Dziadek już odszedł

Dziadka już nie ma

Malwina właśnie wróciła z kolejnej delegacji, ledwo zdjęła płaszcz i rzuciła walizkę w kąt, kiedy zadzwoniła jej mama.

Głos Haliny Zawadzkiej brzmiał niespokojnie, ale Malwina nie zwróciła na to większej uwagi, może przez zmęczenie.

Malwinko, córeczko, jesteś już w domu?

Cześć, mamo. Tak, dojechałam. Weszłam właśnie do mieszkania. A czemu dzwonisz? Coś się stało?

To dobrze… Dobrze, że jesteś już na miejscu.

Od razu wyczuła, że mama ma jej coś do zakomunikowania, choć wyraźnie odwleka to w czasie, kręci i ciągnie jakby kota za ogon, nie mogąc znaleźć właściwego początku.

Pewnie znowu zebrała najświeższe plotki z całego bloku i chce się nimi pochwalić…, przemknęło Malwinie przez myśl. Ale dziś nie miała na to siły. Marzyła tylko o tym, by się rzucić na łóżko, zasnąć głęboko i zapomnieć o realnym świecie, bo w nocnym pociągu nie zmrużyła oka.

Za ścianą był przedział pełen młodzieńców, którzy śpiewali od wieczora do świtu chórem wyciągając:

Szła dzieweczka do laseczka,
Do zielonego, do gęstego…

I jeszcze o niej śpiewali, bo akurat Malwina była tematem piosenki, choć imię inne padło. Może w innym nastroju by się uśmiechnęła, teraz marzyła tylko, żeby im struny z tego gryfu popękały na zawsze. Ale nie popękały.

Mamo, odpocznę trochę po drodze, ogarnę się, po czym do ciebie oddzwonię, dobrze?

Chyba nie dasz rady… westchnęła mama.

Nie rozumiem… Czemu nie? dopiero teraz zastanowiło ją, dlaczego głos mamy jest taki dziwny.

Nie odpoczniesz, dziecko.

Dlaczego nie, chyba mogę! Byłam w delegacji… Mam prawo! I nikogo nie zapraszam, a sama też się nigdzie nie wybieram. Chyba, że coś przeoczyłam? Nie mów, że zamierzasz bez zapowiedzi wpaść do mnie?

Malwinko, dziadka już z nami nie ma…

Malwina zbladła, przyłożyła telefon do ucha i ciężko usiadła na wersalce. Spodziewała się wszystkiego, tylko nie tego.

Dziś rano zadzwoniła jego sąsiadka, pani Stefania Nowakowa, chciała mu mleko przynieść, a dziadek już… Leżał w progu, trzymając się za serce, nie oddychał. Całą noc chyba tak tam przeleżał. Trzeba jechać do Zawadówki, pochować dziadka. Sąsiedzi, jeśli coś, pomogą. Malwinko, ty mnie słyszysz?

Była jak sparaliżowana, ledwie zdołała wykrztusić ciche Hm.

Stefania zdążyła zadzwonić do rodziny, ale ci odmówili przyjazdu na pogrzeb. Powiedzieli, że gdyby jakiś spadek dla nich zostawił, to by się zastanowili, może i przyjechali. Ale po co tracić czas i złotówki na wiejskie uroczystości? A dom, co z nim, stary i nikomu niepotrzebny… tu Halina zatrzymała się na chwilę. Ja, cóż… Ja również nie odczuwam potrzeby znów jechać w tę wieś, zwłaszcza, że twój dziadek wyraźnie powiedział, żebym się tam więcej nie pokazywała. Nawet na jego pogrzeb. Obiecałam mu to. Pozostaje więc tylko nadzieja w tobie, córeczko. Dasz radę pojechać, Malwinko? Odprowadzisz staruszka?

Zapadło milczenie. Malwina zerkała na szafkę, gdzie leżał list od dziadka.

Ostatni, wysłany według stempla miesiąc temu nie zdążyła odebrać, bo była wtedy w trasie.

To już jej trzecia delegacja w pół roku i pewnie nie ostatnia. W firmie otworzyli nowy oddział w innym mieście wszystko trzeba rozkręcić. Innych nigdy nie wysyłają komu zdrowie nie dopisuje, kto dzieci małe, kto rodzinne powody… Tylko ona jedna taka wolna.

Malwinko, nie chcę, żeby sąsiedzi myśleli, że całkiem o nim zapomniałyśmy. Wiem, był trudny, ale był człowiekiem. I ty z nim miałaś dobre relacje. Mam mówić Stefani, że przyjedziesz do wsi?

