Domowy duszek – opowieść o polskim dobrym duchu domostwa

Domowik

Damian, to ty ogarnąłeś podwórko? Zofia dotknęła syna lekko w ramię.

Chłopak aż podskoczył i zsunął słuchawki na szyję. Potwory dalej tłukły się na ekranie monitora, ale Damian patrzył już gdzieś przez szybę.

Co, mamo?

Pytam, czy już dawno wróciłeś ze szkoły?

Przed chwilą.

To kto posprzątał w podwórku?

A skąd mam wiedzieć? Może Nelka?

Zofia uśmiechnęła się pod nosem. Jej trzyletnia córka była rezolutna i przedsiębiorcza, lecz wyczynić jeszcze takich cudów nie potrafiła.

Dobre sobie!

To pewnie domowik!

Aha! Na pewno on! Ty to zawsze żartujesz! Lepiej idź po Nelkę do babci i przyprowadź ją do domu. Zamyśliła się tam. Ja w tym czasie zrobię kolację. Głodny jesteś?

A pewnie! W szkolnej stołówce z chłopakami jedliśmy drożdżówki, ale to było po drugiej lekcji. Mamo, a kiedy wreszcie będziemy mieć pierwszą zmianę?

Nie wiem, synku. Na razie cisza w tym temacie. Szkoła przepełniona.

Nic nie szkodzi. Przynajmniej można się wyspać rano jak zwykle Damian znajdował plusy w każdej sytuacji.

Zofia pocałowała syna w czoło, pociągnęła lekko za ucho, gdy ten próbował umknąć przed jej czułością, i poszła do kuchni.

Nastolatki

Trzynaście lat. Już dorosły, a tak naprawdę Przymiera za każdym razem, gdy Zofia całuje jego ciemne, twarde jak u ojca włosy.

Dzieci Zofii nie mogły być bardziej różne. Damian ciemnowłosy, niebieskooki, wysoki, był podobny do Rafała, swojego ojca jak dwie krople wody. Nie tylko z zewnątrz. Charakter dopiero się wykluwał, ale Zofia już widziała będzie taki sam. Uparty, odpowiedzialny, dobry… Podwórka może nie ogarnął, ale naczynia były na pewno zmyte ręką syna, podłoga w kuchni lśniła wilgotnymi deskami. Gdzie znaleźć lepszego pomocnika? Chyba dopiero, jak córka podrośnie.

Nelka była cudem Zofii. Prawie dziesięć lat czekania i nikła nadzieja. Problemy po pierwszym porodzie o mało nie zabrały Zofii nawet tej iskierki. Jednak wystarczyła ona, by pojawiła się Nelka ich z Rafałem córka. Jasna jak polna stokrotka. Lniane loczki, błękitne oczy, jak Damian. Po mamie. Czuła, jak kotek, tuliła się do mamy lub brata bez słowa i nagle w pokoju robiło się jasno od dziecięcego uśmiechu.

Nelusia, co ty tam?

Żaden uśmiech na świecie nie był jak ten jej. To Zofia wiedziała na pewno. Teraz już nikt…

Ten uśmiech i koił, i bolał najdojrzalsze miejsce. Ojca już nie ma…

Zofia miała ochotę zawyć ze straty, lecz nie mogła. Dzieci były przy niej.

Jej mąż pracował w straży pożarnej. Ratował ludzi. Także tych z odległej osady. Całą rodzinę uratował ojca, matkę i troje dzieci. Wrócił jeszcze po staruszkę. Ta nie chciała odejść, ratując zwierzęta, a później już było za późno. Ognista pułapka zatrzasnęła się bez szans na ucieczkę.

Że Rafała już nie ma, Zofia poczuła pierwsza. Serce jej się zatrzymało, zabolało, zapowiadając nieszczęście, i oderwała od siebie niezadowoloną Nelkę, wołając do teściowej Jadzi, która akurat przyjechała na kilka dni pomóc z niemowlęciem:

Mamo, proszę, zajmij się nią! Muszę zadzwonić!

