Osiem lat to pestka

Osiem lat drobiazgów

Telefon zadzwonił o wpół do ósmej rano, gdy Elżbieta stała przy kuchence, wpatrując się, jak woda w garnuszku zaczyna się gotować. Kucharni była stara, gazowa, a żeliwne ruszty pokrywała warstwa tłuszczu, który chyba nigdy nie zszedł z tej kuchni. Każdego ranka ten tłuszcz przypominał jej, że mieszkanie nie jest jej, że tu wcześniej żyli już inni ludzie, ze swoimi przyzwyczajeniami, zupami i historiami.

Spojrzała na ekran. Kinga.

Elżbieta odebrała.

Znów nie odpisałaś mu na wiadomość powiedziała córka bez przywitania.

Dzień dobry, Kingusiu.

Mamo, mówię poważnie. Pisał do mnie wczoraj wieczorem. Twierdzi, że go ignorujesz.

Woda zaczęła wrzeć. Elżbieta wyłączyła palnik i wrzuciła torebkę herbaty do garnuszka. Taniej, gruzińskiej, czterdzieści sztuk w papierowym opakowaniu. Kiedyś piła tylko liściastą cejlońską, którą Marcin zamawiał jej w sklepie na Nowym Świecie.

Niech mówi, co chce odparła Elżbieta.

Mamo, rozumiesz, co robisz? Mieszkasz w jakiejś dziurze na Bródnie, pewnie masz tam karaluchy, jesteś sama, zaraz skończysz sześćdziesiąt lat…

Mam pięćdziesiąt osiem.

To prawie sześćdziesiąt! Odeszłaś od porządnego człowieka, z mieszkania w centrum, od normalnego życia. Po co?

Elżbieta spojrzała przez okno. Za szybą rozciągało się szare, listopadowe niebo, goły klon i kawałek sąsiedniego bloku z żółtą, odłażącą farbą na tynku. Gdzieś w dole przejechał tramwaj. Tory były stare, hałasował tak, że w pierwsze dwa wieczory nie mogła spać.

Potem się przyzwyczaiła.

Kinga, spóźnię się do pracy.

Ty nigdy nie chcesz pogadać poważnie!

Chcę. Ale nie teraz, nie przez telefon. Może przyjedziesz w sobotę? Ugotuję zupę.

Do tej twojej nory nie przyjadę.

Nora. Widać, że to słowo dotarło już i do Kingi. Pewnie od Teresy.

Dobrze powiedziała spokojnie Elżbieta. Porozmawiamy później.

Mamo

Kingo, kocham cię. Pa.

Odłożyła telefon na stół. Sięgnęła po garnuszek, przelała herbatę do szklanki takiej starej, z charakterystycznymi żłobieniami, którą znalazła w szafce po poprzednich lokatorach. Takie szklanki pamiętała z PRL-u. Wzięła łyk. Herbata była gorąca, odrobinę cierpka, z papierowym posmakiem.

Wypiła stojąc, patrząc w okno na klon.

W końcu się ubrała i wyszła na dwór.

***

Na klatce schodowej pachniało wilgocią i kotami. Na trzecim piętrze mieszkał kot, którego nigdy nie widziała, ale za to często słyszała nocami. Windy nie było. Cztery piętra w dół, mijając skrzynki na listy z powyrywanymi drzwiczkami, czyjeś sanki wetknięte w kąt pewnie od zeszłej zimy.

Na dworze było nie więcej niż pięć stopni. Elżbieta zapięła płaszcz i ruszyła w stronę metra. Bródna jeszcze dobrze nie znała mieszka tu od pół roku, a ciągle myli uliczki. Od Targówka przez Białołękę po Zacisze inne nazwy, inne ulice niż w centrum. Ciszej, szerzej, ze starymi drzewami. Ludzie chodzili szybko, nie patrząc na siebie, tak jak wszędzie w Warszawie, ale brakowało tu tej irytującej warszawskiej nerwowości z centrum.

W spożywczaku pod domem kupiła kefir i pół bochenka chleba. Kasjerka, młoda dziewczyna z zielonym cieniem na powiekach, nie podniosła wzroku. Elżbieta odliczyła resztę, wsunęła zakupy do torby i wyszła.

