Dziadka już z nami nie ma

Dziadka już nie ma

Jagoda właśnie wróciła z kolejnej delegacji. Nie zdążyła nawet się rozebrać ani rozpakować walizki, gdy zadzwoniła jej mama.

Głos Elżbiety Zawadzkiej był pełen niepokoju. Mimo to Jagoda nie przywiązała do tego wagi.

Może przez narastające zmęczenie?

Jadziu, córeczko, jesteś już w domu?

Cześć, mamo. Tak, dotarłam wreszcie. Dopiero weszłam do mieszkania. A czemu dzwonisz? Coś się stało?

To dobrze. Dobrze, że jesteś w domu.

Jagoda od razu wyczuła, że mama chce jej powiedzieć coś ważnego, ale z jakiegoś powodu odwleka rozmowę. Może nie wie, jak zacząć, a może boi się reakcji…

Pewnie znowu zebrała wszystkie plotki z osiedla i nie może się doczekać, żeby mi je przekazać przemknęło jej przez myśl. Ale teraz nie była gotowa słuchać.

Najbardziej na świecie chciała się położyć i porządnie wyspać, bo w nocy w pociągu nie zmrużyła oka.

W sąsiednim przedziale jechała paczka czterech chłopaków, którzy już wieczorem byli na rauszu.

Po północy zrobili sobie koncert śpiewali przy gitarze.

Nawet o niej śpiewali:

Rozkwitały jabłonie i grusze,
Płynął mgłami Bug.
Wyszła nad rzekę Jagoda,
Na wysoki brzeg, nad ług…

Gdyby Jagoda była w lepszym nastroju, może by się uśmiechnęła… Ale w tej chwili chciała tylko, żeby ktoś przerwał im grę. Niestety, struny nie pękły.

Mamuś, muszę chwilę odpocząć po drodze, ogarnąć się, a potem oddzwonię i pogadamy, dobrze?

Obawiam się, że nie będzie to możliwe westchnęła mama.

Nie rozumiem… Czemu nie będzie możliwe? dopiero teraz Jagoda wyczuła w jej głosie coś dziwnego.

Nie odpoczniesz dzisiaj.

Dlaczego? Przecież wróciłam z delegacji. Mam prawo do chwili ciszy. Nie spodziewam się żadnych gości, sama też nigdzie się nie wybieram. Chyba że czegoś nie wiem? Tylko nie mów, że planujesz wpaść bez zapowiedzi?

Jadziu… dziadka już nie ma…

Jagoda pobladła, ścisnęła telefon i opadła powoli na wersalkę.

Nie spodziewała się tego.

Dziś rano zadzwoniła do mnie jego sąsiadka, pani Maria Jankowska. Weszła, żeby przynieść mleko, a Jan Zawadzki… już nie żył. Leżał na progu, trzymając się za serce, nie oddychał. Najpewniej całą noc przeleżał. Musimy jechać do wsi, pochować dziadka. Sąsiedzi ewentualnie pomogą. Jadziu, słyszysz mnie?

Jagoda zamurowało. Przez chwilę w ogóle nie mogła wydusić z siebie słowa, ale jakimś cudem wyszeptała jedynie: Yhm

Maria Jankowska powiadomiła rodzinę, ale stanowczo odmówili przyjazdu. Powiedzieli, że gdyby zostawił im spadek, może by przyjechali, a tak po co czas i pieniądze marnować? Dom w którym twój dziadek mieszkał, wiadomo, nikomu niepotrzebny, sto lat nie widział remontu mama zrobiła krótką pauzę, po czym dodała:

Powiem szczerze, też nie mam ochoty tam jechać, szczególnie że Janek powiedział mi wprost, że nie chce, żebym więcej pojawiała się w jego domu. Nawet na pogrzebie. Pamiętasz, obiecałam mu, że nie przyjadę. Więc nadzieja tylko w tobie, córeczko. Pomożesz pożegnać dziadka? Pojedziesz?

