Banany dla babci

– I banany dla babci Jadwigi! Nie zapomnij! Tylko te najmniejsze, takie jak ona lubi! Ostatnio kupiłaś jakieś byle jakie! Zosia! Jak ty możesz?! Czy naprawdę tak trudno zrobić to, o co się prosi?

Zofia Irenka Konopka, główna księgowa dużej firmy, matka dwójki dzieci i w miarę szczęśliwa żona, westchnęła i kiwnęła głową w pustą przestrzeń, nie zważając, że mama jej przecież i tak nie widzi. Wystarczyło, że Zosia dokładnie wiedziała jej mama zawsze sama, bezbłędnie, domyśli się, jak Zosia reaguje na jej polecenia.

– I nie kiwaj tylko, zrób to! Bo znam cię! Głowa pełna wiatru! Zofio! Czas dorosnąć!

Drugi raz już nie kiwnęła. Po prostu rzuciła Tak, dobrze! i pożegnała mamę.

Czas dorosnąć Tak. Jak sobie życzą! Czterdzieści z ogonkiem to przecież wciąż za mało.

Do końca pracy zostało jej jeszcze pół godziny i Zosia próbowała się skupić na raporcie. Słabo jej szło. W głowie roiły się przeróżne myśli. Zwłaszcza te nie najlepsze. A przecież była zawsze grzeczną dziewczynką. Tak mówiła jej mama.

– Nasza Zosieńka to mądra dziewczynka! Bardzo porządna!

To było rozczulające, gdy Zosieńka chodziła do przedszkola. Dziewczynka z kokardkami i falbaniastą spódniczką. Iskierka.

No tak! Cud-ziw, bo z przedszkola mama odbierała zupełnie inną dziewczynkę, takiego rozrabiakę z zadartą fryzurą.

– Zofia! Co masz na głowie?!

– Gniazdo! Tak powiedziała pani Walentyna. I kazała mi postać na placu, może ptaszki przylecą i pisklaki wyklują. Przecież coś z tej fryzury musi być pożyteczne?

– A kokardy gdzie?

– Nie pamiętam! Jedną wziął Sławek. Potrzebował liny do kotwicy. Mamo, wiesz, że on ma prawdziwy statek? Jego tata zrobił! Pani Walentyna pokazywała nam dzisiaj! Do miski nalała wody i pokazywała jak pływa! Tak ładnie!

– A druga wstążka?

– Gdzieś się zgubiła. Lena poprosiła, dałam jej. Mamo, czemu wieje wiatr?

– Zofia!

– No co?!

– Daj mi spokój z głupimi pytaniami! Głowa mi pęka!

Zosia milkła i całą drogę do domu, z ukosa obserwowała mamę. Może ją coś boli? A może jej głowa już się nigdy nie zrośnie i zostanie do wyrzucenia, jak te skorupki od jajek, które mama wyrzuca robiąc jajecznicę?

Zosia od zawsze miała bujną wyobraźnię, więc zanim doszły do połowy drogi, już zaczynała szlochać, a potem zawodziła, aż sąsiedzi z ostatniej klatki przy ulicy Siennej patrzyli na nią z niedowierzaniem.

– Zofia! Co ty tu za przedstawienie odstawiasz?!

Wyjaśnić nie potrafiła. Po prostu żal jej było mamy, jej głowy i złego nastroju, tak bardzo, że chciała zawyć jeszcze głośniej, jak sąsiedzka suczka, Liska.

Liska była bardzo nierozsądna. Wyła na wszystko i wszystkich, największą tragedię urządzała, kiedy jej pan, pan Jurek hydraulik, szedł w ciąg alkoholowy. Wtedy Liska zawodziła bez przerwy, aż sąsiedzi wariowali i dzieciaki z całej klatki prosiły rodziców, by ją zabrali od pana Jurka. Rodzice się złoszcili, wzywali dzielnicowego, ale Liska zostawała na miejscu. Ucichła tylko raz, w środku kolejnego zaciągu swojego pana, nagle, na głuchej nucie, przerwała swoją arię i wszyscy sąsiedzi domyślili się, że stało się coś złego.

