Puste życie Kasi

Pusta egzystencja Danki

Śnieg już nie szczypał jej gołych stóp Danuta dawno przestała je czuć. Tylko wiatr smagał ją po twarzy, rękach i szyi, przeszywał na wskroś całą pierś okrytą tylko nocną koszulą. Siwe włosy Danki, napełnione śniegiem, zwisały jak ciężkie sople. Mroźna zamieć huczała i siekła bez litości, a Danka już nie wiedziała, dokąd idzie zabłądziła na własnym podwórku.

Przylgnęła plecami do lodowatego płotu, skrzyżowała ręce na piersi i zaczęła zawodzić pod nosem:

Może by już umrzeć, co? Panie Boże, zabierz mnie Może by już umrzeć

Pewnie odeszłaby tej nocy na amen, przemarzłaby na śmierć, gdyby nie sąsiadka Halina. Wyszła sprawdzić krowę czy aby nie zaczęła cielić? Zobaczyła, że drzwi u Danki szeroko otwarte, a z szpary cieknie światło.

Danka! Ty tam coś knujesz w tych ciemnościach?! zakrzyknęła przez podwórko.

Ale Danka po prostu stała w kącie obejścia, ukryta za drzewami i świszczącym śniegiem, zacisnęła powieki i uparcie powtarzała pod nosem: umrzeć, umrzeć!

Halina zostawiła wszystko i popędziła przez śnieg do Dankowego ogrodzenia.

Danka, gdzieś ty! Danuta, co się z tobą wyprawia! Danka!

Danka nie mogła już nawet chcieć odpowiedzieć. Tylko jęknęła, zsunęła się w dół po płocie, machnęła ręką i oparła rozczochrane siwe włosy o kolana. Skuliła się. Po jej zapadniętych policzkach ściekały łzy. W końcu ktoś ją podniósł i próbował odciągnąć, ale gdzie tam stara kobieta była sztywna jak kłoda.

Ośle stary! Zaraz wracam! zawołała Halina i pobiegła po męża do siebie. We dwoje wtaszczyli Dankę do chaty.

No i się położyła. O świcie przyszła młoda pielęgniarka, zdziwiona, że w wieku dziewięćdziesięciu jeden lat nawet przeziębienia nie załapała, tylko ma odmrożone stopy.

Trzeba do szpitala. Wzywamy karetkę? zapytała.

Danka spojrzała z żalem na czarne włosy dziewczyny i różowe policzki, i tylko uparcie pokręciła głową.

Gdzie mi tam żadne szpitale! Tu se poleżę. Ty się mną, złota dziewczyno, nie zajmuj. Nic mi nie potrzeba. Idźże z Bogiem.

I tak dwa tygodnie przeleżała. Po co w ogóle tamtej nocy wyszła boso w samej koszulinie na podwórze? Wszyscy uważali, że Danka zachorowała przez własną głupotę, ale ona widziała w tym jakąś tajemnicę, jakby los się o nią upomniał.

Wieczorem, dzień przed tym wszystkim, siedziała sobie na łóżku i przy mdłym świetle żarówki pruła stary, wysłużony wełniany skarpet. Palce śmigały z wprawą, robotę znały na pamięć. Myśli Danki były daleko poza tą robótką patrzyła w jeden punkt na ścianie, uśmiechając się dziwnie jakby do wspomnień.

Nie przypominała sobie, żeby w jej życiu zdarzyło się coś naprawdę dobrego od dziecka tylko praca i bieda. Tylko raz zajaśniał w tym wyschniętym życiu promyczek światła najkrótszy i jedyny zryw serca.

A na imię miał Grzegorz.

Grzesiu mój Grzesiek szeptała bez zębów, uśmiechając się szeroko, głupkowato.

