Banany dla Babci

Banany dla babci

I nie zapomnij, bananów dla babci Zosi! Tylko tych malutkich, wiesz, jak ona lubi! Ostatnio kupiłaś jakieś nie wiadomo co! Mania! No jak tak można? Naprawdę tak trudno zrobić, o co się prosi?

Maria Iwanowna Dobrowolska, główna księgowa dużej firmy, mama dwojga dzieci oraz zupełnie zadowolona żona, westchnęła i skinęła głową w pustą przestrzeń. Wcale nie myśląc, że mama przecież jej teraz nie widzi. Wystarczyło, że Mania dokładnie wiedziała jej mama zawsze bezbłędnie ocenia, jak zareagowała na polecenia.

I nie kiwaj tak głową, tylko zrób! Bo ja cię znam! Tylko wiatr masz w tej swojej głowie! Maria! Dziecko, najwyższy czas dorosnąć!

Za drugim razem nie kiwnęła już głową. Po prostu rzuciła: Dobrze, mama! i pożegnała się.

No jasne pora dorosnąć! Jakby te czterdzieści kilka lat to za mało

Do końca pracy zostało pół godziny. Próbowałam się skupić na raporcie, ale szło mi marnie. Myśli płynęły w różne, głównie nieprzyjemne strony. Choć przecież od zawsze byłam grzeczną dziewczynką. Mama lubiła to powtarzać.

Nasza Maniusia to taka mądra! Naprawdę porządna dziewczynka!

Było to urocze, gdy Mania jeszcze chodziła do przedszkola. Dziewczynka z wstążkami i falbaniastą spódniczką. Prawdziwy cud.

A raczej cudaczka. Bo gdy mama odbierała mnie z przedszkola, nie zabierała mnie ślicznej Mani tylko roztrzepaną łobuziarę.

Maria! Co ty masz na tej głowie?

Gniazdo! Tak powiedziała pani Ewelina i radziła, żebym postała spokojnie na podwórku, to przylecą ptaki i wyklują się w nim pisklęta. Coś muszę mieć z tej fryzury, prawda?

A wstążki gdzie?

Nie pamiętam! Jedną zabrał Szymek, potrzebował liny do kotwicy. O, mamo! Wiesz, że ma prawdziwy statek? Jego tata zrobił! Pani Ewelina nalała dziś wody do miednicy i pokazywała, jak statek pływa. Tak pięknie!

A druga wstążka?

Nie wiem, gdzie jest. Basia pożyczyła. Mamo, a czemu wiatr wieje?

Maria!

No co?!

Przestań już z tymi głupimi pytaniami! Głowa mi pęka!

Cichłem i przez całą drogę do domu przyglądałam się mamie ukradkiem. Czy ją coś boli? Może ta głowa już nigdy nie będzie taka jak dawniej? Trzeba będzie ją wyrzucić, tak jak te skorupki po jajkach, które mama wrzuca do kosza, kiedy smaży jajecznicę

Wyobraźnię miałam zawsze bogatą. Jeszcze zanim dotarłyśmy do domu, zaczynałam najpierw szlochać, a potem już wyć jak opętana, czym doprowadzałam mamę do furii.

Maria! Co to za koncerty?!

Tłumaczyć się nie umiałam. Robiło mi się strasznie żal mamy, jej głowy i całego popsutego humoru. Marzyłam, by wyć jeszcze głośniej. Jak suczka Misia od sąsiadów.

Misia była niezbyt mądrym psem. Wyła często bez powodu, a prawdziwą katastrofę urządzała, gdy jej właściciel, lokalny hydraulik pan Jurek, wpadał w ciągi. Wtedy wyła przez kilka dni, doprowadzając sąsiadów do rozpaczy, a większość dzieci z trzeciej klatki bloku na ulicy Jodłowej, błagała rodziców, by ją wzięli do siebie. Rodzice się złoszcili, dzwonili po dzielnicowego, ale Misia zostawała. Zamilkła tylko raz nagle, w trakcie kolejnego ciągu pana Jurka. Wszyscy w bloku zrozumieli wtedy, co się stało.

Pożegnali pana Jurka niemal wszyscy sąsiedzi. Dobrze był człowiekiem, zawsze pomocnym. Mama mówiła za miękkie serce.

Misia wyszła wtedy na klatkę i przycupnęła na progu, patrząc za znikającym konduktem rzucającym kwiaty na drogę. Już nie wyła. Mama mnie wtedy nie posłała do przedszkola mieliśmy iść do dentysty. Pogłaskałam suczkę, ale nawet ogonem nie merdnęła, choć zawsze reagowała na najmniejszą czułość. Mama pociągnęła mnie za rękę. Po powrocie z lekarza Misia siedziała dalej w tym samym miejscu, zmarznięta, i przysięgłabym, krzyżując palce na brzuszku jak nauczył Szymek że ta mała psina płakała.

