Zimowy gość

Gość zimą

W Polsce, na wsi, zimą noc zapada szybko, a podczas śnieżycy jeszcze wcześniej niż zwykle. Już o siódmej za oknem było tylko białe mroźne szaleństwo, a śnieg układał się na szybie i powoli spływał w dół.

Siedziałam przy stole i poprawiałam maszynopis.

Termin oddania był wprawdzie dopiero drugiego stycznia ale od dawna miałam nawyk nie odkładać pracy na ostatnią chwilę. W końcu co innego można robić w Sylwestra, jeśli jest się samemu, do najbliższego miasta siedemdziesiąt kilometrów i telewizora nie włączałam od ponad dekady?

Dom w Zawisnej kupiliśmy z Krzysztofem dwadzieścia lat temu. Myśleliśmy na lato, na działkę, dla powietrza. Po śmierci Krzysztofa miasto przestało mieć dla mnie sens. Przeniosłam się tu na stałe z laptopem, papierami, no i z kotką Bronką, która teraz spała na kaloryferze i nie miała pojęcia o zamieci za oknem.

Sąsiedzi patrzyli na mnie ze zrozumieniem przez pierwsze dwa lata, później już tylko przywykli. Nadzieja Białkowska redaktorka, mieszka w domu z niebieskimi okiennicami, chodzi po listy i do sklepu raz na trzy dni, nikomu nie wadzi, nikogo nie oczekuje. Dobra sąsiadka.

Na stole leżała wydrukowana powieść. Na okładce: E. Lipiński. Przez osiem miesięcy pracowałam nad tą książką. Poprawiałam, spierałam się mailowo z autorem, dostawałam odpowiedzi z lakonicznym zaakceptowano lub odrzucono, i znów siadałam nad tekstem. Autora nie znałam. Tylko nazwisko, tylko inicjał. Tylko maszynopis trzysta osiemdziesiąt stron o jednym człowieku, który długo szedł w złą stronę, aż w końcu to zrozumiał.

Dobra powieść.

Przez lata czytałam różne rzeczy umiem rozpoznać, gdy tekst jest prawdziwy. Ta książka już od pierwszych stron miała prawdziwy głos nie wyuczony, nie wyprodukowany. Albo się taki słyszy, albo nie. I autor chyba się tego bał.

Telefon zadzwonił o wpół do ósmej.

Nadka, powiedz, kiedy oddasz? zapytała Kasia z wydawnictwa. Słychać było, że ma wyrzuty sumienia, bo dzwoni w święto.

Drugiego.

Przestań, spokojnie po dziesiątym możesz. Przecież Święta.

Drugiego powtórzyłam.

Kasia wiedziała, że nie ma sensu się spierać.

Jesteś tam zupełnie sama? Znowu?

Z Bronką.

Nadka…

Kasia…

Zaśmiała się i pożegnała. Ja wróciłam do tekstu, znalazłam stronę i po raz kolejny gapiłam się w akapit, który od trzech dni nie dawał mi spokoju.

Strona sto siedemnaście. Trzeci akapit z góry. Było tam zdanie czułam, że nie pasuje, ale nie potrafiłam powiedzieć, czemu. Nie chodziło o sens ani o słowa o rytm. Było za długie. Poprawiałam pięć razy i pięć razy kasowałam.

Za szóstym razem się udało.

Zapisałam poprawkę, przeczytałam i byłam zadowolona. Do pukania w drzwi zostały jeszcze dwie godziny.

Usłyszałam pukanie mniej więcej o wpół do dziesiątej.

Nie w okno w drzwi.

Najpierw pomyślałam, że to wiatr. Ale wiatr nie puka wiatr szarpie, wyje. A to było pukanie trzy razy, potem dwa.

Bronka uniosła jedno oko, zamrugała i zasnęła dalej.

Wstałam. Podeszłam do okna, odsunęłam firankę i spojrzałam na ganek. Stał tam człowiek. Sam, bez samochodu. Wokół biel, a on samotny pośrodku tego krajobrazu, w płaszczu, który dawno przestał chronić. Latarnia przy furtce kołysała się. Wyglądał na zmarzniętego, nie groźnego po prostu nie miał wyjścia.

Na wsi nie wypada nie otworzyć. Zwłaszcza zimą.

Narzuciłam kurtkę i poszłam do drzwi.

