Kotlety teściowej

Kotlety Teściowej

Pamiętam, jakby to było wczoraj, choć tyle lat już minęło. Michał z Agnieszką byli małżeństwem od ponad trzech lat i przez cały ten czas Agnieszka na palcach jednej ręki mogła policzyć swoje wizyty u teściów zaledwie kilka razy, zwykle z okazji większych świąt. Wpadali wtedy na parę godzin do ich domu w niewielkiej wsi pod Radomiem i zaraz wracali do Warszawy.

Tamtego roku jednak Michał bardzo nalegał: mama dzwoniła już któryś raz w tygodniu, mówiła, jak tęskni, żaliła się, że ojciec naprawiał szopę i nadwyrężył krzyż, że rabatki zarosły chwastami, a ona już nie ma siły…

Michał zawsze był uległym synem dzwonił do matki każdej niedzieli, punktualnie, jakby miał to zaprogramowane, przytakiwał do słuchawki nawet wtedy, gdy w duchu zupełnie się z nią nie zgadzał. Teraz, siedząc przy kolacji makaron z parówkami patrzył na żonę z błagalnym wyrazem twarzy.

Aga… powiedział, odsuwając talerz i splatając dłonie na blacie stołu. Mama znowu dzwoniła. Gada, że byśmy chociaż przypomnieli sobie, jak wygląda… Może pojedźmy w ten weekend? Na trzy dni najwyżej, proszę cię.

Michał, mam w sobotę wizytę u fryzjerki… próbowała się wykręcić Agnieszka, choć dobrze wiedziała, że jej argumenty są marne.

Przełóż, przecież to nic wielkiego. Wiesz, mama się obrazi, jak nie przyjedziemy. Mówiła, że już usmaży dla nas kotlety, upiecze szarlotkę Bardzo za nami tęskni.

A z tatą już lepiej? Z tym kręgosłupem? spytała z grzeczności Agnieszka. Z teściem miała raczej neutralne relacje.

Daj spokój, zawsze coś mu dolega, machnął ręką Michał. I tak już zdecydowałem. W piątek wieczorem tam, w niedzielę wieczorem wrócimy. Mama się ucieszy.

Agneszka westchnęła tylko, uznając, że zadecydowane to zadecydowane. Przez te niespełna cztery lata nauczyła się, że z Michałem nie da się dyskutować, gdy już postanowił.

W piątek po pracy spakowali walizkę, torbę z podarunkami. Michał kupił dla mamy ciepły koc, a ojcu pół litra Żubrówki. Do wsi jechali nieco ponad dwie godziny, jeśli akurat nie trafili na korek przed Grójcem.

Agnieszka patrzyła za okno na migające topole i bezimienne bary przy szosie, słuchała, jak Michał podśpiewuje do radia i próbowała sobie wmówić, że będzie dobrze. W końcu trzy dni to niewiele, a teściowa, jakkolwiek ekspresyjna, była przecież z natury dobrym człowiekiem.

Przyjechali, kiedy już było ciemno. Stary dom na końcu ulicy był oświetlony pojedynczą żarówką wiszącą na drewnianym słupie. Michał wjechał na żwirowy podjazd, zgasił silnik i natychmiast zapaliło się światło na ganku, a drzwi otworzyły się z hukiem i wybiegła z nich pani Stanisława drobna, okrągła, w kwiecistym fartuchu, z szerokim uśmiechem, jakby zaraz miała pęknąć z radości.

Michałku! pisnęła na cały głos, rzucając się synowi na szyję, gdy tylko wysiadł z auta. Już myślałam, że nie przyjedziecie! Napiekłam dla was, nasmażyłam nie masz pojęcia! Agnieszko, dziecko, wchodźcie, zimno na dworze!

Agnieszka poprawiła szalik i pozwoliła się uściskać. Od Stanisławy pachniało cebulą i czymś słodkim, aż aż nos ją zaswędział z aromatów.

W domu było ciepło i duszno, po kuchni roznosił się zapach smażeniny. Na stole czekała już deska wędlin, chleb, ogórki kiszone, kompocik w słoiku i pół bochenka razowca. Pan Janusz, ojciec Michała, siedział przy telewizorze i oglądał „Wiadomości”. Wstał nieco niepewnie, wyraźnie zaniepokojony, czy po ciemku dotarli bezpiecznie.

To dobrze, że już jesteście, powiedział, ściskając dłoń syna, a Agnieszce kiwnął na powitanie. Wchodźcie, zaraz będzie kolacja.