Tak, mamo. Przyjadę. Tylko…

Malwina podeszła do szafki, wzięła list do ręki, położyła z powrotem.

Nie rozumiem, jak to się mogło stać? Dziadek czuł się dobrze, na Nowy Rok przy nim byłam chodził żwawo, ani słowem o złym samopoczuciu nie wspomniał.

Malwinko, kochanie… Skąd ja mam wiedzieć? Lata swoje miał, wielu teraz nawet emerytury nie dożywa, a twój dziadek przekroczył już osiemdziesiątkę. Żal żalić się, tyle mu było dane. Niech mu ziemia lekką będzie.

Malwina była rozbita. To ona jedyna rzeczywiście o niego dbała. Ani rodzina Antoniego Zawadzkiego, ani jej mama już od dawna się z nim nie kontaktowali.

Między matką a dziadkiem trwała milcząca wojna. Nie wybaczył jej śmierci Andrzeja, oskarżał, że to ona zagnała jego jedynego syna (taty Malwiny), że ten przedwcześnie odszedł, nie dożywszy nawet emerytury.

W zasadzie Halina Zawadzka rzeczywiście zmusiła męża do zmiany pracy i goniła go na wyjazdy zarobkowe.

Bo mieszkanie trzeba remontować, działkę kupić, a i ogólnie dobrze pożyć by się chciało.

Andrzej jeździł więc na zlecenia, choć był z zawodu nauczycielem. Miesiącami nie było go w domu, a zawsze wracał zagadany, z prezentami i gotówką.

Aż w końcu nie wrócił. Serce nie wytrzymało tempa. Zatrzymało się po prostu.

Dziadek Antoni wył na pogrzebie jak raniony wilk. Scena straszna, nikt nie chciał rodzica chować własnego dziecka.

Potem kontakt z synową się urwał; kazał jej nie pokazywać się już nigdy w jego domu.

Proszę bardzo! obruszyła się wtedy Halina. Nie zależy mi! I w niczym nie zawiniłam. Mężczyzna musi zarabiać. Tak już jest. A że chorował, nic mi nie powiedział…

Dziadek ledwo się powstrzymał, by w nią nie rzucić kawałkiem klocka drewna leżącego pod nogami.

Tylko z Malwiną utrzymywał kontakt. Kochał ją bardzo, ona jego też.

Jako dziecko Malwina spędzała u niego każde lato, potem już jako dorosła, pisała do niego listy. Listy! Żadnych telefonów, komórek, tabletów, a komputerów szczególnie, Antoni nie uznawał.

Może dlatego reszta rodziny urwała kontakt, bo kto normalny w XXI wieku listy pisuje? Lepszy SMS, mail, szybciej i wygodniej…

Więc uznali Antoniego za trochę dziwnego. Starsze panie na ławce szeptały:

Przewróciło mu się żonę, potem syna stracił. Jak tu się nie przewrócić…

W ostatnich tygodniach ten obłęd się wzmógł mówił do… kota.

Nie byłoby może nic dziwnego, tyle że nikt tego kota z oczu nie widział. Sąsiadka Stefania długo broniła Antoniego przed resztą, ale i ona zaczęła się wahać.

Malwina po rozmowie z matką rzuciła telefon na łóżko, długo patrzyła przed siebie, potem się rozpłakała.

Tak bardzo chciała odwiedzić dziadka tego lata, ale nie zdążyła. Już wiosną planowała przyjazd, ale ciągle przesuwała. Najpierw jedna delegacja, potem druga, za nią trzecia…

Szef rzeczywiście chyba był szalony. A na jej narzekania tylko mrugał:

Prawo mi pozwala, Malwino. Komu się nie podoba, zawsze może złożyć wypowiedzenie. Ale lepszej pracy i tak nie znajdziesz, przy tej pensji.

Pensja rzeczywiście porządna. To może i się godziła.

Z czasem delegacje się skończą, wróci do swojego świata. Chociaż coś ją gryzło przecież należy się ludziom szacunek, a nie traktowanie jak robotników z XIX wieku.

*****

Na cmentarzu wszystko potoczyło się snem. Ostatni gwóźdź wczepiony w wieko dębowej trumny obitej bordową tkaniną, mężczyźni na linach spuszczają ją w głąb wilgotnej ziemi.

Kępka ziemi, potem następna… Wianki, świeże kwiaty, grób jeszcze surowy. To już? Był dziadek już go nie ma? myślała Malwina, krążąc we śnie pośród mgły.

