Papierki po cukierkach – nostalgia dzieciństwa

Ty to jesteś dopiero szelma, Jędrusiu! Przez skórę by cię przetrzepać, ale już nie ma komu, a i czas nie ten! Do takich lat dociągnąłeś, a rozumu jak nie miałeś, tak nie masz!

Babcia Zosia splunęła sąsiadowi pod nogi i, kulejąc na bolącą nogę, ruszyła do siebie. Swoje już powiedziała, sumienie niech mu teraz podpowiada, jak dalej żyć. Jak ludzie rozumu nie nauczyli, to może los się zatroszczy?

Zobaczcie tylko, co wymyślił! Matkę własną oddać do domu starców! Gdzie to widziano?! Fakt, Klementyna jest już przykuta do łóżka, ale on jej synem czy jakimś wujkiem przypadkowym? W głowie się nie mieści! Gdyby tylko Zosia była jeszcze na siłach, to nie zastanawiałaby się nawet chwili. Wzięłaby przyjaciółkę do siebie. Ale tak…

Szkoda tej Martynki. Dziewczyna dobra, serce złote, ale przecież nie może wszystkiego sama dźwigać. I tak została na wsi, nie pojechała na studia, jak matka zachorowała. Wyjechała na początku, ale wróciła. Nie potrafiła zostawić matki i babci. Pomagała, bo wiedziała, że Zosia już nie ma sił biegać za córką. Jeszcze siebie ogarnąć jakoś próbuje. Odkąd dwa lata temu złamała nogę, już jest kiepsko. A przecież i wcześniej ledwo się ruszała, a teraz już dramat.

Młodsza córka proponowała, żeby Zosię zabrać do siebie, do miasta, ale przyszło odmówić. Gdzie tam ciasne mieszkanie, ledwo miejsce dla wszystkich. Zięć co prawda człowiek porządny, ale życiowo nijaki. Pracuje, haruje, a efektów nie widać. Dwoje dzieci, a utrzymać ciężko. No i Zosia już nie potrafi pomóc, jak kiedyś. Kiedyś trzymała gospodarstwo, dzieciom pomagała, a dziś? Ruina… Martynka się złości, jak babcia tak o sobie mówi, ale co się obrażać prawda boli, kiedy to prawda. Zdrowia jak nie było, tak nie ma. Sily znikają nie wiadomo gdzie. Rano, ledwo oczy otworzy i już leży, zbiera się jak węgielki łopatką do kupki wstać! Iść!

Dobrze, że Martynka, wnuczka, gładka i żwawa jak sarenka. Zanim Zosia się rozrusza, to ta już zrobi wszystko: dom ogarnięty, matka pod opieką, a ona leci do pracy. Zwinna, od dziecka taka była.

Zosia urodziła swoją starszą córkę, matkę Martynki, późno. Już nie wierzyła, że zostanie matką. Pierwszy mąż nie darował jej tej pustki. Odszedł. Zosia przeżyła, ale nie za mocno, bo widziała, że on jej nigdy naprawdę nie kochał. Ona płonęła, a on… Cóż, kiedyś Zosia w młodości była naprawdę piękna. Najładniejsza dziewczyna we wsi i okolicy. Chłopcy biegali za nią już od szkoły. Ale ona była poważna, czekała na prawdziwą miłość. A ten jedyny nie przychodził. Czas leciał, aż przestała nawet rozglądać się za kimś. Matka suszyła jej głowę:

Czego wybrzydzasz? W starym stanie zostaniesz!

A jak tu wyjaśnić, że na nielubianego patrzyć nie chce…

Nagle pojawił się w sąsiedniej wsi chłopak, z którego Zosia nie znała. On z rodziną mieszkał gdzie indziej, wrócił do dziadków po wojsku. Dlaczego tak? Nikt nie wiedział… I jej nikt nie wyjaśniał.

Zosia przepadła! Raz spojrzała na swego Andrzeja i po spaniu. Zakochała się bez pamięci.

On nie zwlekał długo. Zobaczył ją parę razy i wysłał swaty. Zosina matka ucieszona, dziewczynie już czas minął na siedzenie na wyciągu.

Wesele urządzili huczne, radosne. Zosia nie wiedziała, gdzie oczy podziać ze szczęścia. Nie zauważyła też początkowo, jak między stołami przeszły szepty. Dopiero gdy teściowa ją przywołała i wzięła za rękę, domyśliła się, że coś nie tak.

