Rysa zaufania

Pęknięcie zaufania

Pani Anno, jest pani w domu? To ja, Renata z trzeciego! Mam dla pani jeszcze ciepłe drożdżówki. Upiekłam za dużo, może się podzielimy… Otworzy pani?

Anna Nowak stała bez ruchu przy oknie, z zimną już herbatą w dłoni. Na podwórku listopadowe szarości mącił wiatr, który między blokami gonił żółte liście. Przechodnie spieszyli się, otuleni w płaszcze. Anna przywykła do ciszy. Do tykania zegara na ścianie, szumu lodówki, skrzypienia parkietu. Do tego, że nikt nie puka do drzwi.

O widzę, światełko się pali! Niech się pani nie chowa, nie ugryzę! wołała Renata, jej głos był donośny i ciepły, z taką pogodą, która nie przyjmuje odmowy.

Anna odstawiła filiżankę i powoli ruszyła do korytarza. Zajrzała przez wizjer. Renata stała na klatce, uśmiechnięta, w pstrokatym szaliku i puchowej kurtce, jej rude, farbowane włosy upięte były w niedbały kucyk.

Co pani robi, tak się pani zamyka, jak w fortecy? żartowała Renata. Otwierajcie! Bo zmarznę!

Anna zdjęła łańcuszek i otworzyła. Renata wpadła do środka jak wiosenny wiatr, przynosząc ze sobą zapach ciasta, chłodu i mocnych perfum.

Upiekłam dziś rano drożdżówki z kapustą i z mięsem. Jeszcze ciepłe! powiedziała, wciskając zawiniątko w ręce Anny. W samotności to się nic nie chce jeść, to proszę sobie podgrzać, bo wychudła pani zupełnie!

Dziękuję, Renatko nie trzeba było

Co pani mówi! Podzielę się, lubię ludziom sprawiać przyjemność. Proszę siadać, zaparzymy mocnej herbaty, bo słaba pani jakaś ostatnio.

Renata przeszła do kuchni jak do siebie, nastawiła czajnik, wyjęła z szafki dwie filiżanki. Anna stała w progu, nieprzyzwyczajona, niepewna. Tyle czasu samotności sprawiło, że obecność drugiej osoby była wręcz niepokojąca.

Siadajcie, siadajcie poleciła Renata. Zaraz pogadamy, napijemy się herbaty. Wiem, jak to jest mąż odszedł, dzieci daleko, życie jak za mgłą. Moja ciocia po śmierci wuja Jana też tak siedziała w domu i prawie oszalała z samotności.

Anna usiadła przy stole. Drożdżówki pachniały naprawdę wspaniale. Sama już dawno nie piekła, nie było dla kogo, a stania w kuchni dla siebie jednej nie lubiła. Najczęściej kupowała coś gotowego, odgrzewała w mikrofalówce i jadła bez apetytu.

Niech pani nie myśli, że się wtrącam… Renata rozlewała herbatę i wsypała sobie do filiżanki cztery łyżeczki cukru. Po prostu jak widzę, że sąsiadka się męczy, to nie mogę przejść obojętnie. Taki już mam charakter. Mąż mi zawsze mówi: „Rena, wszystkim pomagasz, tylko siebie zaniedbujesz”. No ale ja już taka jestem.

Rozgadała się jak zwykle, gestykulując, śmiejąc się do samej siebie. Anna słuchała i czuła, jak w niej coś powoli odmarza. Jak dawno nie rozmawiała zwyczajnie, przy herbacie, bez pośpiechu? Michał dzwonił raz w tygodniu, ale rozmowy były krótkie, przewidywalne. Co u ciebie, mamo? Dobrze, synku. Jadłaś coś? Jadłam. Potrzebujesz pieniędzy? Nie, dziękuję. No to pa, zadzwonię. I potem cisza do następnej środy.