Specjalnie dla was zrobiłam kotleciki, ogłosiła z dumą pani Stanisława, zamiatając fartuszkiem stół i przestawiając miski. Z ziemniaczkami i podsmażaną cebulką. Michał, przecież uwielbiasz moje kotlety?

Oczywiście, mamo, Michał już był w kuchni i zaglądał do garnków, czym tylko dodatkowo rozświetlił matczyną twarz.

Agnieszka zdjęła kurtkę w przedpokoju i ruszyła do kuchni za nimi. Była niewielka, pełna słoików z domowymi przetworami, koszyków i puszek, słoiczków z przyprawami i sterty misek. Jeśli w polskim domu miało być przytulnie, to właśnie tak wyglądało wszędzie coś.

Siadaj, Agnieszko, pani Stanisława podsunęła jej stary, skrzypiący stołek, wcierając go starannie rogiem fartucha. Pewnie jesteś zmęczona po drodze!

Krzątała się po kuchni, raz wyjmując blachę z mięsem z piekarnika, innym razem doglądając ziemniaków. Agnieszka, z głodu, który czuła od rana, przełknęła ślinę na trasie żywili się tylko herbatą z termosu.

I wtedy to zobaczyła.

Na stole duża miska z surowym mięsem mielonym. Pani Stanisława lepiła kotlety sprawnie, równiutkie, obsypywała je bułką tartą i układała w rządki na desce. Wtem wzięła kolejny kawałek masy, uformowała kulkę, spłaszczyła między dłońmi i… tą samą ręką, którą lepiła mięso, sięgnęła pod lewą pachę.

Nie podrapała się przez chwilkę, jak człowiek drapie się bezwiednie. Ona włożyła całą dłoń, przycisnęła, drapała z wyraźną ulgą, a później tą samą, bez mycia czy wytarcia w ścierkę! wróciła do lepienia kotleta.

Agnieszka poczuła mdłości.

Patrzyła otępiale na tę kobiecą dłoń, z krótkimi paznokciami, złotą obrączką i delikatną siecią zmarszczek na wierzchu dłoń, która była dopiero co pod pachą, a potem w mięsie na obiad. Przypomniała sobie, jak pani Stanisława przysyłała im gotowe kotlety zamrożone w paczkach, jak je potem smażyli, chwalili, a ona nawet przez telefon mówiła teściowej, że kotlety są magiczne. I rzeczywiście były pyszne…

Mamo, a masz herbatę? zawołał Michał z pokoju. Zmarzliśmy trochę w drodze.

Zaraz podam, tylko te ostatnie ulepię, odpowiedziała Stanisława, dalej formując kotlety.

Agnieszka zauważyła teraz, że tam, gdzie dłoń teściowej dotykała deski, zostają ciemniejsze plamki. A może jej się tylko wydawało? Zamrugała, próbując odgonić obrzydliwy obraz.

Pani Stanisławo, a może bym pomogła? powiedziała cicho. Ja ulepię do końca, a pani może zrobi herbatę…

Co też! Gości nie wolno do roboty zapędzać, gwałtownie zaprotestowała teściowa, machając rękoma, aż zadrżała Agnieszka. Odpocznij, ja już prawie skończyłam.

Rzeczywiście, wzięła ostatni kawałek mięsa, uformowała kotlecik, spojrzała na dłonie z zadowoleniem i na trzy sekundy opłukała je w zimnej wodzie bez użycia mydła, po czym starannie otarła w fartuch.

Agnieszka patrzyła na tę scenę z rosnącym obrzydzeniem.

Starała się przekonać samą siebie, że przecież to nic takiego, babcia też, jak ugniatała ciasto, poprawiała włosy i nic się nie stało. Może po prostu jest zbyt przewrażliwiona…

Ale obraz dłoni pod pachą wracał jak uporczywy kadr z filmu. Ręka, pachy, mięso.

Kolację zjedli w salonie przy stole, na którym leżała cerata w róże. Stanisława postawiła patelnię z gorącymi kotletami: złociste, pachnące, apetyczne każdy normalny zjadłby je z zachwytem, ale Agnieszce od samego ich widoku ślinianki pracowały zupełnie ze wstrętu. Obok parujące puree ziemniaczane z masłem, ogórki i pomidory, chleb, ogórek kiszony, kompot.

Proszę, dzieci, jedzcie, zachęcała teściowa, podsuwając Agnieszce talerz z kotletami. Dla was starałam się.

