Kotlety teściowej

Kotlety Teściowej

Przedziwny sen, z którego Lena przebudziła się z lękiem pod językiem. Śniło jej się, że razem z Markiem, swoim mężem, z którym była już od trzech i pół roku, utknęli w czasie w niejasnym miasteczku, gdzie dźwięki rozlewały się jak zupa z rozlanego talerza.

Dom teściowej a może domek na wsi pod Olsztynem, może tylko przysiółek, a może granat drzemiącego nieba zapadłej warmińskiej głuszy odwiedzili ledwie cztery razy. Każda wizyta jak świąteczny rytuał: szybka, obowiązkowa, pełna uprzejmości i lekkiego lęku. Do miasta wracali z ulgą, ogrzewając się ciepłem własnej kawalerki gdzieś na Śródmieściu Warszawy.

Ale nagle Markowi, siedzącemu w kuchni przy stole, przyszła do głowy dziwna myśl. Matka dzwoniła już trzeci raz w tym tygodniu, jej głos słyszał przez mgłę: Stęskniłam się do was, Grażyna mówi, że plecy go bolą, dach na szopie cieknie od deszczu, nawet pszenica zarosła szczawiem… Mark był synem posłusznym, każdą niedzielę dzwonił do mamy jak na musztrę kiwał głową nawet wtedy, gdy słowa mamy stały okoniem do jego duszy. Teraz siedział i patrzył na Lenę jak na ikonę błagania.

Lenka powiedział, odstawiając talerz z kluskami i parówką, mama znowu dzwoniła. Twierdzi, że już zapomnieliśmy, jak wygląda. Jedźmy do niej na weekend chociaż na trzy dni. Proszę cię.

Marek, w sobotę mam wizytę u kosmetyczki… próbowała Lena, znając już te rozmowy, gdzie każda wymówka miała smak szarej farby.

Przełóż. Marek wzruszył ramionami, jakby chodziło o przesunięcie liścia na chodniku. Wiesz, że mama się obrazi. Nawet kotletów naobiecywała, placków i szarlotki! Tęskni.

A twój tata? Plecy mu przeszły? rzuciła Lena dla porządku, bo do Grażyny stosunek miała ciepły, ale z teściem raczej jak z dębem. Pewnie, jest, trwa, zawsze coś boli.

Nic mu nie będzie, przecież wiesz. Zawsze coś narzeka. No i ustalone: jedziemy. W piątek po pracy, wrócimy w niedzielę. Mama będzie szczęśliwa.

Lena westchnęła, nie kłócąc się więcej. Wiedziała, że sprzeciw wobec Marka był jak zaklinanie wiatru: ani rusz, ani z miejsca.

Wieczorem, już po zmroku, wpakowali do bagażnika walizki, reklamówkę pełną prezentów. Mark dla mamy kupił puszysty koc z pepco, dla ojca butelkę winiaku. Droga na wieś zajęła dwie godziny. Za oknem migotały brzozy, przydrożne bary mleczne o absurdalnych nazwach, a Mark fałszował do radia zagraniczne przeboje. Lena patrzyła przez szybę, marząc, że może to wszystko minie łagodnie, ot tak, zwyczajnie. W końcu teściowa kobieta swojska, ciepła.

Gdy dotarli, dom stał na końcu uliczki. Latarnia rozlewała koło światła prosto na dach kryty papą, drzwi otwarte na oścież. Na ganku pojawiła się Jolanta w krótkim fartuchu z makami, twarz okrągła jak księżyc w pełni, uśmiech tak szeroki, że wydawało się, jakby emocje miały jej rozsadzić policzki.

Mareczku! rozniosło się echem po ulicy. Wypadła do syna, który ledwo zdążył się wydostać z samochodu. Myślałam, że nie przyjedziecie! Nawarzyłam, napiekłam, nie uwierzysz! Leniusiu, córeczko, chodź do domu, co ty tak na mrozie stoisz!