Wie pani, Aniu, już dawno miałam panią zaprosić do naszego babskiego grona. Renata przysunęła się bliżej, patrzyła z troską niemal rodzinną. Spotykamy się czasem z dziewczynami w Koszyczku na rogu, zna pani? Mała kawiarenka na parterze. Pogaduchy, plotki, herbatka. Niech pani przyjdzie z nami kiedyś, dobrze pani zrobić.

Nie wiem… Chyba nie bardzo…

Dajcie spokój! śmiała się Renata. Załatwię wszystko, po panią przyjdę. Nie można zamykać się w czterech ścianach, to niedobrze. Samotność szkodzi, na wszystko przecież.

Anna kiwnęła głową, nie potrafiąc odmówić. Renata wypiła herbatę, rozejrzała się po kuchni.

Ale pani ma tu ładnie! I ten serwis… podeszła do kredensu, gdzie stał porcelanowy serwis, biały z drobnym złotym paskiem. To antyk, prawda?

Marek mi podarował wyszeptała Anna. Na trzydziestą rocznicę ślubu…

Coś pięknego! Dobrze pani tego pilnuje. No dobrze, lecę. Drożdżówki proszę jeść i pamiętać o jutrzejszym spotkaniu, o trzeciej!

Wyfrunęła tak samo szybko, jak przyszła. Została cisza, w której zapach perfum i drożdżówek mieszał się z nowym, lekko dziwnym spokojem.

***

Od tego dnia Renata przychodziła codziennie raz rano, raz wieczorem, zawsze z powodem. Raz pożyczyć soli, raz poradzić się, raz po prostu pogadać. Wyciągała Annę do sklepu, na spacery i na kobiece spotkania w Koszyczku, gdzie przy herbacie rozmawiały z jeszcze trzema kobietami, głośnymi, prostymi, śmiejącymi się nawet z własnych żartów.

Anna z początku czuła się tam obco. One były inne bardziej bezpośrednie, nieco rubaszne, z humorem, którego Anna nie rozumiała. Używały słów, których ona, była nauczycielka polskiego, raczej nie używała. Ale Renata trzymała ją pod rękę, przedstawiała z dumą: Moja przyjaciółka Ania, nauczycielka, prawdziwa dama! I Anna czuła się wtedy ważniejsza, lepsza.

Z czasem zaczęła wyczekiwać tych spotkań, przygotowywać się do nich, a nawet nieco rozkwitać. To nie było to, do czego przywykła dawniej z Markiem chodzili do teatru, przyjmowali dawnych przyjaciół, rozmawiali o książkach i muzyce. Tamten świat zniknął wraz z Markiem. Znajomi się rozjechali, rozchorowali, niektórzy odeszli. Zostały te zwykłe kawy i rozmowy w plastikowych kubeczkach. Ale to i tak było lepsze niż domowa, przytłaczająca cisza.

Aniu, masz może tę broszkę, co ostatnio miałaś? zapytała któregoś dnia Renata. Piły wtedy herbatę z ciastkami Jeżyki, Anna wyjęła ze szkatułki maminy bursztynowy skarb.

O, boska broszka! Daj, pokażę Eweńce, mojej córce. Za miesiąc magisterkę kończy, mówiła, że chciałaby wintejdżową biżuterię na obronę. Pożyczę na kilka dni, dobrze? Oddamy!

Anna miała opory broszka była pamiątką po matce. Ale Renata patrzyła z taką prośbą, że Anna się zgodziła.

Dobrze, tylko ostrożnie…

Jak z oczkiem w głowie, obiecuję!

Mijały dni, tygodnie, broszka nie wracała. Anna próbowała się upomnieć, Renata zawsze zbywała: Eweńka jeszcze przymierza, nie martw się, zaraz oddam!. Potem padło, że córka zgubiła broszkę, ale szuka nie trzeba się denerwować.

Anna zaczęła się tym zamartwiać. Gnębiła ją bezsenność, pretensje do siebie, że dała się tak łatwo przekonać. Raz zebrała się na rozmowę Renata zareagowała oburzeniem:

Myśli pani, że kłamię? Ja, która cię z samotności wyciągnęłam, codziennie odwiedzałam? Jeżeli mi nie ufasz nie musimy się spotykać!

