Banany dla babci

– I banany dla babci Hani! Nie zapomnij! Tylko te malutkie, takie, jak ona lubi! Ostatnio przyniosłaś jakieś nie wiadomo co! Mariola! Jak można tak robić? Naprawdę aż tak trudno pamiętać, o co cię proszę?

Mariola Igorewna Konarska, główna księgowa w dużej firmie, mama dwójki dzieci i całkiem szczęśliwa żona, westchnęła ciężko i kiwnęła głową w pustkę, nawet nie zwracając uwagi, że mama jej teraz przecież nie widzi. Wystarczyło jej, że doskonale wiedziała matka od razu wyczuje jej reakcję na każde polecenie.

– I nie kiwaj głową, tylko zrób! Bo ciebie znam! Wiatrem ci w głowie! Mariola! Czas już dorosnąć!

Kiwnąć drugi raz już nie zamierzała. Powiedziała tylko: Tak, dobrze! i pożegnała się z mamą.

Dorosnąć Jasne! Jak pani sobie życzy, mamo! Czterdzieści z haczykiem to chyba rzeczywiście za mało.

Do końca pracy zostało pół godziny. Mariola postanowiła skupić się na raporcie, chociaż z trudem jej to wychodziło. Myśli krążyły dookoła, i prawie wszystkie miały ciemny odcień. A przecież była z niej, rzekomo, porządna dziewczyna. Tak zawsze powtarzała mama.

– Mariolka to nasza mądra dziewczynka! Złote dziecko!

To było miłe, kiedy była jeszcze przedszkolakiem. Spódniczka w falbanki, wstążki w warkoczach prawdziwy aniołek.

A skąd! Mały rozrabiaka! Bo mama odbierała całkiem inną Mariolkę nie ślicznotkę, ale urwisa.

– Mariola! Co ty masz na głowie?

– Gniazdo! Tak mówiła pani Lena. Radziła mi stanąć na podwórku i czekać, aż przylecą ptaszki, bo może będą mieć pisklaki. Zawsze jakaś korzyść z mojej fryzury, nie?

– A gdzie kokardki?

– Nie pamiętam! Jedną zabrał Sławek, potrzebował sznurka do kotwicy. Mama, czy wiesz, że Sławek ma prawdziwy statek? Tatko mu zrobił! Pani Lena nalała wody do miski i pokazywała nam, jak pływa. Ale cudnie!

– A druga wstążka?

– Asia poprosiła. I gdzieś poszła. Mama, a czemu wieje wiatr?

– Mariola!

– No co?!

– Przestań mnie już zamęczać tymi pytaniami! Głowa mi pęka!

Mariola milkła i całą drogę do domu zerkała podejrzliwie na mamę. Może ją naprawdę coś boli? Może ta głowa już nigdy nie będzie cała i trzeba ją wyrzucić jak te skorupki od jajek, które mama wyrzuca po smażeniu jajecznicy?

Wyobraźnię miała nieposkromioną i zanim doszły do domu, zaczynała już łkać, a potem zawodziła, czym doprowadzała mamę do szału.

– Mariola! Co to za koncert?!

Nie była w stanie wyjaśnić o co jej chodziło. Po prostu tak bardzo żal jej było mamy, jej głowy i popsutego humoru, że chciało się wyć jak pies sąsiadki, łaciatej Muszki.

Muszka była głupiutkim pieskiem. Zawsze wyła z byle jakiego powodu, a najgłośniej, gdy jej pan, hydraulik pan Janek, szedł w ciąg. Wtedy nie milkła całymi dniami, doprowadzała sąsiadów do szału i cała dzieciarnia z klatki numer trzy przy ulicy Siennej błagała rodziców, żeby zabrali ją do siebie. Rodzice kręcili nosem, wzywali dzielnicowego, ale Muszka zostawała na miejscu. Ucichła tylko raz, kiedy pan Janek już nie wrócił.

Wszyscy żegnali Janka. To był dobry człowiek, zawsze pomocny. Tylko za miękki, jak mawiała mama Marioli.

Muszka wybiegła wtedy przed klatkę, usiadła na schodach i patrzyła, jak sąsiedzi rzucali kwiaty przed domem. Już nie wyła. Mariola, którą mama wtedy nie puściła do przedszkola, bo planowała wizytę u dentysty, pogłaskała pieska, ale Muszka nawet nie pomachała ogonkiem, choć zwykle była łasa na czułości. Mama pociągnęła dziecko za rękę i poszły dalej, a wieczorem, wracając od dentysty, zobaczyły, że Muszka wciąż siedzi w tym samym miejscu. Nie ruszała się, nawet nie próbowała schować łapek przed zimnem. Mariola mogłaby przysiąc, pokazując krzyż na brzuchu, jak nauczył Sławek, że ta mała suczka płacze.