Mamo, czemu u niej nie widać łez?

Co było w tym pytaniu? Nie miałam pojęcia. Mama zadrżała, przykucnęła i nieśmiało pogładziła Misię:

Misia Misiu, chodź ze mną. On już nie wróci

Czy pies zrozumiał? Nie wiem. Mama, nie doczekawszy się reakcji, po prostu wzięła Misię na ręce.

Chodźmy, trzeba ją ogarnąć.

Tak Misia została nasza. Przeżyła z nami długo. Ile miała, gdy pierwszy właściciel odszedł, nie wiem, ale z nami wytrzymała jeszcze siedemnaście lat. Skończyłam szkołę, wyszłam za mąż, byłam już dorosła ale nigdy nie słyszałam, by Misia znów zawyła. Uległa, pozwalała myć sobie łapy, chodziła na spacery, lecz już nigdy nie wydała z siebie głosu. Nawet gdy odchodziła, tylko cicho westchnęła i zmęczona zamknęła oczy, wtulając pysk w mokrą od moich łez dłoń. Nigdy więcej nie miałam psa. Nawet gdy dzieci prosiły, nie miałam sił przygarnąć szczeniaka. Wciąż widziałam te ciemne, mądre, pełne jakiegoś sensu oczy Misi.

A jednak byłam szczęśliwym dzieckiem. Miałam wszystko, co trzeba: mamę, tatę, obie babcie, pluszowego zająca z urwanym uchem, i placki z twarogiem na niedzielę. Była też działka babci Oli mamy taty gdzie rzadko bywałyśmy z mamą. Czemu tak wyszło, nie wiedziałam to był sekret, a takich dzieciom się nie zdradza.

Jeździłam też nad morze z drugą babcią Zosią. Ją kochałam najmocniej. Spędzała ze mną każdą wolną chwilę. Dla babci Zosi nie było tematów tabu, mogłam zapytać o wszystko, choć mama często się za to oburzała.

Matko Boska, mamo! Po co?! Mania jest jeszcze za mała! I tak nic nie zrozumie!

Byłaś bystra wszystko rozumiałaś, a Mania cała w ciebie!

Chichotałam wtedy aż do łez, widząc złość mamy, która nie mogła wymyślić riposty, a sama myślałam: Oczywiście, nie rozumiem połowy z tych babcinych tajemnic, jak się rodzą dzieci, ale to takie ciekawe, że dopytam następnym razem, czemu dorośli nie zawsze mówią prawdę dzieciom.

Powody miałam poważne. Dorośli się starali, żebym niczego nie zrozumiała, co się dzieje w rodzinie. Po co dzieciom rodzinne waśnie? Ale czasami zza drzwi sypialni rodziców docierała do mnie kłótnia, potem cichy płacz mamy. Babcia Ola, piekąca słynny placek z wiśniami na działce, obrzucała mamę chłodnym spojrzeniem i zaciskała usta. Niewiele rozumiałam. Więc brałam mamę za rękę i ciągnęłam do kuchni, gdzie babcia zawijała ciasto.

Mamo, chodź! Babcia cię nauczy, upieczesz taki w domu! On jest najlepszy na świecie, a ty nie umiesz go zrobić!

Mama wyrywała mi się i kręciła głową:

Nie!

Dorośli nie spieszyli się z tłumaczeniami, co się dzieje. Starali się trzymać fason. Zrozumiałam później bywa trudno. Tylko dlatego, że ludzie stają się rodziną, nie zawsze potrafią być sobie naprawdę bliscy.

Rodzice rozwiedli się, gdy skończyłam dziesięć lat.

Impreza urodzinowa, jaką mama zrobiła mnie i koleżankom, właśnie trwała, kiedy nagle huknęły drzwi, a mama rzuciła tylko:

No i koniec

Misia, która chyba lepiej ode mnie zrozumiała, co się stało, podeszła wtedy do mamy i przytuliła się do nogi. Ktoś zawołał mnie do pokoju i pobiegłam, krzycząc, że już zaraz będzie tort. Wróciłam po mamę i zobaczyłam ją z psem stoją w milczeniu. Zapytałam cicho, a mama otrząsnęła się i powiedziała stanowczo:

Jasne! Zaraz wszystko będzie! Idź do gości!

