Miałem wtedy pięć lub sześć lat, jeszcze przed pójściem do szkoły, na początku lat dziewięćdziesiątych, gdy do naszej wsi przyjechali na stałe dwaj emeryci z miasta – babcia Weronika i wujek Leszek

Miałem wtedy z pięć albo sześć lat, nawet jeszcze nie chodziłem do szkoły to były początki lat dziewięćdziesiątych, czasy, kiedy wszystko jeszcze było w fazie przejściowej, tak jak moje mleczne zęby. W naszej wiosce, gdzie nawet bociany meldowały się tylko przelotem, zamieszkało nagle dwóch emerytów z miasta: babcia Wera i dziadek Leszek. Wykupili domek naprzeciwko naszego, niewielki dwie okienka na świat, płaski dach i wielgachny ogród, którego, wiadomo, ze względu na wiek już nie obrabiali. Codziennie chodzili na spacery raz do lasu, raz nad rzekę, czasem wybrali się do powiatowego miasteczka po zakupy. Żyli cicho, nikomu nie wadząc, jakby ich wcale nie było. Do nas w gości nie przychodzili; tylko dwa razy w tygodniu pojawiali się po mleko. My wtedy mieliśmy duże gospodarstwo, ale życia luksusowego nam nie zaznali. Zdarzało się, że babcia Wera po cichu wsuwała mi do ręki czekoladkę, zeszyt, a raz nawet parę złotych. Dzieci nie mieli.

Minęły może trzy lata ich życia w naszej wiosce. Pewnej zimowej nocy, ledwo wyłączyliśmy telewizor i położyliśmy się spać, w okno cicho zapukała babcia Wera i szeptem oznajmiła: Leszek, twój dziadek, umarł.

Pomogliśmy jej, jak umieliśmy, z pogrzebem.

Babcia Wera przeżywała to bardzo ciężko, rozchorowała się, wychodziła z domu coraz rzadziej. Odwiedzaliśmy ją wtedy prawie codziennie opowiadała o wspólnym życiu z Leszkiem, o pięćdziesięciu dwóch latach harówki w ciężkiej fabryce i o tym, jak na emeryturze postanowili przekazać mieszkanie siostrzenicy, by wyprowadzić się na wieś, do przyrody i spokoju.

Nastała wiosna. Babcia Wera przywykła do życia w samotności, zaczęła wracać do siebie. I nagle zawołała mnie do siebie, pokazując kartonik z małym, siwym szczeniakiem w środku. Za psami nie przepadałem, ale serce mi zmiękło, gdy zobaczyłem dwie wielkie, zadziwione oczy.

Pamiętam do dziś: siedziałem na podłodze, głaskałem szczeniaka jednym palcem, babcia Wera patrzyła raz na mnie, raz na malucha i wreszcie, po raz pierwszy od dawna, rozpromieniła się zupełnie bezzębnym uśmiechem.

Nigdy z Leszkiem nie mieliśmy ani kota, ani psa, a dzieci no, niestety, też nam się nie udało. Wiesz, ciężko człowiekowi samej. Tego siwego znalazłam dziś koło targu na śmietniku w powiecie. No popatrz, jaki śliczny mówiła babcia Wera.

Nie spuszczałem oka z psiaka, nawet oddychałem jakby ciszej.

A co on je? zapytałem łamiącym się głosem. Pewnie jest głodny?

Pogrzewałam mu mleko, ale z miseczki pić nie potrafi. Ze smoczka trzeba by mu dawać, tylko ja nie mam. Kupię jutro szepnęła babcia Wera.

Wyleciałem jak z procy do domu i wyciągnąłem smoczek ze śpiącej buzi mojej pięciomiesięcznej siostry.

Okazało się, że szczeniak miał ledwo kilka dni. Z całym zapałem wciskałem mu do pyszczka smoczek i dbałem, żeby się nie zadławił.

Ponad tydzień głowiliśmy się, jak nazwać naszego przybłędę. Babcia Wera śmiała się, że powinniśmy wołać go Ryjek, bo miał sterczące rude uszka; ja się nie zgadzałem, uparcie chciałem, by był Ciszek, bo zawsze był cichy jak mysz pod miotłą. Tak już zostało: Cisek, Ciszek, Ciszunio.