Zapadła cisza. Nawet Jagoda milczała, patrząc na szafkę, na której leżał jeszcze nieotwarty list od dziadka. Ostatni list, wysłany jeszcze ponad miesiąc temu.

Niestety, nie zdążyła go odebrać, bo była wtedy w rozjazdach.

To była jej trzecia delegacja w ciągu pół roku, a nie wiadomo, czy ostatnia. W firmie otwarto nowy oddział, wszystko trzeba było zorganizować.

Wysyłali tylko ją reszta współpracowników miała powody: ktoś chory, ktoś małe dzieci, ktoś jakieś kłopoty rodzinne. Tylko ona taka wolna ptaszyna

Jadziu po chwili odezwała się Elżbieta Głupio, żeby sąsiedzi pomyśleli, że zapomnieliśmy staruszka. Nie był łatwym człowiekiem, ale to tylko człowiek. Poza tym ty miałaś z nim dobre relacje. Co powiedzieć Marii Jankowskiej? Pojedziesz?

Tak, mamo. Pojadę. Tylko

Jagoda wstała, podeszła do szafki, wzięła list i znów odłożyła.

Mamo, nie rozumiem, jak to się stało? Dziadek był w dobrej formie. Kiedy byłam u niego na święta, wyglądał zdrowo.

Jadziu… skąd mam wiedzieć… wiek przecież swoje robi. Wielu mężczyzn nie dożywa emerytury, a dziadek twój dożył osiemdziesiątki. Nie ma co narzekać. Niech mu ziemia lekką będzie.

Była zszokowana. Kochała dziadka. I chyba była jedyną, która z nim naprawdę utrzymywała kontakt. Ani rodzina Jana Zawadzkiego, ani jej mama z nim ostatnio nie rozmawiali.

Z Elżbietą Zawadzką mieli swoje animozje już od lat. Jan nie mógł jej wybaczyć śmierci Andrzeja ojca Jagody i obwiniał ją, że zagoniła jego jedynego syna na tamten świat.

Można powiedzieć, nie dożył emerytury.

Prawdę mówiąc, to ona faktycznie namówiła Andrzeja do zmiany pracy i wypychała na kontrakty, żeby zebrać na remont, na działkę, na lepsze życie… On brał nadgodziny, choć był nauczycielem z wykształcenia. Długo go nie było, ale wracał zawsze z prezentami, z pieniędzmi…

Jednak raz nie wrócił serce nie wytrzymało.

Na pogrzebie Jan szlochał, właściwie wył jak wilk. Przerażające widoki. Wszyscy sądzili, że nie powinno się rodziców zmuszać do chowania dzieci…

Od tamtej pory Jan Zawadzki z synową nie rozmawiał.

No i dobrze! powiedziała wtedy rozżalona Elżbieta. Ani trochę mi nie żal. Ja nie jestem niczemu winna. Facet powinien zarabiać. Od tego jest mężczyzna. To, że miał chore serce, nigdy mi nie powiedział.

Jan tylko się ugryzł w język, żeby nie rzucić w nią kawałkiem drewna.

Przez te wszystkie lata rozmawiał z wnuczką. Kochał ją, a ona jego. Jako córka wielu wakacji spędzała u dziadka. Potem już rzadziej pisała do niego listy.

Tak, listy, bo żadne nowoczesności, komórki, komputery, Jan nie uznawał.

Rodzina narzekała kto o zdrowych zmysłach pisze listy w XXI wieku? Po co, skoro można zadzwonić czy napisać maila? To szybciej i wygodniej.

Dlatego uznawali go trochę za dziwaka. Wiejskie babcie też się dziwiły:

Odbiło mu… najpierw stracić żonę, potem syna jak tu nie zwariować?

Ostatni miesiąc potwierdził ich obawy. Jan coraz więcej rozmawiał nie z ludźmi, nie sam ze sobą… z kotem.

Nikt go jednak nigdy nie widział. Co tu się dziwić?

