Kotlety teściowej.

Kotlety teściowej

Dawno temu, gdy jeszcze życie biegło trochę wolniej i domowe obiady miały większe znaczenie niż dziś, Michał i Zosia byli już małżeństwem od ponad trzech lat. Przez cały ten czas Zosia odwiedziła dom teściowej może cztery razy i to z okazji większych świąt, wpadając na parę godzin zanim wrócili do swojego mieszkania w mieście.

Aż pewnego razu Michał zupełnie niespodziewanie wpadł na pomysł wyjazdu. Jego mama dzwoniła trzeci raz w ciągu tygodnia, żaliła się, że tęskni do syna, ojciec coś tam majstrował na dachu stodoły i nadwyrężył plecy, warzywnik zarósł chwastami, na wszystko brakło już sił…

Trzeba przyznać, że Michał był z tych synów, co to dzwonią do matki w każdą niedzielę, słuchają cierpliwie nawet, jeśli nie mogą się z nią zgodzić, potakują do słuchawki, zbywają spory. I teraz też, podczas kolacji, żując makaron z parówką, patrzył na żonę z takim spojrzeniem, jakim proszący pies może patrzeć na właściciela.

Zośka… zaczął, odsuwając talerz i splatając ręce na stole, mama znowu dziś dzwoniła. Mówi, że już nie pamiętamy, jak wygląda. Może pojedziemy w ten weekend? Ze dwa-trzy dni, tylko na chwilę… No proszę cię.

Michał, ja w sobotę jestem u fryzjerki zapisane próbowała się wykręcić Zosia, sama wiedząc, że to słaby argument.

Przełóż, błagam. Przecież wiesz, jak się matka potrafi obrazić. Nawet kotletów naobiecywała, ciast też chce napiec, stęskniła się.

A twój tata jak się czuje? Plecy przeszły? zapytała Zosia tylko z dobrych manier, bo z teściem miała stosunki raczej neutralne.

Phi, żyje, przecież z niego kawał chłopa, nic mu nie będzie. Na zdrowie wiecznie narzeka. Zdecydowałem, że jedziemy. W piątek po południu ruszamy, wracamy w niedzielę wieczorem. Matka się ucieszy.

Zosia westchnęła. Przez te lata zdążyła się już nauczyć, że dyskutować z Michałem po jego zdecydowałem jest jak namawiać kota, by nie wskakiwał na firanki.

W piątek późnym popołudniem zapakowali do bagażnika walizkę, trochę podarków Michał kupił matce nowy, miękki pled, a ojcu dobre polskie piwo. Do wsi jechali niecałe dwie godziny, jeśli nie było korków.

Przez całą drogę Zosia patrzyła przez okno na mijające topole i cudaczne przydrożne bary, słuchała jak Michał podśpiewuje do radia i próbowała wierzyć, że może wszystko potoczy się dobrze. W końcu trzy dni to nie wieczność. A sama teściowa, pani Halina, była przecież kobietą poczciwą.

Dojechali już po zmierzchu. Dom na końcu wsi stał oświetlony jedyną latarnią. Michał skręcił na żwirową drogę, wyłączył silnik niemal w tym samym momencie rozbłysło światło w sieni i w drzwiach pojawiła się Halina niska, okrągła, w kolorowym fartuchu, z szerokim, serdecznym uśmiechem.

Michaś! krzyknęła na całą wieś, wybiegając do syna, który ledwo zdążył wysiąść z auta. Już myślałam, że nie przyjedziecie! Wszystko przygotowałam, narobiłam jedzenia od rana! Zośka, córeczko, dawaj, chodź do domu, nie stój na zimnie!

Zosia wysiadła z auta, poprawiła kurtkę i uśmiechnęła się z grzeczności, pozwalając się objąć. Od Haliny pachniało smażoną cebulą i czymś słodkim, co od razu zakręciło Zosi w nosie.

W domu było gorąco od gotującej się kolacji. Z kuchni dobiegło skwierczenie coś smażyło się na patelni. Na stole w dużym pokoju już rozłożona była wędlina, chleb, kiszone ogórki w miseczce, słoik kompotu i kawałek swojskiego chleba. Antoni, ojciec Michała, siedział przy telewizorze i oglądał wiadomości. Wstał, podszedł do syna, podał rękę Zosi. Było jasne, że czekał na nich niecierpliwie.