Za chwilę pojawiła się w drzwiach z uśmiechem i tortem, nad którym ślęczała pół nocy, żeby dobrze wyszedł. A po wyjściu gości usiadłam przy niej, a ona podała mi dużą łyżkę:

Smaczny ten tort? No jasne, że tak! A tam żadne diety Mania! Na wszystko, nawet na smutki, znajdzie się święto!

Nie wiedziałam, o jakim święcie mówi mama. I do dziś nie wiem. Alimenty od ojca ledwo pozwalały na nową bluzkę, a i to nie zawsze, więc święta w naszym domu zdarzały się coraz rzadziej. Zawsze obchodziliśmy tylko Nowy Rok i moje urodziny. Swoje mama przestała świętować.

Babcia Zosia powtarzała bez skrępowania przy mnie, że mama powinna sobie ułożyć życie na nowo, ale widziałam, jak mama nerwowo na to reaguje:

Już wystarczy. Mam dosyć.

Jako nastolatka nie raz się zastanawiałam, co by było, gdyby mama dała sobie szansę na nowe szczęście. Może miałabym rodzeństwo, a mama nie narzekałaby ciągle na ból głowy, tylko częściej by się śmiała?

W rzeczywistości mama powoli zapominała, jak się śmieje. Była coraz bardziej surowa, a mi coraz trudniej było powstrzymać się od sprzeciwu. Zdarzało się, że odburknęłam, kiedy miałam naście lat, ale wtedy pojawiała się Misia i przez zaciśnięte zębiska pokazywała, kto tu rządzi, a ja natychmiast znikałam do swojego pokoju lub do babci.

Gryzła Misia porządnie. Wiedziałam: raz, podczas ostrej kłótni, przyszła do mnie i złapała mnie delikatnie za kostkę. Wrzasnęłam, ale sucz natychmiast puściła i spokojnie wyszła. Zostały małe siniaczki, które szybko zeszły, ale na długo zapamiętałam, że nie warto pyskować tej, która wie najlepiej, co dobre dla psów i niesfornych dzieci.

Wiele zrozumiałam dzięki babci. Mówiła szczerze:

Czego ty jeszcze chcesz od swojej mamy? Każda stanie się uparta, jeśli czuje się niekochana.

Ale my ją kochamy, prawda?

Oj, Maniusiu, to nie to samo! Kobieta musi się czuć kobietą. Tego jej nie dadzą ani dzieci, ani rodzice. Tylko mężczyzna u boku. Jeszcze nie wiesz. Ja wiem, bo jak twój dziadek odszedł, dziwne to było miałam ledwie czterdzieści lat. Za młodo mnie zostawił. Były i romanse, i kwiaty, i restauracje, ale Co się śmiejesz? Nie zawsze byłam taka jak teraz! Było, że za mną księżyc świecił i nocne spacery Ale sercem byłam przy dziadku. I do dziś tylko jego kocham. Byle romansu nie chciałam. Przyjąć kwiaty ok, a spać z kimś codziennie? Niestety, nie mogłam. A ty, patrząc na mamę wyjdziesz szybko za mąż, wdałaś się w nas.

Babciu, ja mam szesnaście lat!

I co z tego? Twoja mama miała niecałe osiemnaście, kiedy wróciła do domu i oznajmiła, że poznała twojego ojca i żyć bez niego nie może. To, że on bez niej dałby radę, nie martwiło jej wcale. Byłyby głosy, że była zakochana jak kotka, ale wiem to była prawdziwa miłość. Bez wyniosłości i złudzeń. Wiedziała, będzie ciężko, bo jego rodzina jej nie chciała, a tata twój był oczkiem w głowie. Znosiła to, ile mogła. Nie wybaczyła jedno.

Czego?

Zdrady. Przepraszam, że mówię prost. Ale tak lepiej. Będziesz wiedziała, jak było. Zdrada boli, szczególnie, jak człowiek rozdarty jest nieszczerą troską i poradami. Wielu mówiło, że nie dała rady, niewystarczająco kochała ale jak kochać bardziej? Prócz tego, nie chcę, byś nienawidziła ojca. Każdy ma prawo do swojego życia. Czasu szkoda na ból i nienawiść. On wybrał swoją drogę. Radzi sobie. Pamiętaj jesteś jego i mamy. Nie odetniesz się od żadnej z części.

Mama nigdy źle o tacie nie mówiła.

I nie powie. Jest mądra. Wie, że dla ciebie to zawsze będzie tata, a ty dla niego najważniejsza dziewczynka. Po co wszystko komplikować?

Wciąż go kocha?

Myślę, że tak. Dlatego nie chce już niczego zmieniać.