– Mamo, a czemu nie widać jej łez?

Co było w tym pytaniu? Mariola nie wiedziała. Ale mama zadrżała, przysiadła koło psa i powiedziała cicho:

– Muszka… Muszeńko… Pójdziesz ze mną? On nie wróci…

Czy pies to zrozumiał? Nie wiadomo. Mama, nie czekając, wzięła ją na ręce i powiedziała Marioli:

– Idziemy! Trzeba ją ogarnąć.

Od tego dnia Muszka była już jej psem. Przeżyła jeszcze z rodziną siedemnaście lat. Mariola skończyła szkołę, wyszła za mąż i już nigdy nie słyszała, by Muszka wyła. Jadła, dawała myć łapy, chodziła na spacery z Mariolą i jej rodzicami, ale głosu nie podniosła. Nawet kiedy odeszła do swojego pana, po prostu westchnęła tak po ludzku i zmrużyła oczy, wtulając nos w zalaną łzami dłoń Marioli. Mariola nigdy więcej nie miała psa. Nawet dzieci nie przekonały jej do szczeniaka pamiętała ciemne, mądre oczy Muszki.

A w ogóle była szczęśliwym dzieckiem. Mama, tata, dwie babcie, pluszowy zając z urwanym uchem i naleśniki z domową śmietaną w weekendy. Była też działka babci Oli mamy taty, gdzie Mariola z mamą prawie nie jeździły. Nie znała wtedy powodów. Tajemnica. Na działce wszyscy się bawili, oprócz mamy, ale tego jeszcze nie rozumiała.

Były też wyjazdy nad Bałtyk z drugą babcią Hanią. Ją kochała najbardziej, bo spędzała z nią każdą wolną chwilę. Dla babci Oli nie było tematów tabu, opowiadała wnuczce wszystko, za co mama Marioli często obrywała babci.

– Mamo boska! Po co?! Przecież Mariola jest za mała! Nic nie zrozumie!

– Sama nie byłaś głupiutka. Pamiętałaś wszystko. Ona jest cała we mnie!

Mariola pękała ze śmiechu, patrząc, jak mama się złości. Nie rozumiała nawet połowy tego, co mówiła babcia na temat tego, skąd biorą się dzieci. Ale słuchała z zapartym tchem i postanawiała zapytać kiedyś, czemu dorośli tak często nie mówią dzieciom prawdy.

Powodów do takich pytań nie brakowało.

Dorośli się starali, żeby Mariola nie wiedziała, co dzieje się w rodzinie. Po co dziecku kłótnie? Ale przez drzwi sypialni przebijały się czasem przyciszone kłótnie, a potem cichy płacz mamy. Babcia Ola na działce zaciskała usta i patrzyła ponad głową mamy Marioli. Dziewczynka nie rozumiała i ciągnęła mamę do kuchni, gdzie babcia piekła swój słynny placek z wiśniami.

– Mamo, chodź! Babcia cię nauczy! A potem upieczesz taki w domu! Jest przepyszny, a nie potrafisz!

Mama odsuwała rękę i kręciła głową:

– Nie!

Dorośli nie spieszyli się, żeby coś wyjaśniać. Udawali, że wszystko w porządku. Dużo później Mariola zrozumiała więzy rodzinne nie gwarantują bliskości.

Rodzice rozwiedli się, gdy Mariola skończyła dziesięć lat.

Impreza urodzinowa trwała w najlepsze, gdy huknęły drzwi, a mama powiedziała tylko:

– To już wszystko…

Muszka, rozumiejąc więcej niż dziewczynka, podeszła do mamy i przytuliła się do jej nogi. Ktoś zawołał Mariolę, wbiegła do salonu krzycząc, że zaraz będzie tort. Kiedy wróciła, by ponaglić mamę, zobaczyła ją z psem obie patrzyły gdzieś daleko. Na nieśmiałe pytanie mamy ta wzięła się w garść:

– Oczywiście! Już, zaraz! Idź do gości!

Po chwili mama, z wymuszonym uśmiechem i tortem, weszła do salonu. Upiekła go całą noc, chcąc wreszcie zebrać pochwały za swoje kulinarne popisy.

