Dobro w spadku – o dziedziczeniu dobra według polskich tradycji

Dobro z testamentu

O, Halinko! Jak dobrze, że jesteś! Już sama nie wiem, co robić!

Halina postawiła na ławce ciężką siatkę z zakupami i odetchnęła głęboko.

Co się stało, pani Genowefa?

Spokój, Halina! Pamiętaj grzeczność przede wszystkim. Zwłaszcza ze starszymi! Nawet jeśli bywają nieznośni.

A to, że Genowefa Rybicka jest trudna w obyciu, wiedział cały blok. Trudno było znaleźć w okolicy bardziej konfliktową osobę.

Czemu nazywano ją damą?

Bo Genowefa zawsze awanturowała się z kulturą, jednak potrafiła doprowadzić każdego do szału.

Pani się myli, kochana.

Nie nazywaj mnie kochaną!

Och, cóż za tragedia! W moich czasach kobieta dumna była z tego, że jest kochaną, a teraz Cóż, stracone pokolenie! Ale i tak niech pani posprząta po swoim piesku.

A jeśli nie?

To cała dzielnica będzie o pani wiedziała, droga pani!

Ci, którzy lekceważyli jej groźby, przekonywali się bardzo szybko, że Genowefa nie rzuca słów na wiatr. Przy czym ona nie mówiła, tylko działała. Niebawem podejrzany z jej listy pojawiał się na jak to sama określała tablicy niechwały.

Genowefa nazywała tak każde drzewo, słup ogłoszeniowy czy tablicę, gdzie rozwieszała kartki z wydrukowanym zdjęciem sprawcy i niemal identycznym tekstem: Nie jesteśmy z nich dumni!. Dalej następował szczegółowy opis przewinienia. Drwek z ogłoszeniami było mnóstwo. Komputer obsługiwała po lekcjach od sąsiadki, drukarkę dostała od córki, a papier kupowała hurtowo, bo dzięki solidnej emeryturze i wsparciu dzieci, na to mogła sobie pozwolić. Z sądem zetknęła się nie raz, bo za tę działalność czasem dostawała drobne mandaty, ale nic sobie z tego nie robiła. Bywało, że z uszanowaniem kłaniała się sędziom i przepraszała za marnowanie ich czasu. Wszyscy ją już znali jedni traktowali ją jak zło konieczne, inni widzieli w niej uosobienie lokalnego porządku.

Czasem ludziom była naprawdę wdzięczni. Szczególnie kiedy doprowadziła do remontu całej deszczówki w dzielnicy najgłośniejsze spośród jej spraw. Trwało to niemal dekadę i kosztowało ją mnóstwo sporów z urzędnikami, setki nieprzespanych nocy i masę nerwów. Ale dzięki niej samochody nie zamieniały się już w amfibie po każdym większym deszczu. Od tego czasu, choć dalej miała swoje za uszami, szanowano ją za wytrwałość i sukces.

Dostało się od niej właścicielom psów, którzy nie sprzątali po pupilach, młodym mamom, które wolały piwo niż spacer z dzieckiem, alimenciarzom unikającym odpowiedzialności, oraz cichym i głośnym alkoholikom. Również wszystkim tym, których współżycie społeczne przerastało.

Oczywiście, nie każdemu jej aktywność była w smak. Pewnego razu ktoś zaczaił się na nią w ciemnym zaułku wieczorem, gdy wracała od chorej siostry. Długo jej nie bili ktoś ich spłoszył ale to wystarczyło, by jej zapał nie osłabł, lecz spotęgował się. Przecież jeśli ktoś reaguje aż tak to znaczy, że to co robi, ma sens!

Siniaki zniknęły, ale złamana noga nie zrosła się już idealnie. Od tej pory dawała o sobie znać przy każdej zmianie pogody.

Genowefa jednak nawet w tym widziała dobre strony:

Przynajmniej zawsze wiem, czy brać parasol! Czyż to nie urocze?

