Przyjaźń na abonament

Płatna przyjaźń

Wyobraź sobie, jakie szczęście mówi przez telefon Halina, a w jej głosie słychać coś, co zawsze trochę ściska pod żebrami. Działka, sauna, świeże powietrze. Tak bardzo jesteśmy zmęczeni, Lidia. Nie masz nawet pojęcia, jak bardzo.

Lidia doskonale to sobie wyobraża. Jest specjalistką od wyobrażania sobie czyjegoś zmęczenia, cudzych potrzeb i pragnień. Swoje własne zawsze jakoś same schodzą na drugi plan, potem właściwie przestają się odzywać, jakby się pogodziły.

Oczywiście, przyjeżdżajcie mówi. Będę się cieszyć.

I to jest prawda. Najprawdziwsza, bez żadnego fałszu. Chce się podzielić tym miejscem. Włożyła w ten domek tyle serca, tyle tu przeżyła samotnych dni, że miejsce wydało się czymś więcej niż działką z domem stało się żywe, pulsujące, niemal osobiste. I tę żywą energię chce pokazać. Podarować na chwilę, chociaż podzielić.

Tak już jest z ludźmi, którzy przeszli przez coś trudnego i wyszli z tego nieugięci. Chcą się dzielić. Wydaje im się, że miłość, której w końcu nauczyli się dawać sobie, rozlewa się dalej, na innych. To nie naiwność. Raczej coś czułego, subtelnego. Wiara, że inni są ulepieni z tej samej gliny.

Lidia Marciniak, pięćdziesiąt sześć lat, emerytowana polonistka, rozwiedziona od dwóch i pół roku po dwudziestu trzech latach małżeństwa, właścicielka małego, dwu-pokojowego mieszkania w Piasecznie i działki w trzydziestym kilometrze od miasta, we wsi Strugi. Tak wygląda jej „kwestionariusz”, jeśli ktoś by pytał. Tyle, że żaden kwestionariusz nie oddaje zapachu sosnowych desek, które sama malowała zeszłego lata. Ani wspomnienia, jak jesienią stała na dachu szopy, poprawiając eternit i myśląc, że pierwszy raz od lat niczego się nie boi. Ani nieprzyzwyczajonych rąk, które dopiero tu stwardniały. Ani nowej umiejętności rozpalania ognia od jednej zapałki.

Działka przypadła jej przy podziale majątku niemal przypadkiem. Były mąż, Zbigniew, nie chciał się użerać, mówił, że to ruina na bagnistym gruncie, dom do wyburzenia. Wzięła. Nie z uporu. Z poczucia czegoś nieznanego, dla czego wtedy nie miała jeszcze słów.

Potem zrozumiała. To było JEJ. Po raz pierwszy w życiu, naprawdę.

Przez dwa i pół roku wkładała w ten dom to, co kiedyś wkładała w rodzinę: pieniądze, czas, uwagę, fantazję. Przełożyła podłogi. Wymieniła okna. Zainstalowała piecyk kaflowy z niebieskimi wzorami. Założyła ogród warzywny. Posadziła porzeczki, agrest, trzy jabłonie. Naprawiła starą saunę w tylnej części działki, ułożyła nowe ławki, zawiesiła pęki mięty i tymianku. Z ciemnej komórki zrobiła mały pokój do czytania, z półką pod sam sufit i bujanym fotelem przy oknie. Podprowadziła wodę, nauczyła się obsługiwać system odwadniający.

Po trzecim lecie działka przestała być ruiną. Stała się azylem. Tu rano piła herbatę na tarasie, słuchając ptaków buszujących w malinach. Wieczorami zapalała lampiony w słoikach i czytała do zmroku. Spała bez tabletek pierwszy raz od niepamięci.

Nie chwaliła się tym przesadnie. Nie wrzucała zdjęć. Kiedy Halina zadzwoniła i zaczęła mówić o zmęczeniu i potrzebie powietrza, Lidia zobaczyła oczami, jak otwiera furtkę, pokazuje jabłonie, jak siedzą wieczorem przy piecu i to wydawało się słuszne, właściwe.

Halina Nowak, pięćdziesiąt cztery lata. Przyjaźnią się od czasów studiów, ponad trzydzieści lat. Halina uczyła geografii w tej samej szkole, gdzie Lidia była polonistką. Potem wyszła za mąż, zrezygnowała z pracy, stała się „matką domu”. Jej mąż, Olek, zajmował się drobnym handlem w szczegóły Lidia nigdy nie wnikała. Mieszkali we własnym domu w Piasecznie, mieli psa, raz w roku wyjeżdżali do Egiptu, czasem do Turcji. Halina ciągle narzekała na zmęczenie. Często o coś prosiła. Lidia często pomagała. Ot, tak wyglądała ich przyjaźń, choć Lidia nigdy nie nazwała tego wprost.