Dobry wieczór powiedział z progu. Głos miał cichy, trochę ochrypły. Przepraszam, że o tej porze. Rozładował mi się telefon, samochód wpadł do rowu, widziałem u pani światło.

Przyjrzałam mu się. Wysoki ledwie mieścił się w futrynie. Płaszcz w kratę, przemoczony do suchej nitki. W jednej ręce okulary, w drugiej nic ani torby, ani plecaka. Szkła zaparowane.

Proszę wejść.

Wszedł ostrożnie, jak ktoś, kto wie, że trafił do cudzego domu bez zaproszenia i chce nikomu nie przeszkadzać.

Daleko stoi samochód? zapytałam, gdy odwieszał szalik.

Dwieście metrów stąd, przy drodze. Pobłądziłem w koleinach, śnieg zasypał, nie zauważyłem. Zamilkł na chwilę. Ładowarkę zostawiłem w domu, nawigacja zjadła wszystko.

Rozumiem.

Gdy zdejmował płaszcz w sieni, nastawiłam czajnik. Wróciłam i zobaczyłam, że okulary wciąż trzyma w dłoni szkła nie chciały się przejrzec. Nałożył je dopiero, gdy rozgrzał w dłoni.

Może powiesić na haczyku wskazałam przy lustrze.

Dziękuję.

Jestem Nadzieja.

Eugeniusz.

Zapraszam na kuchnię.

Tutaj każdy zna każdego. Najbliższa wieś Stary Sambor, sześć kilometrów przez pole. Kilka gospodarstw, letnicy latem, zimą prawie nikogo. Dziewiętnastowieczna aleja dzieli nasze miejscowości, szosa kiepska.

Ze Starego Sambora? spytałam.

Tak. Jesienią kupiłem dom, pierwszy raz przyjechałem na zimę. Krótko się zaśmiał. Nie przewidziałem, że tu zimą życie wygląda inaczej.

Prognozy nie patrzył pan?

Patrzyłem. Miała być niewielka śnieżyca.

W polu niewielka znaczy zupełnie co innego niż w Warszawie.

Teraz już wiem.

Postawiłam przed nim kubek herbaty. Ujął go obiema dłońmi, dłuższą chwilę nie pił, tylko się ogrzewał.

Samochód to nie dramat powiedział w końcu. Przyjedzie laweta. Tylko zadzwonić trzeba.

Podam ładowarkę. Wskazałam kontakt przy lodówce. W szufladzie leży kabel.

Wstał, podłączył telefon, wrócił do stołu. Znowu objął kubek. Prosty ruch człowieka zziębniętego.

Mieszka tu pani długo? spytał.

Piąty rok cały czas. Wcześniej tylko na wakacje.

Nie tęskni pani do miasta?

Nie.

Nie dopytywał dlaczego. Doceniłam to.

Telefon miał stary takich modeli nie widuje się już w sklepach. Mały, obdrapany na kantach. Do pięciu procent ładował się z czterdzieści minut wiedziałam po swoim. Czyli zostanie dłużej.

Jadł pan coś?

Rano.

Rano…

Myślałem, że jadę tylko na chwilę.

W lodówce zostało wczorajsze leczo. Zagrzałam. Nie protestował, nie mówił, że nie trzeba po prostu siedział i czekał. To też była właściwa postawa.

Gdy podgrzewałam, milczeliśmy. Nie niezręcznie naturalnie. Za oknem śnieżyca grała swój monotonny ton, Bronka chrapała na kaloryferze, żółte światło z lampy ogrzewało kuchnię. Dziwne uczucie obcy człowiek w mojej kuchni, a cisza nie przeszkadza.

Po pół godzinie nastawiłam czajnik drugi raz.

Za oknem śnieżyca wciąż nie ustępowała. Jedliśmy leczo, rozmawialiśmy niewiele nie dlatego, że nie było tematów, tylko nie było pośpiechu.

U pani jest spokojnie powiedział.

Zawsze cicho. Poza wiatrem.

Nie, chodzi mi o spokój tu, w środku. Wskazał ręką pokój. Bez radia, bez telewizji.

Małe radio jest. Na parapecie. Czasem włączam.

Rozumiem. Zamilkł na moment. W Warszawie nie umiem pracować bez słuchawek. Wszystko i tak słychać przez ściany.

Pracować? To znaczy pisać?

Tak.

Co pan pisze?

Prozę. Podniósł do ust herbatę. Od dwóch lat tę jedną powieść. Wolno.