A gdy już wszyscy wyszli, mama dała Marioli łyżkę:

– Dobry był tort? No pewnie! I niech tam z tymi dietami, Mariola! I z całym resztą byle kiedyś w końcu trafił się nam jakiś prawdziwy powód do świętowania!

O jakim święcie mówiła mama? Mariola nie zrozumiała wtedy, ani później. Wiedziała tylko tyle, że alimenty od ojca starczały ledwie na coś nowego dla szybko dorastającej nastolatki, i to nie zawsze. Święta były coraz rzadsze. Zostały Nowy Rok i urodziny Marioli. Swoich mama już nie obchodziła.

Babcia Hania otwarcie powtarzała, że córka powinna jeszcze ułożyć sobie życie. Ale Mariola widziała mama nie chce tych rozmów.

– Dość mi już takich nowości.

Dorastając, Mariola często zastanawiała się, jakby wyglądało życie, gdyby mama nie zamknęła się w sobie. Gdyby pozwoliła sobie na szczęście? Może miałaby rodzeństwo? Może mama nie narzekałaby tyle na swoje migreny, tylko znów się śmiała?

Tymczasem mama zapomniała już, czym jest radość. Stawała się coraz surowsza. Mariola musiała się hamować, by nie odburknąć, chociaż jako nastolatka wiele razy się sprzeczała. Zawsze wtedy zjawiała się Muszka i niemo pokazywała zęby, co działało lepiej niż tysiąc słów Mariola schodziła do swojego pokoju lub do babci.

Muszka naprawdę potrafiła ugryźć boleśnie. Mariola doświadczyła tego tylko raz po ostrej kłótni pies przyszedł i chwycił ją lekko za nogę. Dziewczyna zawyła z bólu, Muszka puściła i spokojnie wyszła, nawet nie patrząc na Mariolę. Zostały ślady, które szybko znikły, ale Mariola zapamiętała nie warto sprzeciwiać się tej, która wie najlepiej, co potrzebne jest psu i dziecku.

Wiele wytłumaczyła jej babcia. Mówiła szczerze, po swojemu, tłumacząc cierpliwie.

– Czego ty od niej chcesz? Każda kobieta zgorzknieje, jeśli nie ma miłości.

– Ale my ją kochamy, babciu?

– Oj, Maniusiu, to co innego! Kobieta potrzebuje czuć, że jest kobietą. I tego nie da dziecko ani matka, tylko facet. Ty tego na razie nie rozumiesz. Ale ja wiem. Jak dziadek umarł, miałam tylko czterdziestkę. Za wcześnie. Zdarzały się romanse, ale… Nie śmiej się! Kiedyś i za mną nocą wzdychali! Dawno, ale było. A ja kochałam dziadka. I kocham do dziś. Nawet bukiet od adoratora czy kolacja w restauracji to nie to samo, co wstawać z kimś codziennie. Zobaczymy, jak będziesz mówić, jak wyjdziesz za mąż! A patrząc na ciebie, to prędko się stanie.

– Babciu, mam szesnaście lat!

– Twoja matka miała osiemnaście, jak przyprowadziła twojego ojca i powiedziała, że bez niego nie może żyć. To, że on bez niej mógł, jej nie bardzo obchodziło. Można by powiedzieć, że zakochała się po uszy. Ale ja widziałam, że to miłość, nie zauroczenie. Wiedziała, że będzie ciężko, bo jego rodzina jej nie akceptowała, a on był oczkiem w głowie mamy. Wytrzymała tyle, ile mogła. Nie wybaczyła tylko jednego.

– Czego?

– Zdrady. Przepraszam, dziecko, że mówię tak szczerze. Lepiej, żebyś dowiedziała się ode mnie. Musisz wiedzieć, co twoja mama wycierpiała. To boli, gdy duszę rozrywają ci pogardą i niepotrzebnymi radami. Nie miej żalu do ojca. Każdy ma prawo żyć po swojemu. Nie warto marnować czasu na nienawiść. On wybrał swoją drogę. Dwie części, od matki i ojca, masz w sobie. Żadnej nie możesz wyrzucić.

– Mama nigdy nie mówiła źle o ojcu.

– I nie powie. Jest mądra. Wie, że ojcem będzie zawsze. Ty dla niego też jesteś ukochaną córką. Nie komplikuj.

– Ona dalej go kocha?

– Chyba tak. Dlatego nie otwiera na nowo swego serca.

– Babciu, a ja będę tak tylko jednego, na zawsze?