Poza Haliną i Olkiem przyjechały jeszcze dwie osoby z inicjatywy Haliny, która przekonywała, że w większej grupie będzie weselej. Byli to dawni znajomi ze szkoły: Natasza Zawadzka z mężem, Andrzejem. Natasza, pięćdziesiąt osiem lat, cicha, zawsze z precyzyjnie upiętymi włosami, uczyła fizyki. Andrzej pracował w warsztacie samochodowym. Lidia znała Nataszę raczej powierzchownie, nigdy się specjalnie nie zbliżyły. Halina zapewniała, że Natasza „swoja”. Że będą się bawić w czwórkę, plus gospodyni.

„Czwórka plus gospodyni.” To zdanie przemknęło bez odzewu. Lidia nie zwróciła wtedy na nie uwagi.

Przygotowywała się kilka dni: dokupiła jedzenie na pięć osób. Rozplanowała menu na trzy dni. Kupiła dobrą herbatę, dwa rodzaje kawy, śmietankę w małych słoiczkach takie, jak sama lubi. Wygrzebała z pawlacza obrusy, uprała i wyprasowała. Świeża pościel w obu pokojach gościnnych, pledy na łóżkach. Do sauny zwiozła brzozowe drewno, przygotowała witki, zamoczyła wieczorem w zimnej wodzie. Ucięła ogródkowe kwiaty do dzbanka na stół.

W piątkowy poranek upiekła kapuśniak. Uwarzyła chłodnik z botwinki do lodówki, żeby przegryzł się smakiem. Usmażyła kotlety z cebulą. Zrobiła sałatkę z młodych ogórków i rzodkiewki. Wszystko wyniosła na werandę, przykryła ściereczką. Pootwierała okna. Dom pachniał drewnem, świeżym ciastem i miętą.

Przyjechali o czwartej, prawie godzinę później, niż zapowiadali. Halina i Olek swoim autem, Natasza z Andrzejem swoim. Auta zajechały prawie równocześnie, jakby się wcześniej umówili. Lidia otworzyła furtkę, uśmiechnęła się, chciała coś przywitać, ale przerwał jej od razu Olek, który rozejrzał się energicznie po podwórku i rzucił: całkiem nieźle, nie spodziewał się.

Halina wycałowała ją w oba policzki. Zapachniały drogie perfumy. Natasza skinęła głową i od razu spytała, gdzie można umyć ręce. Andrzej nic nie powiedział, przeszedł na działkę i zaczął się rozglądać z miną kogoś, kto ocenia nieruchomość.

Z samochodów wyciągnięto torby. Lidia, z nadzieją patrząc na paczki, pomyślała, że goście przywieźli coś do stołu. Zaraz jednak zobaczyła jeden duży worek z rzeczami Nataszy, torba Haliny, plecak Olka. Andrzej taszczył coś owiniętego w gazetę przez sekundę Lidia miała nadzieję, że to może ryba, czy wędzonka, ale okazało się, że to zestaw narzędzi. Po co, nikt nie wyjaśnił. W późniejszym czasie narzędzi nikt nie użył.

Halina wyciągnęła z torby butelkę. Tanie wino musujące, z pogiętą etykietą, takie z promocji: trzy za cenę dwóch. Podała je Lidii z miną, jakby wręczała bezcenny dar.

Proszę, na stół.

Lidia podziękowała, wzięła butelkę i odstawiła ją na róg stołu, dalej od kwiatów.

Rozdział z zakwaterowaniem zamknął się szybko i bez pytań. Halina z Olkiem zrobiła rundę po domu, zajrzeli do dwóch pokoi i wybrali ten z widokiem na ogród i szerokim łóżkiem. Natasza z Andrzejem zajęli drugi. Lidii przypadł jej własny, malutki pokój, z tym samym starym łóżkiem, na którym spała od lat. Nikt nie zapytał, czy gospodyni taki układ odpowiada. Nikt nie zaproponował zamiany.

To było pierwsze ukłucie. Nie bolało. Tak tylko poczuła, jakby w bucie zatrzymał się okruszek przeszkadza, ale idzie się dalej.

Kolacja była głośna. Olek dużo mówił. Halina się śmiała, odchylając się na oparcie. Natasza jadła cicho, prawie bez słowa, ale zjadła dwie dokładki. Andrzej zgarnął wszystkie kotlety z talerza i dopiero potem zapytał, czy są jeszcze. Chłodnik pochwalili. Kapuśniak zjedli do ostatniego okruszka. Halina otworzyła swoje wino musujące, rozlała do zwykłych szklanek kieliszki były nie w tej szafce i wznosiła toast za odpoczynek.

Potem Olek, nie pytając, otworzył kredens, szukając czegoś mocniejszego. Znalazł butelkę nalewki śliwkowej, robioną przez Lidię zeszłej jesieni, której dotąd nikomu nie dawała. Halina zawołała: O, przyda się. Lidia nie zdążyła już nic powiedzieć. Zresztą, co miała powiedzieć, kiedy wszystko już nalane?

Nalewka zniknęła tego wieczoru.