Tę kobietę w ciemnej chustce Zosia zauważyła od razu, już na podwórku. Gdy teściowa lekko popchnęła ją w stronę wózka obok tej kobiety, Zosia poczuła, że serce jej zaczyna walić. Ciesz tu rozum. Wiadomo, o co chodzi…

Andrzej oczywiście potem jej wyjaśnił, że do wojska poszedł, zostawiając narzeczoną, ale nie uwierzył, że dziecko faktycznie od niego. Rodzina przekonywała, że terminy się nie zgadzają. Później, pod naporem sąsiadek, matka Andrzeja poszła do niedoszłej synowej. Tam w łóżku spał mały Andrzejek, cały on… Tyle że już nic nie dało się zmienić. Innej się oświadczono…

Dziewczyna, co urodziła syna Andrzejowi, z nim żyć nie chciała. Nie wybaczyła zdrady. A o tym, że matka pojechała na ślub byłego narzeczonego, też nie wiedziała. Powiedziała jej tylko, że do siostry jedzie, pokazać wnuka.

Po co? Zosia, dotykając rączki dziecka w wózku, podniosła oczy na zmęczoną kobietę z zaciśniętymi ustami.

Żebyś wiedziała, za kogo wychodzisz.

Co jej dała ta wiedza, Zosia nie wiedziała do końca. Męża kochała, a co było przed nią… Gdzie znajdziesz świętych na tej ziemi? I on nie bez winy, ale czy nie człowiek? Nie ma prawa do pomyłki?

Synowi kontaktów z tamtą rodziną nigdy nie zabraniała. Ale on nie garnął się za bardzo. Zosia zrozumiała szybciej niż myślała, że Andrzej umie kochać tylko siebie. Reszta to dodatek do obrazu dla wyglądu.

Nie miała go za co ganić. Gospodarz, dom pełen dostatku. A szczęścia nie ma.

Przez piętnaście lat życia z nim, ciepła od niego nie zaznała. Niby był, a jakby go nie było. W domu pusto i cicho.

Dopóki miała nadzieję na dzieci, przekonywała się, że to tymczasowe. Że jeszcze serce mu się otworzy. Ale kiedy któregoś dnia powiedział, jakby mimochodem, że ona nie jest nawet kobietą, bo dzieci mieć nie może, Zosia pojęła, że życie prowadzi ją w ślepy zaułek. Chodzić można, stać też nic się nie zmieni.

Rozeszli się szybko, tak że wieś długo się nie połapała, że już nie ma Kwiatkowskich razem. Została sama Zofia.

Andrzej wyjechał prawie od razu, jak tylko papiery załatwili. Dom zostawił Zosi, przeprosił nawet na koniec.

Nie miej żalu, oboje zawiniliśmy, ale ja odpowiadam.

Nie do końca mu wybaczyła, ale serce lżej. Co zrobić, kiedy taki los? Urody Pan Bóg dał sporo, szczęścia już nie.

Dwa lata żyła samotnie. Pracowała, chodziła dumnie przez wieś, nie zważając na plotki. Już nie te czasy. I cóż z tego, że mąż zostawił? Jeszcze się znajdzie kto kogo!

A jednak serce bolało. Chciało się wracać do domu, gdzie ktoś żywy jest…

Z Wojtkiem nie zeszła się od razu. Długo się przyglądała. Co innego, jak się jest młodą, a tu przybysz, nikt go nie zna. Żył samotnie, do nikogo się nie wpraszał, sam też za bardzo nie bywał. Stary dom dziadków podreperował, gospodarstwo urządził. Pomocny komu trzeba, sam nie prosił ludzi o przysługę.

A tak spokojny, uprzejmy, zaczął się doglądać.

Zosia już zapomniała, jak to jest. Andrzej jej raz przyniósł naręcz rumianków na początek, potem już nic. Jak była zakochana, nie myślała o tym, potem nie było już miejsca na sentymenty.

Wojtek był inny. Każdorazowo coś przynosił, nic wielkiego, ale do domu z pustymi rękami nie wchodził. Jak przyszedł to jeszcze coś poprawił, w czymś pomógł. Zosia pomyślała, że gorzej niż było już nie będzie. Co tam, niech ludzie gadają samotności ma już dość. Z kimś starość może nie taka straszna.

Od nowego małżeństwa niczego nie oczekiwała. Ale los nagle się uśmiechnął i podarował jej wielką niespodziankę.

