tłumaczenia, jak Andrzej tamten. Po prostu spokojnie.

Przepraszam. Głupi nawyk.

Nie głupi. Po prostu moja szafka.

Twoja przyznała.

Zostawiła słoiki. Zapamiętała to. Potem łapała się jeszcze na podobnych odruchach, dłoń sama wyciąga się do porządku. I stopowała siebie coraz częściej.

Psycholog powiedziała jej kiedyś:

Genowefa, nie da się kontrolować innego człowieka. Pani może tylko siebie kontrolować. I to znacznie ciekawsze.

Myślała o tym długo.

Zaczęła piec. To zabawne, bo całe życie gotowała z przepisu, gramy, mililitry, wszystko idealnie. Kiedyś Teresa dała jej przepis na szarlotkę i dodała: A cynamon według gustu. Według gustu! Genowefa kręciła cynamon nad miską, myśli: ile to według gustu?

Wrzuciła dużo, chyba przesadziła. Szarlotka miała goryczkę, ale zapach taki, że zjadła połowę na gorąco stojąc przy blacie.

Nauczyłaś się piec? spytała Teresa.

Uczę się. Nie zawsze wychodzi. Ale wesoło.

Teresa spojrzała.

Gienia, ty się zmieniłaś.

Chyba tak.

Na dobre.

Nie odpowiedziała. Ale wychodząc od Teresy, aż się uśmiechnęła do ulicy. Po prostu tak.

***

Spotkali się po dwóch latach, przypadkiem, w Parku Skaryszewskim. Andrzej (ten pierwotny) szedł z Walerią nad Jeziorko Kamionkowskie, Genowefa siedziała na ławce z książką, czekając na Andrzeja tego drugiego który poszedł po kawę do kiosku.

Najpierw go zauważyła szedł w tej samej niebieskiej koszuli co kiedyś, z Walerią obok. Coś mówił, oboje się uśmiechali.

Zamknęła książkę.

Andrzej zobaczył ją, stanął. Patrzyli sobie w oczy. Podszedł.

Gienia. Cześć.

Cześć, Andrzeju.

Waleria zrobiła krok w bok, zostawiając im przestrzeń, Genowefa to zapamiętała.

Dobrze wyglądasz powiedział. I było w tym szczere zdziwienie. Wyglądała inaczej, łagodniej.

Ty też.

Milczeli. Październik znowu był spokojny, liście złociły alejki.

Jak się czujesz? spytała.

Dobrze. Jedziemy z Walą za miesiąc autem na południe bez planu. Po prostu zobaczyć świat.

Gdzie?

Jeszcze nie wiemy uśmiechnął się. Właśnie o to chodzi.

Kiwnęła głową. Spojrzała na Walę.

A u ciebie?

Dobrze… Uczę się piec. Może śmieszne. Raz za dużo sody, ciasto aż urosło i pękło, ale zjedliśmy.

To dobrze.

Jestem z Andrzejem, tzn. takim znajomym. Uczy gry na gitarze. Straszny roztrzepaniec… uczę się nie poprawiać go.

Andrzej patrzył na nią.

To trudne dla ciebie?

Tak. Ale… ciekawe.

Od strony kiosku nadchodził Andrzej: dwa kubki kawy, śniadaniowa torba, z której wystawały rogale.

Gienia, są rogale z makiem i z cynamonem! Wziąłem oba, nie byłem pewien!

Zaśmiała się lekko.

Andrzej poprzedni patrzył:

Uśmiechasz się.

Uśmiecham zaskoczona tym trochę sama.

Waleria podeszła.

My pójdziemy powiedziała, nie chcę przeszkadzać.

Wszystko w porządku odpowiedziała Genowefa. I naprawdę tak było.

Pożegnali się. Bez nostalgii i żalu. On skinął głową, ona lekko się uśmiechnęła. Waleria pomachała, w geście było coś ciepłego, ani złości, ani triumfu.

Patrzyła za nimi, szli alejką, on coś jej mówił, śmiali się, Waleria wzięła go pod rękę.

Andrzej (ten nowy) podszedł i podał oba rogale.

Wybierz sama.

Wzięła z cynamonem. Był lekko ciepły i rozpadł się w palcach.

Jesienny park szumiał liśćmi, gdzieś w oddali krzyczały dzieci, chmury płynęły po niebie, niespiesznie.

Genowefa siedziała na ławce, jadła ciepłego rogala i myślała: mogłam nigdy się nie nauczyć, jak to jest kochać a nie rządzić. Nie wiedziałabym, gdyby wtedy nie odszedł.

Andrzej usiadł obok, pogrzebał w torbie. Miał z makiem, a maku nie lubił.

Chcesz? podał jej z uśmiechem.

Wzięła rogala.

Chcę.