Anna przestraszyła się tej perspektywy.

Nie, nie o to mi chodziło Przepraszam, ta broszka dużo znaczy

Wiem! Nie martw się.

Renata wciąż przychodziła, przynosiła drożdżówki i zapraszała na spacery, ale coraz częściej prosiła o pożyczenie pieniędzy.

Aniu, nie miałabyś tysiąca, dwóch na leki dla syna? Oddam w piątek po wypłacie, słowo harcerza!

Anna dawała. Bo Renata była już kimś więcej niż tylko sąsiadką była powiernicą, przyjaciółką, prawie siostrą. Trzy tysiące, pięć, osiem… Pieniędzy nie widziała z powrotem, a na przypomnienie Renata reagowała śmiertelną obrazą.

Myślałam, że jesteśmy prawdziwymi przyjaciółkami drżała głosem a tu sprawdzanie groszy! U mnie długi nie istnieją!

***

Michał zadzwonił jednego wieczoru, gdy Anna siedziała już w szlafroku, oglądając program o remontach mieszkań.

Cześć, mamo. Co u ciebie?

Dobrze, synku. U ciebie?

Po staremu. Słuchaj, może przyjedziesz do nas w weekend? Kasia prosi o bigos, dzieci też tęsknią.

Nie wiem, Michał… mam sporo zajęć.

Mamo, jakie ty masz zajęcia? Przecież siedzisz w domu…

Wcale nie! Mam przyjaciółkę, chodzimy na spacery, do kawiarni. Nie jestem tak samotna, jak myślicie.

Przyjaciółkę? w głosie Michała było wyczucie zagrożenia. Kogo?

Renatę, z trzeciego. Bardzo dobra osoba, serdeczna. Co dzień do mnie zagląda.

Mamo… A dobrze ją znasz?

Pewnie. Od dwóch miesięcy. To dzięki niej znów wychodzę do ludzi.

Michał westchnął.

Dobrze, mamo. Cieszę się, że nie siedzisz sama. Ale proszę cię, uważaj z zaufaniem. Świat jest różny.

Co ty mówisz! Renata jest mi jak siostra. Ty jej nie znasz.

Nie oceniam. Dbaj o siebie.

Anna długo siedziała zamyślona. Poczuła żal do syna przyjaciółka jej przeszkadza? Chyba woleliby, by była zdana na siebie, wtedy mieliby spokój. A teraz nagle zaczęło im przeszkadzać, że ktoś się nią interesuje.

Następnego dnia Renata przyszła z szaloną propozycją:

Pani Anno, słyszała pani o turnusach spa w Kudowie? Moja znajoma pracuje tam jako kierowniczka; proponuje rabat. Może pojedziemy w kwietniu razem? Tylko trzy tysiące na dwie osoby, to prawie nic!

Anna wystraszyła się taka suma wydawała jej się ogromna. Jej emerytura to dwa tysiące trzysta. Oszczędności po Marku trzymała na czarną godzinę dwadzieścia tysięcy.

Nie wiem, Renatko…

Przecież nie zabierzesz tego do grobu! Ja już pół odłożyłam, pani też może skorzystać.

Dobrze… Spróbujmy.

Renata rozpromieniła się.

Jutro pójdziemy do banku. Pomogę, z tymi maszynami to męka dla człowieka.

Następnego dnia Renata poprowadziła Annę do placówki PKO. Rozmawiały o pakowaniu, o lekach, do których spa trzeba będzie wziąć, rozmarzone i pełne entuzjazmu. Anna wypłaciła trzy tysiące i przekazała je Renacie.

Oddam kwit, jak tylko zrobię rezerwację obiecała Renata.