Pierwszą ciążę Zosia odkryła dopiero, gdy była już wyraźnie dalej. U niej rzadko kiedy wszystko bywało regularnie. Dobrze się czuła, żadnych mdłości, żadnych dolegliwości.

To właśnie Klementyna pierwsza zauważyła, że coś z sąsiadką nie tak.

Ty przypadkiem nie w ciąży, Zosiu? powiedziała pewnego razu Klementyna, widząc jak Zosia przystanęła, przymrużyła oczy od słońca.

A skąd! Pusta ze mnie przecież…

Moja babka mówiła, że nie zawsze wina kobiety. I lekarze też tak sądzą. Czasem oba winni. Albo facet taki, no… A może z Andrzejem to ci nie było po drodze na dzieci? Kto wie sprawdź się w mieście, może cię spotka prawdziwa radość?

Z miasta Zosia wróciła jak nowa. Szedł za nią blask, wszyscy się oglądali. Promieniała, uśmiechała się wiadomo było, że jest dobrze, a będzie jeszcze lepiej!

Jedna córka, zaraz druga Zosia przestała się kulić i spuszczać wzrok. Nie ma się czego wstydzić. Została matką.

Dziewczynki kochała ponad wszystko, aż ludzie się dziwili. Dzień jak co dzień, a one wystrojone w sukienki, z kokardami, zawsze czyste, zadbane, choć i na drzewa wchodziły, i do błota, i na rzekę latem. Nigdy Zosia nie krzyczała, nie biła; nalała wody do miski, podała mydło i uczyła prać skarpetki. Gdy coś podarły, dawała igłę przyszyjcie. Nie umiecie? To nauczę.

Wojtek zmarł, kiedy młodsza córka wyszła za mąż. Pojechał ją odwiedzić w mieście, ale do domu już nie wrócił. Zginął w wypadku w drodze powrotnej.

Zosia posmutniała. Gdyby nie dzieci, to za mężem by już poszła. Ale jakoś się trzymała. Po roku starsza córka urodziła Martynkę, a Zosina radość wróciła. Wokół znów wszystko zakwitło.

Wnukami żyła. Młodsza córka daleko, w mieście. Przyjeżdżali na ferie i święta. Za to Martynka tu przy niej.

Dziewczyna urodziwa, piękna, zaradna cały świat, jak Zosia. Charakterek nawet mocniejszy, uparta, co postanowi, to zrobi.

Dopóki chodziło o naukę, Zosia była szczęśliwa. Gdy Martynka weszła w wiek młodzieńczy zaczęły się łzy.

A wszystko przez to, że zakochała się bez pamięci. I to nie w byle kim, tylko w sąsiedzie. Jędrku. Był od niej pięć lat starszy, już chłopak dorosły, a ona miała zaledwie szesnaście lat. Co tam może wiedzieć o życiu? Ale kochała, zarzekała się i koniec!

Jędrek nie zwracał na Martynkę uwagi. Młoda sąsiadka. A on już swoje przeżycia miał.

Lidka, ta, w której się zakochał, była dziewczyną zjawiskową. Nie tyle piękna, co umiała się pokazać, ubierała się lepiej niż inne. Ojciec ją bardzo rozpieszczał, jedynaczka musiał.

Ale Lidce to tylko w głowie przewróciło. Gorzka była, wszyscy mieli jej usługiwać, a jak nie, to dzień był stracony.

Jędrka na początku trzymała na dystans, przyglądała się.

Potem wydarzyła się dziwna historia.

Lidka miała chłopaka z sąsiedniej wsi, takiego samego rozpieszczonego, jak ona. Umawiali się bez większego celu; ona cieszyła się zaproszeniem. Pewnego wieczora pojechali na motorze do sąsiedniej wsi i zniknęli na noc. Co się wydarzyło nikt nie wie, tylko Lidka wróciła nad ranem, pobita i z rozdartą sukienką.

Nikt o tym nie wiedział poza Zosią. Tej nocy spać nie mogła, więc wstała o świcie i szła do ogrodu, a tam zobaczyła, jak Lidka wymyka się przez krzaki.

Nawet na Zosię nie spojrzała. Przeszła tuż obok, jakby jej nie widziała.

Tydzień później cała wieś huczała. Rodzice Lidki postanowili szybko wyprawić wesele. Im szybciej, tym lepiej.

Jędrek był szczęśliwy, ale Klementyna się zmartwiła.