– Nie wiem, dziecinko. Mogę tylko prosić niebo, by ten, który pojawi się w twoim życiu, był wart takiej miłości…

Męża, Olka, poznała dokładnie tak, jak przepowiedziała babcia. Pędziła korytarzem na pierwszy egzamin na uniwersytecie i wpadła na wysokiego, niezbyt urodziwego chłopaka. Nawet nie zdążyła zobaczyć twarzy, tylko poczuła silne ręce podtrzymujące ją przed upadkiem i usłyszała pół-żartobliwy głos:

– Dziewczyno, jesteś tak szybka, że zaraz cię zgubię! Szybko podaj mi telefon, póki nie uciekłaś dalej!

Numeru nie dała, ale nie była zdziwiona, gdy po egzaminie czekał na nią na korytarzu.

– Teraz już nie spieszysz się?

Pobrali się po trzech latach. Zamieszkali najpierw z mamą, ale Mariola od razu wiedziała, że to nie potrwa.

Było trudno. Mama nie zaakceptowała Olka, nie widziała w nim wsparcia dla córki.

– Co to za zawód informatyk? Siedzi tylko przy komputerze i non stop coś je. Zaraz będzie przy tobie jak mały słoń.

– Mamo, przesadzasz. Naprawdę aż żal ci kanapki?

– Mi żal ciebie. Wypłaczesz się jeszcze

Olek musiał długo pracować, by zdobyć szacunek teściowej. Udało się po prawie dziesięciu latach. W końcu mama Marioli uznała, że zięć złoto.

W tym czasie żyli już w dwupokojowym mieszkaniu. Olek po nocach siedział w biurze na rzecz swojej pierwszej firmy. Mariola chodziła na prezentacje nieruchomości wiedziała, że pośrednika żywią nogi. Dziecko zostawiały z babcią albo prababcią i za to dziękowała niebu, że obie żyją i są w formie.

Pierwsze niepokojące znaki pojawiły się, gdy Mariola spodziewała się drugiego dziecka.

– Mariola, co ty sobie wyobrażasz! Zniknęłaś na godzinę i śladu po tobie nie było! Mam tyle spraw! denerwowała się mama, mieszając ulubiony przez zięcia barszcz ukraiński. Gotowe! Wychodzę! I proszę, następnym razem lepiej planuj moje i swoje sprawy!

Mariola długo nie rozumiała, czemu mama się piekli. Na wizytę do lekarza, o której uprzedzała, poświęciła ledwie godzinę, bo przychodnia była w sąsiednim bloku. Ale ta godzina była wczoraj. Dzisiaj mama przyszła od rana, nagotowała na małą weselę, po czym wypomniała Marioli, że gdzieś znikła, choć córka nie ruszała się z domu.

Badań mama stanowczo odmówiła.

– Po co mi to? Przestań wymyślać! Jestem zdrowa jak ryba! Lepiej pomyśl o babci! To jej przydaliby się lekarze.

Mariola, po konsultacji z mężem, postanowiła nie naciskać i przez tatę zorganizowała lekarza do domu.

– Nie mam dobrych wieści. Trzeba przeprowadzić szczegółowe badania, ale już teraz widzę, że czeka was trudny czas.

Słuchając lekarza, Mariola czuła, jak robi jej się lodowato. To o jej mamie?! To niemożliwe! Przecież jest jeszcze taka młoda! Skąd te kłopoty?

– Przyczyn może być wiele. Ale nieważne dlaczego ważniejsze jest, by minimalizować skutki.

– To możliwe?

– Medycyna idzie do przodu, ale cudu póki co nie ma. Możemy spowolnić rozwój choroby i dać sobie czas. Kto wie, może pojawi się nowa metoda.

Wtedy Mariola zrozumiała, że jej życie się właśnie radykalnie zmienia. I choć zmiany jej nie cieszą, są nieuniknione. Mama jest najbliższą jej osobą. Tak, ma męża, dzieci, babcię, ojca, lecz mama… To mama… I jej zadaniem jest zrobić wszystko, by te dni były dla niej spokojne.

Nie lubiła wspominać, jak namawiała mamę do przeprowadzki do nowego domu. Olek stanął na głowie i szybko kupili wyczekiwany dom, choć wzięli kredyt na lata.

– Dźwigniemy to. Najważniejsze, żebyśmy byli razem i żebyś była spokojna.
Mariola tuliła się do męża i myślała, że ze spokojem to już koniec.

I miała rację.

Mama ciągle zapominała, że mieszka z nimi, szykowała się, by wracać do swojego mieszkania.

– Mamusiu, twoja sypialnia jest tu, naprzeciwko.

– Po co mi pokój gościnny? Mam własne mieszkanie!