Po kolacji nikt nie posprzątał stołu. Halina ziewnęła i powiedziała, że jest zmęczona po podróży. Natasza przytaknęła. Mężczyźni wyszli na dwór, było słychać, jak rozmawiają przyciszonymi głosami. Lidia zebrała naczynia, umyła je, wyniosła śmieci. Zgasiła światło w kuchni. Wróciła na werandę wszyscy już rozeszli się do pokojów.

Postała przez chwilę przy oknie. Na zewnątrz było cicho. Za płotem rechotały żaby. Gdzieś daleko cicho zamruczał samochód.

Coś niedobrego rozlało się w środku. Tłusta bryła, jak zamoczony kłębek włóczki. Ale uznała, że to tylko zmęczenie. Pierwszy dzień zawsze jest trochę chaotyczny. Jutro się poukłada.

W sobotni poranek wstała jak zwykle, o wpół do siódmej. Wyszła na podwórko. Trawa była mokra od rosy. Jabłonie trwały w porannej mgle, dostojne, jak tylko one potrafią o tej porze. Nabierała wiadro wody, podlewała ogórki. Potem napaliła w piecyku, postawiła czajnik, pokroiła chleb i ser, wystawiła na stół dżem z jagód i moreli. Ugotowała owsiankę na mleku z jabłkiem, jak sama lubi.

Goście zaczęli wychodzić około dziesiątej. Olek pierwszy, w dresach i koszulce, od razu do czajnika. Usiadł, spojrzał na stół i zapytał, czy są jajka. Były. Lidia ugotowała. Potem zeszła się reszta. Wszyscy zjedli. Talerze zostawili. Halina stwierdziła, że chciałaby przejść się nad rzekę, którą widziała po drodze. Olek chciał po prostu posiedzieć. Natasza z Andrzejem przyłączyli się do niego.

Lidia zapytała, czy ktoś pomoże posprzątać. Halina powiedziała, że potem, oczywiście kiedyś posprzątają, tylko na razie odpoczną.

Na razie przeciągnęło się do obiadu. Goście siedzieli na werandzie z telefonami. Mężczyźni grali w karty. Halina przeglądała coś, czasem pokazywała Nataszy i śmiały się. Lidia przygotowała obiad: młode ziemniaki z koperkiem i śmietaną, świeże grzyby smażone z cebulą, które sama suszyła jesienią, sałatka z ogórków i kompot porzeczkowy. Kiedy zaprosiła do stołu, przyszli chętnie, jedli z apetytem, chwalili.

Świetnie gotujesz powiedziała Natasza po raz pierwszy patrząc na Lidię dłużej niż trzy sekundy. Rzadko się teraz spotyka taką kuchnię.

Potrafi, potrafi wtrąciła Halina z tonem, jakby mówiła o nieszkodliwej dziwaczce.

Po obiedzie Lidia wyszła do ogrodu, z książką. Chciała siąść w swoim ulubionym leżaku pod jabłonią. Leżak był zajęty spał w nim Olek, nakrywszy twarz gazetą. Wzięła składane krzesełko i usiadła przy płocie. Przeczytała pół strony. Halina wyszła i zawołała, żeby pomóc znaleźć coś w schowku. Potem Natasza poprosiła o środek na komary. Potem Andrzej zauważył, że wąż do podlewania przecieka i zgłosił Lidię tonem jak do serwisu technicznego.

Lidia naprawiła wąż. Znalazła w schowku środek przeciw komarom. Pomogła Halinie znaleźć stare czasopisma, nie wiadomo po co. Wróciła do książki. Leżała na ziemi, zgięta przez wiatr, lekko naderwany róg.

Wieczorem napaliła w saunie. Drewno na saunę było wyjątkowe, brzozowe, suszyła je od kwietnia. Rąbała sama, bo mężczyźni poszli do sąsiada, pana Michała, który hodował kury, i wrócili, gdy sauna już była gotowa.

Wszyscy się wymyli. Olek siedział w parze długo, podlewał wody na piec bez pytania, użył cały aromatyczny olejek do sauny, który Lidia specjalnie przywiozła z miasta. Halina prosiła raz o ręcznik, raz szampon, raz o zmianę witki. Natasza wychodziła parę razy po coś do picia. Lidia zanosiła im kwas chlebowy w kubkach.

Kiedy wszyscy wyszli, Lidia weszła do sauny jako ostatnia. Woda była już tylko letnia. Drewno wygasło. Siedziała w półmroku, oglądała tlące się żarzące resztki. Miała w sobie dziwną ciszę ani dobrze, ani źle. Po prostu pustka, jak wtedy, gdy sił już nie ma, a nowe jeszcze się nie pojawiły.

Musnęła się szybko. Przebrała. Poszła do domu. W kuchni panował rozgardiasz, ktoś krzywo pokroił chleb, okruchy wszędzie. Góry kubków po kwasie. Na stole, na samym środku, leżała otwarta paczuszka drogiej kawy, którą Lidia przywoziła z małego sklepiku na bazarku. Kawa rozsypana, ktoś nasypał, ile wlezie.

Posprzątała. Pozamiatała. Umyła kubki. Schowała kawę w kredensie, głęboko.