Zosieńko, to nie bez powodu… A jak synowi mam powiedzieć? Nie posłucha. Jego sprawa… Ale mi szkoda Jędrka. On ją kocha, nie śpi po nocach, zamartwia się.

Zosia słuchała, kiwając głową, ale milcząc. Tego co widziała nikomu nie powiedziała. Miała zresztą swój własny dramat w domu.

Martynka, jakby rozum straciła. Całymi dniami płakała, patrząc przez okno na dom sąsiadów, gdzie już szykowali wesele. Albo leżała do ściany i zawodziła bez łez, jakby ktoś umarł.

Zosia różnie próbowała przekonywała, prosiła, obiecywała wszystko, byle Martynka pojechała do ciotki do miasta. Może zostanie, nauczy się czegoś, może za mąż wyjdzie i nigdy więcej tu nie wróci, nie będzie patrzeć na Jędrka, który jej nie chce. Zosia wiedziała, że nawet gdyby wyznała wszystko, co widziała nic by to nie dało. Jędrkowa miłość…

Martynka nie chciała jednak słuchać babci, ani matki. Ojca już nie miała, nikt po niej władzy nigdy nie miał.

Na co czekała? Chyba aż wszystko się zmieni. Kto to wie.

Doczekała dnia wesela. Przyszła z Zosią i matką, pierwszy raz od dawna z suchymi oczami. Stała na boku, nie siadając do stołu, nie odpowiadając na pytania koleżanek. Potem po prostu wyszła do domu.

Matka zauważyła jej brak od razu i pobiegła za nią, przerażona, co jej przyjdzie do głowy.

Ale Martynka znowu je zaskoczyła. Spakowała walizkę, uściskała na pożegnanie matkę i babcię Zosię i wyjechała do miasta. Matka i babcia opłakiwały, ale przeżegnały się na drogę i postanowiły czekać.

Czas wszystko leczy.

Może i by uleczył, gdyby nie przyszły jeszcze większe nieszczęścia. Martynka nie zdążyła przywyknąć do życia w mieście, jak matka trafiła do szpitala. Ze szpitala już nie wyszła.

Znowu Martynka spakowała walizkę. A jakże co miała zrobić? Babcia Zosia sama, a ze zdrowiem jej ciężko było opiekować się chorą leżącą.

Najbardziej Martynka bała się, że Jędrek z żoną będą mieszkać po sąsiedzku. Ale los okazał się łaskawy: nie było ich już w wiosce, wyjechali zaraz po ślubie.

Martynka rozpakowała walizkę, posprzątała w domu, zajęła się wszystkim, co mogła, i poszła do pracy w gospodarstwie. Bo gdzie indziej? Bez zawodu i wykształcenia nie było innej opcji, a i w wiosce pracy mało. Po szkole tylko na gospodarstwo.

Ale Martynka nie bała się ciężkiej roboty, zwierzęta zawsze lubiła. Wiedziała, że sama ze swoją pensją nie wyżyje, założyła więc małe gospodarstwo. Inaczej się nie dało.

Tak żyły Martynka pomagała też Klementynie. Ta po śmierci swojego męża była bliska rozpaczy. Syn daleko, rzadko pisał, o sobie i rodzinie nic. Tylko przekazy pieniężne szły i pytania o zdrowie. Klementyna martwiła się, bo wiedziała tylko, że Lidka urodziła chłopca i dziewczynkę, a ona wnuków nie widziała. Czy Lidka nie chciała wracać do rodzinnej wsi, czy Jędrkowi nie wiodło się w pracy? Pracował jako kierowca ciężarówki, zawsze w trasie, starał się utrzymać rodzinę. Klementyna wyczuwała z listów, jak bardzo ciężko synowi. Nigdy się nie skarżył, ale matka wie.

Zmartwienie o syna podłamało Klementynę. Zaniemogła. Martynka załatwiła jej miejsce w szpitalu wojewódzkim, jeździła w odwiedziny, a potem płakała ukryta. Lekarze nie dawali nadziei.

Do Jędrka Zosia napisała od razu, jak tylko Klementynę zabrali. Ale czy to list nie doszedł, czy co, nie przyjechał. Nawet się nie odezwał. Zosia napisała raz jeszcze, po czym powiedziała Martynce:

Widać zaprzał się matki. Nocna kukułka lepiej kuka niż dzienna… Och, szelma! Myślałam, że człowiek z niego!

Babciu, poczekaj! Sama mnie uczyłaś, żeby nie oceniać człowieka, póki na pewno nie wiadomo, że zawinił. A nawet wtedy nie warto. I duszę czyściutką się zachowa. Niech sam rozważa swoje czyny. A my co?