Po rozmowie z mamą Jagoda odłożyła telefon i długo patrzyła w jeden punkt potem rozpłakała się.

Tak bardzo chciała odwiedzić dziadka w te wakacje. Już wiosną planowała przyjechać, ale musiała przełożyć wyjazd jedna delegacja goniła drugą, potem trzecia…

Szef zupełnie nie miał litości. A na wszelkie jej uwagi tylko się uśmiechał:

Mam prawo, pani Jagodo. Jeśli coś się nie podoba, jest wolny rynek. Gdzie indziej znajdzie pani taką pensję?

Rzeczywiście, zarobki były spore, więc znosiła to wszystko.

W końcu, kiedyś te wyjazdy się skończą, a ona wróci do normalnego życia.

Ale głęboko w środku bolało ją takie traktowanie. Przecież też jest człowiekiem. Może mieć swoje życie, może się zmęczyć.

****

Na cmentarzu wszystko przebiegało bez pośpiechu po minucie ciszy i ostatnim uderzeniu młotka wieko trumny przewiązanej bordowym suknem zostało szczelnie zamknięte, a mężczyźni spuścili ją powoli do grobu.

Pozostało tylko rzucić trochę ziemi, a potem wszystko zasypią.

Świeże kwiaty, wieńce. Nowa mogiła. To już wszystko? myślała Jagoda. Był dziadek, nie ma dziadka…

Jeszcze poczęstunek tradycyjny stypa, dużo wódki i wspomnień.

I chyba dzięki tym rozmowom teraz i potem Jan Zawadzki będzie nadal żył w ludzkich wspomnieniach.

Jak jedzenie i wódka się kończyły, sąsiedzi składali Jagodzie kondolencje i powoli się rozchodzili.

Została zupełnie sama, przepełniona smutkiem i żalem.

Nie zdążyłam Nie spotkałam się z dziadkiem… westchnęła ciężko.

By nie utonąć w rozpaczy, zabrała się za sprzątanie.

Otworzyła wszystkie okna, umyła stary drewniany podłogę, wytarła kurz, zmiotła pajęczyny, schowała resztki jedzenia do lodówki.

Dom dziadka był wiejski, ciepły i przytulny, mimo skromności i ascezy.

Wyjrzała przez okno, już zmierzchało. Wyszła na ganek, zaciągnęła się zapachem kwitnących ogrodów.

Na grządkach polu same puste pasy. W tym roku Jan już nic nie zasadził. Może czuł, że nie zdąży?

Tylko jabłonie kwitły, krzaki porzeczki i malin. Nic nie mogło się marnować dziadek był dumnym gospodarzem.

Ciekawe, kto się tym teraz zajmie? pomyślała Jagoda.

Usiadła pod jabłonią i zadzwoniła do mamy, by powiedzieć, że godnie go pożegnała.

Dobrze, Jadziunia. Jaki by nie był to człowiek.

Był całkiem normalny, mamo. Po prostu życie go przerosło. Nie miej do niego żalu. On mojego tatę naprawdę bardzo kochał i… powiedział wtedy parę słów za dużo.

E tam, Jadziu nie mam już żalu. Niech mu tam będzie lżej. A powiedz, kiedy wracasz do domu? Jutro czy dzisiaj? Przecież ci tam pewnie straszno samej na wsi

Nie dziś ani jutro. Wzięłam wolne, chcę się zatrzymać na trochę. Może odpocznę od miasta. Po dziewięciu dniach jeszcze tu zostanę. Przyjedziesz?

A gdzie tam, tyle roboty, działka… Sezon się zaczął.

Jasne. Swoją drogą, przypominam, że tu też jest tato pochowany, a od pogrzebu nie byłaś ani razu na jego grobie…

Mówiłam Jankowi, żeby Andrzeja pochować w mieście, nie słuchał mnie. Zresztą, teraz leci mój serial. Muszę lecieć, kochanie. Dzwoń, jak coś.

Jagoda uśmiechnęła się. Mama jak zwykle nie ma nic do powiedzenia, od razu musi wyjść.