W metrze było ciepło i głośno. Jechała stojąc, trzymając się poręczy, myśląc o projekcie. Wczoraj razem z Andrzejem skończyli pierwszy blok pomiarowych rysunków; dziś miała się zająć stropem piwnicy, która, zdaje się, trzymała się już tylko dzięki cudowi z XIX wieku.

Majątek znajdował się na Pradze. Niewielki, koniec XVIII wieku, dworek, dwa oficyny i coś na kształt dawnej stajni, przerabianej wiele razy tak, że trudno było zrozumieć, co tu było pierwotnie. Właściciele się zmieniali, w PRL-u był tam magazyn, potem pustostan. Przez dwadzieścia lat stało wszystko opuszczone. Teraz pojawiły się fundusze, ludzie, którzy chcą zrobić z tego centrum kultury, i grupa projektowa. Elżbieta była główną konserwatorką-architektką. Andrzej zajmował się konstrukcją.

To była prawdziwa praca. Nie żadne drobne przebudowy i poprawki jak przez ostatnie lata u Marcina ale coś dużego, z historią w środku.

***

Andrzej był już na miejscu, gdy dotarła. Stał pośrodku dużej sali na parterze, w swojej zwykłej szarej kurtce, z miarką w ręku i wpatrywał się w sufit.

Dzień dobry rzuciła Elżbieta wchodząc.

Patrz pokazał róg, gdzie tynk odpadł wielkim płatem, odsłaniając ceglane mury. Chyba wiem, czemu sufit się zapadł. Tam u góry pękła belka, na całej długości. To już nie konserwacja, to prawie wymiana.

Belka pękła czy rozeszła się po słojach?

Chodź, ci pokażę.

Weszli na piętro po schodach, które już częściowo wzmocniono, ale i tak pod każdym krokiem trzeszczały. Elżbieta trzymała się poręczy, czuła zapach starych desek, suchy, słodkawy z nutą kurzu i jeszcze czegoś, czego nie umiała nazwać. To chyba był zapach czasu. Żyć, które się tu rozeszły i znikły w murach.

Zawsze lubiła ten zapach.

Andrzej pokazał belkę. Przykucnęła, zapaliła latarkę i zajrzała wzdłuż szczeliny.

To nie słoje powiedziała. Widzisz, jak idzie? To uszkodzenie mechaniczne. Tu chyba coś ciężkiego stało.

Może maszyna.

Albo kilka. To przecież był magazyn.

Andrzej przykucnął obok niej. Oboje patrzyli na belkę. Za wybitym oknem szumiał wiatr.

Wymieniamy zdecydował.

Wymieniamy. Ale tak, jak było. Wczoraj sprawdzałam dokumenty w archiwum: jest tam specyfikacja na drewno. To była dobra, miejscowa sosna.

Teraz takiej nie znajdziesz

Znam dostawcę w okolicach Siedlec. Pracowałam z nimi przy konserwacji na Starym Mieście. Zadzwonię.

Andrzej skinął głową. Wstał, otrzepał spodnie. Był wysoki, lekko zgarbiony, miał zwyczaj słuchać z pochyloną głową, przez co sprawiał wrażenie, że zawsze myśli o czymś swoim. To było mylące, naprawdę słuchał uważnie, reagował precyzyjnie i nie przerywał. Przez cztery miesiące pracy Elżbieta się do tego przyzwyczaiła i ceniła.

Chcesz herbaty? spytał. Mam w termosie.

Chętnie.

Wyszli na korytarz, gdzie Andrzej zostawił torbę. Wyjął termos i dwa plastikowe kubki. Nalał.

Dziś jesteś jakaś nie dokończył, spojrzał na nią pytająco.

Jaka?

Nie wiem. Bardzo skupiona.

Elżbieta uśmiechnęła się.

To znaczy, że rano dzwoniła albo córka, albo siostra.

Nie zadawał zbędnych pytań. Podał jej kubek.

Wzięła. Herbata była prawdziwa, nie z torebki.

***

Z Teresą widziały się w niedzielę. Siostra przyjechała bez uprzedzenia, zadzwoniła domofonem: Otwieraj, mam placek. Elżbieta wpuściła ją.

Teresa była starsza o trzy lata, mieszkała z mężem Zdzisławem na Ochocie, pracowała jako księgowa w firmy budowlanej i miała takie poglądy na życie, których nic nie mogło ruszyć. Weszła do mieszkania, rozejrzała się i na jej twarzy Elżbieta zobaczyła dobrze znany wyraz: mieszaninę litości i satysfakcji.