Babciu, a ja też pokocham kogoś tak raz i na zawsze?

Tego nie wiem, dziecko. Mogę tylko prosić, by ten, którego spotkasz, był wart tak wielkiej miłości

Męża, Olka, spotkałam dokładnie tak, jak przewidziała babcia. Pędziłam na pierwszy egzamin na studia i wpadłam na wysokiego, niezbyt przystojnego chłopaka. Nawet nie spojrzałam mu w twarz, tylko ledwie wycharczałam przepraszam, ale zapamiętałam stanowcze dłonie. Podtrzymał mnie i żartem powiedział:

Dziewczyno, jesteś taka szybka, aż się boję, czy nadążę! Daj mi prędko numer, zanim znów odlecisz!

Numeru mu nie dałam, ale nie zdziwiłam się, kiedy po wyjściu z sali egzaminy zobaczyłam go, jak czeka.

Teraz już się nie spieszysz?

Po trzech latach wzięliśmy ślub. Zamieszkaliśmy najpierw z mamą, ale wiedziałam, że to nie ma sensu.

Było ciężko. Mama nie zaakceptowała Olka od razu.

Co to w ogóle za zawód? Programista? Tylko ślęczy przed tym komputerem i podżera cały czas. Niedługo obok ciebie będzie mały słonik.

Bez przesady, mamo. Żal ci kanapki dla niego?

Szkoda mi ciebie. Napłaczesz się jeszcze

Olek musiał mocno się starać, by zmienić zdanie teściowej. Ile to trwało? Blisko dekadę Ale ostatecznie mama zajęła stanowisko, że zięć to prawdziwy skarb.

Wtedy już mieszkaliśmy sami, w skromnym M2. Mąż nie wychodził z biura budując swoją pierwszą firmę, ja śmigałam z ogłoszenia na ogłoszenie bo rzetelnego pośrednika żywiły nogi. Z pierworodnym zostawała na zmianę babcia albo prababcia i dziękowałam Bogu, że wciąż są zdrowe i przytomne.

Pierwsze niepokojące sygnały pojawiły się, gdy czekałam na drugie dziecko.

Maria, ty masz o sobie za dobre zdanie? Poszłaś na godzinę i przepadłaś! A ja mam tyle spraw! narzekała mama, mieszając ulubiony przez zięcia barszcz ukraiński. Gotowe! Idę! I następnym razem planuj lepiej!

Nie wiedziałam, o co chodzi, bo faktycznie na wizytę poszłam poprzedniego dnia, i byłam kwadrans wcześniej niż trzeba. Mama od rana ugotowała pół obiadu i marudziła, że mnie nie ma, choć nie wychodziłam wcale.

Odmówiła badań, jak ją prosiłam:

Po co mi to? Przesadzasz! Jestem zdrowa jakby coś!

Z Olkiem ustaliliśmy, że nie będę się kłócić i przez tatę znalazłam lekarza, który przyjechał do nas.

Nie mam dobrych wieści. Potrzebne głębsze badania. Trzeba się przygotować na trudny czas.

Słuchając, czułam, jak lodowacieje mi ręka. To niemożliwe, żeby to dotyczyło mojej mamy! Przecież ona taka młoda! Skąd takie problemy?!

Przyczyn może być dużo. Ale może zamiast drążyć, spróbujemy ograniczyć skutki?

To możliwe?

Medycyna idzie do przodu, ale cudu nie będzie. Zrobimy wszystko, by spowolnić chorobę. Trochę czasu jeszcze mamy. A potem… Może pojawi się nowe lekarstwo?

Wtedy zrozumiałam od tego dnia wszystko się zmienia. Te zmiany nie cieszą, ale są nieuniknione. Bliżej niż mama nikt nie był. Mąż, dzieci, babcia, tata to nie to samo. Mama to mama. I moim obowiązkiem jest dać jej możliwie najspokojniejsze życie. Bo lekarz powtarzał: brak stresu to też lekarstwo.

Nie lubię wspominać, jak nakłaniałam mamę do przeprowadzki do nas, do nowego domu. Olek się postarał, a domek, który wybrałam, został błyskawicznie wykupiony mimo iż popadliśmy przez to w długi.

Damy radę. Najważniejsze, że wszyscy razem.

Zamykając oczy, chowałam twarz w ramię Olka i myślałam, że o spokoju można zapomnieć.

Tak właśnie było.

Mama wciąż gubiła się w nowym domu, upierała, by wracać do siebie.

Mamo, twój pokój jest tym korytarzem.

Po co mi ta wasza gościnna? Mam swój dom!