Zdarza się.

Oddałem jesienią. Teraz nie wiem, co dalej.

Znam to z obserwacji. Praca nad tekstem przez wiele miesięcy, po zakończeniu zostaje pustka, trudno się odnaleźć. Niektórzy od razu zaczynają nową, inni błądzą jak zaginieni, jeszcze inni rezygnują na dobre. Każdy po swojemu.

Przeminie powiedziałam.

Wiem. Ale na razie jest inaczej.

Bronka zeszła z kaloryfera, obwąchała jego dłoń, pomaszerowała z powrotem. Eugeniusz spojrzał za nią.

To dobry znak? spytał.

Połowiczny. Gdyby została byłby bardzo dobry.

Popracuję nad reputacją odpowiedział poważnie.

Zaśmiałam się.

Mogę o coś zapytać? odezwał się po chwili.

Słucham.

Czemu „drugiego”?

Nie od razu zrozumiałam.

Termin, o którym mówiła pani przez telefon. Mówiła pani, że odda drugiego, dziś przecież Sylwester, ma pani jeszcze dwa dni. Dlaczego teraz?

Dokładne pytanie. Za bardzo jak na kogoś, kto właśnie wyszedł z zamieci i powinien myśleć o samochodzie.

Z przyzwyczajenia odpowiedziałam.

Z jakiego?

Nie zostawiam na potem rzeczy, które są już prawie skończone.

Spojrzał na mnie, jakby nie całkiem uwierzył. Nie łapał za słowo raczej wyczuł, że to tylko część prawdy.

Poza tym tutaj nie ma sensu czekać. Nie obchodzę specjalnie Sylwestra. Lepiej popracować niż patrzeć zegarek.

Rozumiem odparł, bez cienia współczucia po prostu przyjął do wiadomości. I to było dobre.

Zamilkliśmy. Za oknem wiatr szarpał okiennice w sąsiednim pustym domu. Było to drażniące, ale przywykłam.

Pracowała pani, gdy przyszedłem powiedział Eugeniusz. To nie było pytanie, raczej obserwacja.

Tak.

Czym pani się zajmuje?

Redakcją tekstów. Literaturą piękną.

Ciekawe.

Zwykle tak.

Dłużej patrzył mi w oczy niż trzeba.

Lubi pani pracę z cudzym tekstem? Nie przygniata?

Zastanowiłam się.

Gdy tekst jest słaby przygniata. Kiedy dobry przeciwnie. Chce się pomóc, by był jeszcze lepszy. Coś jak konserwacja struktura już jest, ty tylko dopracowujesz detale.

Kiwał głową, jakby do siebie.

A nie ma pani żalu? spytał.

O co?

Gdy redaktorzy coś wycinają. Zmieniają pani dzieło?

Aha… Nie, chyba że wycinają coś istotnego.

A po czym poznać, że coś jest ważne?

Jak po wyrzuceniu zaczyna boleć to ważne. Jak nie mogło zniknąć.

Dobrze to ujął. Pisarsko takie zdania wymyśla się, gdy dobrze zna się ten proces.

Miała pani złych redaktorów?

Różnych. Zastanowił się. Redaktorka przy mojej pierwszej książce tak ją przerobiła, że nawet z fabuły został cień. Miało być o starej kobiecie i sadzie powstał menadżer w biurze. Przesadzam, lecz sens powiedzmy ten.

I zgodził się pan?

Miałem dwadzieścia dziewięć lat. Myślałem, że wiedzą lepiej.

A potem?

A potem zrozumiałem, że „wiedzieć lepiej” nie znaczy „mieć rację”. To nie to samo.

Przytaknęłam. Redaktor może znać rzemiosło lepiej, ale głosu nie wyczuje a to ważniejsze.

***

Noc zrobiła się naprawdę smolista wszędzie ciemność, śnieżyca gęsta, latarnia ledwo przebijała się przez pył.

Eugeniusz pił drugą herbatę. Bronka zeszła, przeszła obok niego, ale nie zatrzymała się sprawdziła i poszła. Zauważyłam, że nie wołał kota. Słusznie Bronka nie lubi, gdy się ją woła.

Mogę? Wskazał na półkę z książkami pod oknem.

Proszę.

Podszedł. Na trzech półkach kryminały oddzielnie, literatura oddzielnie, reszta w wymieszaniu. Oglądał grzbiety, nie dotykał. Po chwili wrócił na miejsce.