No witamy! rzekł, klepiąc syna po ramieniu i skinął głową w stronę Zosi: Siadajcie, rozbierajcie się, za chwilę kolacja.

Kotletów dla was nasmażyłam! zawołała od drzwi Halina, poprawiając fartuch i przestawiając talerze zupełnie bez potrzeby. Z ziemniaczkami i cebulką. Michaś, przecież ty moje kotlety uwielbiasz?

Pewnie, mamo, najlepsze na świecie powiedział Michał, już zwiedzając kuchnię i zaglądając do garnków, ku matczynej dumie.

Zosia odwiesiła kurtkę, zajrzała za Michałem do kuchni. Kuchnia Haliny była niewielka, lecz przytulna o ile pod słowem przytulna rozumieć kompletne zastawienie wszystkich blatów słoikami, przyprawami, ścierkami, pudełkami z kaszą i niezliczonymi miskami.

Siadaj, Zosieńko, siadaj Halina podsuwała jej krzesło, wycierając je swoim fartuchem. Na pewno zmęczona jesteś po podróży. Zaraz podam wszystko na stół.

Krzątała się dynamicznie, otworzyła piekarnik z wnętrza buchnął zapach mięsa. Zosia zgłodniała; w drodze tylko pili kawę z termosu, a jedzenia nie mieli czasu kupić.

Wtedy Zosia właśnie zobaczyła to.

Halina stanęła przy stole, gdzie na miską leżał zmielony świeży farsz. Góra szaroróżowej masy, z której już ulepiła kilkanaście kotletów, leżących równo na desce, posypanych bułką. Teściowa wzięła kolejny kawałek farszu, sprawnie ulepiała kulkę, spłaszczała i wtedy, tą samą ręką, co rzecz jasna była przed chwilą w mięsie… wsunęła dłoń pod swoją lewą pachę.

I to nie tak zwyczajnie, jak drapie się człowiek znudzony, tylko porządnie dłoń cała, mocno i z wyraźną ulgą. Dłubała tam chwilę, podrapała, wyciągnęła rękę i… bez żadnego mycia, bez choćby otarcia o ścierkę znów chwyciła farsz i lepiła kolejnego kotleta.

Zosii zrobiło się niedobrze.

Patrzyła na tę rękę zwyczajną kobiecą rękę o krótkich paznokciach, z obrączką na palcu przyciśniętą do spuchniętej skóry, z siecią zmarszczek i nie mogła odwrócić wzroku. To była TA ręka, która dopiero co była pod pachą, a teraz formowała kotlet.

Halina nie raz przysyłała im kotlety i Zosia je jadła, chwaliła je nawet przez telefon, mówiła, że są magiczne, i to przecież była prawda kotlety były smaczne

Mamo! zawołał Michał z pokoju Masz herbatę? Przemarzliśmy w drodze.

Już, już! odparła Halina, lepiąc dalej kotlety. Zaraz kończę i siadamy do stołu!

Znowu chwyciła farsz Zosia zobaczyła, że na desce, gdzie leżały rzędy ładnych kotletów, pojawiły się małe, szare smugi tam, gdzie dotykała teściowej ręka. (A może to jej się tylko wydawało?) Zosia zamrugała, obraz znów stał się zwyczajny: deska, kotlety, farsz, ręce.

Pani Halino Może pomogę? szepnęła Zosia. Dolepię, a pani zaparzy herbatę, odpocznie trochę…

Co ty, nie przystoi, żeby gość pomagał! obruszyła się Halina, machając tymi samymi rękami, od czego Zosia aż się wzdrygnęła. Siedź, dziecko, zaraz wszystko gotowe.

Dolepiła ostatniego kotleta, ułożyła w rządku, spojrzała z zadowoleniem na ręce, przemyła je pod kranem (dosłownie trzy sekundy, bez mydła), otarła w fartuch.

Zosia patrzyła i czuła narastającą odrazę.

Próbowała siebie przekonać: a czym to się różni, jak babcia piekła chleb i poprawiała sobie włosy? Wszyscy żyją przesada, pewnie mam za delikatną naturę Ale obraz wracał dłoń, pacha, dłoń, farsz.

Przy kolacji Halina postawiła na stole patelnię z parującymi, rumianymi kotletami wyglądały normalnie, zachęcająco; do tego miska puree z masłem, pomidory, ogórki, własne kiszonki, kompot.

