Poszukuję kobiety o imieniu Aleksandra.

Szukam kobiety o imieniu Grażyna.

Pod niskim łukiem wszedł na podwórze studnię, gdzie topniały resztki szarego śniegu. To już czwarte z kolei podwórko. Huśtawki na pokrytym mokrym piaskiem placu, dzieciaki, które z pasją popychają krążek po wodzie, obojętne na rozbryzgi.

Zatrzymał się na chwilę pod łukiem, przyglądając się podwórzu. Tak bardzo chciał, żeby pamięć zaczepiła się o jakiś szczegół, wyciągnęła z głębi to, co zatarte. Ale wszystko było inne niż dawniejtam, w głębiach przeszłości. Nic dziwnegominęło tyle lat. Wtedy nie było tu nic, tylko sznury z praniem, szałasy przy oknach, ławki i wysokie floksy.

A teraz…

Wszystko musiało się zmienić przez tyle lat. A dokładniejnie mogło się nie zmienić.

Nikt nie zwracał uwagi na eleganckiego, starszego mężczyznę w kaszkiecie z futrzanym obszyciem. W tych kamienicach, na warszawskich Powiślu, wiele mieszkań było wynajmowanych obcym.

Musiał wejść do domu po prawej, zaraz za łukiem. Tego był pewien. Zapamiętał: drugie piętro w trzypiętrowej kamienicy. Skrajne mieszkanie, głęboko, drugie po prawej, w rogu. Domofony, przyciski różnych kształtów z niedopasowanymi nazwiskami.

Pamiętał każdą rzecz w środku tamtego mieszkania: każdą fałdę na zasłonie, skrzypiącą deskę w podłodze, zielony czajnik i nawet tego karalucha, którego łapali razem przez dwa dni. Wszystko wciąż żyło w jego pamięci…

Ale numeru mieszkania i domu nie znał. Pamiętał tylko nazwę ulicy. A trudno było znaleźć podwórzetakie studnie szły tu jedna za drugą. Nie pamiętał też klatki: druga od łuku? Te kamienice budowali chyba zawsze ci sami majstrowie, według jednego projektubyły podobne jak krople wody.

Kolejne podwórka, kolejne klatki…

Klatka po prawej, nie, druga brama, drugie piętro, drzwi w głębi… Czterdzieści trzy? A może…?

Jeśli był domofon, wciskał: 43.

Dzień dobry, szukam Grażyny. Przepraszam…

Czasem nie dawano mu dokończyć, odpowiadano, że nikt taki tu nie mieszka. Albo nawet, że… nikt taki tu nie mieszkał. Musiał próbować jeszcze raz.

Proszę mi wybaczyć, to bardzo ważne. Czy w 1980 roku w waszym mieszkaniu mogła mieszkać kobieta o imieniu Grażyna? Proszę, bardzo mi na tym zależy.

Po trzecim podwórku wyjął notes i notował.

„16 pustka; 24 na pewno nie; 32a nie wiedzą, dopiero kupili…”

Podwórz i domów było sporo, musiał wracać do tych, gdzie nikt nie odebrał, gdzie jeszcze nie do końca rozwiał wątpliwości.

Wspinał się po łagodnych schodach do szerokiej, ciemnej klatki. Brudne, wysokie okna, koci zapach. Ten sam, co wtedy. Zapamiętał ten zapach.

Dzień dobry! Uchylił czapkę.

Przed nim wyszła starsza kobieta w szarym płaszczu, z torbą na zakupy.

Dzień dobry, do kogo pan? zapytała, ściszonym głosem.

Na drugie piętro… Szukam Grażyny, kobiety po sześćdziesiątce. Nie wie pani, może mieszka tu jeszcze taka?

W którym mieszkaniu?

Skrajnym, po prawej… Ale to dawno było, gdy jeszcze były tu wspólnoty. Nie zapamiętałem dokładnie kamienicy…

Skrajnym? Tam mieszkają teraz Nowaccy, małżeństwo z dziećmi. O żadnej Grażynie nie słyszałam. Jestem tu od dziecka.

Dziękuję opuścił głowę i zaczął schodzić z wytartych schodów.

Kobieta ruszyła za nim.

Proszę pana, a nazwisko jej?

Gdybym pamiętał, znalazłbym w książce telefonicznej… Ale nie pamiętam, albo po prostu nie wiem.