Wróciwszy do domu, zaparzyła herbatę z liści czarnej porzeczki, mięty i melisy znalezionych w spiżarni. Wypiła, położyła się.

Przed snem znów sięgnęła po list od dziadka. Już czytała go zaraz po przyjeździe, ale miał w sobie coś dziwnego.

Zamiast opisywać siebie, pisał tylko o jakimś kocie.

Jakim, nie wiedziała. Dziadek nigdy nie lubił zwierząt.

Postanowiła przeczytać w spokoju. Nadal nic nie rozumiała…

Pisze o jakimś Czubku. Skąd się wziął? Kim był?

Wyobraź sobie, wnuczko, Czubat lubi mleko. Mówią, że dorosłym kotom nie wolno, a on wczoraj prawie pół litra wciągnął. Muszę prosić sąsiadkę, żeby znów mi przyniosła. Pewnie się zdziwi wcześniej jedna butelka wystarczała mi na tydzień, a teraz znów muszę zamawiać. Ale jej to nawet na rękę, bo płacę. Czubat jest strasznie głodny. Prawie nie mam już czym go karmić, lodówka pusta. Ale najdziwniejsze wciąż się ukrywa. Ledwo go widziałem. Przemknął gdzieś na podwórzu, do szopy. Próbowałem i w dzień, i w nocy go zobaczyć nic. Tylko ten jego wzrok na plecach czuję. Bardzo bym chciał, żebyś przyjechała. Może uda się go razem znaleźć. Myślę, że ktoś go skrzywdził i unika ludzi.

To był tylko ułamek tego, co dziadek pisał o swoim przyjacielu. Ale…

…nie było żadnego kota. Jagoda nie znalazła nic na podwórzu, ani w domu. Była tu już kilka dni. Gdyby był zauważyłaby.

Chociaż ten koci wzrok, który opisywał Jan Zawadzki w liście, dziś wyczuła wyraźnie. Kilka razy aż się obejrzała. Nikogo nie było.

Muszę jutro spytać Marii Jankowskiej, czy coś wie o tym Czubku…

*****

Obudziła się o świcie.

Pierwsze promienie ślizgały się przez zasłony, za oknem ćwierkały wróble, w sąsiednich zagrodach pieły koguty, przekrzykując się nawzajem.

Typowy wiejski poranek.

Jagoda rozchyliła okno, zamknęła oczy i pozwoliła, by rozległości zupełnie innych dźwięków odświeżyły wspomnienia z dzieciństwa. Przypomniała sobie, jak z dziadkiem robili budki dla ptaków. Zdecydowała wejść do sąsiadki i wypytać o kota…

Co za kot? zdziwiła się pani Maria.

Sama nie wiem… westchnęła Jagoda. Czubat. Przy ostatnim liście do mnie pisał tylko o nim.

Ach, już wiem! uderzyła się w czoło Marianna. Miesiąc temu zaczęło się dziwnie. Słyszałam, jak rozmawia sam do siebie, niby do kota. Namawiał, by się pokazał. Zajrzałam przez płot, nikogo przy nim nie było. Następnego dnia to samo. Potem codziennie gadał z tym swoim niewidzialnym przyjacielem. Opowiadał mu o żonie, o synu… I zawsze mówił Czubat. Inni też to słyszeli. Ale Kota nikt nie widział. Ja bywałam u niego często przynosiłam mleko, pierogi. Pytałam, gdzie kot. Niby kiedy go złapie, wtedy pokaże. Myślę, że Janek na starość już zwariował. Przecież gdyby był, ktoś by zobaczył, nie?

No tak zamyśliła się Jagoda. Ale dziadek raczej nie miał urojeń. Zawsze trzeźwo myślał. Może jednak czegoś nie wiemy. Albo rzeczywiście kot jest tak ukryty, że nie sposób go wypatrzeć. A może komuś w okolicy zginął czarny kot?