Może jej się wydawało, a może to był jawny sen: idzie przez pola, za lasem, tam, gdzie kończy się dziedziczka. Danka patrzy w dal, dłonią cień od słońca robi i czeka i wreszcie widzi postać w zbożu, męską sylwetkę. Biegnie do niego szczęśliwa: Grzesiu! Grzesiu!

Przy takim mrzonkach w końcu zasnęła.

A w środku nocy nagle się przebudziła, zaczęła się kręcić nerwowo w łóżku. Zerknęła przez okno śnieżyca. Odsunęła kołdrę, wyciągnęła ręce przed siebie, wymacała ściany i ruszyła do drzwi.

Szybko, zaraz wrócę

Wyszła za próg, gołymi stopami, nie przytomna. Wpatrzyła się ślepo w zamieć nad wsią. Znów rękę wyciągnęła, jakby prosiła:

Grzesiu

Zimno paliło ją całą, aż wnętrzności. Gołymi nogami dotknęła zmarzniętego progu i zeszła na podwórze. Szła wciąż przed siebie, za ogrodzenie, walcząc ze śnieżycą.

Grzesiu! Tu jestem! Grzesiu!

Doszła do płotu, wyglądała poza niego, biegała wzdłuż i nagle poczuła, że stopy już jej nie słuchają. Chciała wrócić i błądziła, raz drzewo, raz płotek, raz nogi po kolana w śniegu Tak się zgubiła. I już tylko czekała na śmierć. W takim stanie znaleźli ją sąsiedzi.

Potem Halina przychodziła z jedzeniem, rozpalała w piecu, młoda pielęgniarka robiła opatrunki, smarowała nogi śmierdzącą maścią, sprawdzała temperaturę. Danka wszystko wykonywała, ale gdy zostawała sama, patrzyła pustym wzrokiem w sufit. Nasłuchiwała tego, co dochodziło zza okna: szczekania psów, zgrzytu sań, śmiechu dzieci wracających ze szkoły.

Coraz częściej zapadała w drzemkę. Otwierała oczy raz o świcie, raz w środku nocy. W piecu trzaskało drewno. Dach kapał niepewnie z roztopów. Panie Boże, kiedy już umrę? Może by tak umrzeć myślała w kółko.

Już od najmłodszych lat znała jedną, paskudną prawdę: jej los to strome, grząskie zbocze pełne cierni i błota. Można było tylko turlać się niżej, obijając plecy o kamienie i wystające korzenie. Nie było nikogo, kto podałby rękę albo zatrzymał upadek wszyscy wokół żyli tak samo. Przywykła, że życie to długi, męczący poślizg w dół i trzeba tylko wytrzymać, zacisnąć zęby, nie wrzeszczeć.

W tamtym roku wiosna przyszła późno i paskudnie. Zamiast ciepła, tylko zimne wiatry i ulewne deszcze zamieniające drogi w mazistą breję. Śnieg stopniał dopiero w maju, odsłaniając zgniłą, brązową ziemię. Liście na brzozach nie chciały wypuścić, ogrody stały nagie, czarne jakby spalone. Danka, poprawiając na głowie mokry, ciężki chustkę, wracała z wiadrami z wodą przez błotnistą drogę. Wiadra dyndały na żerdzi, chlapiąc lodowatą wodą na jej spękane, bose nogi. Po drugiej stronie ulicy, przy połamanym płocie stali pod dachem faceci z papierosami w kącikach ust, podciągnięci pod brzuch od deszczu, przekraczając się pod nosem, zerkając na nią. Ale Danka przeszła, nie podnosząc nawet oczu. Już dawno była częścią tego smutnego, szarego krajobrazu, jak cień przylepiony do muru.

Danuta! krzyk babki Agaty, robotnicy, co razem służyły u dziedziczki, rozdarł mokre powietrze. Był rozkazujący jak tylko potrafią stare Polki. Szybko do sklepu! Powiedz Kaziowi, żeby dał najlepsze płótno z kwiatami! Nie guzdraj się! Dziś goście z miasta przyjadą, trzeba stół zastawić. I nazrywaj kwiatów!