A kim ona dla pana była, jeśli można spytać? Staruszka okazała się rozmowna.

Odwrócił się; zaciął się. Nie wiedział, co odpowiedzieć…

Ona?…

I kim była mu Grażyna? Grażynka… Graża… Gosiunia…

Miłość nie ma prostych definicji. Po prostu jest albo jej nie ma. Cała reszta to obrazy, subiektywna układanka wrażeń.

Aleksander Wojciechowski przez całe życie wierzył, że miłość to kruchy stan. Nie przetrwa rozłąki, zniknie, rozwieje się. Tylko niektóre wybuchy szczęścia, gdy wspominał te chwile, pomagały mu, podtrzymywały i jednocześnie bolały.

Był winny. Z taką dziurą w sercu żył czterdzieści lat.

Może to właśnie tamte wspomnienia trzymały jego serce przy życiu… A jednak to serce w końcu go zawiodło. Kiedy zmarła jego żona, z którą spędził niemal całe życiez którą ostatnio żyli głównie oddzielnieserce zabolało i przyszedł zawał.

Przy niej nie było kłótni ani wyjaśnień, po prostu zaczęli prowadzić oddzielne życie pod jednym dachem. Ona uważała dom za swój. Aleksander był raczej dodatkiem, którego nie było gdzie wyrzucić. Mówiła tak swoim koleżankom przy kawie:

No i co? Niech już mieszka.

W domu roiło się od obrazów w złotych ramach, kryształowych kielichów, drogich bibelotów i dywanów. Na środku salonu półmatowa, biała Yamaha; na fortepianie waza z plastikowymi kwiatami.

Ten fortepian był dla niego symbolem fałszu. Instrument był prawdziwy, ale nikt nigdy na nim nie grał, stał jak dekoracja. Żona chwile marzyła o lekcjach gry, szybko porzuciła do połowy zaczęty temat. Niczego nigdy nie kończyła, poza masażami, paznokciami…

Dziecka też się nie doczekali. Pewnie nie powinna mieć mu za złe, ale Aleksander czuł, że to właśnie jej egoizm okradł ją z macierzyństwa.

Długo o tym myślał. Znał kobietę, pod której palcami fortepian odżywałby.

A jednak tęsknił za żoną. Z wiekiem bywali bliżsi sobie. Oboje schorowani, spacerowali po podwórzu, karmili kaczki w parku, gdzieś na Mokotowie. Aleksander pokochał wędkarstwo. Już nie musieli sobie niczego udowadniać.

Czemu wcześniej nie spacerowaliśmy tu, Wiesiu? Przecież tu tak siadali obok stawu.

Głupki byliśmy kiwała żona.

Kiedyś wiecznie biegli. Gnał po szczeblach urzędniczych, doszedł aż do ministerstwa w Warszawie. Teść go ciągnął awans za awansem, zanim zwyczajnie się zadomowił. I awanse były zasłużone, bo Aleksander był pracowitym, zdolnym, twardym człowiekiem.

Jego wybranek, marszałek rady narodowej, marzył o takim zięciu jak on. Niemal go nie straciłmusiał podjąć środki, o których dowiedział się Aleksander dopiero po latach, kiedy z teściem się pożegnali.

…A kim ona była dla pana?

Znów się zawahał i nie wiedział co odpowiedzieć…

Ona? Może wszystkim, co mi zostało…

Starsza rozmówczyni nie pytała więcej. Patrzyła na niego z bólem. Było jasneszuka kogoś, kogo kochał najbardziej na świecie.

A więc ruszał dalej, podwórze za podwórzem, buty mokre, dzwonił, pukał, spotykał się z niechęcią lub obojętnością, niekiedy opowiadał swoją historię. Potem kolejne podwórze, kolejny blok…

Wieczorem wracał do hotelu całkiem rozbity, padał w ubraniu na łóżko. Nogi i plecy bolały, tchu brakowało, w głowie huczało. Ale rano znów wyruszał na poszukiwania.

***

Jesień wtedy była deszczowa. Złocisty dywan liści przykrył warszawski bruk, a ulewy zmywały wszystko do błysku. Ulice wrzały od handluw namiotach, budkach, a nawet prosto z ręki.

On, razem z przyszłym teściem, przyjechali na konferencję budowlaną z Krakowa. Konferencja dla Nowaka była kluczowa, bo, mając w perspektywie nominację, próbował w Warszawie wszystko ustawić.