Potem poczęstunek wódka i wspominki bo tylko tak na wsi ożywia się zmarłych, słowami, opowieściami, łzami i toastami.

Gdy napoje i jedzenie zniknęły, ludzie ruszyli do domów i sklepów, zostawiając Malwinę samą na opustoszałej przestrzeni.

Bolało, że nie zdążyła nie przytuliła dziadka, zanim ten odszedł. Żeby uciec od smutnych myśli, zaczęła sprzątać.

Otworzyła szeroko okna, umyła wysłużone deski na podłodze, starła kurz nawet z miejsc, gdzie nigdy go nie widziała, pajęczyny zmiotła spod sufitu, resztki z lodówki schowała.

Dom dziadkowy, choć prosty i skromny, miał ten chłopski ciepły zapach domowości.

Spojrzawszy przez okno, zobaczyła wieczór. Wyszła na ganek, wciągnęła powietrze nasycone zapachem sadu i wsi.

Zajrzała do ogródka rzędy grządek, póki co pustych. W sadzie kwitły jabłonie, podsadzane czarną porzeczką i maliną. Dziadek nigdy nie zostawiał ziemi odłogiem dbał pieczołowicie o działkę.

Ciekawe, kto teraz się tym zajmie pomyślała.

Przysiadła na ławeczce pod jabłonią, wyciągnęła telefon. Powiadomiła mamę, że odprowadziła dziadka.

Dobrze, Malwinko. Jaki by nie był, był człowiekiem.

Normalny był, mamo. Po prostu za dużo nieszczęścia go w życiu spotkało. Nie miej do niego pretensji. Kochał ojca bardziej niż życie. Przebacz mu.

Daj spokój… westchnęła Halina. Nie poznasz, nie poznasz już. Lepiej mi powiedz, kiedy wracasz? Dziwnie tam tak samej, co?

Nie jadę jeszcze biorę parę dni wolnego. Odpocznę od miasta… No i dziewięć dni jeszcze. Może byś przyjechała?

Malwinko, w takie zadupie? Nie mam czasu. Zapomniałaś, że teraz sezon działkowy?

Twoja sprawa. Tylko przypomnę, że tu ojca grób, a nigdy, od pogrzebu, nie postawiłaś przy nim nawet znicza.

Mówiłam Antoniemu, że Andrzeja trzeba chować w Warszawie, a nie na wsi. Nie posłuchał. A teraz mój serial się zaczyna, muszę biec! Zadzwoń, jak coś.

Uśmiechnęła się, bo jej matka, jak zwykle, uciekała w swoje ważne sprawy, gdy brakowało słów.

Zaparzyła herbatę z liści czarnej porzeczki, mięty i melisy, które znalazła w skrzyneczce dziadka, wypiła i położyła się spać.

Przed snem wyjęła z torebki list od dziadka. Czytała go już raz, wracając z delegacji, ale list budził w niej dziwne uczucia.

Zwykle dziadek pisał o sobie, tym razem pisał tylko o jakimś… kocie.

Kocie o imieniu Cień. Malwina nie mogła zrozumieć, o kogo chodzi. Nigdy nie miał kota, a do zwierząt podchodził obojętnie.

Wyobraź sobie, wnuczko, Cień uwielbia mleko a mówili mi, że dorosłe koty nie powinny pić mleka. A ten wyżłopał pół butelki! Będę musiał jutro znów poprosić sąsiadkę o świeże. Pewnie się zdziwi. Zwykle wystarczało mi trzy litry na tydzień, a teraz już muszę znów prosić. No, ale co zrobić, Cień żarłoczny, a ja nie wiem, czym go jeszcze nakarmić. Lodówka prawie pusta, a on dalej się chowa. Nawet dobrze mu się nie przyjrzałem. Tylko cień czarny przemyka ku stodoły. I w dzień go nie widzę, i nocą z latarką tylko patrzę, a czuję na plecach spojrzenie. Czasem myślę, że ludzie go krzywdzili boi się wszystkich. Gdybyś przyjechała, może udałoby się go złapać albo razem się postaramy

To była tylko część tego, co dziadek pisał o swoim Futrzaku. Ale kota nie było.

Przez te parę dni, które spędziła na wsi, nie zauważyła śladu żadnego zwierzęcia. Ale dziwne wrażenie czyjegoś spojrzenia pojawiło jej się dziś wyraźnie na plecach. Obracała się nawet, ale nikogo nie widziała.

