Niedoczytana książka

Nieprzeczytana książka

No dobrze, Zosiu, wychodzę! Nie odprowadzaj mnie. Będę późno! Przygotuj na jutro niebieską koszulę i spodnie, nie zapomnij! I z pralni trzeba odebrać! zawołał z przedpokoju Wiktor, szybko narzucił płaszcz, przystanął, krytycznie spojrzał na siebie w lustrze, chwycił kapelusz i wyszedł, trzaskając drzwiami.

Trzasnął tak, że aż zadrżały szyby w otwartym oknie.

„Przeciąg…” pomyślała Zofia, wyłączyła wodę, wytarła ręce o fartuch i zerknęła z kuchni. Wszystko jak zwykle skąpany w słońcu korytarz, kończący się przedpokojem, zdjęcia na ścianach, tapeta w wesołe paseczki dwa szerokie, dwa wąskie, delikatnie błękitne; płaszczyk Zosi na wieszaku. I…

Zofia zmarszczyła brwi.

Pakunek! Mąż zapomniał pakunku, a w nim przecież pierogi! Sama dzisiaj od świtu je lepiła, piekła, z cebulą i jajkiem, takie, jakie Witek lubił. Szykowała specjalnie na dzisiejszy dzień, bo Wiktor miał służbę w terenie, a na budowie ciężko coś zjeść, domowe zawsze najlepsze!

Szybko zdjęła fartuch i poprawiła włosy, jeszcze w domowej sukience, prostej, z krótkimi bufkami i plamką po kawie u dołu, chwyciła ciepły woreczek i przytuliła go do siebie jak dziecko, wybiegła z mieszkania, dobrze, że pomyślała o kluczach, bo potem siedziałaby pod zamkniętymi drzwiami! Zbiegła po schodach, przytrzymując się poręczy. Gładka, polakierowana, zakręcała jak serpentyna czwarte piętro, trzecie, drugie…

Zosia mogła, jak inne gospodynie, krzyknąć za mężem przez okno, poczekać, aż wyjdzie na dwór, ale nie, krzyczeć to nie jej styl. Zaniosła mu ten pakunek osobiście, przy okazji pożegna się, podstawi policzek, Witek musnie ją suchymi ustami, skinie głową i będzie wiadomo, że już pora…

Z szybkiego biegu Zosia zadyszana, wybiegła na podwórko, drzwiami przywaliła w ścianę, chociaż już daleko jej do dwudziestu lat, a czterdziestka dziewiątka nie zachęca do biegania.

Wybiegła, szybko wzrokiem szuka znajomej sylwetki w popielatym płaszczu i jasnym kapeluszu.

Wiktor lubił długie płaszcze, najlepiej rozpięte, żeby wiatr podwiewał poły, bawił się nimi jak skrzydłami. I kapelusz tych miał Wiktor na każdą porę roku. Zosia dbała, czyściła, dokupowała nowe. Jednym słowem pielęgnowała.

Kapelusz to klasa! upierał się Wiktor, gdy syn, Michał, tak nazwany po dziadku, śmiał się z ojca. Wy, młodzi, nie zrozumiecie, jesteście cali z plastiku i sztucznej skóry!

Gdzie Witek?

A tam, właśnie wychodzi z bramy podwórka, wpada w słoneczną, głośną ulicę. Jeśli Zosia się nie pospieszy, mąż wsiądzie do autobusu i odjedzie, a wtedy…

Zosia puściła się przez asfalt, w biegu kiwając sąsiadkom, które wyszły na ławkę, by poczuć słońce. Sąsiadki z motkami włóczki i w dzierganych sweterkach śledziły jej pośpieszny przebieg wzrokiem, kiwając głowami z aprobatą, jakby ciesząc się z jej miłości, domowego szczęścia.

Co się stało?! zapytała baba Halina, patrząc na drobną sylwetkę Zosi.

Obiad! Witek zapomniał, a tu pierogi! krzyknęła Zofia przez ramię.

Baba Hala ze zrozumieniem kiwnęła głową, uśmiechnęła się: pierogi są dobre, a miłość jeszcze lepsza. Wspaniale!