Młody Aleksander Wojciechowski nie miał jeszcze planów. Działał, nie myśląc o strategii własnego życia. Sprawował pieczę nad nową budową na Pradze.

Był młody i nie do końca świadomy ciężaru odpowiedzialności. Wydawało sięwszystko da się załatwić, można życie pokierować według własnych chęci.

Teraz, chodząc po Warszawie, podziwiał miasto. Nowak ganiał go od rana do wieczora. I tak, na stacji metra Centrum, usłyszał delikatną, przecudną melodię. Nie poszedł ku wyjściu, lecz pozwolił muzyce prowadzić się za dźwiękiem.

Młoda, szczupła dziewczyna w błękitnym berecie i chustce z organzy grała na skrzypcach, zgarbiona pod szarą ścianą. Ubrana w kraciasty płaszczyk i krótkie botki. Wyglądała jak baletnica. Przed nią futerał, gdzie ludzie wrzucali drobne złotówki.

Aleksander znieruchomiał. Cała scena była niezwykładramat muzyki, błękitna chusta, jej loki, brudna ściana, sine od zimna palce. Było widać, że zmarzła, ale to tylko dodawało ekspresji jej grze.

Obok tętnił handel, tłum przewijał się, ktoś wrzucał monety, ale ludzie nie zatrzymywali się na długo. Tylko Aleksander trwał bez ruchu.

Skończyła utwór, schowała skrzypce pod pachę, zmarznięte dłonie pocierała, naciągnęła rękawy swetra spod płaszczyka.

Potem znów sięgnęła po instrument. Smiczkiem wykonała gest, jakby zaczynała główny koncert jesieni. Zamknęła oczy, oddając się cała muzyce. Dźwięki rozlały się po przestrzeni metra. Smutek dźwięczał w każdej nucie, ból i tęsknota.

A wtedy, nagle, piętnastoletni łobuz przyklęknął niefortunnie przy jej nogach i momentalnie zerwał się, z futerałem w garści.

Ukradł! Łapcie złodzieja! najprędzej zareagowała handlarka. Jej krzyk wdarł się w melodię.

Dziewczyna grała dalej, nie reagując.

Aleksander bez wahania rzucił się za złodziejem. Wbiegł po schodach, nie spuszczając z oka chłopaka, wołając przechodniów:

Zatrzymajcie go!

Na drodze łobuza stanął potężny mężczyzna; chłopak odrzucił futerał i uciekł przez ruchliwą Marszałkowską. Samochody piszczały hamulcami.

Aleksander nie gonił dalej. Podziękował mężczyźnie, zaczął zbierać wywalone monety. Futerał był połamany, pokrywa odleciała. Dziewczyna podchodziła powoli.

Oddał, połamał, drań… Aleksander zbierał monety, Proszę, to wszystko, co dało się znaleźć…

Dziękuję, już nie trzeba, powiedziała głosem niskim, nieprzystającym do drobnej sylwetki. Futerał i tak był popsuty. Dziękuję.

Nie wyglądała na mocno przejętą samym włamaniem. Jakaś głębsza tragedia kryła się w jej oczach.

Często tu tak? próbował zagadać Aleksander.

Bywa, odpowiedziała, nie patrząc na niego, i odeszła.

Nie zamierzał odpuszczać, ruszył jej śladem. Coraz wolniejszym krokiem szła do mostu, długo patrzyła na wodę. Po chwili uniosła futerał, wyciągnęła go nad bariery mostu, jakby chciała wrzucić instrument do Wisły.

Pobiegł:

Proszę, nie! Nie rób tego!

Zaskoczona opuściła futerał, ale Aleksander mocno go przytrzymał.

Po co to pani?

Ona już nie gra tak Zawiodłam ją lekko popchnęła futerał, ale on uratował skrzypce.

Proszę zobaczyć, sama się broni. To znak, że jej przeznaczenie to muzyka.

Schował instrument do środka.

Po co pani tak? Kto pani tego zabronił?

Obiecałam mamie, że nie będę grała w przejściu

Mamy już nie ma. Umarła dwa miesiące temu

Ojej Przepraszam Aleksander zmieszał się. Szli chwilę w milczeniu.

Grałam zawsze dla niej i przez nią. Teraz nic nie muszę, wszystko jest mi obojętne.

Spontanicznie pani grała. Inaczej nie przyszłaby pani do metra, prawda? Dusza

To raczej żołądek. Nie mam nawet za co jeść.