Oprawców szybko znaleziono. Dostali najsurowszą karę, bo Genowefę na sądzie znali już wszyscy. Stała się niepisaną legendą nieco uciążliwą, ale jednak skuteczną.

Przy okazji zdobyła kilku cennych znajomych trzech dzielnicowych i jednego śledczego, którym nie wahała się czasem przeszkadzać, gdy sama nie dawała rady.

Januszku, kochany, jesteś mi szalenie potrzebny! dzwoniła Genowefa do dzielnicowego.

A Januszek, wąsaty olbrzym i od niedawna jej sąsiad, zawsze spieszył na jej zawołanie. Bo przecież ta krucha, uprzejma i stanowcza starsza pani podbiła serca nie tylko jego żony czy dzieci, ale i matki, której bał się jak ognia. Stało się to wtedy, gdy dzięki niej rozstał się z niechcącą odpuścić mamą, która dzień i noc zatruwała życie jemu i jego rodzinie. A Genowefa potrafiła jej wytłumaczyć, że:

Kochana, tak źle pan syna wychowała?

Co pani mówi! Ja jestem świetną matką!

Tego nie śmiem podważać! Ale proszę jeśli syn dostał tak dobre wychowanie, czemu wciąż potrzebuje pani chusteczki? Opiekuńczość matki zrozumiała, ale chusteczka, kochana!

Jaka chusteczka? matka Janusza była wyprowadzona z równowagi tymi pytaniami i jej spojrzeniem, ostrym niczym nóż.

Do nosa oczywiście! Przecież wyciera mu pani nos do dziś! Czyż to nie wstyd?

Wizyty matki u Janusza od tej pory były rzadkością jego rodzina w końcu mogła odetchnąć. Stopień wdzięczności za to wyrażono Genowefie nie raz.

Halina, która była opiekunką społeczną od paru lat, też o tym wszystkim wiedziała. Dlatego mocno zaskoczył ją widok płaczącej Genowefy na ławce przed blokiem.

Czemu pani płacze?

Halinko Twoja podopieczna Pani Barbara…

Co z nią?! Halina spojrzała w górę na znajome okna.

Januszek jest teraz u niej. Barbary już nie ma…

Halina przysiadła obok na ławce, z trudem powstrzymując łzy.

Co za dzień!

Rano pękła rura przed domem, dzieci spóźniły się do szkoły. Zaraz potem Halina pokłóciła się z mężem. Ma swojego Piotrka, którego kocha, chociaż bywa uparty. Ale gdzie teraz znaleźć faceta, który nie pije, nie pali, kocha rodzinę ponad wszystko i jeszcze zarabia przyzwoicie? Rzadkość! Ale to ona z nim mieszka i czasem nie wytrzyma, jak dziś. Wszystko przez głupią żarówkę, którą mogła wymienić sama. Ale prosiła go przez cały tydzień…

Nerwy jej puszczały wiek? Kobiece? Bzdura! Zwyczajne zmęczenie. Ale przecież jak to bywa Jeszcze wczoraj Barbara prosiła o karmę dla swoich kotów, a dziś…

Halina zapłakała na głos, nie mogąc się powstrzymać.

Ach, moja droga… No już, już! Oto chusteczka!

Biały jak śnieg haftowany materiał spoczął na jej kolanach; łzy popłynęły mocniej.

Jakże ten haftowany rożek przypominał jej prezent noworoczny od Barbary!

To dla pani, Halinko! Skromny upominek z całego serca!

Jakie to piękne! Sama pani wyszywała?

Tak. Są tu pani inicjały.

Jak można coś takiego użyć do łez?!

Halinko, to tylko chusteczka Niestety, nie stać mnie na nic droższego. Wie pani, jaką mam emeryturę.

Moja babcia zawsze mówiła, że najlepszy prezent to pamięć.

Mądra kobieta była. Żyje jeszcze?

Nie. Został mi tylko mąż i dzieci.