Kotlety wyglądały bez zarzutu. Michał nałożył sobie dwa, solidną porcję puree, ogórka i z apetytem wpakował w usta pierwszy kęs.

Mmm, mama, są genialne, jak zwykle.

To się cieszę, roześmiała się Stanisława, łamiąc kromkę chleba. Bałam się, że przesoliłam albo z cebulą przesadziłam.

Wyszły pyszne, już kończył pierwszy kęs Michał.

Janusz jadł milcząco, czasem kiwając głową na znak aprobaty.

Agnieszko, a ty czego nie jesz? spytała z troską teściowa, zauważając prawie nietknięty talerz. Może za tłuste?

Nie, nie, bardzo dobre, szybko zapewniła Agnieszka, bo wiedziała, że zaraz będą urazy, jeśli nie spróbuje chociaż kawałka. Po prostu z drogi źle się czuję… Tylko kawałeczek.

Wzięła widelec, oderwała najmniejszy kęs kotleta sam chrupiący brzeżek i podniosła do ust. Pachniało dobrze, ale kiedy wyobraziła sobie tę rękę, która dziesięć minut wcześniej była pod pachą, wszystko stanęło jej w gardle i z trudem przełknęła kęs, czując narastające mdłości.

Bardzo dobre, wydusiła, odsuwając talerz. Pani Stanisławo, może same ziemniaczki i ogórek? Kotlet pyszny, naprawdę, ale po drodze jakoś żołądek mi siadł.

O matko, biedaczka, zmartwiła się teściowa. Odpocznij, ja tobie kotletów na drogę zapakuję. Dużo usmażyłam, a wy pewnie głodni byliście.

Michał rzucił Agnieszce szybkie spojrzenie, a sam dalej jadł kotlety, jeden po drugim, nie zaprzątając sobie głowy drobiazgami w rodzaju tego, co i jak trafiło na talerz.

Agnieszka siedziała, grzebała widelcem w puree i próbowała wmówić sobie, że to przecież nic, że wszyscy jemy domowe jedzenie robione przez mamy i babcie, i jakoś żyjemy. Ale obraz ręki pod pachą nie chciał jej opuścić.

Po kolacji Stanisława pozbierała ze stołu. Michał poszedł z ojcem do garażu zobaczyć, co się dzieje z alternatorem, a Agnieszka została sama w kuchni z teściową, która właśnie zalewała herbatę w wielkim, wyszczerbionym dzbanku.

Agnieszko, nie obrażaj się, że tak was męczę tymi wizytami, zagadnęła Stanisława, rozlewając herbatę do kubków. Ja się bardzo cieszę, jak przyjeżdżacie. Wiem, że Warszawa, praca, wszystko Ale serce matki boli, chciałoby się widzieć, czy u was dobrze.

Wszystko dobrze, naprawdę, odpowiedziała Agnieszka, chwytając kubek. Praca, dom, zwyczajne życie.

To dobrze, odparła Stanisława, siadając naprzeciwko i patrząc na Agnieszkę z jakimś dziwnym błyskiem w oczach. A moje kotleciki kochacie, wiem o tym. Michał zawsze prosi, by mu mrożone pakować. W sklepie nie kupisz czegoś takiego tam sama chemia, a u mnie mięso swoje, zawsze sama mielę na maszynce. Do sklepowych nie mam zaufania.

Agnieszka upiła łyk herbaty, parząc język. Myśl o tym, czy teściowa myła ręce przed wrzątkiem, przed rozlewaniem herbaty, sprawiła, że odłożyła kubek. Strach, że nie przestanie o tym myśleć, był paraliżujący.

Pani Stanisławo, mogę iść do pokoju? Głowa mnie rozbolała, chyba po podróży…

Idź dziecko, odpocznij, troskliwie poleciła Stanisława. Świeża pościel w szafie, Michał ci pokaże co i jak. Jak czego potrzeba, wołaj, jestem tuż za ścianą.

Agnieszka wyszła, przeszła do gościnnego pokoju, zamknęła za sobą drzwi i usiadła na kanapie, nagle pewna, że zaraz zwymiotuje. Pobiegła do ubikacji na końcu korytarza i długo siedziała, próbując uspokoić oddech.

Michał, gdy wrócił z garażu, zastał ją na łóżku wyglądała jakby próbowała nie myśleć o tym, co ma w środku.

Ej, Aga, co się dzieje? Naprawdę ci źle?

Michał, muszę ci coś powiedzieć i proszę, nie śmiej się, dobra?

No mów, zmarszczył brwi.