A potem gnała autem przez szosę do pobliskiego miasteczka, gdzie była baza straży, nie czując, jak mleko plami koszulkę, a ręce drętwieją ze stresu.

Jak wtedy się nie załamała? Jak wytrzymała na tej cienkiej krawędzi?

Dzieci pomogły. Damian odstępował od niej na krok.

Damian, chodź, położę cię spać! Jadzia, teściowa Zofii, ledwo trzymała się na nogach, ale Zofii nie opuściła. Dosłownie zmuszała ją, by jadła i piła, przynosząc Nelkę na karmienie.

Chcę być z mamą! Damian kręcił głową, przytulając rękę mamy do policzka. Babciu, czemu ona ma takie zimne dłonie?

Zofia pamięta to wszystko tylko we fragmentach. Jak i to, jak pakowała rzeczy, wepchnęła zabawki i dziecięce ubranka do toreb byle jak.

Nie mogę tu dłużej zostać… Ciągle mam nadzieję, że Rafał trzaśnie drzwiami i zawoła, jak zawsze: Jestem już!

Masz rację, Zosiu. Lepiej nie. Pojedziecie do mnie, a potem zobaczymy.

Nie. Tam też wszystko o nim przypomina… Za bardzo boli. Pojadę do babcinego domu.

Ty zwariowałaś! Przecież tam od lat nikt nie mieszkał! Z dziećmi? Jak?

Porządek zrobię i już. Wy też jesteście niedaleko. Bez was sobie nie poradzę.

Oczywiście! Gdzie ja się podzieję? Tylko wy mi zostaliście…

Proszę, mamo. Nie zaczynaj… Będziemy znowu płakać, a tyle spraw trzeba jeszcze ogarnąć. Popilnuj Nelki. Ja skończę pakowanie. I Damiana trzeba nakarmić, bo nic nie chce jeść. Siada do stołu tylko ze mną, a ja apetytu nie mam.

Tak nie można! surowy ton w głosie Jadzi wyrwał Zofię z letargu. Jesteś matką! Ty musisz być w porządku, to dzieci też będą! Jak się zajedziesz, co z nimi będzie? Ja już nie dam rady, zdrowie nie pozwoli. Dbaj o siebie!

Zofia uściskała ciepłe dłonie teściowej i znów rzuciła się w wir pakowania. Uciec stąd! Za wszelką cenę! Szczęścia w tym mieszkanku już nie odzyska, a kroczenie przez pokoje, które znały je, oddychały nim nie do zniesienia…

Dom babci przywitał ją nieprzyjaźnie. Sama winna. Opuściła go dla nowego życia, potem zapomniała. Nie odwiedzała.

Zofia przeszła przez pokoje, przesunęła końcami palców po wyblakłych tapetach, strząsnęła kurz z babcinej komody nakrytej przez nią haftowaną serwetą i otworzyła na oścież okna, wpuszczając już zimne jesienne powietrze.

Mamo, weź choć dzieci na chwilę. Ja później wejdę nakarmić Nelkę.

Poradzisz sobie sama?

Jasne

Ale długo sama nie pobyła. Po pół godzinie drzwi trzasnęły i na ganku stanęła Beatka, przyjaciółka i dawniej szkolna koleżanka Zofii.

Nawet się nie pochwaliłaś, że przyjedziesz. Wyniosła, co? Gdzie ścierki?

Beata zawsze była konkretna. Gadatliwa, mogąca gadać godzinami, ale za swoich szła w ogień.

Zofia otarła pianę mydlaną z rąk i niezdarnie uściskała przyjaciółkę.

Cześć

No hej! Gdzie dzieciaki?

U teściowej.

Dobra. To na co czekasz? Dawaj, zabieramy się!

Beata wyswobodziła się z objęć Zofii i rozglądała się za miską wody.