Tymczasem Zosia dobiegła do bramy, chciała krzyknąć, ale… Zatrzymała się, patrząc na męża, opuściła ramiona, posmutniała, jakby nagle zgasło słońce i świat pociemniał tak, że aż trudno oddychać. Zosi zakręciło się w głowie, złapała się rynny.

Wiktor stał bokiem do niej, już przy przystanku, obejmował pod ramię jakąś krągłą młodą dziewczynę. Ta śmiała się, wzruszała ramionami, a Witek patrzył na nią z góry i też się śmiał. Potem ona go odepchnęła, zmierzyła z pogardą, a on… A on pochylił się pokornie, chwycił ją za rękę, chciał pocałować. Ale ona wyrwała swoją wypielęgnowaną dłoń, jakby jeszcze dała mu policzek, Wiktor się wyprostował, rozzłościł, Zosia zrozumiała. Ale zaraz znów posmutniał, pogładził ją po plecach, wyjął cukierka z kieszeni, podał jej. Ta, (Zosia nazwała ją w myślach „baba”), zaśmiała się, otworzyła usta, jakby przyjmowała poczęstunek.

Zosię zemdliło. Boże! Wiktor, poważny, prawie starszy pan, a podlizuje się młodej kobiecie, wstydu nie ma!

Na tamtej była ładna letnia sukienka, niebieska w białe groszki, aż mrużyło od patrzenia. Włosy spięte wstążką pod kolor, fryzura wymuskana, sandały na stopach…

Wzrok Zosi wędrował po jej sylwetce i nie widziała co zrobić z pakunkiem, z tymi głupimi pierogami, i w ogóle z życiem…

Pod przystanek podjechał wiejski autobus, tłum napłynął do środka, Wiktor podtrzymał swoją groszkową towarzyszkę, pomógł wejść, drzwi zatrzasnęły się.

Gdy autobus odjechał, Zosi się zdawało, że mąż patrzy prosto na nią. I nagle zrobiło się wstyd za tę domową sukienkę, stare klapki i woreczek z pierogami.

Zofia stanowczo odwróciła się na pięcie, ruszyła z powrotem przez podwórko, przy ławkach, gdzie sąsiadki już w samych fartuszkach, opalając ramiona, przy klombie niemal wpadła na babę Halinę.

A co z obiadem, Zośka? Nie zdążyłaś? spytała ta, wyjmując z ust papierosa, zerkając na woreczek w ręku sąsiadki, umyślnie nazywając go „słoikami”, bo po prawdzie nie pochwalała aż takiej Zosi troskliwości, tego oka nad mężem, cudownie ciepłej, lecz przesadnej opieki.

Nie zdążyłam odparła cicho Zofia.

Szkoda. Zmarnuje się jedzenie, kiwnęła głową Hala. To przyślę Marcina. Jesteś dziś w domu?

Zofia skinęła nieokreślenie głową.

No i dobrze. Niech zje. On pierogi uwielbia, a ja nie piekę. Z ciastem nie mam cierpliwości. No, czekaj.

Baba Halina nagle pobiegła do traktora, który wjechał na podwórko:

Z drogi, z drogi, mówię ci, wielkoludzie! wrzeszczała. Znów mi petunie połamiesz tym swoim traktorem! A mówię ci, połamiesz! Wycofaj się i jedź!

Zosia już nie słuchała; powlokła się ku wejściu, zanurkowała w chłód klatki schodowej. Echo jej drobnych kroczków niosło się po marmurowych stopniach, szloch zmieszał się ze skrzypieniem drzwi i ucichł w mieszkaniu.

To było „wszystko”. Koniec domu, ciepła, pewności, koniec zaufania, koniec wiary w ludzi. Ludzie… słowo za szerokie. Ale mąż… „Mąż” to fundament, to przecież ten jedyny, któremu Zosię oddano, przekazano na opiekę i ochronę. I co teraz?