Nie wiem, dziecko. Nigdy bym nie pomyślała, że matce taki los gotuje. Przecież zawsze był czuły, Klementynę kochał… Gdzie to wszystko się podziało?

A czemu mówisz na niego szelma?

To dawna historia. Właśnie dlatego byłam pewna, że Jędrek tak nie postąpi.

Opowiedz, babciu!

Co tu gadać? Mały był wtedy, może sześć czy siedem lat. Każde dziecko zbierało wtedy papierki po cukierkach. Kolekcje były powodem do dumy. A zdobycie ich wcale nie było łatwe to były ciężkie czasy, żyło się od wypłaty do wypłaty, a kiedy była… Cukierki dzieci jadły na święta, a i to zwykle najtańsze. Te czekoladowe, najlepsze, bardzo rzadko. Zawsze się starało maluchy uszczęśliwić, ale jak była kwestia: czy kupić słodycze, czy nowe buty wiadomo, co wybiorą. Papierki były cenne jak skarb. Kto już zbierał, ten przechowywał starannie, wymieniał tylko za coś naprawdę wyjątkowego. No i u Klementyny były wtedy kury. Nie byle jakie, tylko rasowe, dwie sztuki, śnieżnobiałe, z koroną z piór na głowie. Piękne nie do opisania! Klementyna je kochała jak oczko w głowie. Mąż się kiedyś postarał i takie przyprowadził. Pilnowała ich jak skarbu, chciała rozmnożyć. No i wtedy nieszczęście kolega Jędrka miał psa łobuza, aż wstyd! Podobno rasowy, ojciec z miasta przywiózł na prezent, podobno myśliwski, ale pewnie kto wie jak. Po wsi z nim nie wolno było chodzić, bo rzucał się na zwierzęta, jak wściekły. Jędrzeja kolega przyszedł z psem do niego w gości, ten pies wybiegł… i zostały po Klementynowych kurach tylko białe pióra.

Babciu, naprawdę…?

Tak, Martynko, zadusił obie. Klementyna płakała okrutnie. Nie krzyczała na syna, nic, ale przez dwa dni z nikim słowa nie zamieniła. A wiesz, Jędrek co zrobił?

Co?

Oddał wszystkie swoje papierki koledze, którego ojciec jeździł do miasta. Udało mu się uprosić, żeby go zabrał ze sobą następnym razem, zabrał swoją skarbonkę z oszczędnościami na rower, i kupił matce kurę, prawie identyczną.

To podziw godne!

Mnie się wydaje, że nie mogło być lepiej. Klementyna szczęścia nie mogła mieć! Najważniejsze, że syn pokazał charakter. A teraz patrz gdzie się to wszystko podziewa w człowieku, Martynko? Zosia westchnęła, nie słuchając sprzeciwu wnuczki.

Bo co to za syn, co matka choruje, a on nos nie pokazuje? Tak nie można.

Jednak Zosia zaniemówiła, kiedy tydzień po powrocie Klementyny do domu, przyjechał nagle Jędrek. Martynka już radziła sobie z dwoma chorymi najpierw obskoczyła mamę, potem do Klementyny. Starczało jej sił, choć babcia narzekała, że wnuczka się przemęcza. Ale jak zostawić człowieka? Zwłaszcza, że nie obca przecież matka Jędrka.

Martynka zmywała podłogę u Klementyny, gdy wejście do sieni trzasnęło i wybiegł mały chłopczyk, który zostawił ślady, spojrzał Martynce w oczy i pyta:

A ty moja mama?

Pytanie zadane naiwnie jak dziecko potrafi Martynka aż zamarła z mokrą szmatą w dłoni.

Sąsiadka… Jędrzej położył córce rękę na ramieniu i przywitał się z Martynką. Przepraszam, że tak późno przyjechałem. Maks był w szpitalu, nie mogłem go zostawić, a Milenkę musiałem zabrać ze sobą.

A gdzie Lidka? z wyrzutem wymsknęło się Martynce, potem się speszyła.

Cóż ją obchodzi, jak Jędrzej żyje?

Lidki już nie ma. Zostawiła nas, wyjechała z innym. Jestem sam.