Proszę, dzieci, częstujcie się! Zosieńko, dla ciebie najsmaczniejsze, te rumiane starałam się!

Zosia patrzyła na talerz. Kotlety wyglądały zwyczajnie. Michał już nałożył sobie dwa, kopiec ziemniaków, ogórek i wcinał ze smakiem.

Mmm, mamo, pycha! mruknął z ustami pełnymi kotleta.

O, chwała Bogu Halina usiadła naprzeciwko, sama też się obsłużyła, odłamała kawałek chleba. Bo bałam się, czy nie przesoliłam.

Jest idealnie, jak zawsze Michał już kończył pierwszego kotleta.

Antoni milczał, kiwając głową od czasu do czasu. Był raczej oszczędny w słowach na dłuższą rozmowę zdobył się tylko raz, gdy tłumaczył, jak wymienia olej w maluchu.

Zosiu, czemu nie jesz? Halina spojrzała z troską na jej prawie nietkniętą porcję. Nie smakuje? Przesoliłam?

Nie, pysznie odparła Zosia, wiedząc, że zaraz będą fochy, jeśli choć kęsa nie spróbuje. Tylko po podróży mi trochę niedobrze, żołądek Zaraz, spróbuję choć kawałeczek.

Wzięła widelec, ukroiła malutki kęs tam, gdzie była chrupka skórka podniosła do ust. Zapach cudowny, smak domowy, ale wyobraźnia już podsunęła obraz dłoni w pachwinie. Kęs utknął w gardle, przełknęła z wysiłkiem, walcząc z mdłościami.

Pyszne wymamrotała, odsuwając talerz. Pani Halino, może zjem samą ziemniaki i ogórek, bo naprawdę niedobrze mi po podróży…

Ojej, biedactwo Halina prawie lamentowała, jedz samą ziemniaczaną, a kotleciki wezmiesz na wynos, usmażyłam mnóstwo.

Michał spojrzał na żonę, ale jadł dalej z apetytem zdrowego mężczyzny, któremu żadne myśli o higienie do głowy nie przychodzą.

Zosia grzebała widelcem w ziemniakach, próbując siebie przekonać, że przesadza, że kotlety są swojskie, że całe pokolenia je jadły i wszyscy żyją sto lat. Tylko obraz ręki wciąż nie dawał spokoju.

Po kolacji Halina posprzątała. Michał poszedł z ojcem do garażu, oglądać sprzęty. Zosia została z teściową, która parzyła herbatę w dużym czajniczku o ułamanym dzióbku.

Nie miej mi za złe, Zosieńko, że tak was zapraszałam do siebie powiedziała, nalewając wrzątek. Tak mi tęskno, a tu młodzi w mieście, kariera, obowiązki… Matki serce się niepokoi, chciałabym wiedzieć, czy wam dobrze.

Wszystko porządku, pani Halino Zosia odebrała kubek. Praca, dom, jak u każdego.

I bardzo dobrze. A moje kotleciki Halina popatrzyła na nią szczególnie. Michaś zawsze się domaga, żebym mu mroziła, bo w sklepie to sama chemia, a swoje mięso, swoje przyprawy. Pieczołowicie wszystko robię.

Zosia popiła łyk herbaty aż się poparzyła, bo znowu ogarnęła ją fala mdłości. Wiedziała już, jakimi rękami parzono herbatę i myto kubki. Odstawiła kubek, bojąc się jeszcze pić.

Pani Halino, mogę iść do pokoju? Głowa mi pęka chyba przez podróż…

Idź, dziecko, pościel świeża w szafie, Michaś pokaże. Jakbyś czegoś chciała wołaj!

Została sama w małej sypialence dla gości. Usiadła na łóżku i wiedziała, że zaraz ją zemdli. Wbiegła do łazienki na końcu korytarza, ledwo zdążyła.

Gdy Michał wrócił, zastał ją apatyczną, z twarzą bez wyrazu.

Co się dzieje? Naprawdę aż tak źle? usiadł obok.

Michał… muszę ci coś opowiedzieć. I nie śmiej się, proszę.

No mów

I Zosia opowiedziała wszystko o swojej obserwacji ręce pod pachą, farszu, kotletach, mdłościach. Cicho, żeby nikt nie słyszał za ścianą.

Michał patrzył z niedowierzaniem lub niechęcią nie mogła wyczytać z jego twarzy, co przeważa.