Muszę jutro zapytać Stefanię o tego Cienia

*****

Obudziła się o świcie. Przez firanki leniwie wlewały się słoneczne promienie, wróble kłóciły się radośnie, gdzieś przez dwa podwórka koguty darły się, kto głośniej.

Typowy poranek na wsi. Malwina otworzyła okno na oścież, zamknęła oczy, wsłuchała się w odgłosy, które znała tylko z dzieciństwa.

Wspomniała lato u dziadka, jak razem skrzynki dla ptaków robili. I przypomniała sobie o kocie…

O jakim kocie mówimy? zdziwiła się Stefania.

Sama nie wiem… Cień. Wiosną, pisał list, ani słowem o nim nie wspomniał, a w ostatnim już tylko o Cieniu.

A, tak! uderzyła się w czoło Stefania. Jakieś cztery tygodnie temu zaczął do kota mówić. Przechodziłam pod płotem, usłyszałam jak go przekonuje, żeby się pokazał. Zaglądam przez sztachetę, nikogo. Następnego dnia znów gadał. Potem niemal dzień w dzień rozmawiał z tym swoim niewidzialnym przyjacielem. Opowiadał o żonie, o synu… I tak, wołał go Cień. To nie tylko ja słyszałam przechodnie, jak szli do sklepu, też. Ale nikt kota nie widział. A ja bywałam u niego: mleko, pierogi, herbatę. Pytałam go, machał ręką, żartował: pokażę, jak złapię. Wydawało mi się, że Antoni na starość był już… wystarczy popatrzeć gdyby kot był, ktoś by go zauważył, prawda?

Chyba… Ale nie wyglądało, by dziadek zwariował. Z głową miał wszystko w porządku. Może my czegoś nie wiemy. Może kot tak dobrze się ukrywał, że nikt go nie zauważył. Nie zginęły wam ostatnio koty?

Właśnie nie. I nawet czarnego tu nikt nie ma…

Pogadawszy, Malwina wróciła na swoje podwórze. Zabrała się do sprzątania, zatopiona w myślach o kocie, którego nikt nie widział, a tak wiele pisał o nim dziadek.

Tymczasem zza starej szopy obserwował ją właśnie Cień ten sam czarny kot. Spoza pokrzyw patrzył tylko na nią, jakoś dziwnie ciągnęło go do tej dziewczyny czuł, że jest jej blisko, bliskości dziadka.

Miał dobry wzrok do ludzi. Pamiętał Antoni, jak podawał mu mleko, dokrawał kiełbasy, a czasem pulpeta. Bał się ludzi, więc Cień nie dawał się złapać, tylko patrzył z odległości.

Staruszek miał rację kot bał się, bo dawniej ludzie go ranili, rzucali patyki, kamienie. Nie było dla niego miejsca.

Włóczył się po wsiach dopóki nie spotkał Antoniego, który okazał się inny z dobrymi oczami. Mówił tak, że Cień mógł słuchać bez końca, i rzeczywiście, siadywał pod jabłonią, podsłuchując.

Bolało go, że nie zdążył się do niego zbliżyć. Już był gotów ale nagle Antoniego zabrakło. Cień wyczuł zapach śmierci, rzucił się do drzwi, zamknięte, do okna, zablokowane całą noc czuwał pod gankiem, cicho skomląc.

Teraz obserwował Malwinę, czuł, że jest jej blisko jak kiedyś dziadkowi, ale wciąż nie miał odwagi się pokazać.

W końcu na dziewiąty dzień wydarzyło się coś, czego sam nie rozumiał zagapił się tak bardzo, że Malwina go dostrzegła. Zobaczyli się na moment tak chciało niebo.

Zaraz potem uciekł. Bał się jeszcze bardziej niż grzmotu.

O! To ty jesteś, Cieniu! Dziadek naprawdę nie wymyślił cię! Chodź, poznajmy się!

Ale Cień zniknął. Malwina szukała po krzakach, śmiejąc się:

Uciekasz? Nie bój się nie gryzę! Chciałabym się z tobą zaprzyjaźnić, jutro już muszę wracać, a ty się chowasz…

Sąsiadka Stefania usłyszała, jak Malwina do kogoś mówi. Podeszła pod płot, stanęła na palcach, zaglądała: Malwinę widzi, kota nie.

Co tu się dzieje… Najpierw jej dziadek, teraz ona z niewidzialnym kotem rozmawia… Może to przez fale radiowe? Dwie pokolenia i już choroba? pomyślała przestraszona i uciekła do siebie, zapominając o pierogach.