Zofia niezdarnie usiadła na stołku w przedpokoju, pierogi posypały się z woreczka. Kot Filemon podszedł, zaczął ocierać się, mrucząc żałośnie, prosząc o jedzenie. Ale Zosia nie widziała, nie zauważała. Wciąż stała tam, przy rynnie, patrzyła na sukienkę w groszki i jej właścicielkę. I na Wiktora. A po policzkach płynęły łzy, gorące, kobiece, że Zofii aż się spodobało nie musieć trzymać się prosto, nie musieć grać szczęśliwej żony, tylko tak usiąść i pożałować się, upajając się prostym kobiecym smutkiem…

Ile tak siedziała nie wiadomo, aż ktoś pchnął drzwi, Filemon czmychnął w kąt.

Drzwi skrzypnęły, a w szparze pokazała się głowa pana Marcina, męża Hali. Mięsisty nos, policzki z dziurkami, grube wargi, lśniące loczki, czerwona szyja wszystko w Marcinie zbyt obce dla tego domu i „sfery”, co tu mieszkała. Ale Marcin był przecież „swój”, inteligent, tylko trochę, jak mówił Wiktor, pomylony.

Artysta, Zosiu… rozkładał ręce. I to utalentowany, dyrektor galerii! Twórcy są zawsze trochę szaleni. Inaczej straciliby dar…

Zofia otarła łzy, spojrzała z dołu w wielkie, jasnobłękitne oczy gościa. Gdyby nie był artystą, zostałby księdzem, pomyślała Zosia, taki miał dobry wyraz twarzy.

Pan Marcin Pawłowski? Pan tu? zapytała zaskoczona.

Wyglądam inaczej? zdziwił się prostodusznie Marcin. To ja, Zośka. Hala mówiła, że masz pierogi na zbyciu? A u nas remont w kuchni, Halinka meble wymienia… Marcin westchnął. Nie gotuje, każę stołować się po barach. Mam dość…

Jakby aż się załamał, loczki się zadrżały, szerokie ramiona wpchnął w przedpokój, stał na środku żółtego słonecznego kwadratu.

Poczekaj, zdejmę buty zabrał się z wiejskim akcentem Marcin. Mokre. W kałużę wdepnąłem. I skarpetki zdejmę, tak! kiwnął, a Zosia opuściła posłusznie wzrok. Stopy duże jak stopy, a skarpetki proste, z pobliskiej pasmanterii, fioletowa paseczka. Tylko… na dużym palcu była dziurka.

Zosia wyciągnęła ręce, nawet nie zauważyła, jak niesie mokre buty na balkon, żeby wysuszyć.

Postaw, gdzie były! rąbnął Marcin, Zosia się zawahała.

Jak to gdzie? Trzeba wysuszyć, przeziębi się pan! szepnęła.

Moje ciało moja sprawa! Wracaj! bąkał Marcin, patrząc zgryźliwie, potrząsając lokami.

Zofia nie wróciła. Nie wypada! Gość, a z mokrymi butami ma wyjść? Nigdy!

Ustawiła buty w słońcu na balkonie, Filemona odgoniła, westchnęła. Tymczasem Marcin już szura i mlaska w kuchni.

Zosiu! Herbatki bym się napił, świeżutkiej, mocnej jak gryczany miód, z cytrynką! Zrób, sąsiadeczko! Zmęczyłem się… I wystawił nogi w przejściu, że Zosia ledwo mogła przejść.

Już, już… pobiegła do kuchni, włączyła palnik, postawiła czajnik, a w głowie śnieg, zimno i ból.

Witek… Wiktor, mąż… Jak on mógł? Ledwo wyszedł z domu, już z inną się prowadza, bez wstydu!

Zosia zaczerwieniła się na myśl, jak daleko te spacery mogły się posunąć.

„Nie! To tylko nieporozumienie! Przypadkowe spotkanie, bywa! Po prostu znajomi z pracy! próbowała tłumaczyć sama siebie głosem swojej matki. Wróci, nie pokazuj mu nic, okaż troskę, ogrzej! I zapomni o innych!”

A Marcin nagle się spiął.