Beata! Zofia aż westchnęła, patrząc na nią.

Co? Aaa, to… Tak, spodziewam się. W lutym termin. Tylko ty się nie ściskaj tak, jestem w ciąży, nie chora.

Od kogo?

A kto by nie wiedział! uśmiechnęła się, sięgając po mokrą szmatę i przecierając parapet. Jezu, co tu za kurz!

Miłosz? Przecież on…

Wyjechał, tak. Jestem przyszłą samotną matką. Porozmawiamy o tym innym razem, dobra?

Wróci?

Miłosz? Nie. Dla niego wolność ważniejsza. Tak wybrał. A ja będę mieć syna albo córcię…

Nie powiedzieli jeszcze?

Nie, ciągle się chowa. Ale co za różnica? To moje dziecko, Zofia! Moje!

Zofia wiedziała, co te słowa znaczą dla Beaty. Z pierwszym mężem rozstała się, bo pewnie mieć dzieci nie może. Cała rodzina męża zwróciła się przeciwko niej. Szkoda Oskara, ale poślubił zaraz inną. I wtedy się okazało: problem był nie po stronie Beaty. Nowa żona kazała mu się leczyć; urodziła syna po półtora roku, a po roku córkę.

Beata cieszyła się z tego. Dawno wybaczyła Oskarowi i dziękowała losowi, że wszystko tak się poukładało, bo gdyby nie rozstanie, nie przeżyłaby nowego szczęścia.

Sprzątały do wieczora. Ale warto było. Dom jakby westchnął, mrugnął łuszczącymi się okiennicami, coś wymamrotał przez sen i zadrżał, budząc się do życia.

Beata, zmęczona i uśmiechnięta, usiadła przy stole, patrząc, jak Zofia zalewa herbatę, zadumana.

Jak to szybko Jak przemija wszystko…

Dawniej wpadały tu po babcine pierożki, brały je ukradkiem i leciały nad rzekę na gniewny okrzyk babci Zofii, niosący się za nimi:

Znowu łobuzy! Nie możecie się normalnie najeść?!

Nigdy się nie zatrzymywały, machały i wołały:

Za godzinkę wrócimy!

Godzina rozciągała się do wieczora. Zastały babcię w ogródku, kiedy upał opadał, w milczeniu chwytały motyki i pomagały. Samiutka kobieta nie podołałaby gospodarstwu, pracując równocześnie na mleczarni.

Babcia miała duże gospodarstwo. Musiała, wnuczkę trzeba było wychować. Jej syn z nową rodziną żył w mieście. Zofia była najstarszą wnuczką. Matka Zofii umarła przy porodzie, a ojciec pogrążył się w żalu i wyjechał do miasta. Babcia nie miała wyjścia, jak zająć się małą dziewczynką. Kiedy syn miał drugie dziecko, przyjechała z Zosią do miasta, ale nie na długo. Trzyletnia Zofia nie rozumiała, czemu babcia nagle wraca, płacząc całą drogę i głaszcząc ją.

Babci zabrakło, gdy Zofia miała osiemnaście. Dopiero zaczęła spotykać się z Rafałem, więc nie zauważyła, jak babcia z dnia na dzień gaśnie. Ocknęła się pośród nocy, usłyszała stłumiony jęk.

Babciu, co ci jest?

Miały tylko trzy miesiące. Trzy miesiące na pożegnanie… To za mało…

Babcia jednak zdążyła zrobić coś, co Zofia wspominała z wdzięcznością. Wezwała do siebie Jadwigę, matkę Rafała, kiedy już nie wstawała, i długo z nią rozmawiała. Co powiedziała, to tajemnica, ale odtąd Zofia miała nową mamę.

Od przedślubu zaczęła mówić do teściowej mamo.

Mogę? zapytała wtedy cicho i z ulgą przyjęła skinienie głowy.