Jurasa żegnało całe podwórko. Był dobrym człowiekiem, zawsze pomocny. Charakter miał słaby, mawiała mama Zosi.

Liska wyszła wtedy na próg, usiadła, patrzyła na oddalających ludzi, sypiących kwiaty na podjazd. Już nie wyła. Mama wtedy nie wysłała Zosi do przedszkola, bo mieli iść do dentysty. Zosia pogłaskała Liskę, ale tamta nawet nie ruszyła krótkim ogonem, choć zwykle cieszyła się na każde głaskanie. Mama pociągnęła Zosię i poszły dalej, a gdy wróciły, Liska dalej siedziała w tej samej pozycji na mrozie, i Zosia była pewna, jak by przysięgła na brzuchu znak krzyża, jak jej pokazał Sławek, że ta mała suczka płacze.

– Mamo, czemu nie widać jej łez?

Nie wiedziała wtedy, co jest w tym pytaniu. Ale mama zadrżała, spojrzała na Liskę i przykucnęła obok, delikatnie wyciągając rękę:

– Liska Liseczko Chodź do mnie. On nie wróci

Czy pies zrozumiał? Zosia nie wiedziała. Mama, nie doczekawszy się odpowiedzi, po prostu wzięła ją na ręce i poleciła Zosi:

– Idziemy! Trzeba ją doprowadzić do porządku.

Tak Liska została psem Zosi. Przeżyła w ich rodzinie długie lata. Ile miała lat, kiedy odszedł jej pierwszy pan, Zosia nie wiedziała. Ale z nimi była jeszcze siedemnaście. Zosia zdążyła skończyć szkołę i nawet wyjść za mąż. I już nigdy nie słyszała, żeby Liska wyła. Grzecznie jadła, pozwalała myć łapki, wychodziła na spacery, ale już nigdy nie skomliła. Gdy odchodziła na tamten świat, tylko westchnęła, jakby po ludzku, i zamknęła zmęczone oczy wtulona w łzy Zosi. Zosia nigdy więcej nie miała psa. Nawet gdy dzieci prosiły, nie umiała kupić szczeniaka, pamiętając ciemne, smutne, a jednak mądre oczy Liski.

Tak naprawdę Zosia była szczęśliwym dzieckiem. Miała wszystko, by być radosna: mamę, tatę, dwie babcie, ukochanego zajączka z urwanym uchem i naleśniki ze śmietaną w każdą niedzielę. Był też ogródek babci Oli, mamy taty, do której Zosia z mamą jeździły rzadko, a czemu, tego nie wiedziała to był sekret dorosłych. Na działce wszystkim było dobrze, tylko nie mamie, czego Zosia wtedy jeszcze nie rozumiała.

Były też wyjazdy nad morze z drugą babcią Jadwigą. Ją Zosia kochała szczególnie, bo babcia spędzała z wnuczką cały wolny czas. W przeciwieństwie do babci Oli, dla Jadwigi nie było tematów tabu i odpowiadała na każde pytanie, za co nieraz babcia dostawała nagany od mamy Zosi.

– Boże, mamo! Po co?! Zosiak jest jeszcze mała! I tak nie zrozumie!

– Ty nie byłaś głupia. Rozumiałaś wszystko. A Zofia cała w ciebie!

Zosia śmiała się do łez, patrząc jak złości się mama, nie znajdując riposty, a sama myślała, że i tak nie zrozumiała połowy, co babcia tłumaczyła o tym, skąd się biorą dzieci, ale słuchało się tak ciekawie, że następnym razem zapyta o coś jeszcze bardziej tajemniczego na przykład, czemu dorośli nie mówią dzieciom całej prawdy.

Zosia miała ku temu powody.