Ma pani dużo kryminałów zauważył.

Czytam dla relaksu. Tam wszystko się rozwiązuje.

W przeciwieństwie do życia?

Rzadziej.

Wziął kubek.

Opowie pani o tej powieści, którą pani poprawia?

Nie od razu zrozumiałam, o którą chodzi.

O tej, nad którą właśnie pani pracuje.

Po co?

Chcę wiedzieć, jak pani widzi poprawianie tekstu. Powiedziała pani, że to jak restauracja obrazu. Ciekawi mnie.

Osobliwa rozmowa. Obcy człowiek siedzi u mnie wieczorem i pyta o pracę wyraźnie, konkretnie, nie z grzeczności. Dawno nikt nie pytał tak uważnie.

To powieść o jednym człowieku powiedziałam. Całe życie robił coś, co wydawało mu się słuszne, a potem odkrył, że po prostu się bał spróbować inaczej. To historia o tym, jaka jest różnica między wyborem a rutyną.

I finał?

Odchodzi. Nie od ludzi od siebie dawnego. Lepszy finał trudno wymarzyć.

Eugeniusz zamilkł.

Lubi pani taki koniec?

Tak, choć autor chciał innego.

Jakiego?

Powrotu bohater wraca do starego.

Przekonała go pani?

Sugerowałam. On zdecydował. Tak być powinno ja tylko doradzam.

Opuścił wzrok. W tym milczeniu czuło się myśl, nie grzeczność.

Czemu pani uważa, że odejście to lepszy koniec? zapytał.

Bo powrót odpowiada na pytanie dokąd, a odejście na pytanie kim jestem.

To pani sformułowanie czy z tekstu?

Moje. Z uwag do tekstu.

Czekałam, aż to przetrawi.

Od dawna pani redaktorką?

Ósmy rok.

I zawsze tak myśli pani o finałach?

Nie zawsze. Tylko gdy historia jest uczciwa wobec siebie. Inaczej wyjdzie obłuda. A uczciwa wyciąga jeden właściwy koniec, a rolą redaktora jest go nie zepsuć.

Eugeniusz długo patrzył za okno.

To trudne, prawda? mruknął.

Co?

Przeczytać cudzy tekst do końca. Nie pod siebie, tylko pod autora.

Zamyśliłam się.

Bywa trudne. Gdy autor się opiera, nie słyszy, co robi. Ale ten nie.

Ten obecny?

Tak.

Na czym słyszał?

Zastanowiłam się.

Było tam jedno zdanie. Przerobiłam je, autor się zgodził, ale wciąż się zastanawiam, czy dobrze zrobiłam.

Co było w oryginale?

O śnieżycy. Autor napisał rozbudowanie, co spowalniało rytm. Skróciłam, jest precyzyjnie, lecz czegoś brakuje.

Czego?

No właśnie nie wiem. Kilku tych słów – coś żywego uciekło.

Może pani przeczytać, jak jest po poprawce?

Spytał, patrząc prosto, bez cienia skrępowania.

Zamieć nie wybiera. Po prostu zostaje, gdy cała reszta znika.

Eugeniusz zamilkł.

Nie sekundę, nie dwie dłużej, aż czułam, że coś się w nim przestawiło. Patrzył na stół, i po tym, jak trzymał kubek zbyt równo, zbyt spokojnie zrozumiałam: on tę frazę zna.

Coś nie tak? spytałam.

Nie. Przerwał. Napisałem ją inaczej. Zamieć nie wybiera kierunku, po prostu wie, że zostaje tylko to, co nie boi się chłodu.

Odłożyłam kubek.

Wolno. Musiałam uporządkować myśli.

To zdanie było w manuskrypcie. Na stronie sto siedemnaście, w trzecim akapicie. Pracowałam nad nim trzy dni, zanim wymyśliłam poprawkę. Nie widział jej nikt poza mną i wydawnictwem. Oryginał znał tylko autor i ja.

Rękopis nie był opublikowany. Cytat nigdzie nie krążył.

Jest pan E. Lipiński powiedziałam.

Nie jako pytanie.

Spojrzał na mnie.

Eugeniusz Lipiński. Tak.