Lena uśmiechnęła się uprzejmie i pozwoliła się objąć. Jolanta pachniała smażoną cebulą, słodkością niepokojącą, od której Lena poczuła swędzenie w nosie.

W środku prażyło jak w piecu, kuchnię całkowicie pochłaniały zapachy. W salonie czatował stół z półwędliną, chlebem, ogórkami kiszonymi w słoiku, dzbankiem z kompotem porzeczkowym. Teść, Tadeusz, siedział pod telewizorem i pilnował wiadomości. Wstał, podszedł, skinął na powitanie.

Noooo, przyjechaliście ścisnął dłoń markową, a Lenę przywitał w bohaterskim stylu: Wchodź, rozbieraj się, zaraz zjemy.

Usmażyłam wam kotleciki! zatarła ręce Jolanta, nerwowo przestawiając talerze, fartuch czyszcząc o biodro. Z ziemniaczkami, z cebulką, z sosem! Mareczku, ty kochasz moje kotlety?

Pewnie, mamusiu odpowiedział Mark, cały już w kuchni, zaglądając do garnków. Jolanta aż się rozpogodziła z dumy.

Lena ściągnęła płaszcz, odwiesiła go w korytarzu i weszła do kuchni. Była ona mikroskopijna, ale zagracona słoikami po ogórkach, wiadrami z kaszą, woreczkami z makiem, a każdą możliwą powierzchnię zajmowały miski, ściereczki, stare puszki po kawie.

Siadaj, Leniu, siadaj Jolanta podsuwała jej stołek, gorączkowo wycierając go fartuszkiem. Pewnie zmęczona jesteś, już kończę.

Wykonała obrót piruetu, chwyciła talerz, odstawiła, otworzyła piekarnik buchnęło mięsnym aromatem, aż Lena poczuła skurcz w żołądku. W aucie pili tylko kawę z termosu nic porządnego nie jadła.

I wtedy Lena zobaczyła TO.

Jolanta stała przy stole, na którym spoczywała misa z surowym mięsem szaroniebieskim, z którego już ulepiła kilkanaście pulchnych kotletów, równo otoczonych bułką tartą. Teściowa sięgnęła po następną porcję farszu, zręcznie uformowała kulę i… wsunęła tę dłoń pod swoją lewą pachę.

Nie było to przypadkowe drapanie, ale wgryzienie się całą dłonią świadome, z przymrużeniem oczu ulgi, poprzedzone kilkusekundowym swędzeniem, nawet grzebnięciem paznokcia w skórę. Bez cienia zawahania zanurzyła tę samą rękę z powrotem w mięso, lepiąc kolejnego kotleta.

Lena zebrała się na mdłości.

Patrzyła na kobiecą dłoń z krótkimi paznokciami, obrączką ciasno opinającą opuchnięty palec, siecią zmarszczek która sekundę temu drapała się pod pachą i topiła teraz opuszki w mięsnym farszu.

Przecież te kotlety zjadała przez lata, chwaliła przez telefon jako magiczne, rozmarzając się nad ich smakiem. Teraz wiedziała już, co jest w środku…

Mamo! Mark odezwał się z pokoju jest jeszcze herbata? Zmarzliśmy strasznie.

Zaraz, już kończę, Mareczku! Jolanta lepiła dalej, kotleciła, zostawiając na drewnianej desce dziwne szare smugi, które śniły się Lenie później jako smugi na duszy. Zamrugała czy to naprawdę barwnik czy już majak?

Jolanto… Lena odezwała się cicho może pomogę? Ja dolepię, a pani nastawi herbatę?

O, nie, nie, goście nie muszą! ręce Jolanty zatupały w powietrzu, aż Lena zdrętwiała od środka. Ty odpocznij, ja już prawie gotowe mam!

Błyskawicznie ulepiony ostatni kotlet, ręce opłukane w zimnej wodzie przez trzy sekundy, bez mydła, strząśnięte o zlew, wytarte w fartuch z czerwonymi makami. Lena patrzyła i miała ochotę uciekać w głąb szafki na buty.