Dorośli starali się, żeby Zosia nie widziała, co dzieje się w domu. Po co dziecku kłótnie? Ale czasem zza drzwi słyszała kłótnie rodziców, potem cichy płacz mamy. Babcia Ola, gdy Zosia przyjeżdżała do niej, milczała i patrzyła obok mamy Zosi. Zosia niewiele rozumiała i ciągnęła mamę na kuchnię, gdzie babcia piekła swój słynny placek z wiśniami.

– Mamo, chodź! Babcia cię nauczy. Upieczesz taki też w domu! Taki pyszny, a ty nie umiesz!

Mama zabierała rękę i kręciła głową:

– Nie, nie chcę.

Oczywiście, nikt jej nie tłumaczył, co się dzieje. Tworzyli pozory. To później Zosia zrozumiała w rodzinie bywa trudno. Ktoś zostaje krewnym, ale niekoniecznie bliskim człowiekiem.

Rodzice rozwiedli się, gdy Zosi było dziesięć lat.

Imieniny, które mama urządziła dla Zosi i jej koleżanek, były w pełni, gdy nagle huknęły drzwi wejściowe i usłyszała:

– To już wszystko

Liska, szybciej niż dziewczynka, zrozumiała, co się dzieje. Podeszła do mamy Zosi i przytuliła się do jej nogi, pocieszając. Ktoś zawołał Zosię, więc pobiegła do pokoju gościnnego, krzycząc, że niedługo będzie tort. Gdy wróciła, by zawołać mamę, zobaczyła, że pies i kobieta nadal stoją razem i patrzą w jedno miejsce, myśląc każde o swoim. Na pytanie Zosi mama drgnęła, spojrzała ostro i odpowiedziała:

– Oczywiście! Za chwilę będzie! Idź do koleżanek!

Parę minut później zobaczyła ją znowu uśmiechniętą, z tortem, który mama piekła całą noc, mając nadzieję, że w końcu docenią jej cukierniczy kunszt.

A gdy wszyscy poszli, Zosia siadła obok mamy, która dała jej łyżkę i zapytała:

– Smakuje ci tort? Jeszcze jak! I nieważne są diety, Zofia! I całe to gadanie wszystko jedno! Jeszcze będzie u nas weselej!

O jaki święto chodziło mamie, Zosia nigdy nie zrozumiała. Zwłaszcza, że alimenty od ojca starczały ledwo na podmienienie garderoby rosnącego nastolatka, a i to nie zawsze. Święta zdarzały się coraz rzadziej tylko Nowy Rok i urodziny Zosi były pewne. Swoich mama już nie świętowała.

Babcia Jadwiga, nie przejmując się tym, że Zosia słyszy, powtarzała, że mama powinna ułożyć sobie życie na nowo. Ale Zosia widziała, że mama nie lubi tych tematów. Odpowiedź zawsze była jedna:

– Wystarczy mi. Dość.

Już jako starsza, Zosia często zastanawiała się, co by było, gdyby mama pozwoliła sobie jeszcze raz być szczęśliwą? Gdyby wyszła za mąż, może miałaby rodzeństwo, a mama mniej rozpaczałaby nad migrenami?

W rzeczywistości jej mama zapomniała, co to śmiech. Stawała się coraz surowsza i Zosi coraz trudniej było nie odpyskować jej, choć w nastoletnim wieku robiła to czasem, a wtedy zaraz pojawiała się Liska i nagie zęby psiaka bywały przekonującym argumentem, by Zosia jednak wycofała się z potyczki.

Gryzła mocno. Jednego tylko razu, gdy kłótnia była najgorsza, Liska przyszła do pokoju Zosi i lekko ugryzła ją w kostkę. Zosia zawyła z bólu, Liska ją puściła i odmaszerowała, nie patrząc nawet w jej stronę. Siniaki szybko zniknęły, ale Zosia zapamiętała, jakim argumentem są zęby psa, który wie, czego dzieciom potrzeba.

Wiele o zachowaniu mamy wyjaśniła Zosi babcia. Zawsze mówiła wprost, odpowiadając na milion pytań.

– Czego ty od niej chcesz? Każda kobieta zgorzknieje, jeśli jej brakuje miłości.