To niezupełnie sam. Masz dzieci powiedziała Martyna, odetchnęła i przestała się peszyć. Jędrka już się nie bała. Nie był to już młody chłopak, co kiedyś zaczepiał ją przez płot i śmiał się. Ona też już nie była dzieckiem, które czerwieniło się, gdy ją pozdrawiał. Oboje się zmienili, może niekoniecznie na lepsze, ale… na pewno na innych.

Po dwóch dniach Klementyna powiedziała Zosi, która dokulała się ją odwiedzić, że chce poprosić syna, by zawiózł ją do domu opieki.

Zosia aż się zagotowała, sił dostała jakby nagle przybyło; wyszła na ganek, przywołała Jędrka, splunęła mu pod nogi i poszła do siebie. Ani widzieć, ani słyszeć go nie chciała! Nawet nie pozwoliła Martynce się odezwać.

Nie ma co go wybielać! Stary nie jest, rozum by już miał! Co to za człowiek, co matkę jak śmieć traktuje… Zosia wybuchła płaczem.

A Martynka, jak stała w starym fartuchu, którym zazwyczaj sprzątała, wbiegła do sieni, wsunęła nogi w kalosze i pognała na sąsiednie podwórko.

Jędrek! Jędrek! Gdzie jesteś? Wparowała do domu, rozczochrana, zagniewana i piękna jak polska wiosna. Co ci przyszło do głowy?! Nie oddam ci cioci Klementyny do żadnego domu! Nawet nie próbuj! Wracaj, skąd przyjechałeś! Dam sobie radę! Za jedną się opiekuję, za dwoma dam radę! Przeniosę jeszcze jedno łóżko do pokoju mamy i koniec! A ty! Myślałam, że…

Martyna przerwała nagle, bo zobaczyła, jak Klementyna płacze ze śmiechu, Jędrzej się uśmiecha.

Rozzłościłaś się, Martynko? Uspokój się! Klementyna otarła łzy. Nikt mnie nigdzie nie oddaje! To ja sama chciałam. Chciałam nie być synowi ciężarem. A Zosia nawet nie dała mi dokończyć i się obraziła!

Zostaję tu, Martyna. Gdzie pojadę bez mamy?

Tak? Martynka zaskoczona, spojrzała na torbę z ubraniami. To po co ci ta walizka?

Do siebie jeszcze muszę pojechać, wszystko pozamykać, papiery załatwić. Nie wiem, ile mi to zajmie, a dzieci ze mną. Już się z naszym felczerem dogadałem, zaopiekuje się mamą w tym czasie.

I wtedy Martynka pokazała charakter.

Podeszła do Jędrka, spojrzała mu w oczy i powiedziała stanowczo:

Nie będziesz dzieci woził tam i z powrotem! Zostają tutaj. Ja się nimi zajmę. I będę na ciebie czekać. Zrozumiałeś?

Zrozumiałem… Jędrzej patrzył na nią, jakby ujrzał ją po raz pierwszy w życiu. Jakże mogłem cię nie zauważyć przez tyle lat?

Okulary sobie kup w mieście. Jeszcze coś przeoczysz Martynka wzięła na ręce Milenkę, która objęła ją za nogi. Chodź do babci Zosi? Ona dziś ciasto na drożdżówki zarobiła. Lubisz drożdżówki? To świetnie!

***

Kilka lat później Jędrzej wyprowadzał na ganek najpierw Klementynę, potem teściową.

No mamusie, powoli! Patrzcie, jakie fotele z miasta przywiozłem!

Chcesz siedzisz, chcesz leżysz, a wszystko na powietrzu! Pięknie, prawda?

Uważnie pomagał matce usiąść, przysłuchiwał się domowi.

Obudziły się najmłodsze! A Martynki jeszcze nie ma. Idę sprawdzić, co krzyczą.

A kiedy Martynka wróci?

Ma dziś ostatni egzamin. Powiedziała, że pójdzie na piątkę, żeby szybciej. Zaraz będzie.

Samochód zatrzymał się przy bramie, a dzieci, zbierając z drzewa wiśnie do wiaderek dla babci Zosi na konfitury, zeskoczyły i krzyczą:

Mama! Mama przyjechała!

Martyna, już zupełnie inna niż tamta nieśmiała dziewczynka, otworzyła ramiona, złapała swoje rozbrykane szczęścia i puściła oko do męża:

Pięć!

Nie wątpiłem! Jędrzej się uśmiechnął i wrócił do domu.

Bliźniaki bardzo mądre, cała mama, ale i tak cierpliwości im brak, to już po ojcu. Też szelmy!

Te jeszcze nasze szelmy…