Chcesz mi lać starą herbatę? Nową proszę, jak dla porządnego gościa. Wylej tę! schwycił dzbanuszek z delikatnymi szarymi kwiatkami, jeszcze ciepły po porannym śniadaniu. Zdjął pokrywkę grubymi palcami, wciągnął aromat, skrzywił się. Nie kochana, tak nie można. To do pomyj! Tylko do pomyj!

Przecież dopiero co parzyłam! Świeża, dobra, proszę spróbować! zamyśliła się Zosia, po czym skinęła głową.

Nowy dzbanek nie problem. Ale Witek… Jak ona teraz z nim będzie mieszkać…

Czajnik już gwiżdże, cieniutki strumień wrzątku wlewa się do porcelany, płynie aromat „indyjskiej, ze słoniem”, delikatnie kwaskowy, lekko cierpki.

To co innego! Ale przynieś mi, Zosiu, filiżankę z serwisu, słyszysz? Ten kobaltowy ze złotą siateczką. Uwielbiam go. Przynieś, nie żałuj! zażyczył sobie pan Marcin, mrugając do niej.

Mamy nowy serwis, Witek z Gdańska przywiózł, filiżanki poręczne, polubi pan! odmachnęła się Zofia, ale zaraz podskoczyła, bo gość trzasnął ręką w stół.

A ja chcę z kobaltowych! Całe życie z nich piłem, twoja babka podawała, matka podawała! Przynoś! I pierogi! Ja zjem, jak Witek nie chce! Wykładaj! Nie na to z odpryskiem, a na świąteczne. A ty, jak będę jadł, zszyj moje skarpetki. Galka nie chce, meblami się bawi, a mnie palec boli! wyciągnął Marcin, przekrzywił głowę, udając błazna.

Zofia, szanowana osoba, zasłużony nauczyciel, nawet nie uczy już od lat, żeby dom prowadzić, być oparciem dla męża, wykształcona, inteligentna kobieta, patrzyła na te skarpetki z pogardą, a ręka już sama sięgała, by zszyć.

Marcin po chwili znowu uderzył w stół, tym razem pięścią, urósł jak góra, rozgrzany, zły.

No co ty, Zośka?! Za grosz siebie nie szanujesz?! Gospodyni jesteś, dasz sobą pomiatać? Przecież ja cię inną pamiętam! Szłaś przez podwórko wróble milknęły z zachwytu! A dziś? Dać cię za wycieraczkę! Fuu!..

Rozłożył szeroko ramiona, buhając i wywracając oczami, aż Zosia się przestraszyła. Zagrzechotały na stole filiżanki, dzbanek zadzwonił pokrywką, pierogi powychylały się na talerzu.

Po co pan do mnie przyszedł? Po co mi to wszystko mówić? Nie chcę! Mój Witek na przystanku, z obcą kobietą… Widziałam! Pędziłam z pierogami, a oni tam… Łzy znów popłynęły Zosi po policzkach, skapnęły na obrus.

A potem wszystko ucichło. Zatrzymała się firanka, zatrzymał się zegar na ścianie, nawet na dworze zrobiło się cicho jak w grobowcu.

Marcin westchnął, ryk i mówi:

I właśnie dlatego Witek znalazł sobie inną. No jak, Zośka? Jeszcze kiedyś uczniowie za tobą biegali, żebyś im poprawiła ocenę, a ty nie, dopiero na radzie! Patrzyłaś tak, że nawet we mnie coś drgało! Ale dziś? Biegniesz z paczką, matkujesz mu, jak nie żona! „Witku, czapkę! Witku, pierogi! Witku, nie chodź po kartofle, ja przyniosę!…” wyśmiewał ją Marcin.

Zosia najpierw się obraziła, a potem uśmiechnęła. Dobrze grał!