Żal Ale proszę mnie źle nie zrozumieć! Sama nigdy nie miałam rodziny ani dzieci. Zostało mi tylko mnóstwo krewnych, którzy zawsze wiedzieli, jak mam żyć. Siostry, brat, ciotki Chcieli dobrze, ale ich dobroć była niedźwiedzią przysługą. I tak zostałam całkiem sama. Wina leżała też po mojej stronie, ale samotność to straszna rzecz, Halinko! Człowiek jest istotą społeczną i sam nie daje sobie rady. Mnie jest źle! Gdyby nie koty, nie wiedziałabym, po co żyję. Jedna z moich siostrzenic nawet powiedziała, że nabijam sobie niepotrzebnie lat, bo mogłabym już iść do hospicjum przecież ona musi mieć mieszkanie, żeby studiować w Warszawie.

Czemu pani się nie zgodziła? Gdyby panna zamieszkała z panią, byłoby weselej?

Halinko, nie chodziło o wynajem pokoju. Miałam oddać jej całe mieszkanie!

Ale jak to?

Tak już rodzina uważa mnie już niepotrzebne. A młoda musi żyć, studiować, mieć dzieci. Wszystko tutaj, w moim mieszkaniu, bo warunki lepsze.

A pani? Gdzie pani miała iść?

Do siostry na chwilę. Potem już załatwiły mi miejsce w domu opieki.

Niepojęte! Przecież nie jest pani dzieckiem!

Oni uważają, że już nie potrafię oceniać rzeczywistości. Jakbym się nagle tego oduczyła.

Z taką rodziną i wrogów nie potrzeba…

A jednak są mi bliscy. Kocham ich, nawet jeśli już nie umiem ich rozumieć. A mieszkanie podzieliłam testamentem między siostrzeńców. Tylko boję się o koty Wszyscy ich nienawidzą. Zaraz po mojej śmierci chcą je wyrzucić na śmietnik.

Do tego nie dopuścimy!

Och, Halinko! Ty ich nie znasz!

I nie chcę! Wiesz co?

Co?

Przekaż mi swoje koty w testamencie!

Jak to?

Po prostu. Zwierzęta są własnością. Przepisz mi je. W razie czego, ja się nimi zajmę. To będzie takie dobro z testamentu. Nie można skrzywdzić tych, których kochasz!

Halinko! Ty jesteś aniołem! Ja nigdy bym na to nie wpadła! Ale to kłopot!

Daj spokój! Jak mówią bez kota dom nie ten sam! Halina drapała za uchem mruczącego Bartka, a otaczał ją tłum kotów.

Bartek mieszkał u Barbary już ponad dziesięć lat, a drugi Feliks był odnaleziony przez Genowefę pod sklepem i podrzucony Barbarze:

Basieńko, ty wiesz, co robić z tym nieszczęściem. Ja mam alergię! Ale żal mi sierściucha. Popatrz, jaki malutki Kto porzuca takie cudowności?

Genia, ja ci pomogę, ale po raz ostatni! Bartek też jest twoim prezentem! Trzeciego nie udźwignę. Emerytura nie ta.

Dziękuję, Basieńko. Słowo się rzekło.

Tak Feliks został u Barbary. Po czasie okazało się, że Feliks to właściwie Fela. Parę tygodni przed tragedią Barbara rano znalazła na łóżku kociątka.

Fela, twoje kocięta to rozkosz! Bartek, pilnuj, żebyś był dobrym ojcem, bo inaczej…

Bartek chyba zrozumiał, bo na ojca nadawał się znakomicie. Halina, odwiedzając Barbarę, śmiała się:

Wszyscy uważają się za znawców, a kota od kotki nie odróżnią! Jak nie zauważyłyście, że Fela była w ciąży?

Myślałam, że przybrała na wadze! śmiała się Barbara. Ale co teraz z kociakami?!

Pomożemy! Mam duże podwórko. Jeśli co, poprosimy Genowefę jej nikt nie odmówi!

Kiedy Halina przypomniała sobie o kocich dzieciach, podskoczyła nagle na ławce.