Łamiącym głosem wszystko mu opowiedziała: dłoń, pod pachą, kotlety, obrzydzenie i mdłości. Mówiła ciszej niż szeptem, żeby tylko nikt nie usłyszał.

Michał patrzył na nią uważnie, z wyrazem twarzy, którego nie potrafiła odczytać rozdrażnienie, niedowierzanie czy może próba zrozumienia?

Kochanie, odparł po chwili, ona na pewno nie specjalnie. Zdążyła się tylko podrapać, każdemu się zdarzy. Myślisz, że nasze babcie po każdym kichnięciu biegły myć ręce? Tak wygląda dom.

Michał, ona nie umyła rąk! głos Agnieszki zaczynał drżeć, mimo że starała się panować nad sobą. Tą samą ręką kulkowała mięso! Nawet mydła nie użyła, tylko na chwilę pod wodę włożyła i otarła w fartuch…

Więc co z tym zrobimy? Michał stwardniał w głosie. Mam powiedzieć mamie, że robi kotlety brudnymi rękami? Jak to zabrzmi? Obrazi się, a ona przecież tylko chce nas uszczęśliwić!

Nie chcę jej nic mówić, Agnieszka ukryła twarz w dłoniach. Po prostu nigdy więcej tego nie zjem. Nie dam rady.

Michał przeszedł się po pokoju nerwowo.

Przesadzasz trochę, powiedział, zatrzymując się przy niej. Każdy sobie coś czasem poprawi w kuchni, nie jesteś chirurgiem. Jak zaczniesz się wszystkim przejmować, zwariujesz.

Ja myję ręce, odszepnęła. Zawsze.

To dobrze, rzucił niemal ze złością. Ale moja mama tak robi od zawsze. Wychowałem się na tych kotletach. Nic mi nie było. Sama mówiłaś, że są pyszne.

Nie wiedziałam. Teraz już wiem i nie zapomnę.

Daj już spokój, machnął ręką. Nawet w restauracji może być gorzej. Tam to już hulaj dusza. Ty nie wiesz, i dlatego jesz.

Proszę cię, Michał, Agnieszka czuła, jak zaraz się rozryczy albo ją znowu zemdli. Nie porównuj mi do knajpy.

Dobrze, westchnął, podszedł i objął ją ramieniem. Jak chcesz, nie jedz. Mamie powiem, że cię rozbolał żołądek. Byle tylko nie mówić jej prawdy. Nie pojmie, śmiertelnie się obrazi.

Nie powiem, szepnęła. Chcę tylko wrócić do domu.

Wrócimy jutro rano. Powiem, że masz gorączkę i musimy jechać. Dobrze?

Dobrze, wyszeptała, choć nic nie było już dobrze.

Położyła się, Michał zgasił światło i leżeli w ciszy, słuchając stukotu naczyń w kuchni, cichego kaszlu ojca, odległego gwaru telewizora.

Agnieszka wpatrywała się w sufit, rozmyślając, że przez tyle lat jadła kotlety pani Stanisławy nie wiedząc, jak one naprawdę powstają. Przypomniała sobie, jak komplementowała je przez telefon, jak prosiła o przepis. A teraz miała wrażenie, że ten właśnie sekretny składnik tkwił w jej głowie jak drzazga.

Nazajutrz obudziła się zmęczona. Michał już czekał przy kuchennym stole, sączył herbatę z rodzicami, rozmawiali i śmiali się półgłosem. Przesiedziała jeszcze chwilę, zanim wyszła. Przywitała się, nie spojrzała nawet w stronę talerza z kotletami, przykrytego gazą.

Michał mówił, że ci się pogorszyło w nocy? zmartwiła się Stanisława. Naparzę ci herbaty z malinami, domowe z zeszłego roku.

Dziękuję, Agnieszka usiadła, starając się nie patrzeć już na kotlety. Już mi nieco lepiej. Pewnie coś zaszkodziło w drodze.

Tak to bywa w tych barach przy drodze, mówiłam Januszowi zawsze, żeby jeść w domu, a on nie słucha. I tak zagląda w budki po drodze. Oto masz.

Mamo, wtrącił Michał, nic nie jedliśmy po drodze, tylko herbatę piliśmy z termosu.

To pewnie inne jedzenie, organizm się buntuje. Napij się malin zaraz dojdziesz do siebie.

Agnieszka wzięła kubek, upiła łyk, a myśl jej uciekła znowu w stronę dłoni teściowej. Czy na pewno była myta? Wiedziała, że jeśli nie przestanie o tym myśleć, oszaleje. Albo się pogodzi, albo już tu nie wróci.