Właśnie, nikt nie mówił o zgubie. I co ciekawe, w naszej wsi nikt nie ma czarnego kota.

Jagoda wróciła i dalej sprzątała podwórze, ale nie mogła przestać myśleć o Czubku.

Dziwna sprawa Jeśli kot był, gdzie się podział?

Tymczasem, z ukrycia, czarny kot spoglądał na nią ostrożnie.

Już dawno przyglądał się jej z oddali. Spośród wszystkich obecnych w tych dniach ludzi jakoś najbardziej ciągnęło go właśnie do niej. Coś w niej było bliskiego i znajomego…

Może po prostu przypominała dziadka, który przez ostatni miesiąc poił go mlekiem, karmił kawałkiem sera, kotletem, czym się dało.

Czubat starał się nie pokazywać, ale stale miał ją na oku.

Jan miał rację kot bał się ludzi.

Był w dzieciństwie bity. Gdy dorósł, rzucano w niego wszystkim kijem, kamieniem.

Nie miał życia wśród ludzi. Wędrował z wsi do wsi, szukając swojego miejsca.

Tak poznał dziadka uznał, że to nie taki jak wszyscy. Dobroć biła mu z oczu.

Uwielbiał, gdy opowiadał mu swoje historie, siedząc pod jabłonią lub coś majsterkując. Było mu żal tego człowieka.

Ale strach nie pozwalał mu przyjść bliżej. Aż pewnego dnia Jan już się nie pojawił.

Czubat od razu wyczuł zapach śmierci. Próbował wejść przez drzwi, okna wszystko zamknięte. Siedział więc na ganku i niemal niewidocznie płakał.

Teraz przyglądał się dziewczynie, która przyjechała z miasta i czuł, że ma dobre serce.

Takie jak dziadek, szczere.

Jeszcze nie chciał się jej pokazać. Życie nauczyło go ostrożności.

Jednak pewnego dnia, na dziewiątego dnia (tradycyjna w Polsce modlitwa żałobna), nie zauważył, kiedy Jagoda go dostrzegła. Widocznie los tak chciał.

W tamten dzień przyszło znów sporo ludzi, więc Czubat siedział skulony za drewutnią.

Kiedy wszyscy poszli, stracił czujność. I wtedy Jagoda go wypatrzyła.

A więc to ty, Czubat! ucieszyła się serdecznie. Dziadek jednak pisał o tobie prawdę. Chodź, poznajmy się!

Ale gdy tylko ruszyła w jego stronę, kot błyskawicznie umknął i ukrył się.

Czemu taki strachliwy? Jutro już muszę wracać, a ty się chowasz. Nic ci nie zrobię, chciałam tylko cię poznać.

Ten moment usłyszała Marianna, która niosła Jagodzie ciepłe pierogi z kapustą.

Usłyszała rozmowę przez płot. Zobaczyła Jagodę, ale kota nie.

No, tego jeszcze nie było! przeraziła się. Najpierw on, teraz ona gada z niewidzialnym kotem. Czyżby szaleństwo przenosiło się już powietrzem?..

Po obiedzie ciemnogranatowe chmury nagle przysłoniły słońce i po polu rozeszła się sztywna, niepokojąca cisza, przerywana tylko kaczym krzykiem u sąsiadki i cichym grzmotem.

Burza idzie mruknęła Jagoda, patrząc w niebo. Nie powiem, co, ale czuć napięcie w powietrzu…

I rzeczywiście nadciągała potężna nawałnica. Silny wiatr zerwał się tak nagle, że z trudem zamknęła drzwi. Spadły pierwsze krople.

Jeszcze kilka razy nawoływała kota, zapraszała go do domu. Czubat się nie pokazał

Wtedy ukryty kot leżał przytulony do ziemi, przerażony grzmotami. Bardziej bał się burzy niż ludzi…

****

Deszcz miarowo uderzał o dach, raz ścichał, raz przybierał. Było już ciemno, a Jagoda przewracała się na łóżku, nie mogąc zasnąć.