– Ale przecież my ją kochamy?

– Oj, Zosiu, to nie to! Kobieta musi czuć się kobietą. Dzieci i rodzice tego nie dadzą. Potrzebny jej mężczyzna obok. Ty tego jeszcze nie rozumiesz. Ale ja wiem. Gdy twój dziadek umarł, miałam dopiero czterdzieści lat. Za wcześnie. Były romanse, ale Czego się śmiejesz? Nie zawsze byłam taka jak dziś! No, bywało, księżyc i ja Dawno. Ale ja kochałam dziadka. I wciąż kocham. Nawet po kwiaty od innego szłam, na randce byłam, ale spać z kimś innym? O co się krzywisz? Sama zobaczysz po ślubie! A sądząc po tym, jaka jesteś to już niedługo.

– Babciu, mam szesnaście!

– I co z tego? Twoja mama przyszła do mnie ledwie miała osiemnaście i oznajmiła, że znalazła miłość życia. Że nie wyobraża sobie bez niego życia. To, że on bez niej wytrzyma, średnio ją obchodziło. Kto by powiedział, że zakochała się jak kotka. Ale ja widziałam to nie było zauroczenie. To była prawdziwa miłość. Wiedziała, że będzie ciężko, bo jego rodzina jej nie akceptowała, a twój tata był oczkiem w głowie u swoich. Wytrzymała tyle, ile mogła. Nie wybaczyła jednego.

– Czego?

– Zdrady. Wybacz mi, że mówię tak wprost. Ale kiedyś poznasz prawdę. Musisz wiedzieć, ile kosztowało to twoją mamę. To boli, gdy rozrywają ci duszę pogardą i radami. Mówią, że nie dałaś rady, nie kochałaś dość. A gdzie tu więcej? Ale nie chcę, byś nienawidziła ojca. Nie trzeba. Każdy ma prawo do swojego życia. I szkoda czasu na złość. On wybrał swoją drogę. Ty wiesz, że teraz ma się dobrze. Ciesz się tym, choć brzmi to dziwnie. Masz w sobie pół matki, pół ojca. Żadnej części nie wyrzucisz.

– Mama nigdy źle o tacie nie mówiła.

– I nie powie. Jest mądra. Wie, że on pozostaje twoim tatą. Zawsze będziesz jego córeczką. Po co komplikować?

– Ona go wciąż kochała?

– Myślę, że tak. Dlatego nie chciała już nic zmieniać.

– Babciu, a myślisz, że ja Tak Na zawsze i na jednego?

– Nie wiem, kochanie. Pozostaje prosić niebo, byś spotkała kogoś, kogo będziesz kochać tak mocno.

Męża, Olka, Zosia poznała dokładnie tak, jak babcia przewidziała. Leeeeciała na pierwszy egzamin na uniwersytecie i dosłownie wpadła na wysokiego, niepozornego chłopaka. Nawet nie zapamiętała twarzy, tylko mocne ręce, które ją wyhamowały i żartobliwy głos, jeszcze taki młodzieńczy:

– Pani taka szybka, że się boję! Może numer telefonu? Zanim zniknie pani za zakrętem!

Oczywiście nie dała numeru, ale nie zdziwiła się, gdy po egzaminie spotkała ratownika pod salą.

– Teraz pani nie musi się już spieszyć?

Pobrali się po trzech latach. Najpierw mieszkali z mamą, czym Zosia się martwiła.

Było ciężko. Mama nie zaakceptowała Olka. Nie widziała w nim podporą dla córki.

– A to za zawód informatyk? Siedzi, patrzy w ekran i coś przeżuwa cały czas. Za chwilę będziesz przy nim mieć własnego słonia.

– Nie przesadzaj, mamo. Chleb mu szkoda?

– Mi ciebie żal. Nawyjesz się jeszcze

Olek musiał się napocić, by zmienić zdanie teściowej, ale po dziesięciu latach uznała, że zięć to złoto.