Ten kłębek w środku zrobił się cięższy. Ale znów odpędziła myśl. Goście się rozluźnili, w tym jest sens wypoczynku. Głupio wymagać od gości aptekarskiego porządku. Powtarzała to sobie z tą samą metodą, z jaką kiedyś powtarzała, że Zbyszek jest po prostu zmęczony, że nie robi tego specjalnie, że trzeba zrozumieć.

Syndrom dobrej kobiety. Kiedyś czytała takie określenie w którymś kobiecym tygodniku. Myślała wtedy, że to nie o niej. Teraz, w sobotnią noc, stojąc na kuchni z mokrą ścierką w ręku, pierwszy raz pomyślała, że jednak trochę o niej.

W niedzielę wstała wcześniej niż zwykle, przed szóstą. Nie z własnej woli, nie mogła spać. Leżała i słuchała, jak za ścianą Olek pochrapuje, jak ktoś idzie do łazienki i skrzypi podłoga. Dom, który do niedawna wydawał się oazą spokoju, teraz był pełen obcego życia i to nie radość, tylko niepokój było czuć w powietrzu.

Wyszła na podwórko jeszcze przed świtem. Na wschodzie niebo ledwie szarość tknęła. Rosy już nie było. Usiadła na ławce pod ulubioną jabłonią odmiana papierówka i po prostu patrzyła, jak się rozjaśnia. Słuchała ptaków. W takie poranki zwykle ogarniał ją stan, którego trudno nazwać jednym słowem. Sytość? Spokój bez potrzeby tłumaczenia.

Dzisiaj tego nie było.

Wróciła do domu, zabrała się za śniadanie. Postanowiła zrobić wszystko porządnie. Naleśniki. Twarożek ze śmietaną. Dżem malinowy. Jajecznica z pomidorami. Tak, by było naprawdę ładnie; by stół cieszył oko.

Kiedy piekła naleśniki, na progu pojawił się Andrzej. Ziewnął, spojrzał na patelnię. Powiedział, że on naleśników nie jada, wolałby jajecznicę z kiełbasą. Kiełbasy nie było. To chociaż jajecznicę z czymkolwiek.

Lidia zrobiła jajecznicę.

Potem przyszła Natasza, poprosiła o mocniejszą kawę. Lidia wyjęła swoją drogą kawę. Zaparzyła. Natasza wypiła, bez podziękowania. Wyszła na werandę z telefonem.

Halina przyszła ostatnia, grubo po dziesiątej. Zobaczyła naleśniki, ucieszyła się. Zawołała Olka. Jedli długo, rozmawiając ciągle o tym, co jeszcze możnaby zrobić przed wyjazdem.

Lidia, a może by tak jeszcze raz saunkę? zapytała Halina przelotem, smarując naleśnik dżemem. Wczoraj było super.

Prawie nie ma już drewna odpowiedziała Lidia spokojnie.

Ale odrobinę chyba zostało.

Drewno było. Ale nie rozpaliła.

Po śniadaniu wyszła na warzywnik, trzeba było wypielić marchew. Praca znajoma, prosta ręce pracowały automatycznie, ziemia miała ten niepowtarzalny lipcowy zapach. Chwastując, nie myślała specjalnie o niczym. Po prostu płynęły myśli jak chmury.

Dzień się dłużył. Przygotowywała obiad. Porządkowała, roznosiła i wynosiła rzeczy. Goście odpoczywali. Umieli to doskonale, bez wysiłku. Olek drzemał. Andrzej grał w pasjansa. Natasza czytała coś na telefonie. Halina kilka razy wzywała Lidię na pogaduszki, ale rozmowa zawsze schodziła na Halinę, jej sprawy, znajomych, o których Lidia ledwo słyszała jej rola sprowadzała się do kiwania głową i przytakiwania co chwilę.

Granice w przyjaźni. Znowu wróciło jej zdanie z czasopisma. Co to znaczy w praktyce? Wstać w połowie rozmowy? Powiedzieć nie prosto w twarz? Miała wrażenie, że jak tylko powie głośno chciałabym być sama, wszystko się zawali.

Nic się oczywiście nie zawali. Ale Lidia dowie się o tym dopiero jutro.

Wieczorem, po kolacji, goście zasiedli na ogrodowych huśtawkach. Zrobiła je zeszłego lata razem z Michałem, sąsiadem wkopali słupy, przywiesili siedzisko. Dobre, solidne huśtawki na wieczorne zachody słońca.

Dzisiaj siedziały na nich Halina z Nataszą. Mężczyźni znowu poszli do Michała do garażu. Lidia pozmywała, zmiotła kuchnię, wyniosła śmieci. Przeszła po działce, sprawdziła tunel zamknięty. Wzięła koc, chciała wyjść posiedzieć na ganku.

Huśtawki stały w głębi ogrodu, koło porzeczek, piętnaście metrów od ganku. Z ciemności pod daszkiem donosiły się głosy. Ciche, ale wyraźne, bo wieczór był bezwietrzny.