– Oczywiście, ale jutro bardzo mi pomożesz z chłopcami i babcia jest chora. Proszę, zostań.

– Dobrze. Ale nie licz, że tak będzie zawsze! Ja też mam swoje życie!

– Jasne, mamo, ja rozumiem.

– O Boże, co ty tam możesz zrozumieć, Mariola? W twoim wieku!

Gdyby nie babcia zajmująca się mamą, Mariola dawno by zwariowała.

– Babciu, naprawdę już nic nie pamięta?

– Czemu, Mariolko? Dużo pamięta. Najwięcej to, co było dawno temu nawet to, czego ja już zapomniałam. Dziś żałuję, że nie spędzałam z nią więcej czasu. Kiedyś jak to było? Żłobek, przedszkole, świetlica… Tylko parę godzin dziennie razem. Szybko obiad, lekcje, spać. Prawdziwą matką zostałam dopiero z tobą. Ciebie sama wychowałam. A twoja mama… to moja rana. Jak bardzo chciałabym odzyskać choć kawałek tych lat… Może to, co teraz się dzieje, jest po to, żebym waszą mamę mogła przeprosić? I twojego ojca. I tę uciążliwą, często okrutną codzienność. Kiedy twoja mama patrzy na mnie i próbuje sobie przypomnieć, kim jestem, widzę, że już nie boli. Czasem się do mnie uśmiecha. To takie trudne, kochanie Ale w tych chwilach czuję, że jest szczęśliwa, młoda i zdrowa, i wszystko jeszcze przed nią. Miłość, ty i wszystkie smutki, których nie zna. Boże, jak to przetrwać, Mariolu?

– Nie wiem, babciu nie wiem

Mariola widziała, jak wiele kosztuje babcię świadomość, że jej jedyne dziecko odchodzi. Wiele razy, zastając mamę siedzącą na podłodze pod fotelem, w którym tkwiła babcia, Mariola pytała szeptem:

– Odprowadzić ją?

– Nie trzeba Zostaw. To potrwa tylko chwilę

Babcia zmarła niecały rok po tym, jak Mariola zrozumiała, że życie nigdy nie wróci do normy.

– Pilnuj jej, Mariolu! Jak oka w głowie! Ja już nie dam rady

Mariola przygryzała wargi, kiwając głową chciała ukryć przed gasnącą babcią własny strach przed tym, co ją czeka.

– Już nie traktuj jej jak mamy. Podobno na starość znów jesteśmy dziećmi. Tak naprawdę dziecko żyje sercem, nie rozumem. Wybuchy, emocje. Proszę cię, myśl o niej jak o dziecku. Żałuj ją. Kiedy będzie ci się chciało krzyczeć z bezsilności, zrób to! Tylko tak, żeby ona nie widziała. Nie strasz jej. A kiedy już się wypłaczesz, przypomnij sobie, co ci mówiłam i żałuj ją Mocno. Tak, jak chciałabyś, żeby kiedyś twoje dzieci żałowały ciebie… Obiecaj mi!

– Obiecuję

Ile razy jeszcze Mariola wróci do tej rozmowy? Nie zliczy. Właśnie teraz też.

Spojrzała na zegarek, westchnęła, złapała torebkę. Portfel, klucze, parasolka wszystko jest. Czas ruszać. Odebrać starszego z piłki, młodszego ze szkoły, a potem do sklepu po banany. Te malutkie. Jak uwielbiała babcia.

Bo mama, widząc taki kiść, znów pomyśli, że babcia żyje. I wystarczy przejść korytarzem, nie patrząc na pytające spojrzenie opiekunki. Potem otworzyć drzwi do salonu i zobaczyć fotel dziwnie niepasujący do wystroju, a jednak stojący, bo jest częścią pamięci. I usłyszeć:

– Mariola! Może byś w końcu wyczyściła obicie? Ile razy mam mówić? Kupiłaś banany? Babcia zaraz przyjdzie. Prosiła.

– Oczywiście, mamusiu! Usiądź, a ja zrobię ci herbatkę.

I fotel zostanie zajęty. I będzie jeszcze chwila, żeby położyć policzek na tych dłoniach, które kiedyś były dla niej całym światem. I uchwycić to spojrzenie, surowe, lecz pełne serca. I uśmiechnąć się na pytanie:

– Mariola, co ty masz z włosami? Gdzie szczotka?! Dawaj tu, uczeszę cię! Oj, jak późno Czas na sen! Co zjesz jutro na śniadanie? Kaszkę czy naleśniki?