Danka odstawiła wiadra na schody, poprawiła brudny fartuch i ruszyła w stronę wsi. Miała dwadzieścia dwa lata, ale zdawało się, że życie już dawno poszło bokiem. Już jako dzieciak po śmierci rodziców wzięła ją do siebie zrzędliwa wdowa po dziedzicu do pomocy za kawałek chleba. Danka była wtedy chuda, zbitą dziewczynką z przestraszonymi oczami. Teraz urosła na wysoką, krzepką, milczącą kobietę o mocnych dłoniach i już dawno zgaszonym spojrzeniu.

Roboty miała od świtu do nocy. Rąbała drewno przy jesiennym deszczu, doiła kozy w przerażającej stodole, ugniatała glinę do pieca, prała w przeręblu do utraty czucia w palcach. Plewiła ogród w upale tam, gdzie wielkie, dojrzewające porzeczki i maliny zwisały tak nisko, że aż kręciło w głowie od ich zapachu. Ale nie mogła zerwać ani jednej gospodyni liczyła każdą jagodę, za kradzież groziła pokrzywą. Nie dla ciebie rosną, leniwa pasożytko! powtarzała. Danka przestała w ogóle patrzeć na boki. Jak maszyna wyrywała chwasty, gryzła wargi do krwi, by nie płakać i starała się być po prostu dobra, żeby jej choć czasem zostawiono w spokoju. Wieczorem jej chude plecy migały jeszcze wśród liści, a duże, lśniące jagody zbytnio kusiły. Ale Danka wytrzymywała.

W soboty paliła banię. Dźwigała ciężkie kadzie z wodą znad rzeki, aż plecy odmawiały posłuszeństwa, rozgrzewała piec do czerwoności, aż wirowało w oczach. Potem w kłębach pary szorowała szorstką szczotką szeroką, pomarszczoną plecy gospodyni, aż sama opadała z sił. Stara gospodyni powoli się obracała najpierw jedno ramię, potem drugie i znów kazała myć czerwone, pulchne ciało. Danuta klękała, stawała na palcach, szorowała, aż cała była mokra. Wycierała babę do sucha, pomagała ubrać. Głowa pękała jej, w ustach gorzko. Gospodyni narzekała, szczypała ją tu i tam, a w lepsze dni poklepywała po policzku i mówiła moja pociągowa kobyło!. No i Danka się przyzwyczaiła nie znała innego życia, nawet się nie obrażała. Między nią a światem rosła niewidzialna ściana z obojętności i zgaszonej nadziei. Wszystko jej było jedno: sukienki, święta, kto z nią gada, czy dają resztki. Przy dziewczyńskich wiejskich ploteczkach przysypiała, nie interesowały jej aluzje chłopaków. Cały czas była w ruchu a gospodyni przyzwyczaiła się tak do niej, że bez Danki nie umiała już funkcjonować.

Pewnego dnia, gdy Danka na stołku przecierała wysokie lustro, starej gospodyni zebrało się na filozofię:

Danka, może by cię wydać za mąż, co? Chciałabyś?

Danka zeszła, wykręciła ścierkę, wzruszyła ramionami.

Jak pani uważa.

Albo starą panną zostaniesz?

Wszystko jedno.

Właśnie, właśnie! klepnęła ją po plecach gospodyni Stara panna to święty spokój. Urodzisz bachorów, tylko harmider i wrzask! Z takim siedzeniem na kupie dzieci narobisz więcej niż Mikołajka! Przynajmniej siedzieć umiesz, nie tak jak Polunia z miasta.

Chciała się przeżegnać, przypomniawszy sobie o córce, ale zamilkła. Chciałaby Danutę wydać, bo nudziła się, ale szkoda tracić taką pracownicę. Zmarszczyła szeroką twarz jak zwykle, kiedy przychodziło jej podjąć ważną decyzję lecz wołanie córki odsunęło dylemat na wieczne potem.