Dobrze się załatwiło mówiła Natasza, suchym lekko głosem.

A nie mówiłam odparła Halina. Była zadowolona, głos pełen samozadowolenia.

A nie wstyd Ci, że nic nie przywiozłyśmy konkretnego dla niej?

Pauza. Zaskrzypiała huśtawka.

Daj spokój. Ona się cieszy. Przecież została sama, rozumiesz? Jej potrzeba, by ktoś jej potrzebował. Jakby nie my, nikt by do niej nie przyjechał.

Natasza coś odpowiedziała półgłosem. Halina zachichotała lekko.

No przestań. Sama zaprosiła, nakryła do stołu. Gdybyśmy jechali do pensjonatu, policz lekko za trzy osoby z wyżywieniem wiesz ile? A tu wszystko podane, za darmo. Już zimą myślałam, że trzeba ją odwiedzić, jak odnowiła działkę.

Znowu cisza. Huśtawka zapiszczała. Potem Natasza cicho rzuciła:

Trochę jej żal.

Jeszcze jak przytaknęła Halina. Ale co poradzić.

Lidia stała z kocem na ganku. Nie ruszyła się. Świerszcz pod schodami umilkł, jakby i on słuchał.

W środku działo się coś, co nie miało jeszcze nazwy. Nie łzy. Nie gniew, przynajmniej nie taki żarliwy, jak go znała wcześniej. To było coś zimniejszego, równomiernego. Jakby płyn w środku zmienił się w kryształ.

Wróciła do domu. Zamknęła drzwi cicho, bez skrzypienia. Powywieszała koc. Przeszła do kuchni. Włączyła małą lampkę nad stołem. Wyciągnęła zeszyt i ołówek.

Myślała, że już przeszła przez rozwód, już nie ma różowych okularów. Ale nie. Jeszcze nie do końca.

To też się naprawi.

Otworzyła zeszyt na czystej stronie i zaczęła pisać. Powoli, dokładnie, z cyframi jak nauczycielka sprawdzająca wypracowanie.

Produkty spożywcze. Przypominała sobie wszystko z piątkowych zakupów: mięso na kotlety, ziemniaki, grzyby z zapasów wiedziała, ile kosztuje garść na rynku. Mleko, śmietana, twaróg, jajka. Zioła, ogórki, pomidory. Pieczywo, masło, ser. Trzy domowe dżemy, ale na owoce częściowo kupowała. Herbata, kawa, mąka na naleśniki, drożdże na placek, kwas chlebowy, kompot z porzeczek.

Pisała i pamiętała siebie z koszykiem w sklepie, znów przeliczając: czy wystarczy? Wtedy to było dbanie o gości. Teraz inaczej nie wiedziała, jak to nazwać.

Dalej: napoje. Nalewka śliwkowa z bufetu. Tę wyceniła osobno nie za pieniądze, a za czas. Zbieranie śliwek, parzenie, klarowanie, rozlewanie. Dwie butelki. Przeliczyła mniej więcej na złotówki.

Drewno do sauny też zużyto więcej niż na własną kąpiel. Miała paragon za metr drewna, wiedziała ile wyszło.

Potem weszła na stronę najbliższej agroturystyki Brzozowa Polana. Porównała cennik: trzy noce, wyżywienie, sauna w sobotę wieczorem.

Pisała to wszystko w tabelce. Dodała. Wyszła całkiem realna suma.

Dodała jeszcze linijkę: Usługi sprzątania i obsługi. Nie policzyła tylko zaznaczyła.

Była prawie północ. Goście już dawno rozeszli się do sypialń, za drzwiami słychać było czyjeś oddechy. Zamknęła zeszyt. Wyłączyła lampkę. Położyła się spać.

Tej nocy spała głębiej, niż poprzedniej.

Poniedziałek przywitał ją chmurami. Niebo gęste, ptaki śpiewały krótko. Trawa była już sucha, nie spadła rosa. Lidia wyszła o szóstej na działkę, obeszła ogród, sprawdziła tunel, poprawiła palik do ogórków. Wszystko na swoim miejscu.

Na śniadanie zrobiła zwykłą owsiankę na wodzie z solą. Bez jabłek, bez masła, bez dżemu. Pokroiła chleb, dodała trochę sera i masła tyle tylko, ile wystarczy na cztery osoby. Zaparzyła herbatę.

Halina przyszła koło dziewiątej. Popatrzyła na stół, uniosła brew.

Owsianka?

Owsianka potwierdziła Lidia.

I nic więcej?

Owsianka i chleb z serem.

Halina milczała. Nalała sobie herbaty. Zjadła bez komentarzy. Reszta też. Natasza zapytała o dżem. Lidia odparła, że nie ma. Natasza wzruszyła ramionami.

Po śniadaniu goście zbierali się długo, powolnie. Olek kręcił się po działce z miną, jakby żałował powrotu. Halina pytała, czy nie zostawiła kremu. Krem odnaleźli. Popakowali torby, wynieśli bagaże.