Wtedy już Zosia i Olek mieszkali we własnym, małym mieszkaniu. On znikany w pracy, organizując firmę, a Zosia gnała po prezentacjach nieruchomości, bo maklera żywią nogi. Z ich pierwszym synem na zmianę siedziała babcia albo prababcia, i Zosia dziękowała niebu, że są wciąż zdrowe i pełne sił.

Pierwsze niepokojące sygnały pojawiły się, gdy czekała na drugiego syna.

– Zofia! Co ty sobie wyobrażasz?! Zniknęłaś na godzinę i ślad po tobie zaginął! Mam mnóstwo spraw! złościła się mama, mieszając na kuchni ukochany przez zięcia zielony barszczyk. Dobrze! Gotowe! Już mnie nie ma! I następnym razem, zaplanuj proszę dzień mój i swój!

Zosia patrzyła na plączącą się po korytarzu mamę i czuła rosnący strach. Przecież u lekarza była wczoraj, to miała umówione, a mama uznała, że zniknęła dzisiaj. A dziś mama przyszła rano, nagotowała jak na wesele i teraz robi jej wyrzuty.

Na badania mama nie chciała słyszeć.

– Na co mi to? Wymyślasz! Jestem zdrowsza od wszystkich! Lepiej pomyśl o babci. Jej się przyda lekarz!

Po konsultacji z mężem, Zosia przez ojca znalazła lekarza, który zgodził się przyjechać do domu.

– Nic dobrego nie powiem. Potrzebna szeroka diagnostyka, już teraz wiem, że czekają was trudne czasy.

Zosia słuchała go, a ręce miała lodowate. To o jej mamie?! Niemożliwe! Przecież jest takie młoda! Skąd te choroby?

– Powodów może być wiele. Ale po co ci wszystko wiedzieć? Może lepiej skupić się na tym, by ograniczyć skutki i wspierać?

– Czy można?

– Medycyna idzie naprzód, ale cudów nie ma. Możemy opóźniać, wspierać organizm, co da nam trochę czasu. A potem może nastąpi postęp. Może ktoś coś wynajdzie.

Od tego dnia wszystko się zmieniło. Zosia nie była szczęśliwa z tych zmian, ale wiedziała, że są nieuniknione. Bo ważniejszej osoby nie miała. Tak, był mąż, dzieci, babcia, ojciec, ale mama… to mama. Była jej misją zadbać o nią jak o oczko w głowie. Lekarz mówił, że brak stresu to też lekarstwo.

Nie lubi wracać wspomnieniami do tego, jak namawiała mamę na przeprowadzkę do ich nowego domu. Olek się postarał, dom szybko kupili, nawet jeśli trzeba było wziąć kredyt.

– Damy radę. Najważniejsze, że wszyscy razem i ty spokojna.

Ale spokoju od tamtej pory już nie zaznała.

Mama czasem zapominała, że mieszka razem z nimi i chciała wracać do swojego mieszkania.

– Mamusiu, twój pokój jest tuż przy korytarzu.

– Po co mi wasz pokój gościnny? Ja mam swój dom!

– Oczywiście. Ale jutro potrzebuję cię do dzieci. I babcia chora. Proszę, zostań. Dobrze?

– No dobra. Ale nie myśl, że zawsze tu będę! Mam swoje życie przecież!

– Rozumiem, mamo.

– Boże, co ty możesz rozumieć, Zofio? W twoim wieku!

Gdyby nie babcia, która pilnowała matki, Zosia dawno by oszalała, zanim nauczyła się żyć w nowej rzeczywistości.

– Babciu, ona naprawdę nic nie pamięta?