Nie wiedziałam, co odpowiedzieć. To było dziwne, ale jednocześnie wcale nie od początku coś w nim wyczuwałam, choć nie potrafiłam powiedzieć co. Siedzieliśmy tu od dwóch godzin, gadaliśmy o końcach i pustce, a ja przez ten cały czas poprawiałam jego powieść, a on pisał swoją, a łączyło nas osiem miesięcy współpracy, o której tylko nie miałam pojęcia.

Pracowałam nad pańską powieścią. Osiem miesięcy.

Wiem. Powiedzieli mi, że poprawki prowadzi N. Białkowska. Miałem tylko inicjał.

N. Białkowska.

Nadzieja Białkowska. Ja.

Znaliśmy się przez tekst, przez uwagi zaakceptowano i odrzucono na marginesie. On zgodził się na mój finał, odrzucił poprawkę w czwartym rozdziale, dał się przekonać w drugim. Dyskutowaliśmy o każdym ważnym kawałku tej książki nigdy się nie widząc.

Znałam go. Jako głos w tekście. Pisał długimi zdaniami, gdy się denerwował, krótkimi, gdy wiedział, o co mu chodzi. Wiem, że na moje poprawki musi mieć czas nie dlatego, że uparty, tylko potrzebuje to przemyśleć. Odmawia bez komentarza i dobrze. On nic o mnie nie wiedział. Tylko inicjał.

Trochę to było niesprawiedliwe.

Teraz zjawia się w śnieżycę i puka do moich drzwi.

***

Czemu pan nie powiedział od razu? spytałam.

Czego? Zdziwiony. Nie wiedziałem, że pani to mój redaktor. Powiedziałem tylko, że piszę.

A ja, że poprawiam teksty.

Oboje nie dopowiedzieliśmy.

Miał rację. Nie podałam wydawnictwa; on nie powiedział, gdzie leży powieść. Nie lubimy oboje tłumaczyć szczegółów. Tak się to potoczyło.

To zdanie o śnieżycy powiedziałam. Skróciłam je, bo rytm się gubił.

Wiem. Zgodziłem się.

Ale pańskie było lepsze.

Spojrzał na mnie.

Tak pani myśli?

Tak. Moje jest celniejsze, ale pańskie prawdziwsze. Prawda czasem ważniejsza niż dokładność.

Długo milczał.

Mogę poprosić o powrót wersji oryginalnej?

Już jest u wydawcy. Zamyśliłam się. Jeśli pan poprosi, przekażą zlecenie, poprawię.

Nie, zostawmy pani. Rytm jednak ważny.

Nie kłóciłam się. Ale było mi miło, że spytał.

Telefon zapiszczał piętnaście procent. Już można było zadzwonić. Eugeniusz nie ruszył się z miejsca.

Czy czytała pani całą moją książkę?

Trzykrotnie. Redaktor czyta trzy razy: pierwszy raz by zrozumieć, drugi by poczuć, trzeci by pracować.

I co pani poczuła?

Że człowiek, który to pisał, długo coś pojmował. I zrozumiał.

Spojrzał w dół.

Dokładnie tak przyznał cicho.

Książka jest dobra powiedziałam. Rzadko to mówię. Jest prawdziwa.

Nie zareagował słowami, tylko kiwnął głową, i widziałam, że to naprawdę dla niego ważne, choć nie umie tego powiedzieć.

Znowu zamilkliśmy. Inna już była ta cisza oswojona, pełna, taka, która zostaje po rozmowie, gdy powiedziało się coś naprawdę.

Od początku była pani tu sama? zapytał.

Zrozumiałam, o co chodzi. Nie o dzisiaj o wszystko.

Nie. Mąż zmarł pięć lat temu.

Przepraszam.

Nie ma za co. Już nie boli. Po prostu inaczej jest.

Nie mówił rozumiem. Ludzie tak mówią, a rzadko to prawda. On zapytał co innego:

Czemu Zawisna?

Tu cicho. Tu byliśmy razem więc jest mi go tu łatwiej poczuć.

Kiwnął powoli.

A pan czemu Stary Sambor? spytałam.

Dwa lata po rozwodzie. Mieszkanie w Warszawie puste. Więc kupiłem dom żeby była inna pustka.

Zaśmiałam się dokładnie to samo od lat tłumaczę wszystkim. Tu inna pustka.

Dokładnie powiedziałam.

Rozumie mnie pani?

Bardzo dobrze.

Uśmiechnął się cicho, tylko dla siebie. Ale teraz widziałam to lepiej.

Usunęła pani monolog w czwartej części zauważył.