Z Zofią teściowa nigdy się nie kłóciła. Po co? Nic poza pomocą i cicho okazaną miłością od niej nie widziała. Były rady do gospodarstwa, zawsze spokojne i ciepłe. Po co się spierać z kimś, kto stał się matką z ducha? Zofia wiedziała swoje.

O tym, że rodzina nie zawsze znaczy rodzina, przekonała się dopiero po śmierci babci, kiedy do majątku zjechał ojciec z macochą i teściową macochy.

Dobry dom. Solidny. Można sprzedać z zyskiem.

Głośna kobieta, którą Zofia widziała pierwszy raz, przechadzała się po podwórku, kręcąc głową.

Wszystko zaniedbane! Musimy zrobić porządek, bo kupcy lubią czystość.

Jakich kupców? Zofia ocknęła się i zadrżała.

Cały tydzień po pogrzebie miała wrażenie, że żyje w obcym śnie. Coś tam jadła, coś robiła, czasem przysiadała gdzieś, wsłuchując się w ciszę może to tylko zły sen, może babcia wyjdzie z kuchni letniej, machnie na osy i zrzędliwie mruknie:

Wybiegałaś się? Pomóż słoiki umyć. Zimą się przyda!

Jakich…? teściowa ojca Zofii wzruszyła ramionami. Cienki ramiączko zsunęło się z jej ramion, bladej skóry nie zdołało jeszcze opalić lipcowe słońce, a Zofię aż ścisnęło w gardle. Kupców, co dom kupią!

Zofia nie odpowiedziała. Wybiegła za szopę, dławiąc się łzami, a gdy wróciła, była już Jadzia.

Jedźcie stąd, natychmiast!

Kim pani jest i czego się tu rządzi?

Dom jest Zofii. Ma na to akt darowizny.

Jaki akt?!

Normalny! Testament na lokatę w banku też jest. Wszystko legalne, ja pomagałam. Nie macie tu czego szukać! Wstyd, dorosłą sierotę okradać!

Słowa Jadzi spadły na nią jak balsam. Zaprowadziła Zofię do sypialni, rozebrała z zabrudzonego T-shirtu.

Nie płacz! Nie pozwolę cię skrzywdzić. Babci obiecałam. Przebierz się w mój szlafrok, połóż. Zrobię ci herbaty. Prześpisz się, porozmawiamy.

Ojca zobaczyła potem dopiero na swoim ślubie.

Zaproszenia nie wysłała. Przyjechał sam.

Wesele było głośne. Nowego męża, Rafała, podpuszczano do przewijania ogromnego lalkowego bobasa, a Zofia zanosiła się ze śmiechu. Ktoś dotknął jej ramienia, odwróciła się jeszcze z uśmiechem.

Cześć, córko…

Zofia tak się zaskoczyła, że zabrakło jej słów. Ojciec ścisnął jej rękę, włożył klucze i zamknął dłoń.

Przepraszam! Dokumenty u Jadwigi. Ona ci wytłumaczy wszystko. Bądź szczęśliwa!

Odszedł, zanim Zofia zdążyła cokolwiek odpowiedzieć.

Mieszkanie od ojca było małe, ale przytulne. Dwa pokoiki i spora kuchnia. Zofia kręciła się po nim zagubiona.

Zosiu, tu będzie łatwiej. Miasto, nawet nieduże, daje szansę. Musisz się uczyć.

Jadzia rozsiadła się zadowolona. To ona umiała przekonać ojca Zofii, co znaczy dorosła córka. Są tacy, którzy nie wychowują, nie myślą, ale mogą pomóc. Ojciec miał tyle sumienia.

Powinnam, ale kiedy? Zofia uśmiechnęła się do teściowej.

O, tak! Jeszcze krótko przed tobą, nie mów Rafałowi.

Pomogę. Idź na studia. Mądra z ciebie głowa, szkoda nie kształcić.

Zofia skończyła filię uniwersytetu. Nie było lekko, ale Jadzia pomagała ile mogła. Pilnowała Damiana, donosiła jedzenie.