Wtem błysnęło!

Usiadła gwałtownie na łóżku, serce waliło jak młot. Nigdy nie słyszała, by burza tak huczała nad domem. Szalały błyskawice, rozświetlając pokój.

Zasłony w oknie falowały od wiatru. Pomyslała, że trzeba zamknąć okna i nagle dostrzegła w okienku dwoje świecących oczu.

Jezuniu! krzyknęła, cofając się odruchowo aż do zagłówka.

W sekundę do pokoju wpadło coś czarnego i mokrego śmignęło pod szafę, potem zawróciło i schowało się pod łóżko.

Czubat! olśniło ją.

I rzeczywiście: pod łóżkiem siedział czarny, trzęsący się kot, ten sam, którego widziała wcześniej.

Wyjątkowym trudem udało się go wyciągnąć.

Osuszyła go ręcznikiem, położyła się z nim pod kocem. Za oknem szalała jeszcze burza, ale dziewczyna i kot grzali się nawzajem.

Z czasem huki i błyski przestały ich przerażać.

****

Obudziła się, słysząc szuranie przy oknie Czubat próbował otworzyć lufcik.

Poranne słońce wpadało przez firanki. Burza już przeszła.

Gdzie się wybierasz, kolego? uśmiechnęła się do niego.

Kot zamarł, potem popatrzył na nią przepraszająco.

Miau zamiałczał, drapiąc pazurami okienko. Jakby prosił, żeby wypuścić go na zewnątrz.

Nie, najpierw śniadanie. Potem zdecydujesz: zostajesz tu, czy jedziesz do miasta ze mną. Dziadek by pewnie chciał, żebym cię zabrała. Ja też bym chciała. Ale wybór należy do ciebie.

Nakarmiła kota, wypuściła go i zaczęła się pakować. Do autobusu zostało jeszcze trochę czasu.

Kiedy wyszła z walizką na ganek, czekał na nią Czubat.

Podeszedł, otarł się o jej nogi. Wybrał pojedzie z nią do miasta. Po pierwsze, bo rzeczywiście jej ufał. Po drugie z nią czuł się bezpiecznie. Dzięki niej pokonał strach.

A może po prostu miał już dość tułaczki i tęsknił tylko za domem.

Dobrze zrobiłeś uśmiechnęła się Jagoda. Jakoś wiedziałam, że wybierzesz właśnie mnie.

Gdy Marianna zobaczyła Jagodę z kotem (przyszła zwrócić klucze), aż złapała się za głowę.

To… to ten kot?!

Ten sam potwierdziła Jagoda. I proszę dla dziadka lepszej opinii. Wszystko w porządku miał z głową. Po prostu Czubat był bardzo nieufny. Bał się ludzi. Ale grzmotów bał się jeszcze bardziej. Teraz wszystko się ułoży.

Ech, a ja uwierzyłam, że Janek już poszedł na rozum! Ale wyszło na wasze. Nie martw się, zerknę na dom. Wrócisz tu jeszcze?

Pewnie, że wrócę. Teraz już zawsze razem z Czubatym. Jak często? Nie wiem, ale na pewno wrócimy.

To dobrze. A tu masz pierogi na drogę!

Dziękuję, Marianna. Za wszystko.

Siedząc już w autobusie, Jagoda przez chwilę miała wrażenie, że na niebie, wśród chmur, widzi twarz dziadka.

Nawet Czubat, siedząc na jej kolanach, spojrzał przez szybę w niebo.

Twarz spoglądała na nich z ciepłym uśmiechem, jakby mrugała.

Autobus ruszył, chmura zniknęła. I choć może tylko im się wydawało to nie miało już znaczenia.

Wiedzieli, że dziadek nie odszedł bez śladu. Będzie żył w ich wspomnieniach i sercach. Cokolwiek się stanie, Jan Zawadzki cieszył się z tej nowej przyjaźni wnuczki i jego czarnego, tajemniczego przyjaciela.