Przecież są głodne…

Swoje dziedzictwo Halina zabrała tego samego dnia. Janusz nie stawiał przeszkód, pomógł nieść kosz z kotami i tylko poprosił:

Zostaw mi jednego. Dzieci projektowały kotka od dawna, a mama była przeciw. Teraz już można…

Oczywiście! Którego?

Tego rudego!

Dobrze, jak podrośnie przyjedź po niego!

Dzięki!

A kto zajmie się wszystkimi sprawami? Rodzina Barbary się zjawi?

Skąd! Sami powiedzieli, że nie mają czasu, żebym się zajęła.

Halina omal nie wypuściła koszyka z kotami. Jak to?!

Nie szkodzi! Ja się wszystkim zajmę.

Barbara nie była pani bliska.

Tu się pan myli! Znamy się z Barbarą już ponad pięć lat. Mało? Czasem parę dni wystarczy, by kogoś zrozumieć, a całe życie za mało nikomu. Nie pozwolę, by Barbarę pożegnano byle jak. Nie zasłużyła!

Janusz uśmiechnął się i klepnął Halinę po ramieniu:

Teraz bardzo pani przypomina pewną znajomą starszą panią. Ale niech się pani nie denerwuje. Pomogę.

Dziękuję odetchnęła Halina.

Rzeczywiście, po co się denerwować. Krzyczeć na człowieka nerwy na nic.

Zamknęła furtkę, przystanęła w ogrodzie. Dom w samym sercu miasta, odziedziczony po rodzicach. Zbudował go dziadek Haliny i od zawsze chronił rodzinę przed zimnem i upałem. Wszyscy czuli się w nim dobrze, bo dom to nie tylko ściany, ale ludzie.

Dlatego nigdy nie mogła zrozumieć, jak można nie kochać bliskich, nie troszczyć się o dzieci, nie dbać o starszych…

Wchodząc do domu, Halina znów zaczęła płakać.

Pachniało czymś pysznym, w kuchni dzieci szumiały. Piotr spojrzał na nią i podszedł natychmiast.

Haluś, co się stało? Naprawiłem żarówkę! Przyszedłem wcześniej z pracy i załatwiłem wszystko! Kran do podlewania też działa. Twoje tulipany będą miały wodę. Uspokój się!

Już dobrze! znów się rozpłakała, nie próbując ukrywać łez.

Co tam niesiesz? Piotr objął żonę i przejął ciężki kosz. O, jaki ciężki!

To koty… wtuliła się w męża.

Co?!

Spójrz! pokazała zawartość, a dzieci aż zapiszczały z radości Piotr musiał je uciszyć.

Cicho! Bo koty się przestraszą!

Koty zadomowiły się u Haliny szybko. Bartek kilka razy przynosił jej na werandę myszy w podzięce. Chyba nie zapomniał Barbary, bo wielokrotnie można było go zobaczyć pod jej dawnym domem, gdzie siedział na gałęzi starego klonu i żałośnie miauczał do okna. Sąsiedzi nie narzekali wiedzieli, że kot po prostu tęskni.

Czasem Bartek przesiadywał chwilkę, czasem całe godziny. Wtedy późno wracał do domu, a Halina narzekała:

Nocny marku! Do pracy muszę iść!

Bartek dziękował jej cichym mruczeniem, po czym krążył po śpiącym domu, sprawdzał dzieci i Piotra, a potem zapadał w sen u boku Feli i kociąt.

Barbarę pożegnano jak należy. Halina była zaskoczona, jak dużo ludzi przyszło na pogrzeb.

Kim są ci wszyscy ludzie? spytała cicho Genowefę, która właśnie pomagała jej przy stole.