Pani Stanisławo postawiła kubek bardzo dziękuję za gościnę, ale chyba naprawdę powinnyśmy wracać do domu. Michał powiedział, że wyjedziemy dziś, bo czuję się fatalnie.

Tak od razu? zaprotestowała teściowa. Ja jeszcze chciałam dla was placek upiec, Michał lubi moje zupy…

Następnym razem, mamo, Michał pocałował ją w policzek. Agnieszce źle. Za dwa tygodnie przyjadę sam, pomogę tacie, wtedy się najem do syta.

Stanisława spojrzała na Agnieszkę, potem na Michała, a jej wzrok był taki, że Agnieszka poczuła na plecach zimny dreszcz jakby teściowa wszystko rozumiała. I kotlety, i pod pachą, i jej nagłą chorobę…

No trudno. Dam wam zamrożone. Dużo narobiłam, starczy na tydzień.

Agnieszka poczuła, jak krew odpłynęła jej z twarzy, ale zdołała wymamrotać:

Dziękujemy bardzo. Jest pani bardzo uprzejma.

Spakowali się szybko. Michał przeniósł torby do samochodu, Agnieszka pożegnała się z Januszem, który uścisnął jej dłoń i mruknął: Zdrowia życzę, córko. Wpadajcie. Stanisława wręczyła Michałowi pakunek.

Tu masz kotlety, jest i trochę konfitury, i mojego smalcu. Smacznego.

Dzięki, mamo, Michał pocałował ją w policzek, ale ona nie odwzajemniła uśmiechu tylko odwróciła się i szybko weszła do domu.

Droga powrotna minęła w milczeniu. Pakunek z kotletami leżał w bagażniku, jakby ważył tonę. Michał prowadził bez słowa, zaciśniętymi dłońmi ściskał kierownicę.

Możesz je zjeść, powiedziała cicho Agnieszka, gdy wjeżdżali do miasta. Nie będę ci zabraniać. Ja nie będę.

Wiesz, że mama się domyśliła? Michał westchnął, w głosie miał zmęczenie, jakby nie dwa, a dwadzieścia kilometrów nosił pociąg na plecach.

Domyśliła się czego?

Wszystkiego. Przecież nie jest głupia. Widziała, że nie tknęłaś jedzenia i zaraz potem zrobiłaś się chora. Obraziła się, pewnie do końca życia.

A mnie rozumiesz? Agnieszka odwróciła się do niego.

Nie odpowiedział.

W domu Agnieszka weszła do kuchni, otworzyła lodówkę, spojrzała na czysto poukładane produkty i deskę do krojenia, którą po każdym użyciu starannie myła. Czuła ulgę, że tu wszystko jest sterylne. Że tu nikt nie lepi kotletów ręką spod pachy.

Michał przyniósł pakunek, wrzucił go do zamrażarki i zamknął drzwiczki.

Ty nie jesz? spytała.

Jem, odparł, a w jego głosie pobrzmiewał upór. To kotlety mojej matki. Na nich się wychowałem.

Wyszedł pod prysznic, zostawiając ją samą. Podeszła do zlewu, wzięła kostkę mydła i długo, długo myła ręce, aż po łokcie, jakby chciała zmyć wspomnienie. Wytarła ręce świeżym ręcznikiem. I zapragnęła wiedzieć: czy można zmyć wspomnienia?

Nie wiedziała.

Ale jedno wiedziała na pewno: nigdy już nie zje ani jednego kotleta ulepiątek ręką Stanisławy. Żadne prośby, żadne tłumaczenia, słowa to tylko przypadek już jej nie przekonają.

Po trzech dniach Michał usmażył na obiad cztery kotlety, nałożył sobie purée, ogórka. Zapytał, podając jej kawałek:

Zjesz?

Nie, dzięki.

Wstała od stołu, usiadła w fotelu w salonie i podgłośniła telewizor, by nie słyszeć, jak Michał je.

Wiedziała, że ta jedna wizyta zmieniła coś w ich rodzinie, coś, czego już się nie naprawi. A wszystko przez jedną zwyczajną kobiecą dłoń, która podrapała się tam, gdzie swędziało.

Zamknęła oczy i postanowiła więcej o tym nie myśleć. Bo jeśli nie myślisz, można jakoś żyć dalej. Jeść to, co sama przygotujesz, i nigdy już nie wziąć do ust niczego, czego dotknęły cudze ręce.