Kwit się nie pojawił. Najpierw znajoma niby była na urlopie, potem w trakcie załatwiania. Anna zaczęła się niepokoić, lecz nie umiała zaprotestować. Wciąż dostawała drożdżówki, była zapraszana na spacery.

Pani Anno, pożyczy mi pani na trochę swój serwis? Córka ma wesele, nie mamy co postawić na stół. Serwis wróci cały i czyściutki!

Ten serwis… prezent od Marka, symbol ich wspólnego życia. Anna chciała zaprotestować, cała drżała, lecz znów uległa:

Renatko, to dla mnie ważne…

O, zaczyna się! Ja pani tyle dobrego zrobiłam, a pani serwis szkoda. No piękna wdzięczność…

Przepraszam… Proszę, tylko ostrożnie…

Oczywiście! Jesteśmy przyjaciółkami, nie ma między nami podejrzliwości.

***

Po trzech tygodniach zadzwoniła Kasia, synowa Anny. Jej głos był spięty.

Mamo… czy to prawda, że wypłaciłaś sporo pieniędzy z banku?

Skąd wiesz?

Michał jest twoim pełnomocnikiem. Widział przelew.

Wypłaciłam. To moje pieniądze.

Oczywiście, tylko… mama, kto cię do tego namówił?

Kasia, nie wtrącaj się. To moje decyzje. Zresztą… Renata naprawdę się mną opiekuje. Przynosi mi jedzenie, rozmawia.

Boimy się, mamo, czy pani… no, Renata, cię nie okłamuje… Były już takie przypadki.

Dziękuję za troskę, Kasiu, ale wiem, co robię! Przynajmniej ktoś się mną interesuje, czego o was nie mogę powiedzieć!

Mamo, to krzywdzące…

Robicie, co chcecie, dzwonicie raz na tydzień… Proszę, ja mam swoje sprawy. Na razie…

Odłożyła słuchawkę z bijącym sercem. Wiedziała, że nie była sprawiedliwa. Ale ból, że nie mają do niej zaufania, zagłuszył wyrzuty sumienia.

Wieczorem Renata przyszła z kolejną prośbą.

Aniu, dziś w Koszyczku widziałam śliczny zestaw naczyń z ludowym wzorem promocja, połowę ja załatwię, połowę ty, potem oddam. Weźmiemy na raty, nie poczujesz!

Anna próbowała odmówić, ale Renata była przekonująca jak zwykle. W sklepie Anna podpisała umowę, nie do końca czytając drobny druk. Potem usłyszała za plecami znajomy głos.

Mamo? Co tu robisz?

Zobaczyła Kasię. Twarz synowej była zatroskana.

Przyjacielskie zakupy, prezent na wesele, na raty wyjaśniła Renata.

Mamo, mogę z tobą porozmawiać? zapytała Kasia.

Renata oddaliła się. Kasia odprowadziła Annę między półki i wyznała wprost:

Ta pani Renata to sprytna oszustka. Sprawdzałam pomogła już niejednej starszej pani, a potem znikała z jej rzeczami i pieniędzmi.

To nieprawda! Anna niemal krzyknęła. Renata jest moją prawdziwą przyjaciółką!

Mamo, ona wykorzystuje twoją samotność. Broszka, pieniądze, serwis… Przez trzy miesiące nie oddała ci niczego.

Odda! Obiecała!

Ona nigdy tego nie zwróci, mamo. W głębi duszy to wiesz.

Anna poczuła, jak kruszy się w niej resztka oporu.

Wyjdź, Kasiu szepnęła tylko. Nie każ mi wybierać!

Kasia spojrzała na nią boleśnie i odeszła. Anna z trudem powlokła się do Renaty, przeszły razem do domu, milcząc.

Renata odezwała się dopiero na przystanku:

Ta synowa obmówiła mnie?

Tak.

A ty jej uwierzyłaś?

Nie.

Dobrze, Aniu. Ja naprawdę cię lubię. Oddam wszystko, obiecuję. Po prostu trochę cierpliwości…

Anna chciała jej ufać. Nie potrafiła się przyznać, także przed samą sobą, że została wykorzystana.