Ależ to można zaraz naprawić! w kieszeni znalazł parę banknotów. Wezmę jutro więcej.

Naprawdę sądzi pan, że wezmę pieniądze od obcego? Proszę mnie nie śledzić.

Przyspieszyła kroku.

Proszę! Ja będę czekał tu jutro! Proszę przyjść. Będę panią chronił przed złodziejami!

Następnego dnia długo czekał w przejściu, obchodząc okolicę. Nic. Dopiero po południu znów ją ujrzał, grała, nie dając poznać, że go widzi.

Siedział naprzeciw niej dwie godzinyuśmiechnęła się raz, a on był najszczęśliwszym człowiekiem na świecie.

Gdy włożył jej do futerału kilka stuzłotowych banknotów, zbuntowała się:

Po co pan to robi? Za dużo!

Mam prawo. Płacę, ile chcę.

Odepchnęła pieniądze, przykucnęła, rozglądała się nerwowo.

Zaraz tu przyjdą wyszeptała.

Dwóch osiłków szło w ich stronę. Od razu ruszyli do rozliczenia, liczyli, że dostaną za ochronę. Aleksander się bronił, ale zaraz przewaga była miażdżąca.

Dziewczyna pobiegła po pomoc. Policja zjawiła się szybko i bandyci musieli dać za wygraną.

W domu dziewczyny, w starej kamienicy na Solcu, w zadziwiająco czystej, wielkiej kuchni, opatrywała mu rany. Zrobiła herbatę jedyne, co miała. Przyszył jej spodnie, słuchała o jego życiu.

Opowiadała: rzuciła konserwatorium. Pomaga sąsiadce, cioci Ludwice, na targu. Nie czasy dla muzyków, panie Aleksandrze.

Pożegnał się, ale wrócił z jedzeniem i czekoladą. Uśmiechała się niechętnie, ale przyjęła.

Od tego dnia byli razem coraz częściej. Chodzili po Warszawie, śmiali się pod parasolem, on deklarował miłość, ona recytowała wiersze Staffa, Jesienina.

I wtedy nieoczekiwanie wszystko runęło. Rano do mieszkania wpadł sąsiad chcą Aleksandra do telefonu. Z Warszawy, z ministerstwa

Przeciwko tobie toczy się postępowanie powiedział mu przyszły teść Nowak, smutnym głosem. Ktoś chce cię wrobić. Ale jakbyś się ożenił z moją córką, dam radę wszystko załatwić

Ja nie mogę, kocham inną

Zapomnij, co było! Sam to załatwiaj.

Tej samej nocy opuścił Warszawę. Na dworcu usłyszał grę skrzypiec. Za budynkiem walił pięścią w mur i płakał jak nigdy dotąd.

***

Aleksander wiedział, że najwięcej dowiedzieć się można od starszych pań na ławkach przy blokach.

Grażyna? Dwie staruszki spojrzały na siebie. Ta, co odeszła na wiosnę? Jej syn przyjechał wielką hondą

Zatoczyło go, schwycił się za pierś. To był największy lękże nie doczekała. Że umarła.

Nie! To nie ta! Tam mieszkała Anastazja spytały się znowu, już pewniej.

Dla pewności znowu krążył, pukał do drzwi, wracał; nigdzie nie znalazł pod oknem jarzębiny, którą pamiętał. Może mu się już przewidziało Właśnie wtedy na ulicy, naprzeciwko, ujrzał młodą kobietę w błękitnej chustce, taką jak Grażyna. Pobiegł, dotknął jej ramienia.

Grażynko!

Przepraszam, chyba się pan pomylił

Nic się nie stało, często się to zdarza. Tak, nazywam się Grażyna.

Serce mu stukało. Szukał nie takiej młodej dziewczyny, ale dojrzałej kobiety. Znów wrócił do hotelu, wykończony.

Nazajutrz długo nie mógł się zerwać z łóżka, czuł, że kończą mu się siły. Ale znów poszedł. Tym razem, widząc sklep muzyczny, postanowił wejść.

Dzień dobry, w czym mogę pomóc? Zagadała ekspedientka.

Chciałem zobaczyć skrzypce Znałem kiedyś kobietę, wybitną skrzypaczkę. Grażyna

Grażyna? Może Pawłowska? Dziewczyna podniosła wzrok.

Może mieszka tu gdzieś? Znacie ją państwo?