Stali już przy samochodzie, gotowi do odjazdu, gdy Lidia wyszła na ganek z kartką z zeszytu. Przepisała tabelkę starannie, tak jak pisała na tablicy. Sumę podkreśliła.

Halina powiedziała spokojnie poczekaj chwilę.

Podstąpiła i podała jej kartkę.

Halina przez moment nie chciała wziąć, patrzyła z niedowierzaniem, które szybko przeszło w czujność.

Co to?

Rachunek za pobyt i wyżywienie. Przeliczyłam wszystko.

Przez kilka sekund trwała cisza. Potem Halina przerzuciła wzrokiem kartkę, może tylko udając czytanie, i spojrzała w górę.

To na poważnie?

W pełni.

Lidia

Nie liczę sprzątania, sauny, wynoszenia śmieci i drewna, które rąbałam sama. Tylko produkty i środki zużywalne.

Olek stanął przy Halinie, zajrzał jej przez ramię. Jego mina ta sama, jaką Lidia znała z wywiadówek. Facet przekonany, że został skrzywdzony bez powodu.

To jakiś żart? rzucił.

Nie.

Lidia, przecież my jesteśmy przyjaciółmi głos Haliny zrobił się wyższy, głębszy, nie jej. Tak między przyjaciółmi się nie robi.

Między przyjaciółmi nie nazywa się człowieka żałosnym za jego plecami odparła Lidia, równie spokojnie. I nie traktuje się jego domu jak darmowego pensjonatu.

Halina zmieniła wyraz twarzy. Szybko, prawie niedostrzegalnie, ale Lidia dobrze widziała.

Podsłuchiwałaś.

Wychodziłam na ganek. Był spokojny wieczór.

Natasza odsunęła się odrobinę, jakby chciała się wymiksować z sytuacji. Andrzej patrzył w ziemię.

To absurd powiedziała Halina, a w jej głosie pojawił się ten chłodny ton z dawnych lat, gdy czegoś żądała od dyrektorki czy koleżanek w pokoju nauczycielskim. Sama nas zaprosiłaś, nie prosiliśmy się.

Prawda. Zaprosiłam. I byłam z tego powodu szczęśliwa. Do momentu, kiedy usłyszałam, co o mnie myślicie.

Źle to odebrałaś.

Usłyszałam dosłownie.

Cisza. Halina złożyła kartkę, rozłożyła, znów złożyła.

Jeśli rachunek nie będzie uregulowany dodała Lidia, głosem tak spokojnym, jak horyzont przy dobrej pogodzie zgłoszę nielegalne użytkowanie własności do ochroniarzy osiedla. Mam komplet papierów.

Zwariowałaś mruknęła Halina, i to nie był gniew, tylko coś jak osłupienie.

Przeciwnie. Numer konta masz z tyłu.

Odwróciła się i wróciła do domu. Za plecami zaczął się ściszony, nerwowy spór. Słów nie słyszała i nie próbowała słyszeć. Weszła do kuchni, wstawiła czajnik, stanęła przy oknie. Za szybą szare niebo, sad, jabłonie z malutkimi zawiązkami owoców.

Telefon leżał obok. Po kilku minutach zadzwonił cichutko. Przyszedł przelew. O jedną trzecią mniejszy niż w notatce. Odpisała jedno słowo: Reszta. Minutę później przyszły kolejne pieniądze. I jeszcze trochę. Suma się zgadzała.

Schowała telefon. Zaparzyła herbatę.

Z drogi dobiegł dźwięk odjeżdżających aut. Najpierw jedno, potem drugie. Drzwi trzasnęły. Furtka została otwarta. Wyszli, nie zamykając jej za sobą.

Lidia wyszła na ganek. Samochody już skręcały na drogę. Ostatnie, co zobaczyła, to ręka Haliny wystawiona przez okno ale nie w pożegnalnym geście, tylko tak, bez sensu. Potem auto znikło za zakrętem. Cisza.

Zamknęła furtkę.

Wróciła do domu.

Zajrzała do pokojów gościnnych. W sypialni Haliny i Olka rozrzucona pościel, na ziemi papierowy kubek po soku, na parapecie niedopity kieliszek z mętnym nalotem. U Nataszy i Andrzeja porządek, ale też jak po wyjeździe z hotelu, wiedząc, że i tak ktoś posprząta.

Wzięła się metodycznie za porządki. Zebrała pościel, wrzuciła do prania. Starła parapet, wyrzuciła kubek. Otworzyła okna, wywietrzyła pokoje.

Na werandzie znalazła pustą butelkę po tanim winie musującym. Wzięła ją za szyjkę dwoma palcami, wyrzuciła do kosza.

Wróciła do swojego pokoju: mały, łóżko, półka z książkami, widok na krzak porzeczki za oknem. Wszystko na swoim miejscu. Jej rzeczy nietknięte. Ale coś trzeba było zrobić, choć nie od razu wiedziała co. Potem wiedziała. Otworzyła telefon. Odszukała kontakt Halina. Nacisnęła blokuj. Potem Natasza Zawadzka. Też.

Odłożyła telefon. Wypuściła powietrze wolno, do dna płuc.