Męczyliśmy się z Ciszkiem długo, do samego lata: ogrzewaliśmy mleko, gotowaliśmy mu papki. Kiedy zrobiło się ciepło, pozwoliliśmy mu wychodzić z kartonu na dwór. Ciszek był raczej cherlawy, trochę taki przeszczep, nigdy nie poznał matki, nie ssał mleka, nie został wyliżany. Ale staraliśmy się, ile sił.

Po szkole leciałem prosto do babci Wery spędzić czas z Ciszkiem, odrabiałem lekcje, pomagałem w gospodarstwie i wieczory spędzałem z nimi. Bawiłem się z Ciszkiem jak z kotkiem. Babcia Wera siedziała na wersalce, grzała się w słońcu i patrzyła na nas z uśmiechem.

Ciszek rósł przez lato, ale okazał się psiakiem niskopodłogowym trzydzieści centymetrów w kłębie i ani grama więcej. Z rana zabierałem go na ryby, wypasaliśmy razem krowy, a jak akurat miałem robotę, trzymał się babci Wery. Babcia Wera bardzo dzięki Ciszkom się zmieniła odżyła, nawet zdrowie jej się poprawiło. Dbała o niego jak o dziecko: specjalne potrawy, czesanie, lektury o psich chorobach pełna profeska.

Minął rok, drugi, trzeci, piąty. Przez te wszystkie lata Ciszek spał u babci Wery, ale codziennie rano podbiegał pod moje okno, czekał, aż wyjdę i odprowadzał mnie do szkoły trzy kilometry przez pola. Potem, po dwunastej, tarabanił się pod szkołę i wracaliśmy razem do domu. Zima, błoto nie miało znaczenia. Trwało to dziewięć lat.

Szkoła w sąsiedniej wsi była tylko do dziewiątej klasy. Potem trzeba było albo wyjechać do miasta na technikum, albo dokończyć szkołę średnią w powiatowym miasteczku i mieszkać w internacie. Nasza rodzinna rada zdecydowała jadę do miasta.

W dzień wyjazdu na autobus (łzy leciały, jakbym cebule kroił), długo siedziałem na ganku u babci Wery, trzymając Ciszeka na kolanach i płakałem.

Zabierz go ze sobą, skoro tak ci ciężko się rozstać szlochała babcia Wera.

Ale jak? Ciszek to przecież Wasz pies. Proszę się trzymać, mama będzie do Was codziennie wpadać, ja będę dzwonił mówiłem, oddając psa, choć serce mi się łamało.

Jak Autosan odjeżdżał spod przystanku, stałem na dworcu jak pokraka i płakałem. A Ciszek, wysuwając język, biegał na złamanie karku po stacji, nie rozumiejąc, czemu go zostawiłem.

Nauka w technikum rolniczym zajęła mnie bez reszty: całe dnie w książkach o weterynarii i zarządzaniu gospodarstwem. Specjalnych kolegów nie miałem czasem wpadłem poklepać po ramieniu jednego znajomego z naszej wsi, mieszkał w sąsiednim akademiku.

Przed samymi świętami mama zadzwoniła, że babcia Wera jest już naprawdę chora: od tygodnia nie wstaje z łóżka, a Ciszek nie odchodzi od niej na krok, posiłki trzeba mu już przy łóżku podstawiać.

Wróciłem kilka dni szybciej do domu. Ciszek rzeczywiście siedział na stołku obok łóżka babci, z oczami wielkimi jak orzechy włoskie, cicho skomląc. Babcia Wera leczyła go jeszcze słabą dłonią, głaskała mokry nos. Oboje schudli niesamowicie. Patrząc na nich, można było złamać najbardziej kamienne serce: umierająca staruszka i jej pies, który był jej ostatnią pociechą.

Kiedy po świętach znów miałem jechać do miasta, wiedziałem już, że pewnie babci Wery więcej nie zobaczę. Ciszek odprowadził mnie tylko pod drzwi nie mógł zostawić jej nawet na chwilę. Czułem ten jego psi ból bardziej niż własny.