Ta rozmowa nie wywołała żadnych fal w duszy Danuty. Dusza spała twardo i bezmyślnie. Jako osoba silna, duża i chłopska, nigdy za sobą nie tęskniła, choć instynkt dawno mógłby ją pociągnąć do pierwszego lepszego chłopa. Ale jakaś niewidzialna ściana trzymała ją na dystans. Tam, po drugiej stronie, Danka była spokojna. Faceci i chłopaki przywykli do jej dziwnej urody i twardego kroku, więc nie interesowali się nią dłużej przez sztubackie fantazje. Nawet stary stajenny Wacław twierdził: Taka Danuta powinna należeć do Pana Boga!. I pewnie by tak zostało, gdyby nie przypadek, który wywiódł Dankę z jej milczącego świata.

Zdarzyło się to na początku czerwca, gdy powietrze w końcu zrobiło się ciepłe, a łąki świeciły soczystą zielenią. Szykowano się na wielkich gości. Córka dziedziczki, blada chora panienka, miała przyjmować młodego panicza z miasta ponoć miał się oświadczyć. Danka została wysłana na łąkę po bukiet rumianków do salonu. Schodziła ostrożnie po śliskiej trawie, boso, kiedy nagle drogę zagrodził jej obcy chłopak.

Był w szpanerskiej kamizelce, wyszywanej koszuli i wypastowanych butach lśniących nawet w pochmurne dni. Uśmiech miał zuchwały, oczy tak samo. To był Grzesiek, stajenny z sąsiedniego majątku, przyjechał z tym młodym paniczem. Stał rozkraczony, patrząc na Dankę bezczelnie, jakby konia na targu oglądał.

Szczęść Boże, ślicznotko uśmiechnął się leniwie, zjeżdżając spojrzeniem po jej ramionach i piersi ściśniętej wypłowiałą bluzką.

Danka nawet nie spojrzała. Zrobiła krok w bok, omijając go jak drogowskaz. On też przesunął się, odcinając drogę.

Czego tu stoisz? zapytała beznamiętnie, patrząc pod nogi.

Jak cię zwą?

Kto mi imię nadawał, ten zna, a reszcie nic do tego odburknęła i obeszła go bokiem, jakby go nie było.

Grzesiek nie odpuszczał. Zaczął przyjeżdżać do dworu co tydzień. Danka słyszała jego przerysowany głos, czuła natrętny wzrok gdy bieliła ściany albo szorowała naczynia. Często łapał ją przy studni czy na podwórku, rzucając sprośne żarciki i łapiąc od czasu do czasu za łokieć, ale ona odpierała spokojnie, jakby nie zauważała. Kiedyś, gdy weszła do pustej stodoły po worek, wyskoczył zza drzwi i spróbował ją przytulić. Nie krzyknęła. Odruchowo odepchnęła go, tak że walnął głową w ścianę. Tylko spojrzała na niego jak na kota, co zleciał z szafy.

Ty to masz pecha

Poprawiła chustkę, strzepnęła fartuch i wyszła. Grzesiek siedział chwilę na sianie, trzymając się za łeb ale w oczach miał już nie tylko pożądanie, ale i ciekawość. Zawsze miał pod ręką rozchichotane dziewczyny, a ta była nie do ruszenia.

Danka? Czuła się dziwnie nie tyle ją to rajcowało, co sprawiało, że zaciekawiła się życiem? Czymkolwiek. Nie myślała o Grześku, nie tęskniła za nim, ale coś w niej się poruszyło.

Zaczęła częściej się uśmiechać. Wstawała o świcie, patrzyła na mgły, doiła krowę, zastygała na chwilę przy ściernisku, gapiąc się, jak rosą mieni się trawa. Chciała się śmiać, rzucić w zieloną łąkę, zanurzyć się w życie. Potem wracała do obowiązków. Tak minął miesiąc.