Ulga. Prawdziwa, nieplanowana. Nie taka z PRL-owskich poradników, wszystko się już ułożyło, tylko ta, która przychodzi, gdy długo trzymasz coś ciężkiego w rękach i w końcu odkładasz na ziemię.

Wyszła do ogrodu. Niebo dalej zachmurzone, ale jaśniejsze. Chmury się rozstępują, w jednym miejscu przebija coś złotego słońce waha się.

Wzięła motykę. Poszła do grządki z ogórkami. Zaczęła pielić. Ruchy spokojne, rytmiczne. Ziemia ciepła, o lipcowym zapachu.

Pracowała ze trzy kwadranse. Potem się wyprostowała, przyłożyła wierzch dłoni do czoła. Usłyszała kroki na ścieżce przy płocie. Powolne, znajome.

Pani Lidio zawołał głos zza płotu. Dzień dobry.

To był pan Michał, Michał Grzelak, sąsiad z prawej. Sześćdziesiąt dwa lata, były inżynier, wdowiec od pięciu lat, spokojny człowiek, kochał ogród i naprawiał różne rzeczy bez proszenia. Znali się od dawna, od czasu gdy Lidia zaczęła regularnie bywać na działce. Pozdrawiali się przez płot, czasem rozmawiali o pogodzie, rozsady, plonach. Pomagał jej ostatniej wiosny podnieść przewrócony płot, ona przynosiła mu miód od bartnika.

Dzień dobry, panie Michale.

Podeszła do płotu. Stał w kraciastej koszuli, bez czapki. W rękach niósł talerz nakryty ściereczką.

Zrobiłem szarlotki. Dużo mi wyszło. Proszę, zanim wystygną.

Wzięła talerz, poczuła ciepło przez płótno.

Dziękuję, panie Michale.

Widziałem, goście już wyjechali mówi bez pytania, po prostu.

Wyjechali.

Chyba trochę wcześniej, niż planowali.

Tak, wcześniej.

Chwila ciszy. Potem rzucił, nie wprost jak to ludzie ze wsi, którzy nie pchają się, ale i nie udają ślepych:

Mam herbatę gotową. Ławka przy płocie naprawiona, można posiedzieć.

Podniosła wzrok. Spojrzała na niego na spokojną twarz, bez ciekawości, bez współczucia. Tylko oferta.

Chętnie powiedziała. Za minutę wyjdę.

Zaniosła talerz do domu. Umyła ręce, narzuciła sweterek wieczorami robi się chłodno. Przeszła przez furtkę.

U pana Michała ławka była szeroka, solidna, pod starą gruszą. Postawił dwie szklanki, zalał mocną herbatę, przyniósł spodeczek z cukrem.

Usiedli.

Milczeli chwilę ale w tej ciszy nie było skrępowania. Nad głową szeleściła grusza. Z zagrody za ogrodem gdakała kura.

Chciałem spytać zaczął w końcu jak Pani daje sobie radę sama. Duży dom, gospodarstwo.

Daję. Już się przyzwyczaiłam.

Widać. Działka śliczna. Pamiętam, co tu było na początku.

Było zgadza się.

Teraz oko cieszy.

Podniosła szklankę. Herbata mocna, z lekką goryczką.

Panie Michale, słyszał pan coś dzisiaj rano, przy bramie?

Chwila milczenia. Krótka.

Coś tam słyszałem.

I co pan sądzi?

Różnie to bywa mówi. Nieraz człowiek myśli, że zna drugiego. A ten drugi tylko sobie go urządza. To nie to samo.

Spojrzała na niego.

Długo nie rozumiałam tej różnicy.

Wiele osób nie widzi. Nie ze złośliwości. Po prostu uczą się myśleć o innych, siebie ignorują.

Ugryzł ciasto.

Dobre wyszło chyba.

Bardzo dobre potwierdziła.

Słońce się wreszcie przebiło przez chmury. Nie wprost, ale rozjaśniło sad. Grusza błysnęła, choć deszczu nie było.

Pan sądzi, że tacy ludzie, którzy używają innych, wiedzą, co robią?

Zamyślił się, szczerze.

Niektórzy wiedzą i wcale się z tym nie kryją. Myślą, że to normalne 'jak się ktoś godzi, to znaczy, że mu dobrze’. Inni nawet o tym nie myślą. Żyją bez refleksji.

A ci, którzy się zgadzają?

Boją się stracić. Że przestaną być potrzebni, że nikt nie zadzwoni. Więc się godzą. Do czasu.

Przytaknęła. Nie, by się czegoś nowego dowiedzieć po prostu wiedziała, że to prawda.

Moja żona taka była rzucił nieoczekiwanie. Dobra dusza. Wszystkim dawała, wszyscy przychodzili, wszyscy korzystali, nikt nie zostawał. A ona potem cicho płakała w kuchni i mówiła, że wszystko w porządku.

Patrzyła na niego.

Nauczyła się mówić „nie”?

Nie odpowiedział po prostu. Nie zdążyła.