– Czemu nie, Zosieńko. Wielu rzeczy pamięta. Przeważnie to, co dawno było. Ba, niektóre wspomnienia pamięta lepiej niż ja! I wtedy rozumiem, jak mało miałyśmy czasu razem, gdy ona była mała. Kiedyś było: żłobek, przedszkole, świetlica Parę godzin dziennie, jak dobrze pójdzie. Przychodzisz z pracy, coś zrobisz, sprawdzisz zeszyty i już spać trzeba! Nie było czasu na rozmowę. Mamą byłam naprawdę, dopiero z tobą. Byłaś moim pierwszym dzieckiem tak naprawdę wychowanym przeze mnie, wypieszczonym. A twoja mama Moja rana… Chciałabym odzyskać choć cząstkę tamtych dni Czasem myślę, że to, co się dziś dzieje, po to, by mi wybaczyła Mnie, twojego dziadka, tę niełatwą codzienność. Ona mruczy, złości się, ale to nic. Gdy patrzy na mnie, jakby poznawała, widzę, że już nie cierpi. Uśmiecha się do mnie. To straszne, Zosia… a jednak cudowne. Bo każda matka chce, by jej dziecko było choć przez chwilę szczęśliwe. I w tych momentach wiem, że ona jest. Jest młoda, zdrowa, wszystko ma przed sobą. Miłość, ciebie, i wszystko, czego jeszcze nie zna Boże, jak to przeżyć?

– Nie wiem, babciu nie wiem

Zofia widziała, jak ciężko babci pogodzić się z tym, że jedyne jej dziecko powoli odchodzi w świat, do którego nikt nie ma dostępu, nawet najbliżsi. Nieraz, wchodząc do salonu, gdzie mama siedziała na podłodze przy fotelu, w którym zastygła babcia, Zosia cicho pytała:

– Zabrać ją?

– Nie, zostaw To tylko chwila

Babcia odeszła rok po tym, jak Zosia już wiedziała, że życie ich już zawsze będzie inne.

– Dbaj o nią, Zosieńko! Jak o źrenicę oka! Ja nie dam już rady

Zosia, przygryzając wargę, kiwnęła głową i myślała tylko, by nie pokazać babci, która rozrzucała bezradnie wychudzone dłonie po kocu, jak bardzo jest przerażona zostając sama z tym wszystkim.

– Pamiętaj, traktuj ją jak dziecko. Wiem, że mówią: na starość ludzie dziecinnieją. To prawda. Dzieci czują sercem, nie myślą głową. Liczą się emocje. Proszę, traktuj ją jak moje dziecko. Kochać. Jak zechcesz wyć z bezradności wyj, ale tak, by nie słyszała. I gdy się wykrzyczysz, przypomnij sobie, co ci mówiłam i żałuj jej. Tak mocno, jak chciałabyś, by twoje dzieci żałowały kiedyś ciebie Obiecaj!

– Obiecuję

Ile jeszcze razy Zosia wróci do tej rozmowy? Nie zliczy. Tak samo teraz.

Spojrzała na zegarek, westchnęła i sięgnęła po torebkę: portfel, klucze do auta, parasol. Chyba wszystko. Pora! Odebrać starszego z treningu, młodszego ze szkoły, potem do sklepu po banany. Te najmniejsze, jak lubiła babcia.

Bo mama, widząc to, jakoś uwierzy, że babcia wciąż żyje. Wystarczy przejść parę kroków korytarzem, nie zwracając uwagi na pytające spojrzenie opiekunki. Potem otworzyć drzwi do salonu i zobaczyć to stare, niewygodne krzesło, które zupełnie nie pasuje, ale nie zniknie, póki ktoś je pamięta. I wymruczeć:

– Zofia! No można już wyprać obicie? Ile razy można powtarzać! Kupiłaś banany? Babcia zaraz przyjdzie. Prosiła.

– Oczywiście, mamusiu! Usiądź, zrobię ci herbatę.

I miejsce w fotelu będzie zajęte. I jeszcze przez chwilę będzie można przytulić się do dłoni. I złapać surowe, a jednak czułe spojrzenie. I uśmiechnąć się, słysząc:

– Zofia, co ty masz na tej głowie? Gdzie twoja szczotka? Przynieś! Ja cię uczeszę! Boże, późno już Spać czas! Co jutro na śniadanie? Kasza manna czy naleśniczki?