Popołudniem granatowe chmury pokryły niebo. Kury u Stefani gdakały z niepokoju, gdzieś daleko jęczał grzmot.

Coś się zbiera… burza idzie mruknęła Malwina, patrząc w niebo.

I rzeczywiście na wieś nadciągała nawałnica. Ledwie pomyślała, a pierwsze krople zaczęły stukać po dachówkach.

Zawołała kota, by schował się do domu nie przyszedł.

Cień cały czas kulił się w swojej kryjówce, drżąc ze strachu nie tyle przed ludźmi, co przed burzą.

*****

Deszcz szumiał o dach, lał bez końca. Za oknem ciemność gęsta, Malwina przewracała się w łóżku, nie mogąc zasnąć.

A potem huk łamiący ciszę! Usiedziała gwałtownie, wytrzeszczyła oczy przez szybę. Jeszcze nigdy burza nie brzmiała tak oszałamiająco. Błyskawice eksplodowały w nocy, białym światłem przerywały mrok, firanki tańczyły w oknie z wiatrem.

Nie zdążyła zamknąć okna, gdy przez klapę zobaczyła oczy błyszczące jak dwa żarzące się kamyki.

Ojej! krzyknęła, podskakując do poduszki.

Coś czarnego, mokrego przeleciało obok, wlazło do szafy, biegło dookoła pokoju, aż schowało się pod łóżko.

Myślałam, że cię zmyśliłam! To Cień! domyśliła się.

Wymagało to cierpliwości, by wywabić go spod łóżka, ale się udało.

Osuszyła kota ręcznikiem, położyła do siebie. Burza szalała za szybą, a dziewczyna i kot grzali się we śnie swoim ciepłem.

Błyskawice i grzmoty przestały być straszne.

*****

Obudził ją szelest na oknie. Cień próbował otworzyć okienko.

Dokąd to, przyjacielu? zaśmiała się, patrząc na kota na parapecie.

Cień zamarł, potem spojrzał, jakby przepraszał za swoją słabość poprzedniej nocy.

Miau… zamiauczał żałośnie, trącając szybę łapą. Prosił, by go wypuścić.

Nie tak szybko, najpierw śniadanie. Potem… potem sam wybierzesz: zostajesz? Jedziesz ze mną do miasta? Myślę, że dziadek chciałby, żebym cię zabrała. I ja też. Ale decyzja należy do ciebie. Mam nadzieję, że wybierzesz dobrze.

Nakarmiła kota, wypuściła na dwór, zaczęła się pakować. Do autobusu było jeszcze trochę czasu.

Ale gdy wyszła z torbą na ganek, Cień już czekał otarł się o jej nogi, spojrzał w oczy. Zdecydował: jedzie razem.

Bo wiedział, że z Malwiną jest dobrze i nie musi się już bać ani ludzi, ani burzy. Bo był zmęczony ukrywaniem się. Bo chciał być po prostu… domowym kotem.

Wiedziałam, że tak zrobisz uśmiechnęła się Malwina.

Gdy Stefania zobaczyła ją z Cieniem na ramieniu (przyszła oddać klucze do domu), aż zrobiła wielkie oczy.

To ten kot?

Ten przytaknęła Malwina. Niepotrzebnie martwiłyście się o dziadka. W głowie mu nic nie dolegało, tylko kot był zbyt niespokojny. Bał się ludzi, a burzy jeszcze bardziej. Teraz już wszystko będzie dobrze.

No popatrz… A ja myślałam, że Antoni… A jednak nie. Malwinko, nie bój się przypilnuję domu twojego dziadka. Przyjedziesz jeszcze?

Przyjadę. Właściwie przyjedziemy z Cieniem. Jak często, nie wiem. Ale będziemy.

I weź te pierogi wręczyła jej Stefania.

Dziękuję za wszystko, pani Stefaniu.

Kiedy autobus ruszał, Malwina wypatrzyła w chmurach uśmiechniętą twarz dziadka.

I nawet Cień, siedząc na jej kolanach, wyciągnął pyszczek do szyby, patrzył w niebo.

Twarz patrzyła na nich wesoło, mrugała porozumiewawczo.

Autobus ruszył i obłok zniknął za lasem. A nawet jeśli to był tylko sen czy przywidzenie to nie miało znaczenia.

Wiedzieli, że dziadek nie odszedł na zawsze. Że zostaje z nimi w ich myślach, w ich sercach.

Gdziekolwiek dzisiaj jest, Antoni Zawadzki cieszy się, że jego wnuczka i tajemniczy czarny kot, Cień, w końcu się odnaleźli.