Wiem, ale mi chyba jutro pomożesz z chłopcami? I babcia chora. Zostań, dobrze?

No dobra. Ale nie myśl, że tak będzie zawsze! Mam jeszcze własne życie!

Oczywiście, rozumiem.

Och, co ty tam możesz rozumieć, Maria, w twoim wieku!

Gdyby nie babcia, która pomagała mi ją pilnować, skończyłabym pewnie w szpitalu szybciej, niż umiałabym się z tym pogodzić.

Babciu, ona nic nie pamięta?

No coś ty! Ma świetną pamięć tylko do bardzo dawnych spraw. Powiem więcej: pamięta nawet to, co już sama zapomniałam. Teraz dopiero widzę, ile czasu jej nie poświęcałam. Dzień w dzień żłobek, przedszkole, świetlica Widziane dziecko godzinę, dwie. Potem liczenie, dom, dziennik i już spać. Prawdziwą matką byłam dopiero dla ciebie. Twoja mama ona była moim bólem. Gdybym choć część straconego czasu mogła odzyskać I wiesz, wydaje mi się czasem, że to, co się dzieje, jest po to, by ona mi wszystko wybaczyła. Tacie twojemu. Całemu temu życiu, czasem nieznośnemu. Warczy, marudzi, ale najważniejsze gdy patrzy na mnie tak dziwnie, z czułością wiem, że nie ma w niej już bólu. Uśmiecha się do mnie. Przeraża mnie to, Maniusiu. Ale i cieszy. Każda matka chce, żeby jej dziecko choć przez chwilę było szczęśliwe. I w te minuty mam pewność jest. Jest młoda, zdrowa, ma przed sobą świat, i miłość, i ciebie też, i wszystkie smutki, co jeszcze nie nadeszły. Jak to wszystko unieść?

Sama nie wiem, babciu nie wiem

Patrzyłam, jak babcię łamie świadomość, że jej jedyne dziecko powoli odchodzi w świat, do którego nie ma wstępu żaden bliski. Nie raz przyłapywałam mamę, siedzącą pod fotelikiem, gdzie wyciągnięta sztywno, spała babcia. Cicho pytałam:

Zabiorę ją?

Nie trzeba Jeszcze chwila

Babcia zgasła rok po tym, jak zrozumiałam, że nasze życie nigdy już nie wróci do normy.

Dbaj o nią, Manieczko! Jak o święty obrazek! Ja już nie dam rady

Zaciskałam zęby, kiwałam głową, choć w głowie miałam tylko jedno: nie pozwól babci zobaczyć, jak bardzo się boisz być zupełnie sama.

Już o niej nie myśl jak o mamie. Mówi się, że ludzie na starość znów dziecinnieją. To prawda. Dzieci czują sercem, nie głową. Zrób dla niej, co możesz. Jeśli będziesz chciała wykrzyczeć bezsilność wykrzycz. Ale tak, by nie słyszała, dobrze? Nie strasz jej. Gdy już się wykrzyczysz, przypomnij sobie, co mówiłam, i po prostu bardzo ją pożałuj. Tak, jak chcesz, żeby kiedyś twoje dzieci pożałowały ciebie. Obiecujesz?

Obiecuję.

Ile razy jeszcze to sobie przypomnę? Nie zliczę. Nawet dziś.

Rzuciłam okiem na zegarek, westchnęłam i zgarnęłam torbę. Dobra: portfel, klucze od auta, parasolka. Wszystko. Czas! Odebrać starszego z treningu, po młodszego do szkoły, a potem do sklepu. Po banany. Te małe. Jakich chciała babcia.

Bo mama, widząc ich kiść, znowu pomyśli, że babcia jeszcze żyje. I wystarczy przejść kawałek korytarza, nie zwracając uwagi na minę opiekunki. Otworzyć drzwi salonu i zobaczyć ten stary fotel zupełnie nie pasuje do wnętrza, ale będzie stał, póki ktoś o nim pamięta. I zrzędliwe:

Maria! No mogłabyś już umyć tę tapicerkę! Ile razy mam powtarzać? Banany kupiłaś? Babcia zaraz będzie. Prosiła.

Jasne, mamo! Usiądź, zrobię ci herbaty.

Ktoś znów zajmie miejsce w fotelu. I będzie jeszcze czas, by przytulić się do znajomej dłoni i złapać ten surowy, a tak czuły wzrok. I uśmiechnąć się, gdy padnie:

Maria, co ty masz włosach? Gdzie szczotka? Dawaj, uczesz cię! Boże, jak już późno Spać pora! A co jutro zjesz na śniadanie? Kaszę mannę, czy naleśniki?