Wiesz Mama nie specjalnie. Zdarza się po prostu się podrapała. Myślisz, że nasze babcie przed każdym gotowaniem ręce szorowały? Taka jest wiejska kuchnia, życiowa.

Michał, ona nie umyła potem rąk. Widziałam opłukała na trzy sekundy, bez mydła, wytarła w fartuch. I nie mogę przestać myśleć o wszystkich mrożonkach, które nam dawała. Po prostu nie mogę już tego jeść.

I co, powiesz jej w twarz, że brudnymi rękoma gotuje? Rozumiesz, że byłaby zraniona na całe życie? Ona się stara dla nas!

Nie chcę jej nic mówić. Po prostu nie mogę już jeść jej jedzenia, nie wiem, co zrobić…

Michał przeszedł się po pokoju, w nerwach przeczesał włosy.

Przesadzasz, Zosia. Sama nigdy się nie drapiesz w kuchni? Ani nigdy nie poprawiasz włosów? To nie laboratorium. Jeśli zaczniesz wszystko kontrolować, zwariujesz.

Ja myję ręce, kiedy trzeba wyszeptała Zosia.

To fajnie, ale mama całe życie tak gotuje, zdrowi jesteśmy. Sama mówiłaś, że kotlety smaczne!

Nie wiedziałam. Teraz wiem. I nie umiem już o tym zapomnieć.

Daj spokój, z igły widły robisz. Podpachą, nie wiadomo W restauracjach pewnie gorzej, a jesz i nie wiesz.

Michał, proszę… Zosia poczuła, że zaraz wybuchnie płaczem lub zwymiotuje. Nie musisz mi tego tłumaczyć.

Dobra. Nie jedz, jak nie chcesz. Ja powiem mamie, że ci żołądek szwankuje czy coś. Tylko nic jej nie wyjaw nie zrozumie, zrazić się może na zawsze.

Nie powiem szepnęła Zosia. Tylko chcę już wrócić do domu.

Jutro wrócimy, obiecał Michał powiem, że masz gorączkę i musimy wracać.

Dobrze szepnęła. Ale dobrze jej nie było.

Położyła się, Michał zgasił światło. Słuchali, jak po drugiej stronie ściany pracuje telewizor, z rzadka kaszla Antoni, jak Halina zmywa na kuchni.

Zosia patrzyła w sufit, przypominając sobie, jak całe lata jadła mrożone kotlety Haliny, nie wiedząc, czyje ręce je lepiły. Chwaliła przepis, fascynowała się smakiem. Teraz miała nieodparte wrażenie, że tajemniczym składnikiem był właśnie ten gest dłoni tam, pod pachą.

Rano Zosia obudziła się rozbita. Michał już był w kuchni, gadał z rodzicami przy herbacie. Zosi nie chciało się wychodzić z pokoju, ale w końcu musiała.

Umyła twarz chłodną wodą i weszła do kuchni.

O, Zosieńko! Michał mówił, że w nocy cię rozłożyło? Temperaturę miałaś? Zaraz zrobię ci herbatę z własną maliną, mam jeszcze słoiki z zeszłego roku!

Dziękuję już mi lepiej, to chyba po drodze coś zjadłam odpowiedziała cicho, nie patrząc na talerz z kotletami przykrytymi gazą.

A te bary przy drodze to samo zło pokręciła głową Halina, stawiając przed nią kubek i słoik konfitury. Ja zawsze Genkowi mówię, lepiej w domu się pożywić niż tam. A wy i tak tam jecie, no i masz.

Mamo wszedł w słowo Michał. My w ogóle nigdzie nie stawaliśmy, tylko kawa z termosu była.

Może to po czym innym rzuciła Halina. Organizm delikatny, to i różnie bywa. Zjedz maliny, zaraz ci przejdzie.

Zosia omal nie parsknęła śmiechem, ale piła powoli, myśląc, czy teściowa myła ręce, zanim czajnik dotknęła. Wiedziała, że jeśli pójdzie tym tropem dalej oszaleje. Musi pogodzić się z losem lub postanowić, że już nigdy tu nie wróci.

Pani Halino, bardzo dziękuję za wszystko ale ja chyba lepiej się zrobię, jak wrócimy do domu. Michał już mówił, że wyjedziemy dziś.

Tak wcześnie? Halina się zmartwiła. Dopiero przyjechaliście! Chciałam wam pieroga napiec, kapuśniaku ugotować, Michał uwielbia.