O Matko To łazienka czy składzik?

Łazienka.

Płytki popekane.

Teresa, przyniosłaś ciasto?

Przyniosłam. Przeszła do kuchni, rozpakowała placek, rzuciła jeszcze raz spojrzeniem. Ela, wytłumacz mi to. Naprawdę. Tam mieszkanie w centrum, trzy pokoje, parkiet, wysokie sufity, zamożny człowiek. Bił cię?

Nie.

Zdradzał?

Nie wiem. Może. Ale już mnie nie obchodziło.

To po co? Czemu odeszłaś? Zgłupiałaś na starość?

Elżbieta wyjęła talerzyki.

Teresa, bez tego proszę.

Bez czego, Ela? Jestem twoją siostrą! Mówić czy nie mówić? Kinga dzwoni i płacze, on dzwoni pyta, czy coś wiem. Porządny facet, swoją drogą.

Porządny. Dla kogo innego. Kroisz placek?

Zawsze to samo. Kroisz? Pogadać nie chcesz.

Rozmawiamy. Tłumaczyłam tyle razy.

Nic nie tłumaczyłaś! Źle mi było. Każdemu bywa źle! Myślisz, że z Zdziśkiem świeci słońce codziennie? Ale nie uciekam na starość do kawalerki.

Mieszkam tu sama.

Sama! Teresa uniosła ręce. Masz pięćdziesiąt osiem lat, siedzisz w tej dziurze, zarabiasz grosze i uważasz, że wszystko gra?

Elżbieta spojrzała na siostrę. Teresa, duża, ciepła, w swetrze, patrzyła na nią z bezgranicznym zdziwieniem. Naprawdę nie pojmowała. I nie dało się na nią gniewać.

Tereska powiedziała cicho. A bez ciebie świat nie przetrwa dodała Teresa.

Elżbieta pokręciła głową: Może i nie przetrwam, ale umrę po swojemu.

Teresa spojrzała na nią szeroko otwartymi oczami.

Co ty gadasz?

Nic. Tak mówię sobie. Elżbieta zaczęła kroić placek. Z czym?

Z kapustą. Teresa jeszcze raz spojrzała podejrzliwie. Ela, ty w ogóle jesteś zdrowa? Chodzisz chociaż do psychologa?

Chodzę.

I co mówi?

Że podejmuję dobre decyzje.

Pewnie, im płacą za wszystko.

Piły herbatę z plackiem. Teresa narzekała na Zdzisława, na jego kręgosłup, na nowych sąsiadów z wielkim psem szczekającym po nocach. Elżbieta słuchała. Za oknem zaczynało zmierzchać, niebo nad klonem stało się fioletowe.

Przed wyjściem Teresa zatrzymała się w drzwiach.

Może byś mu napisała? Martwi się.

Dobrze powiedziała Elżbieta.

Wiedziała, że nie napisze.

***

Z Marcinem byli razem osiem lat. Nie byli małżeństwem Marcin z zasady nie chciał ślubu, sama zrozumiała za późno, co to oznacza. Dwa pierwsze lata były inne. Albo tak jej się wydawało. Był uważny, chodził z nią do restauracji, do teatru, jeździli razem do Włoch i do Pragi. Mówił, że jest mądra, że ma dobry gust. Potem coś zaczęło się zmieniać, powoli, jak rysa w starym tynku.

Zaczęły się drobiazgi. Raz, na firmowej imprezie, założyła zieloną sukienkę, swoją ulubioną. Spojrzał na nią w przedpokoju i rzucił: Na pewno tak? Nic więcej. Tylko na pewno?. Przebrała się w czarną.

Potem były uwagi do jej gotowania. Do tego, jak rozmawia z jego znajomymi. Do jej pracy i braku efektów wielkich jak na taką ilość wysiłku. Tamto mówił łagodnym, pozornie życzliwym tonem, niby pokazując oczywistość.

Ela, sama rozumiesz, że konserwacja to ślepa uliczka. Nic wielkiego tam się nie osiąga.

Ja chcę to robić.

No co ty. Jesteś dobrą fachowczynią, ale przeciętną. Nie każda musi być wybitna.