Uczniowie. Barbara uczyła fizyki, potem korepetycje. Dobrze zarabiała, zanim wzrok się popsuł. Ale jak widać, pamiętają ją. Była dobrym człowiekiem…

Wiem…

Dziewiąty dzień… Czterdziesty…

Halina wstawała w nocy, by wpuścić kota i zamyślona chodziła po domu… O tym, jakie życie jest krótkie, jak czas ucieka Już wiedziała, czemu tak nerwy puszczają, czemu rankami jest jej niedobrze. I ta tajemnica, na razie skrywana nawet przed mężem, nadawała nowy sens jej życiu.

Głaskała Felę i jej kocięta, szeptała:

Niedługo sama znów będę mamą… Trochę się boję. Moje dzieci już duże, a ja tyle już zapomniałam. Dasz radę?

Fela zamruczała tak głośno, że Bartek aż przybiegł zaniepokojony. Halina uśmiechnęła się mimowolnie.

Naprawdę, tyle mam pomocników w domu! Jakbym sobie nie poradziła?!

Kiedy miała już powiedzieć mężowi o nowym członku rodziny, stało się coś, co raz jeszcze potwierdziło, że w życiu nic nie dzieje się przypadkiem.

Bartek zniknął na całe dwa dni. Halina zaczęła się poważnie martwić. Chodziła pod dawny dom Barbary, szukała go nigdzie nie było. Ani Genowefa, ani Janusz który w tym tygodniu robił obchody po całej dzielnicy nie widzieli kota.

Halinko, połóż się, przyjdzie to da znać! uspokajał ją Piotr.

Nie usnę! Ma być deszcz! Przemoknie biedak… Czemu się tak włóczy?!

Kot, Hala, kot! A koty chodzą własnymi ścieżkami. Zgłodnieje, to wróci.

Zamknę go, już nie wypuszczę! narzekała Halina, wpatrując się w ciemność.

Posiedziała do późna, aż w końcu przysnęła w fotelu; nie słyszała nawet powrotu Bartka.

A kot nie tylko wrócił. Okazało się, że krążył wokół domu i wył tak, że aż cały blok musiałby go słyszeć. Ale ogród Haliny był duży, dom solidny i mimo kwietniowego przymrozku wszystko było szczelnie zamknięte. Cicho i spokojnie tylko Fela przy kociętach nagle zerwała się, powąchała i… obudziła Halinę drapnięciem po nodze.

Au!

Halina nie rozumiejąc, próbowała ją odsunąć, ale zaraz się otrząsnęła.

Fela, kochana, co się dzieje? spojrzała na łydkę, a wtedy usłyszała wycie Bartka i poczuła lekki zapach dymu.

Piotrek! Dzieci! Pali się!

Krzyk dobiegał Felę pod drzwiami dziecięcego pokoju. Kotka dobiegła do łóżek dzieci i delikatnie je podgryzła.

Wstawać!

Halina złapała młodsze dziecko, popchnęła starsze do Piotra, zgarnęła kosz z kotami i wybiegli na dwór.

Sąsiedzi wezwali strażaków, którzy szybko ugasili pożar w przedsionku. W tym czasie Bartek wyniósł Felę i ich kocięta w bezpieczne miejsce.

Już po wszystkim! Proszę wracać do domu. Trochę dymu, ale wszystko całe! Dobrze, że się państwo obudziliście!

Halina przytuliła Felę i podziękowała szeptem.

Piotr pozwolił dzieciom podejść do strażaków i wyrazić wdzięczność, potem objął żonę:

Wszystko w porządku?

Tak…

Jesteś pewna? położył dłoń na jej brzuchu, a Halina aż się zdziwiła.

To przecież wiesz!

Jakżeby nie! Halinko, przecież to już trzecie nasze dziecko. Myślisz, że nie zauważyłem? Nerwy i wszystko inne…

Piotrek, boję się…

Głuptasie! Czego się bać? Masz mnie, dzieci, całe stado kotów! Damy radę! Dom cały!

To prawda…

Halina przekazała kotkę mężowi, kocięta dzieciom, a sama na chwilę stanęła na schodach i spojrzała w niebo.

Dziękuję pani, Barbaro, za twoje dobro! Dziękuję…