Następnym razem, mamusiu Michał pocałował matkę w policzek. Zosi naprawdę źle, do miasta musi, a ja za parę tygodni wpadnę, sam, to pomogę tacie, a wtedy zjemy i pierogi, i kapuśniak. Umowa?

Halina westchnęła, popatrzyła na Zosię, potem na Michała, jakby coś w niej pękło. I Zosi zrobiło się nieswojo tak, jakby teściowa wszystko zrozumiała. Co się naprawdę wydarzyło, czemu nagle zachorowała.

No dobrze powiedziała. Dam wam do zamrażarki kotletów. Nasmażyłam na zapas, w sam raz będzie na kilka dni.

Zosii zrobiło się słabo, ale tylko wydukała:

Bardzo dziękuję, pani Halino. To niezwykle miłe.

Szybko się zebrali. Michał załadował torby do auta, Zosia pożegnała Antoniego, który uścisnął jej rękę i rzucił: Wracaj do zdrowia, córko. Wpadajcie, jak wyzdrowiejesz. Halina przyniosła siatkę i wręczyła Michałowi.

Tu kotleciki, powiedziała i trochę dżemu. Słoninki też dorzuciłam, lubicie. Na zdrowie!

Dziękuję, mamo Michał pocałował ją w policzek, ale Halina nie uśmiechnęła się jak zwykle tylko odwróciła się na pięcie i weszła do domu.

Całą drogę powrotną Zosia milczała. Torba z kotletami leżała w bagażniku miała wrażenie, że czuje jej obecność, jakby coś żywego kryło się za oparciem fotela. Michał też nie mówił nic, widać było, że był dotknięty całą sytuacją.

Możesz je zjeść powiedziała cicho, gdy wjeżdżali do Krakowa. Ja nie będę.

Zosiu westchnął Michał i to westchnienie kryło zmęczenie, jakby nie jechali dwie godziny, lecz przekopywali kartofle przez tydzień. Wiesz, że mama się domyśliła?

Czego?

Wszystkiego. Nie głupia, widziała, że nic nie jesz, a potem chora i od razu wyjeżdżamy. Domyśliła się. Skrzywdziło ją to.

Mnie rozumiesz? odezwała się Zosia, ostrożnie.

Nie odpowiedział.

W mieszkaniu Zosia weszła do kuchni, spojrzała na czyste półki, śnieżnobiałe ścierki, umyte deski. Tu, w jej przestrzeni, wszystko było jak trzeba. Tu się myje ręce przed gotowaniem. Tu nie ma kotletów lepiących się nieczystą ręką.

Michał postawił torbę w zamrażarce i zamknął drzwiczki.

Nie będziesz ich jeść? zapytał.

Nie. odparła, a w jej głosie nie było cienia wątpliwości.

Odwrócił się i poszedł pod prysznic. Zosia podeszła do zlewu, odkręciła wodę, sięgnęła po mydło i długo myła ręce, aż do łokci, jak przed operacją. Starannie, tak, jak ją tego uczono. Zamknęła wodę, wytarła dłonie czystą ściereczką.

I wtedy naszła ją myśl czy można zmyć z pamięci to, co już raz się w nią wpisało? Czy higiena może wymazać takie obrazy?

Nie znalazła odpowiedzi.

Wiedziała jednak jedno już nigdy nie zje żadnego kotleta ulepionego rękami pani Haliny. Nic i nikt jej do tego nie zmusi, choćby nie wiem jak przekonywał, że to nic takiego.

Po trzech dniach Michał usmażył cztery kotlety na obiad, nałożył sobie ziemniaki, pokroił kiszonego ogórka, zjadł z apetytem.

Chcesz? zapytał, podając Zosi widelec z kawałkiem kotleta.

Nie, dziękuję odpowiedziała uprzejmie.

Wyszła z kuchni, usiadła w fotelu i włączyła telewizor, podgłaśniając go tak, by nie słyszeć, jak mąż je.

Zosia wiedziała już, że ta wizyta coś zmieniła w ich rodzinie, coś, czego nie da się posklejać tak jak dawniej. I wszystko przez zwykłą kobiecą rękę, która po prostu podrapała się tam, gdzie zaswędziało.

Zamknęła oczy i postanowiła więcej o tym nie myśleć. Jeśli nie myśleć można żyć dalej. Gotować samemu. I nigdy nie jeść niczego, co przygotowały cudze ręce.