W zalotach Grzesiek sukcesów nie miał może poza pocałunkiem wymuszonym w piwnicy (za co dostał takiego liścia, że mu się odechciało). Ale działało to na niego jeszcze mocniej. Zauważył kiedyś, że Danka uśmiechnęła się do niego spod oka, innym razem patrzyła na niego przez okno jak zaczarowana. Nic wielkiego, ale dla niego promyk nadziei.

Ich historia długo nie trwała. Raz Grzesiek stanął w obronie chłopaka, którego przyłapano na cudzym polu. Gospodyni kazała stajennemu dać mu lanie. Danka rzuciła się zasłaniać dzieciaka, ale stajenny ją odepchnął. Więc chwyciła kawał drewna, gotowa tłuc po łbie tego draba Ledwo zaczęła się szamotanina, gdy Grzesiek wskoczył, wyrwał bat i rąbnął stajennego prosto w brodę.

Spadaj stąd, powiem dziedziczce! Won!

Chłopy lecieli do zapłakanego chłopca pytać o imię i matkę, a ten przez łzy tylko:

Mama umarła wczoraj Umarła!

Danka zatkała sobie usta i sceny z jej dzieciństwa uderzyły ją jak młotem. Zaciągnęła wiejską bluzę, wbiegła do swojej kanciapy i rzuciła się na barłóg; łkała tak, że aż peryna drżała. Płakała z żalu do siebie, z bezsilnej złości, nie wiedząc za czym.

Grzesiek znalazł ją sam. Cicho wszedł, usiadł obok, bez słowa objął jej wstrząsane ramiona. Tym razem nie odepchnęła go. Przylgnęła do jego ramion, czując ciepło młodego mężczyzny, i znieruchomiała. Jeszcze łzy jej leciały, ale przestała krzyczeć. I nagle spytała szeptem:

A co jest za laskiem? Dalej, co?

Miasto mruknął zaskoczony. Wielkie miasto. Sklepy, kościoły, tramwaje.

A dalej?

Dalej inne miasto. Tam już kolej. Podobno morze hen daleko.

Danka zamilkła. Nigdy morza nie widziała, i rzeki się bała. Teraz nagle zapragnęła to zobaczyć. Uciec stąd, gdzie ją gnębili, gdzie była zmęczoną koniną, gdzie nikt nie pamiętał imienia. Chciała być człowiekiem. Obróciła się do Grześka, objęła jego twarz spękanymi dłońmi i, pierwszy raz prosto w oczy, zapytała:

Zawieziesz mnie? Weźmiesz za żonę?

Grzesiek się wystraszył. Lubił kobiety podrywać, nie żenić się. Kręcił się, patrzył w bok, mówił, że trzeba poczekać, że to nie proste, najpierw zarobić. Ale Danka już nie słuchała. Coś w niej pękło. Skoczyła w tę nieznaną stronę śmiała, szalona, nie bacząc na nic. Sama ciągnęła go do siebie, sama całowała, szeptała, że nie dba co ludzie powiedzą, byle razem, byle się wyrwać. Tej nocy zgubiła swój dziecięcy krzyżyk nitka pękła i przepadł przy ciemnej podłodze. Nawet nie szukała. Widać tak miało być, szepnęła spokojnie, z akcentem dziwnej, majestatycznej rezygnacji.

Grzesiek zjawił się u niej jeszcze dwa razy. Ukrywali się na sianie, starym pogruchotanym wozie, w chaszczach nad rzeką. Danka promieniała zaczęła chodzić wyprostowana, w oczach pojawił się blask, skóra na policzkach poczerwieniała. Uczyła się na nowo uśmiechać.

A potem wszystko się skończyło. Ślub młodej dziedziczki odbył się hucznie, z przyśpiewkami i wódką, a pan młody wywiózł ją do miasta, a z nią Grzesiek. Danki nikt nawet nie uprzedził, dowiedziała się od kucharki:

Twój już pojechał, Danka. Z panem. I szukaj go wiatru w polu.