Wszyscy odetchnęli, kiedy Zofia poszła do pracy, a Damian do przedszkola.

Jedziemy nad morze! Rafał, zatykając uszy, śmiał się z radości swoich kobiet.

To był ich pierwszy i jedyny wyjazd nad Bałtyk. Zofia z Rafałem pływali do upadłego, patrząc z brzegu, jak Damian bawił się pod okiem babci, a potem długo spacerowali po molo, aż niebo nie stało się aksamitnie ciemne.

Pewnego wieczoru Rafał został na brzegu, by pokręcić syna na karuzeli, Zofia z Jadzią szły leniwie po molo, przerzucając słowa bez znaczenia.

Na samym końcu kłóciła się jakaś para. Krzyki, szarpanina, obelgi, w końcu odeszli dalej, nie zwracając uwagi na świat.

Jadzia spojrzała za nimi i westchnęła.

I po co to wszystko? Nie wiedzą, że czas sobie zabierają… I tak się pogodzą, ale dzień stracony, czas stracony… Po co?

Skąd pani wie, że się pogodzą? Zofia przyglądała się im, zamyślona.

Spójrz, jak się kłócą! Widać, że im zależy. Duszę boli. Widziałam, jak biegła, płacząc. Złościli się, ale wybaczą. A wieczoru nikt im nie wróci. Ani jutrzejszego dnia. Może noc ich pogodzi, a może nie? Wy z Rafałem krócej ze sobą. Jak minie jeszcze trochę, przypomnij sobie tę parę. Zastanów się, czy chcesz tracić czas na kłótnie. Życia i tak mało, Zosiu… Tak mało…

Zofia była jej dziś za ten wieczór niezwykle wdzięczna. Wiedziała, że czasu z Rafałem nie zmarnowali.

Zdjęła czajnik z ognia i prawie go nie upuściła, bo w oknie przemknął czyjś cień. Z przestrachu krzyknęła. To nie był Damian. W półmroku przez podwórko przemykał mężczyzna.

Pierwszy odruch zamknąć drzwi, schować się, wołać o pomoc. Ale zaraz się ocknęła. Zaraz dzieci i Jadzia wrócą! Nie odpuści ich samych z obcym w podwórzu!

Drewniana rączka starego czajnika parzyła dłoń, Zofia spojrzała na okno, potem zdecydowanie ruszyła do drzwi.

Na dworze było ciemno, zapomniała włączyć lampę wracając.

Kto tam?!

Drzwi szopy zaskrzypiały żałośnie; Zofia drgnęła. Strach zmiótł ją jak wieczorny wiatr.

Czego chcecie?! Będę krzyczeć!

Mroczna postać podeszła bliżej ganku. Zofia odruchowo cofnęła się.

Nie krzycz, Zośka. To ja, Leszek.

Oddech ulgi prawie ją przewrócił. Czajnik, nim zdążyła postawić, oparzył jej stopę przez cienką sukienkę.

Co ty tu kręcisz się po podwórku, Lechu? Czemu do domu nie wszedłeś?

Niski, krzepki mężczyzna spuścił wzrok, jak jej syn Damian, gdy coś się przeskrobało.

Wiesz, drzwi w szopie się zwichrowały. Chciałem naprawić, bo jutro jadę na pasiekę i nie wiem, kiedy wrócę. Chciałem jeszcze zdążyć.

Zofia zmieszała się.

Drzwi w szopie?

Nagle wszystko sobie ułożyła. Czystość na podwórzu, naprawiony płot, nowe kładki przy balii to był on.

A więc taki jest mój domowik! Zofia uśmiechnęła się.

Kto?

Domowik! Jeden się do mnie przykleił. Pomaga, pilnuje domu, tylko mleka ze spodeczka nie pije. Damian twierdzi, że trzeba kota sprowadzić, bo domowikowi nudno. Nudno?