Nie znalazła wtedy żadnej odpowiedzi. Usiadła w drugim pokoju i godzinę gapiła się w ścianę, próbując pojąć, czemu od tych słów dobrej osoby tak jej źle.

Nigdy nie krzyczał. Nigdy nie uderzył. Zrobił coś innego: stopniowo, metodycznie przekonywał ją, że bez niego nic nie znaczy. Że jej zawód jest bezwartościowy, przyjaciółki głupie, gust wiejski. Że powinna mu dziękować, że w ogóle z nią jest.

Gotowała zupę i zastanawiała się, czy dobrze posoliła. Gdy dzwoniła do przyjaciółek analizowała, czy nie za często. Na spotkaniach była niepewna, taki głos wewnętrzny cały czas zadający pytania o pozwolenie, brzmiał jego tonem.

A potem był tamten wieczór.

Byli u jego przyjaciół, Pawła i Agnieszki, w pięknym mieszkaniu na Powiślu. Rozmawiali o nowym apartamentowcu, Elżbieta odważyła się powiedzieć, że fasada jest słaba, typowo tanio na architekcie. Mówiła spokojnie, rzeczowo.

Marcin spojrzał przez stół, uśmiechnął się tym swoim uśmiechem.

Ela to specjalistka, tylko że z tych teoretycznych. Dawno nic dużego nie zrobiła.

Przy stole na moment zapadła cisza. Agnieszka spojrzała na Elżbietę. Paweł napił się wina.

Elżbieta uśmiechnęła się.

Dokończyła kolację. Wypiła wino. Rozmawiała. Zamówiła taksówkę. Po powrocie Marcin był zadowolony i opowiadał coś o Pawle. Patrzyła przez okno na nocną Warszawę. Miała w głowie tylko jedną, prostą myśl: już nie mogę.

Nie on jest zły, nie jestem nieszczęśliwa. Po prostu: już nie mogę. Jak ściana, której nie przechodzisz.

Odeszła po trzech miesiącach. Znalazła to mieszkanie na Bródnie. Przeniosła rzeczy samochodem. Marcin wtedy był w delegacji. Zostawiła klucze i kartkę z jednym słowem: Przepraszam.

Czemu przepraszała? Nie wiedziała. Po prostu zostawiła.

***

Listopad na Bródnie był wyjątkowy. Niedaleko był park i wracając z pracy Elżbieta zachodziła tam okrężną drogą, między starymi drzewami. Liście już dawno opadły, ścieżki były mokre, a park cichy; ten zapach wilgotnych liści i kory wdychała jak coś, czego naprawdę jej trzeba.

W domu było zimno. Ogrzewanie puszczali z przerwami, a kaloryfery były żeliwne albo prażyły, albo zimne. Na kuchni odkręcony kran kapał. Kilkakrotnie dzwoniła do właściciela obiecywał wysłać hydraulika. Hydraulik nie przychodził.

Kupiła w Castoramie uszczelkę i sama ją wymieniła. Zajęło jej to czterdzieści minut, dwa złamane paznokcie i jedno brzydkie słowo, gdy klucz się obsunął i uderzyła łokciem o rurę. Potem wstała, wytarła ręce i odkręciła kran. Woda leciała prosto, nie kapała.

Poczuła coś na kształt dumy. Trochę śmieszne, ale prawdziwe.

Wieczorami pracowała przy kuchennym stole. Rozkładała rysunki, zapalała lampkę z zielonym kloszem z pchlego targu z lat dziewięćdziesiątych. Marcin nie znosił tej lampki, mówił, że psuje wnętrze. W centrum leżała w składziku. Tu stała na stole.

Praca szła powoli, jak to bywa przy dużych zabytkach: najpierw pomiary, potem archiwum, potem ocena zniszczeń, w końcu koncepcja. Elżbieta lubiła ten proces za spokój i uczciwość. Budynek albo stał, albo nie. Cegła żywa, albo martwa. Historia prawdziwa albo wydumana.

W archiwum znalazła dokumenty o majątku. W XIX wieku należał do kupieckiej rodziny Lewandowskich, potem do córki, która prowadziła tu coś w rodzaju szkoły domowej. Potem rewolucja, potem magazyn. Córka nazywała się Nadzieja. Na fotografii była kobieta około pięćdziesiątki, z prostym grzbietem, patrząca w obiektyw z miną, jakby znała coś, czego fotograf nie wiedział.