Jestem kwoka, tak? przytaknęła cicho, myśląc chwilę, Ale lubię troskę, opiekę, dbanie. Wydaje mi się…

A ja myślę, że przez tę opiekę twój Witek stracił całą męskość. My, Zośka, zdobywcy, wilki, my chcemy żaru, nie tylko ciepłych skarpetek i czapek! Nici są dobre, ale nie przesadzaj, Zofia! Michał się wyprowadził, matczyństwo przeniosłaś na męża. A inne, zadziorne, przyciągnęły go. Z nimi czuje się młody, rozumiesz?..

Nie rozumiała. Nie chciała zrozumieć? Całe życie dała rodzinie, na nic? Siebie utraciła…

Zrezygnowała z pracy w szkole, by Wiktora prowadzić na pracę, by nocami nie ślęczeć nad zeszytami, by dom był czysty, przytulny. Ale i prywatnych uczniów się pozbyła, bo Witek kiedyś zachorował na zapalenie płuc i przeszkadzali mu. Przestała śpiewać przy sprzątaniu, wyłączyła radio, porzuciła malowanie, bo Wiktor odkrył, że nie znosi zapachu oleju lnianego, którym Zosia czyści pędzle. Płótna na pawlacz, pędzle do szuflady, olej na śmietnik.

A potem się zatraciłaś, Zofia Pawłowska! powiedziała do swego odbicia w kredensie. Manicure? Kiedy, jeśli trzeba gotować i smażyć kotlety?

Nowe sukienki? Po co, skoro nigdzie nie wychodzą, Witek zmęczony…

Buty na obcasie? „Gdzie ty w tych szpilkach? Żyły ci wyjdą jak robaki!” śmiał się Wiktor. Buty też na pawlacz.

Koleżanki dzwoniły coraz rzadziej, syn Michał raz w miesiącu przychodził, jadł, brał słoiki, potem nawet nie dzwonił.

I to już wszystko. Koniec…

Czemu opadłaś, sąsiadko?! Powstań! Odzyskaj się, młoda jeszcze! Ty, Zośka, rozkwitnięta róża! Powstań, znów bądź dumna, zrozumiano? Inaczej Witek będzie z innymi jeździł autobusami! stuknął palcem w stół Marcin. A pierogi masz boskie! Eeeee, gdybym miał osiemnaście lat… Za tobą bym biegał jak zając!

I wyszedł. Zosia została…

…Wiktor wrócił póznym wieczorem, lekko podchmielony, trochę poobijany. Pachniał perfumami i winem.

Konferencja się przeciągnęła wręczył żonie teczkę, skrzywił się, bo coś go w krzyżu strzyknęło. Nalej herbaty. I ziemniaków chcę. Z wódką. Z łezką. Czemu stoisz? Przecież mówię…

Zofia teczki nie wzięła, kazała mężowi się przesunąć, bo jej walizka musi stanąć.

Gdzie się wybierasz?! Co się dzieje? popatrzył na elegancko wyglądającą Zosię, z upiętymi włosami, kolczykami, w ładnej, piaskowej sukience i sandałkach, aż osłupiał.

Wyjeżdżam w delegację. Poradzisz sobie… Z łezką czy bez, ale sam wzruszyła ramionami.

A ziemniaki? A koszula na jutro? spytał Wiktor surowo.

Zosia niby chciała iść prasować, lecz machnęła ręką.

Sam. Niech przyjdzie ona, jeśli ci tak dobrze. Żegnaj, Witku. Poradziłam sobie!

Wysunęła się z mieszkania, przez chwilę zmagając się z walizką, bo rączka była niewygodna. Stuknęły obcasy na schodach, mignęła sukienka Zosi, zaiskrzyło się światło taksówki i ucichło.

Wiktor wybiegł na klatkę, zawołał, lecz tylko jęknął, bo ból przeszył mu krzyż i łzy zakręciły mu się w oczach.

Zoooo-siaaa… wychrypiał.