Tak, mieszka obok, z rodziną. Ma synka, osiem lat.

Osiem? Ile ona ma lat?

Koło trzydziestki.

Upadł na krzesło.

Czemu nie może pan jej znaleźć? dziewczyna patrzyła z troską.

Szukam szukam mruczał pod nosem wychodząc.

Po drugiej stronie ulicy zobaczył grupkę starszych osób na spacerze.

Dzień dobry, szukam Grażyny, rocznik 60któryś, kiedyś mieszkała tu, była skrzypaczką

Para zatrzymała się.

To pewno córka pani Marianny, nasza Grażynka, z parteru! rzucił staruszek, przesuwając po ławce miejsce.

Pani Marianna wychowywała ją sama, a jak odstała w spadku mieszkanie, przygarnęła studentki. To była dobra, mocna kobieta. Grażynka została sama, w ciąży. Ale teraz córka sławna grywa koncerty w filharmonii.

A gdzie się podziała pani Grażyna?

Wyprowadziła się, a gdzie, nie wiemy

Ale córka mieszka tu na pewno. Proszę pójść na pierwszą klatkę, drugie piętro, ostatnie mieszkanie po prawej.

Dostał się pod drzwi. Po chwili odezwał się domofon.

Tak, słucham?

Do Pawłowskiej Szukam pani Grażyny Chyba pani matki.

Usłyszał odgłos zwalnianego zamka.

Na schodach spotkał młodego mężczyznę, lekarza. Wyjął tonometr, podał wodę. Kobieta w domowej sukni, którą dzień wcześniej wziął za dawną ukochaną, weszła do pokoju. Była tak podobna do Grażyny sprzed lat

Pani jest Aleksandrem?

Tak. Nie wiedziałem nigdy… wyjąkał.

To pan jest moim ojcem?

Zadrżał, znów ręka mimowolnie powędrowała do piersi.

Bóg mi świadkiem, Grażynko, nie wiedziałem, ale powinienem był…

W kuchni pili herbatę.

Jak się żyło panu z mamą? Było ciężko?

Jak wszyscy, pracowała na kilku etatach, wynajmowałyśmy pokoje. Mama mówiła, że moje narodziny ocaliły jej życie.

Tak bardzo zawiniłem wobec was obu. Bardzo.

Czemu się pan nie pojawił? Mama zawsze mówiła, że taka była kolej rzeczy, a i tak czekała na pana Powinnam do niej zadzwonić? Ona dalej czeka!

Nie. Chciałbym przyjść do niej sam. Osobiście. Proszę, nie dzwońcie.

Lekarz nalegał na szpital.

Zgoda powiedział Aleksander. Tylko pozwólcie najpierw spotkać się z nią.

Wsiedli do auta, pojechali na Ursynów, do nowego bloku.

Piąte piętro, 118, windą.

Ledwo wszedł na górę. Przed drzwiami nie wiedział, co powie. Długo nie musiał czekać, sama mu otworzyła. Stała po prostu, nie zmieniła się wiele tylko włosy już nie takie bujne, policzki mniej okrągłe. Ale w oczach wszystko. Cofnęła się krok w głąb. Rozpiął płaszcz, oniemiał.

Grażynko przepraszam i osunął się przed nią na kolana.

Ona zaraz uklękła obok.

Co ty? Co ci jest? objęła go, przygarnęli się, półgłosem powtarzali, przeplatając słowa i łzy.

Znalazłem cię Po co tak długo zwlekałem? Czekałaś Nie wiedziałem o naszej córce nawet się nie domyślałem!

Wstań, Alek Ja cię nie wyrzucę. Wiedziałam, że wrócisz.

Chciała zadzwonić po zięcia, ale ten już czekał na dole.

Auto ruszyło w stronę szpitala, oni ściskali się po drodze jak dwoje zakochanych nastolatków.

Nie chcę do szpitala, Grażynko Przecież dopiero cię odzyskałem.

Będę z tobą, już zawsze. Jesteśmy razem.

I z tej ulgi, a bardziej żalu za latami, które minęły, płynęły mu łzy. Grażyna głaskała go po dłoni

Znów będziemy razem, już na zawsze.

Jechał przez Warszawę samochód, który pędził po spełnienie marzenia: żyć z tą jedyną, do ostatniego dnia dzielić z nią wszystko

Nie spóźnił się do własnego szczęścia. Zdążył.