W lutym babcia Wera odeszła.

Pewnie teraz ktoś się zapyta: Czemu szesnastoletni chłopak ma się przejmować jakąś babką i jej psem?. No, nie każdy zrozumie ból po kimś najbliższym, gdy w zamian dostał się w ręce wiernego psa. Psa, który przetrwa człowieka i przeżyje żałobę jeszcze dłużej.

Do domu wróciłem dopiero po egzaminach, pod koniec maja. Nikt nie wiedział, gdzie znalazł się Ciszek. Mama mówiła, że na pogrzebie biegał wokół grobu babci, próbował wskoczyć do środka, ale grabarze go odganiali łopatami. Z cmentarza wyniesiono go na rękach i przyniesiono do nas tata nawet sklecił mu budę z tapicerką. Ale Ciszek u nas wytrzymać nie chciał aż do cieplejszych majowych dni wracał do domu babci Wery, potem zupełnie zniknął. Nie doczekał się na mnie.

Przez pół lata szukałem Ciszeka: chodziłem po okolicy, pytałem ludzi, pokazywałem zdjęcie. Przeszedłem cały powiatowy rynek. Ciszka nigdzie nie było. Może myślał, że babcia wróci, dlatego czekał w domu, ale przecież nie wróciła, więc pobiegł jej szukać. To była moja wersja.

Nastał sierpień.

Któregoś dnia całą rodzinką pojechaliśmy odwiedzić cmentarz w Nosowskim Gaju pięćdziesiąt kilometrów od wsi, nikt by się nie spodziewał, że tam znajdę Ciszeka.

Wysiadamy spod kościoła, patrzę z drugiego końca cmentarza leci jak burza, z uszami do tyłu, z wywalonym językiem mój Ciszek!

Padłem przed nim na kolana, łzy lały się jak Wisła.

Ciszek, Ciszku, kochany mój! Szukałem cię całe lato, a ty tutaj, wariacie!

Ciszek stanął na dwóch łapach i lizał mi twarz do upadłego, widać, że sam też płakał. Skakał przy tym na dobre półtora metra.

Był brudny i strasznie wychudzony. Od razu wyciągnąłem z bagażnika wszystkie kanapki, kotlety, pierogi pochłaniał wszystko, nie spuszczając ze mnie wzroku.

To wasz piesek? zapytała jakaś kobieta wychodząca z kościoła.

To Ciszek, Jego! odpowiedziała moja mama, wycierając oczy chusteczką.

Ja tu pracuję, widziałam go już od wiosny. Mieszka tu, przy jednym grobie. Wykopał tam prawdziwą jamę, tak, że prawie krzyż się przewrócił. Przykopałam łopatą, a on znowu rozkopał opowiadała kobieta.

Wszyscy wiedzieli to grób babci Wery.

Poszliśmy na groby rodzinne. Ciszek ani na krok się ode mnie nie oddalił. Patrzył tylko na mnie, droga go nie interesowała.

Cały grób babci Wery i dziadka Leszka był rozkopany psimi łapkami. Zwłaszcza z tej strony, gdzie leżała babcia. Tata poprawił krzyż, mama rozłożyła kwiaty, a ja przyklęknąłem, tuląc Ciszka. On patrzył to na mnie, to na mogiłę, po czym lizał moje policzki.

Nie zmuszaj go, żeby teraz wracał z nami. Jeśli będzie chciał, sam zdecyduje powiedział ojciec, przysiadając obok mnie.

Nie chcę go tu zostawiać. Zaraz jesień, potem zima. On już nie jest młody, ma prawie dziesięć lat tłumaczyłem, ale wiedziałem, że jak będzie chciał uciec, uczyni to i pięćdziesiąt kilometrów mu nie straszne.

Przy wyjściu Ciszek się miotał raz podbiegał do grobu, raz do nas. W końcu, gdy wsiedliśmy do auta, długo się wahał, patrzył w stronę grobów, potem nagle wskoczył na moje kolana.

Ciszku, mój kochany, już cię nigdzie nie zostawię samego mówiłem przez łzy, tuląc mojego psa.