***

Dwa tygodnie Anna nie odbierała telefonów od Michała i Kasi. Renata przychodziła ostatnio rzadziej, niby zagubiona przez przygotowania do wesela córki. Obiecywała zwrot serwisu, dokument za turnus i nie przynosiła niczego.

Anna zaczęła źle spać. Dręczył ją żal, poczucie winy. Bała się, ale broniła Renaty do ostatniej chwili.

W sobotę rano przyszli Michał i Kasia z siatkami zakupów. Przygotowali wspólny obiad, jak dawniej. Rozmawiali łagodnie, o dzieciach, o pracy. Michał wprost zapytał:

Mamo, widziałaś od Renaty coś z tych rzeczy z powrotem?

Jeszcze nie Ale odda.

Mamo, sprawdziłem w komisariacie. Na Renatę mieli już wiele zgłoszeń zaufanie, pieniądze, potem znika…

Anna poczuła, jak jej gardło ściska skurcz paniki.

To niemożliwe Ona jest moją jedyną przyjaciółką! Wy pojawiacie się raz w tygodniu…

Mamo, to nieprawda! Staramy się… Kasia ścisnęła jej dłoń. Ale ty, oddając wszystko Tej kobiecie, raniłaś nas. Przykro nam, bardzo…

Anna wstała gwałtownie.

Idźcie. Ja już nie mam siły.

Mamo…

Proszę!

Wyszli. Anna odczuła pustkę, upadła w korytarzu. Wiedziała, że wszystko się rozsypało.

Renata nie pojawiła się przez kilka dni. Potem przyszła zupełnie bez wstydu, znów z prośbą o pięć tysięcy złotych.

Nie, Renatko. Dziś nie.

No, ty mi naprawdę nie dasz? Po wszystkim, co dla ciebie zrobiłam? Renata była coraz ostrzejsza. Twoi synowa i syn cię zostawią, jak zawsze. Ja tylko ci pomagałam!

Zwrócisz mi moje rzeczy?

Załatwię… Tylko nie teraz.

Już nie musisz przychodzić powiedziała Anna i zamknęła drzwi. Renata waliła w nie przez chwilę, a potem zniknęła.

***

Następnego poranka pojawiła się z kartonem. Rzuciła go pod nogi Anny.

Masz swój serwis! I nie licz na mnie już nigdy.

Odwaliła się i odeszła. W kartonie rzeczywiście był serwis połamany, pobity, poplamiony. Anna podniosła połamaną filiżankę, z której nie dało się już pić. Usiadła przy stole i długo płakała.

Zadzwoniła do Michała.

Synku, możesz przyjechać?

Za godzinę będziemy!

Przyjechali całą rodziną. Kasia cicho ją przytuliła, Michał zajął się wymianą zamka. Siedzieli potem razem, gawędząc, jakby chcieli zacząć wszystko od nowa. Anna czuła ból, wstyd i ulgę że nie została sama na zawsze.

Przepraszam… wyszeptała. Byłam głupia.

Nic się nie stało, mamo. Najważniejsze, że już wiesz i masz nas.

Nie chcę już spraw, policji, szukania… Niech sobie zabierze to wszystko.

Kasia dotknęła przełamaną filiżankę:

Skleimy ją, chociaż pęknięcie zostanie…

Może to dobrze Ania się uśmiechnęła smutno.

Po ich wyjściu Anna sięgnęła po klej, próbowała poskładać ulubioną filiżankę. Ręce się trzęsły, szwy nie pasowały idealnie, trwale już nie połączy. Ale coś skleiła. Gdy zadzwonił Michał i zaproponował kolejny wspólny obiad, odparła:

Dobrze, synku. Postaram się…

Spojrzała na filiżankę z widocznym pęknięciem. Może przez nie będzie lepiej pamiętać, komu można ufać. I co jest naprawdę ważne.