Elżbieta długo patrzyła na to zdjęcie.

Odłożyła na bok i wróciła do rysunków.

***

Andrzej kiedyś zapytał, czemu zajęła się konserwacją.

Siedzieli w jego aucie, ogrzewali silnik przed jazdą do archiwum. Za oknem pierwszy śnieg, taki niezdecydowany.

W latach dziewięćdziesiątych robiłam nowe budynki odpowiedziała Elżbieta. Bloki, biura, dobrze płacili, pracy było dużo. Raz pojechałam ze znajomą obejrzeć, zupełnym trafem, konserwację małego kościółka pod Warszawą. I już.

Już co?

Zrozumiałam, że to ważniejsze.

Andrzej milczał chwilę.

Rzadko się zdarza, że człowiek wie, co dla niego ważne.

Ty też zrozumiałeś?

Dużo później. Długo robiłem to, co wypadało. Potem się zatrzymałem.

Spojrzała na niego. Patrzył przed siebie, śnieg lepił się do szyb.

I co dalej?

Dalej to. Kiwnął głową gdzieś w przestrzeń, w stronę niewidocznego dworku. I to mi pasuje.

W aucie było ciepło. Pachniało skórą fotela i kawą.

Pojechali do archiwum.

***

Marcin przyszedł w środę.

Nie spodziewała się go. Zadzwonił domofonem o ósmej wieczorem, kiedy Elżbieta jadła jogurt grecki, rozłożona z rysunkami. Zwykły dzwonek, taki jak u wszystkich.

Otworzyła spodziewając się właściciela lub sąsiadki.

Marcin stał na klatce w swoim kaszmirowym płaszczu, z małym bukietem. Chryzantemy. Nie lubiła chryzantem. Przez osiem lat nie zapamiętał.

Cześć powiedział.

Nie miała słów. Patrzyła na niego dobre trzy sekundy.

Skąd znasz adres?

Kinga mi dała.

A więc Kinga. Zanotowała w myślach.

Czego chcesz? zapytała.

Porozmawiać. Lekki uśmiech. Ten. Wpuścisz mnie?

Zastanowiła się sekundę. Cofnęła się od drzwi.

Wszedł. Rozejrzał się. Widziała, jak patrzy na wąski przedpokój, popękane tapety, krzywy wieszak, jej kozaki przy drzwiach.

Mieszkasz tu stwierdził.

Mieszkam.

Ela… Ujął ją za rękę. Odsunęła się. Przełożył bukiet do drugiej ręki. Posłuchaj. Rozumiem, że musiałaś odpocząć. Ale minęło pół roku. Wystarczy.

Wystarczy czego?

Wystarczy… bycia samej. Przerwy. Nie wiem jak to się zwie. Przeszedł do kuchni, spojrzał na rozłożone rysunki. Pracujesz?

Pracuję.

Nad czym?

Konserwacja dworku na Pradze.

Dobrze odparł z pobłażliwością w głosie, jaką znała aż za dobrze. Dla ciebie dobrze.

Dla mnie i w ogóle dobrze. XVIII-wieczny dworek.

Położył chryzantemy na rysunkach. Przesunęła je na bok.

Ela powiedział. Wiesz, co robisz? Mieszkasz w tym. Machnął ręką.

Wiem, gdzie mieszkam.

Chcę, żebyś wróciła.

Spojrzała na niego. Marcin był przystojny, nie można było zaprzeczyć sześćdziesiąt pięć lat, ale wyglądał młodziej, zadbany, wysoki. Płaszcz leżał świetnie.

Po co? zapytała.

Zdziwił się. Chyba nie spodziewał się tego pytania.

Jak to po co?

Chcesz, żebym wróciła. Po co ci to?

Bo… Zaciął się. Bo mi ciebie brakuje.

Czego dokładnie?

Ela, o co ci chodzi.

Zwykła rozmowa. Mówisz, że ci mnie brakuje. Pytam, czego dokładnie. Co konkretnie znaczy mnie?

Patrzył na nią. Na twarzy zagrało coś między irytacją a cierpliwością.

Ciebie. Jako osoby. Przeżyliśmy osiem lat.

Pamiętam.

To już? Po prostu odchodzisz?