Gdzie jesteś, Zosiu?.. Rozmasowałaby teraz, posmarowała maścią, opatuliła szalem, przytuliła się…

… Faustyna? To pani? zaszlochał Wiktor do telefonu. Tak, to ja… Wiem, miałem nie dzwonić, ale… Kręgosłup, Fausto! Potrzebuję maści… I zjeść coś… Nie mogę dojść do kuchni! Nie jesteśmy sobie obcy! Co?…

Słuchawka zamruczała o lekarzach i rozłączyła się. Faustyna nie przyjdzie, nie posmaruje, nie wyprasuje koszuli, nie przytuli. Za dumna i niezależna. Nie jak Zosia. Wcale nie jak Zosia. Żenada…

Dowlekł się do kuchni, spojrzał na zimne pierogi na talerzu i zajęczał. To już nie żenada, to katastrofa. A wszystko zrobił sam! O rany!

…Zofia wróciła następnego dnia z lekarzem i kwiatami. Kupiła sobie bukiet róż i układała w kryształowym wazonie. Pachniała perfumami, odrobinę papierosami. Tak, Zosia paliła, czasem głównie z nerwów.

Chwileczkę, doktorze, niech pan nie wstrzykuje! zatrzymała strzykawkę.

Mąż leżał, jęczał bez ulgi.

Co się dzieje? spytał lekarz.

Chwileczkę. Witku, co jej obiecałeś? Takie nie spotyka się za darmo, za stary jesteś dla niej Zofia pochyliła się nad mężem spoconym z bólu.

Nie jestem stary! W kwiecie wieku…

Emeryturę dokończył lekarz. Co jej obiecałeś? Bo muszę już iść.

Posadę. I tytuł. Ale nic nie dostanie! Przysięgam, Zosiu! Przepraszam! Tylko ty mi potrzebna! Wybacz!…

Dostanie. Słowo się liczy. Dostanie i posadę, i tytuł, żeby nie czuła się upokorzona. A ty, Witku, zwalniasz się z pracy. Musisz! Ja wracam do szkoły od przyszłego tygodnia. Żelazko na półce, koszule w praniu. Nie podoba się? Rozwód. Zrozumiałeś?

Wiktor ciężko dyszał, wytarł pot rękawem szlafroka i kiwnął głową. Ból nie do zniesienia, Zosia się znęca, lekarz jej sprzyja, Marcin w drzwiach patrzy na goły zadek, jeszcze Halina przyjdzie i będzie po wszystkiemu!

Zrozumiałem. Wbijcie tę igłę. Albo umrę… jęknął, zaszlochał.

Zofia z uznaniem skinęła głową, lekarz przystąpił do zastrzyku…

…Faustyna była szczęśliwa, może nawet unoszona jak motyl. Praca doktorska, sklecona naprędce, przeszła bez zarzutu, tytuł zdobyty, ciepła posada. A wszystko dzięki temu „głupiemu staruszkowi”, Witkowi.

Faustyna teraz na niego nie patrzyła, nie odpowiadała na powitanie. Po co? Żona Wiktora jasno dała do zrozumienia, że mogą tytuł odebrać albo wyrzucić! Faustyna znajdzie kogoś innego.

A Wiktor złożył wymówienie. Wszyscy się dziwili, dlaczego odszedł z tak dobrej, „chlebowej” posady. Nie tłumaczył, tylko raz powiedział, że dał słowo. Komu nie zdradził.

Na pożegnanie zorganizował bankiet, przyprowadził żonę z brylantami, zatańczył z nią tango i patrzył tak… tak, jak na Faustynę nigdy nie patrzył. Czemu? Co jest w tej Zofii Pawłowskiej?

Otóż w niej „wszystko”. Jest samym powietrzem, którym Witek oddychał przez cały ten czas. Nikt nie zauważa powietrza, póki je ma. Kiedy go zabraknie zaczyna rozumieć, co stracił. Nie chodzi o grzbiet i ciepło ciała. Okazało się, że Zosia to wciąż ta nieprzeczytana książka, tajemnicza i słodka, jak lipcowa truskawka na słońcu, którą kiedyś Witek karmił swoją młodą żonę nad morzem. A tej książki nigdy nie da się dokończyć, nie przewraca się ostatniej strony. Oby tak zostało.

A Faustyna do tego nie dorosła. Może jeszcze nie znalazła swego czytelnika. Życie pokaże…