Danka czekała. Wieczorami stawała na drodze, patrzyła godzinami w szarą smugę prowadzącą do lasu; składała ręce na piersi i wlepiała wzrok, dopóki nie przyszły gwiazdy. Przestała jeść, nie spała. Jej piękna, wychudzona twarz zrobiła się niemal przezroczysta, oczy zapadnięte, ale płonęły szaleńczym blaskiem. Babka Agata wyzywała ją od wariatki, rzucała w nią miską, ale Danka już tylko się uśmiechała szczęśliwie. Była pewna, że on wróci. Musi. Czuła to każdą komórką.

Minęło lato gorące, burzowe, parne. Przyszła mglista jesień, pełna deszczu i gnijących liści. Danka patrzyła na daleki horyzont, gdzie las łączył się z niebem. Wydawało jej się, że jeśli wytrzyma i będzie czekać, Grzesiek wróci. Nie pytała o niego, nie reagowała na plotki. Była pewna, że coś złego go zatrzymuje ale wróci, bo kto nie chce, żeby mu było dobrze? Trwała nocą i dniem w swoim milczeniu; miesiące i lata zlewały się w jedną rozlazłą breję. Danka czekała.

W końcu października, pola pociemniałe, drzewa gołe Danka krzątała się na własnym już ogródku, kiedy podniosła głowę. Na skraju pola zobaczyła samotną sylwetkę mężczyzny. Serce jej stanęło. Uznała, że to Grzesiek. Rzuciła łopatę i pognała, potykając się, wołając zachrypniętym głosem:

Czekaj! Zaczekaj!

Człowiek nawet się nie obejrzał nie słyszał. Danka dobiegła do rzeczki wezbranej po deszczach, stanęła na pniu by popatrzeć na oddalającą się postać. Bała się płakać by nie zamgliło jej obrazu. Ale mężczyzna znikł już tylko pole i trawa.

Znalazła ją sąsiadka, która okopywała maliny. Stanęła nad Danką.

Co siedzisz, jakbyś zwariowała?

To Grzesiek był powiedziała Danka, nie odwracając się.

Jaki Grzesiek?

Stajenny co kiedyś z młodym panem przyjeżdżał.

A daj spokój! Po co ci?

Czekam na niego.

Na co ty czekasz? parsknęła wieśniaczka. Słyszałam, że dawno już się ożenił, jeszcze przed wojną. Z dziećmi leży w Okuninie, sam już ledwo zipie.

Nie łżyj wycedziła Danka. W jej głosie zadźwięczało coś takiego, że sąsiadka się cofnęła.

Skądże łżę, kobieto! Przecież sąsiad mój widział go dzieci masa, sam ledwie żyje. Może już go nie ma na świecie a ty się śmiejesz?

Haha! zaśmiała się Danka, siedząc w trawie, rozczochrana, z podwiniętą spódnicą. Jej śmiech był dziwny, niepojęty.

Niedorozwinięta jeszcze się śmieje jęknęła wieśniaczka, przeżegnała się i odeszła tyłem.

Danka tylko mruczała, patrząc za nią pustym wzrokiem:

Po co kłamałaś, co?

Biedna pomyślała kobieta, mijając Dankę taka Boża, nie do końca tego świata.

Od tego dnia wszyscy uznali ją za pomyloną. Danka już nie płakała, nie czekała na poważnie. Pracowała na swoim kawałku ziemi bez słowa, z jeszcze większą zaciekłością, jakby chciała wyhodować cały ból spod serca. W wolnych chwilach przysiadała na schodkach i patrzyła przez pole, gdzie jak wierzyła za lasem jest morze. Jej spojrzenie było już zupełnie puste, a sąsiedzi omijali ją szerokim łukiem.