Krótka fraza a tyle w niej, że Lidia nie musiała nic mówić.

Dobrze Pani zrobiła z tym rachunkiem dodał po chwili. Niby nietakt, ale słusznie.

Oni tak nie sądzą.

Nigdy nie sądzą, że to ich wina. To cecha takich ludzi.

Po raz pierwszy od trzech dni szczerze się uśmiechnęła.

Siedzieli długo. Rozmawiali o tym, że w tym roku słaba truskawka. O tym, że trzeba naprawić pompę przy studni przed zimą, o książce, którą pan Michał czytał całą wiosnę. O ptakach, których mu brakowało w tym sezonie. Potem znów milczeli.

Gdy się ściemniło, podziękowała:

Dziękuję, panie Michale. Za ciasto i za herbatę.

Dziękuję za towarzystwo.

Wróciła do siebie. Zapaliła kuchenną lampkę. Ukryła resztkę ciasta pod ściereczką. Umyła szklanki. Przeszła po domu, sprawdziła okna. Weszła do swojego pokoju.

Wszystko jak zawsze. Łóżko, półka, porzeczka za oknem. Teraz już tylko jej cień. Usiadła na łóżku. Wzięła książkę, którą zaczęła jeszcze w piątek. Przeczytała stronę. Odłożyła.

W domu była cisza. Jej własna cisza. Taka, której przez dwa i pół roku uczyła się nie bać, aż w końcu była po swojemu przytulna.

Równowaga w kontaktach. Widziała gdzieś to hasło. Myślała, że chodzi o coś wielkiego. Tymczasem chodziło o proste rzeczy czy ktoś poza apetytem i wymaganiami wnosi coś na tę samą szalę? Czy po spotkaniu zostaje chociaż tyle samo, co przedtem?

Po tych gościach zostało mniej. Mniej nalewki, mniej drewna, mniej kawy, mniej spokoju. Ale przybyło czegoś innego jeszcze nie wiedziała, jak to nazwać. Może jasność. Może nowa umiejętność stawiania granic do której nie trzeba krzyku, tylko kartki papieru i spokojnego głosu.

Położyła się. Przykryła. Za oknem wśród gałęzi coś się krzątało ptaki układały się na noc. Żaby u stawu dziś milczały, chyba nie ten wieczór.

Tuż przed zaśnięciem pomyślała, że rano trzeba naprawić palik przy ogórkach, który upatrzyła już w sobotę. I podlać maliny, i zerknąć na porzeczki, czy już czas zbioru.

Spraw do zrobienia było dużo dobrych, swoich.

Zamknęła oczy.

Na zewnątrz zrobiło się zupełnie ciemno. Strugi ucichły. Daleko przejechał samochód i rozmył się w ciszy. Jabłonie na podwórku były już ciemniejsze od nieba. Noc była cicha, ciepła.

Lidia Marciniak, pięćdziesiąt sześć lat, emerytowana nauczycielka, gospodyni tego domu, tego ogrodu, tej ciszy spała.

Rano wstała jak zawsze, o wpół do siódmej. Niebo przejrzyste, ani jednej chmurki. Rosa gęsta, trawa prawie biała, a słońce muskające koniuszki. Włożyła kalosze, przeszła ścieżką, posłuchała, jak skrzypi mokry żwirek.

Palik przy ogórkach poprawiła od razu. Maliny podlała z konewki. Porzeczki rosły dorodne, ciemne, jeszcze dzień, dwa i będzie można zrywać. Dotknęła kilku owoców palcami: jędrne, ciężkie.

Potem weszła do kuchni. Postawiła czajnik na gazie. Ukroiła chleb. Wyjęła masło, ser, swoje własne jagodowe powidła. Przygotowała śniadanie tak jak lubi.

Usiadła do stołu.

Za oknem na jabłoni ktoś się krzątał. Spojrzała sikorka, żółty brzuszek, żywa i zajęta swoimi sprawami. Skakała z gałązki na gałązkę.

Patrzyła i jadła chleb z powidłem. Powoli. Bez pośpiechu.

Potem, już przy herbacie, usłyszała przez płot:

Pani Lidio! zawołał pan Michał. Dzień dobry! Jak się spało?

Wstała. Podeszła do okna, uchyliła. Stał przy płocie, znów w kraciastej koszuli. Chyba też wcześnie wstał.

Dzień dobry, panie Michale. Wyśmienicie.

To dobrze. Zamilkł na moment. Wyszło mi w tym roku nowe dżem wiśniowy. Mogę przynieść na spróbowanie, jak Pani ma ochotę.

Spojrzała na niego, na jego spokojną twarz, bez niepotrzebnych gestów.

Przynieście powiedziała. Herbata jeszcze gorąca.

To już idę.

Zniknął. Zamknęła okno. Wróciła na miejsce. Wyjęła drugi kubek. Postawiła obok.

Sikorka jeszcze chwilę skakała po jabłoni, potem poleciała w głąb sadu. Gałązka wróciła do równowagi.

Furtka lekko zaskrzypiała.