Nie po prostu. Skrzyżowała ręce. Stała w dresie, starym swetrze, zupełnie innym niż znał. Odchodziłam przez osiem lat. Tylko nie widziałeś.

Nie rozumiem.

Wiem.

Wytłumacz.

Tłumaczyłam. Głos miała spokojny. Sama była zdziwiona, bo pół roku temu już by płakała albo się tłumaczyła. Pamiętasz wieczór u Pawła i Agnieszki?

Jaki wieczór?

Powiedziałeś, że jestem teoretyczką. Że dawno nic dużego nie zrobiłam. W ich obecności.

Zamyślił się.

Pewnie żartowałem. Nie pamiętam.

Może. Skinęła głową. Takich żartów było mnóstwo. Pamiętam wszystkie.

Jesteś przewrażliwiona.

Może.

Nie chciałem cię poniżyć.

Uwierz, to nie było istotne. I tak było źle.

Przez drobiazgi.

Przez osiem lat drobiazgów.

Zamilkł. Jeszcze raz się rozejrzał na szklankę, lampkę z zielonym kloszem.

I tu ci dobrze? spytał z niedowierzaniem.

Elżbieta zastanowiła się. Nie dla niego, dla siebie.

Różnie odpowiedziała. Czasem ciężko i samotnie. Kaloryfery kiepsko grzeją. Ale lepiej niż tam.

To złudzenie.

Może. Ale moje.

Chwycił płaszcz. Jeszcze raz spojrzał. Na sekundę zobaczyła w nim coś prawdziwego, nie obojętnego, nie lekceważącego.

Ela, przecież nie jestem ci obcy.

Nie powiedziała. Nie obcy. Ale już nie swój. Marcin, idź do domu.

Stał jeszcze chwilę. Potem wyszedł do przedpokoju, ubrał się, wyszedł.

Jeszcze tego pożałujesz powiedział.

Nie jak groźbę, raczej z żalem.

Może odparła.

Zamknęła drzwi. Stała chwile patrząc na skajową tapetę i judasza. Wróciła do kuchni, wstawiła chryzantemy do słoika. Szkoda wyrzucać.

Wróciła do rysunków.

Za oknem przejechał tramwaj. Raz, drugi, trzeci. Nawet nie zarejestrowała hałasu.

***

Prezentacja koncepcji była ustalona na drugi tydzień grudnia. To miał być wstępny etap, inwestor chciał zobaczyć podejście: co zachować, co odnowić, co dobudować i dlaczego. Elżbieta przygotowywała się uważnie. Andrzej równolegle. Wieczorami dzwonili do siebie, uzgadniali detale, czasem się spierali.

Raz o strop się nie zgodzili i pokłócili się ponad czterdzieści minut, aż doszli do tego, że oboje mają rację tylko z innych punktów widzenia: ona jak to będzie wyglądać, on jak wytrzyma.

Jesteś twarda powiedział po tej kłótni, z uznaniem.

W pracy.

W pracy to dobrze.

Tyle. Nic sentymentalnego.

Odłożyła telefon i uświadomiła sobie, że się uśmiecha.

***

Trzy dni przed prezentacją zadzwoniła Kinga. Wieczorem.

Mamo powiedziała innym tonem, niż przez ostatnie miesiące. Mogę przyjechać?

Przyjedź.

Kinga pojawiła się z winem i miną osoby, która coś postanowiła, ale nie wie jak powiedzieć. Podobna była do Elżbiety sprzed lat: te same kości policzkowe, te same ręce. Ma trzydzieści dwa lata, pracuje jako graficzka, mieszka z chłopakiem na Pradze.

Siedziały w kuchni. Elżbieta nalała wino do dwóch szklanek, bo kieliszek był tylko jeden, trzymała go dla gości, ale Kinga stwierdziła, że ze szklanki też dobrze.

Dzwonił do ciebie po wizycie? spytała Kinga.

Nie. Tylko czasem daje smsy.

Co pisze?

Różnie. Nie zawsze odpisuję.

Kinga obracała szklankę w palcach.

Mamo, podałam mu adres. Nie masz żalu?

Nie.

Sama nie wiem, co myślałam. Może, że pogadacie i

Pogadaliśmy.

I?

I nic. Wyszedł.

Kinga zamilkła. Patrzyła w szklankę, potem powiedziała:

Mamo, ja przez ten cały czas byłam po jego stronie. Rozumiesz to?