Dopóki zupełnie się nie zestarzała, ubierała najlepszą, wypraną szmatę, czesała siwe włosy, wychodziła na łąkę i długo patrzyła tam, gdzie niebo zlewało się z zielenią. Stała już powykręcana, ale w jej pozie było coś starego, cierpliwego, jakby wrastała w ziemię od wieków.

Gdy z troski czy litości ktoś zadał pytanie, na kogo czeka, odpowiadała cicho z błyskiem dawnego szczęścia:

Na swoje szczęście. Jest za lasem. Grzesiek dziś przyjeżdża.

Ależ pomylona! Biedna baba!

A tylko wiatr huczał w brzozach, rzeka płynęła swoim wiecznym tempem, gdzieś daleko, daleko za lasami i miastami szumiało nieznane morze to, o którym nigdy się nie dowiedziała, poza cichym, magicznym słowem.

Skrzypnęły drzwi jej chaty. Halina przyszła napalić w piecu. Danka spojrzała na nią zupełnie pustym, wyblakłym wzrokiem.

No i jak tam? Nogi odmarznięte? zapytała Halina.

Danka coś zamruczała.

Słucham? Nie dosłyszę.

umarłabym już nie, on nie wróci. Już tylko umrzeć zostałoHalina zatrzymała się na środku izby, srogie spojrzenie złagodniało. Milczała chwilę, patrząc na wychudłe, pomarszczone dłonie Danki spoczywające bez życia na grubym szarym kocu. Światło zawieszonego nad stołem okna padało na ścianę, gdzie wciąż wisiało zdjęcie z komunii, wyblakłe, prawie niewidzialne wśród cieni minionych dni.

Danutka, żyje się, póki się żyje. A potem my tu zostajemy, rozumiesz? zagadała cicho. Trza czymś ręce zająć. Albo choć na ludzi popatrzeć. Zaczęła zbierać kubki ze stołu, ale po chwili głos Haliny ucichł. Danka nie patrzyła już w jej stronę.

Za oknem, w lutowym słońcu, topniał śnieg, a z dachu po cichu kapało. W oddali jakieś dzieci ciągnęły sanki przez błoto. Danka zamknęła oczy, słysząc ten dźwięk, który przypominał śmiech i wołanie sprzed lat. Westchnęła, uśmiechnęła się niespodziewanie, lekko jak dziewczyna czekająca na coś dobrego.

Na świecie, jakby na przekór całej pustce, rozkwitła mała, cicha nadzieja: w ogrodzie, tuż pod oknem, spod resztek śniegu wyjrzały pierwsze przebiśniegi. Nad łóżkiem Danki przeleciał promień bladego światła, padając na jej drżącą dłoń.

Halina tego dnia opowiadała później w sklepie:
Wiecie, przyszłam po południu, a ona leży i patrzy w ścianę, jak zawsze. Ale jakby się śmiała prawdziwie, jak dziewczyna. I tak ją zostawiłam.

W noc, kiedy księżyc przeszedł wysoko, we wsi trzaskało ostatnie drewno, a wiatr poruszał firanką w oknie Danki. Cisza była pełna uspokojenia. Danka leżała spokojnie, z uśmiechem na ustach i już niczego nie wypatrywała. Przekroczyła własny próg nie w nocnej koszuli, nie ze zmarzniętymi stopami, tylko lekka, wolna, z jasną twarzą. Bez bólu, bez ciężaru, z prostym szczęściem tuż pod powiekami.

Może świt znów ją zobaczył, jak idzie przez pole, lekka, młoda, z włosami rozwianymi na wietrze. Może tam, gdzie niebo styka się z łąką, szła naprzeciw tamtemu, który czekał zawsze na nią po drugiej stronie wszystkiego, co tutaj było puste.

A na podwórzu, po tej stronie, ktoś znowu zasiał ogród, i wśród zielonej trawy znów zakwitły pierwsze kwiaty.