Blaski z kuchennego okna wystarczyły, by dostrzec, jak Leszek czerwienieje.

Przepraszam. Powinienem był ci powiedzieć.

Dziękuję! Tylko… po co, Lechu?

Na to Leszek nie odpowiedział. Machnął ręką, przeskoczył przez płot, nie zwracając uwagi na Jadzię i dzieci przy furtce.

Domowik się znalazł! Jadzia uśmiechnęła się, podając Zofii słoik mleka. Wstaw do lodówki.

To znaczy, wiedziała pani?!

A jakże! Cała wieś wie. Tajemnica taka! Leszek przecież kochał cię jeszcze, gdy z moim Rafałem się spotykałaś. Nie zauważyłaś, jak patrzy?

Nie…

Serio?! Jadzia się zdziwiła. I nie ściemniasz?

Po co miałabym? Naprawdę nie.

No, to chodź, pogadamy! Najpierw połóżmy dzieci. Rozmowa będzie długa.

Gadały do świtu. Zofia dolewała wrzątku do filiżanki teściowej, a sama tylko słuchała.

Przyszedł do mnie Leszek rok temu. Poprosił o twoją rękę. Powiedział, że nikogo nie masz bliższego niż ja, więc u mnie prosić trzeba. Spryciarz! Chciał mi się podlizać.

I się zgodziłaś?

Czemu nie? Zofia, jesteś młoda. Przed tobą życie! Dzieci urosną, rozlecą się, a ty zostaniesz ze mną, grzybem starym, do opieki. Po co? Żyj! Wiem, jak kochałaś mojego Rafała. Takie uczucie raz się trafia. Ale czasem los daje szansę pokochać znowu, przeżyć szczęście po bólu straty. Trzeba umieć przyjąć to z wdzięcznością. Może Leszka nie pokochasz, jak Rafała, ale jeśli będzie ci z nim spokojnie i ciepło będę szczęśliwa. Damian rośnie, potrzebuje męskiej ręki. My go kochamy, ale to za mało. A Leszek to już jego przyjaciel. Wiesz, że uczy go prowadzić auto?

Nie…

No właśnie. Nie mówił, bo się boi dotknąć twojej pamięci o ojcu?

Jaka głupota!

Porozmawiaj z nim. Uspokój go. Damian go lubi, ale się boi, że źle to odbierzesz. Nelka jeszcze mała, nie pamięta ojca. Damianowi ciężej. Ale ty…

Co ja?

Nic! Jadzia się uśmiechnęła, przesuwając filiżankę. Dolej mi wrzątku. Pić mi się chce, sił brak!

Rok później Zofia i Leszek ożenili się. A jeszcze za rok przyszedł na świat następny synek Zofii.

O matko, jaką czuprynę! Zofia zdjęła w domu czapeczkę, gładząc zabawny łepek szykujący się do życia jak Nelka: włoski lniane, sterczące.

Mały domowik! Jadzia przewinęła malca i wzięła na ręce. Witaj, nowy wnuku! Mów mi babcia Jadzia.

Mamo…

Tak na przyszłość! Ty karm, ja do kuchni! Coś ci zrobić dobrego?

Duży rudy kot, podarowany Damianowi przez Leszka, zajrzy do pokoju, wskoczy na parapet i zamarznie, obserwując śpiącą Zofię i zawiniątko obok. Cisza przysiądzie przy kocie na parapecie, obejmie go łapką i zapatrzy się razem z nim. Oto szczęście… Tak kruche, tak delikatne… Trzeba je pielęgnować nad podziw troskliwie.

Gdzieś zabrzęczy łyżeczka, zabrzmi śmiech Nelki, cisza zsunie się z parapetu, szturchając kota w ucho. Kot potrząśnie głową i dokładnie się umyje, szykując do spotkania z nowym członkiem rodziny.

Idź już! I tak tu opiekunów więcej niż trzeba!