Tak.

Wmawiałam sobie, że że ci przejdzie, że musisz wrócić do normalnego życia. Żal mi go było, wydawał się taki zagubiony, samotny.

On potrafi taki być.

Wiem. Kinga spojrzała w oczy matce. Zrozumiałam to, gdy po waszym spotkaniu zadzwonił i powiedział, że zawsze byłaś trochę nienormalna, że cię znosił. Że właściwie przez osiem lat robił ci łaskę.

Elżbieta skinęła głową.

To jego tekst, znam.

Mama Kinga pierwszy raz od miesięcy spojrzała na nią bez tamtego zniecierpliwienia i wyższości. Było ci źle?

Bardzo.

Czemu nie mówiłaś?

Elżbieta zastanowiła się.

Sama nie umiałam nazwać tego słowami. Jak cię nikt nie bije, nie wyrzuca, nie zdradza, trudno wyjaśnić córce, którą on widuje tylko od święta.

Kinga wstała, obeszła stół i objęła ją. Nagle, mocno. Elżbieta nie wiedziała, co zrobić, objęła ją też. Głowa Kingi była ciepła, pachniała tym samym szamponem gruszkowym, co w dzieciństwie.

Nie jesteś głupia powiedziała. Ciocia Teresa się myli.

Elżbieta zaśmiała się. Cicho.

Dobrze usłyszeć.

Dopiły wino. Kinga oglądała projekty, pytała o dworek. Elżbieta tłumaczyła, pokazała zdjęcie Nadziei. Kinga stwierdziła: Podobna do ciebie. Elżbieta spojrzała raz jeszcze. Może.

Kinga wyszła o wpół do dwunastej. Obiecała przyjść w sobotę.

Elżbieta umyła szklanki. Sprzątnęła rysunki. Stanęła przy oknie.

Tramwaje już nie kursowały, było późno. Podwórko ciche, niebieskie od latarni. W jednym oknie sąsiedniego bloku ktoś jeszcze świecił światło.

Pomyślała, żeby zadzwonić do Andrzeja i zapytać o jeden szczegół przy stropie. Ale już było za późno, zostawiła na rano.

***

Prezentacja odbyła się w sali konferencyjnej biura projektowego. Zamawiający był poważny ekipa prawników i doradca od zabytków, który zadawał ostre pytania. Elżbieta odpowiadała. Andrzej uzupełniał kwestie konstrukcyjne. Raz klient spytał o terminy wymiany belek, powiedziała szczerze: jeśli dostaniemy dobre drewno na czas, zdążymy; jak nie, przesuwamy o trzy tygodnie. Doradca zmarszczył brwi. Dodała: Wolę prawdę teraz, niż wyjaśnienia potem.

Doradca kiwnął głową. Właśnie to, najwyraźniej, spodobało się najbardziej.

Potem stali na korytarzu. Andrzej trzymał teczkę z wydrukami.

Myślę, że przejdzie powiedział.

Ja też.

Spojrzał na nią. W korytarzu tłum, obcy ludzie z teczkami.

Chcesz iść na kolację? zapytał. Tutaj niedaleko jest fajny lokal. Trzeba uczcić.

Spojrzała na niego.

Z przyjemnością.

Szli przez grudniową Warszawę, przez Pragę, gdzie zapalały się streetlampy, a śnieg leżał na gzymsach kamienic. Andrzej szedł obok, lekko pochylony. Nie mówili o niczym ważnym. O drewnie do stropu, o tym, że doradca skrupulatny, ale dobrze. O tym, że w grudniu zbyt wcześnie robi się ciemno.

Kawiarnia była mała, cicha, z ciężkimi zasłonami i drewnianymi stołami. Zamówili danie na gorąco i po kieliszku czerwonego wina. Rozmawiali długo, nie tylko o pracy. O Warszawie, o tym, jak się zmienia, o książkach. Przez cały wieczór nie zerkała na zegarek.

Gdy wychodzili, Andrzej przytrzymał jej płaszcz. Gest prosty, codzienny. Nie zwróciła na niego szczególnej uwagi. Albo zwróciła ale spokojnie, bez pośpiechu.

Na ulicy powiedział:

Cieszę się, że pracujemy razem.

Odpowiedziała:

Ja też.

Odeszli każde swoją stroną w stronę metra.