Usunęłam.

Czemu?

Bohater powtarzał coś już znanego czytelnikowi. Było zbędne.

Żal mi go było.

Pisał pan w uwagach.

A pani odpisała rozumiem, ale nie.

Bo rozumiałam, ale to i tak nie. Żal to nie argument.

Zastanowił się chwilę.

Miała pani rację. Bez tego jest lepiej. Z czasem zrozumiałem.

Zawsze z czasem się rozumie.

Nie jest pani zła, że podziękuję później? Nie od razu?

Zastanowiłam się.

Nie. Liczy się, żeby tekst był dobry. Jak będzie wydrukowany, powiem sobie zaakceptowano i to wystarcza.

Eugeniusz patrzył na mnie długo nie jak na obcą, ale jakby już mnie trochę znał.

Wydawało mi się, że redaktorzy są bezimienni powiedział.

I tak powinni być. Tekst jest najważniejszy.

Ale pani nie jest bezimienna.

Niestety powiedziałam.

Nie niestety. Odparł. Dobrze.

***

Jest za dwadzieścia minut północ.

Do Nowego Roku kwadrans oznajmił Eugeniusz.

Wiem.

Za oknem śnieżyca ucichła tylko biały śnieg na szybach, żadnego wiatru. Latarnia już się nie bujała. Sypało, ale powoli, jakby wirowanie zmęczyło się i tęskniło do domu.

Ma pani coś poza herbatą? zapytał.

Mam wino. Od świąt białe, otwarte, ale jeszcze dobre.

Dobre.

Wyjęłam z lodówki. Dwa zwykłe szklanki kieliszków nie używam, od lat. Nalałam trochę.

Za co pijemy? spytał.

Za Nowy Rok.

Zbyt abstrakcyjnie.

To może za prawdę. Czasem ważniejsza niż dokładność.

Spojrzał na mnie, nie odwróciłam wzroku pierwszy raz tego wieczoru, choć kilka razy miałam ochotę.

Dobrze zgodził się.

Kuranty słyszałam z radia małe, stare, od kiedy Krzysiek postawił je na parapecie w pierwsze lato. Nigdy go nie chowałam, tylko wymieniałam baterie. O północy radio zawsze szeptało głosem z innych domów, co roku to samo. Dziś było inaczej.

Stuknęliśmy się szklankami. Wypiliśmy po cichu. Bronka zsunęła się z kaloryfera, ziewnęła i zasnęła. Za oknem śnieg leciał już wolno, duże płatki, bez wiatru.

Telefon cicho przemknął trzydzieści procent.

Eugeniusz rzucił na niego okiem, potem wyjrzał za okno, w końcu spojrzał na mnie.

Laweta w nocy nie przyjedzie.

Nie. Musi poczekać do rana.

Znajdzie się miejsce do spania?

Kanapa w gabinecie. Są tam papiery, ale przełożę.

Nie trzeba. Nie będę przeszkadzać.

Nie będę przeszkadzać. Dobre słowo nie będę cicho, tylko: nie zajmę pani miejsca. Rozumiał, że mam swoją przestrzeń i szanuje ją.

Dobrze powiedziałam.

Wstałam, żeby odpalić czajnik. Czasem trzeba zająć ręce.

Nadziejo odezwał się.

Odwróciłam się.

Cieszę się, że auto wpadło do rowu.

Spojrzałam na niego. Siedział przy stole, obejmując dłonie wokół szklanki mówił szczerze, prosto w oczy, bez uśmiechu, bez wstępu.

Jeszcze nie jestem pewna szepnęłam.

Wiem. Skinął. To normalne.

Czajnik gwizdnął.

Zalałam herbatę. Jemu i sobie. Postawiłam przed nim. Podziękował cicho.

Za oknem śnieg padał wolno. Śnieżyca skończyła się.

A on nie wychodził.

I nie mówiliśmy, kiedy wyjdzie.

Maszynopis leżał w pokoju obok strona sto siedemnaście, trzeci akapit z góry. Tam była jego fraza w mojej redakcji, a w jego głowie oryginał. Obydwa o tym samym. O tym, co zostaje, gdy wszystko inne zniknie.

Może to właśnie jest prawda.

Siedziałam w kuchni z kubkiem, on naprzeciw a za oknem nie wiało już ani odrobinę. Padał tylko cichy śnieg i nowy rok już się zaczął.