Próbowała siebie przekonać: Co z tego? Może jestem przewrażliwiona. Moja babcia przecież też czasem włosy poprawiała w cieście, wszyscy żyją…

Ale obraz rękapachamięso zastygał w pamięci jak fotografia do paszportu.

Kolacja. Pokój ze stołem pod ceratą w stokrotki. Na środku stercząca patelnia kotletów chrupiących, pachnących pieprzem i cebulką, aż ślina zbierałaby się w ustach, ale Lena zalewała się nią z zupełnie innego powodu. Obok miska z puree, ogórki, pomidory, kiszonki, kompocik.

No, dzieciaki, jazda, jedzcie! Jolanta podsunęła Lenie najpiękniejszego kotleta. Ten jest dla ciebie, Lenko. Najlepiej przypiekłam, specjalnie!

Patrzyła na tę piękność kotletową, Mark już z entuzjazmem zjadał swoją porcję, sypał puree, kroił ogórka, rozkoszował się każdym kęsem.

Mmm, mamo, pycha, jak zawsze!

Dziękuję, synku, bo już się martwiłam, czy dosoliłam, czy nie za mało cebuli…

Tadeusz jadł milcząc, czasem mruknął z aprobatą. Od zawsze mówił mało nawet opisy wymiany oleju w ciągniku były dłuższe niż zwyczajne rozmowy.

Leniu, nie smakuje ci…? z troską spytała Jolanta, patrząc na dziewczę bez śladu apetytu.

Nie, nie, bardzo dobre… tylko… po podróży mam żołądek ściśnięty. Ale już powoli, dziękuję.

Wzięła widelec, ucięła kawałeczek z krańca kotleta tam gdzie chrupkość była największa i do ust. Po sekundzie poczuła, jak smak mięsa z podpychanej pod pachę ręki blokuje przełyk. Przełknęła z wysiłkiem.

Smaczne, naprawdę… wycisnęła przez gardło, odsuwając talerz. Może ziemniaki i ogórek? Kotleta już spróbowałam.

Biedactwo, jasne, jasne. Ale na wynos ci dam, zrobiłam tyle, że starczy!

Mark wzruszył ramionami, jadł dalej, obżerając się kotletami jakby nic się nie wydarzyło, kompletnie wolny od natrętnych myśli o rękach i zapachach.

Lena dłubała w puree, zagryzała ogórkiem, próbując zataić, że panicznie się boi. Przez głowę przewijało się tylko: miliony Polaków jedzą domowe kotlety i nic, żyją. Ale obraz ręki wracającej z podróży pod pachę nie chciał ustąpić.

Po kolacji Jolanta sprzątała stół. Mark z ojcem poszli do warsztatu zbadać, czy agregat chodzi jak należy. Lena została sama z Jolantą, która parzyła herbatę w wyszczerbionym imbryku.

Leniu, nie miejcie mi za złe, że was tak prosiłam. Wiesz, serce matki tęskni. Chcę tylko wiedzieć, czy wszystko dobrze…

Wszystko dobrze, pani Jolanto. Praca, dom, jak wszyscy…

A kotlety moje Mark uwielbia. Zawsze prosi, żebym na mrożenie zrobiła. W sklepie to przemysłówka, u mnie wszystko swoje, swojskie! Mięso od znajomego, przyprawy sama siekam. Nawet maszynkę do mięsa mam swoją, nie jak te plastikowe z supermarketu!

Lena sączyła herbatę, parząc podniebienie, i wiedziała, że jej zaraz zemdli na amen. Myśli, czy ta ręka była myta, czy kubek wypłukany? Nie wolno już o tym myśleć…

Pani Jolanto, pójdę już do pokoju. Głowa mi pęka z podróży.

Idź, idź. Pościel świeża w szafie, Mark ci pokaże gdzie. A jak czego brakuje tylko krzyknij!

Zamknęła się w pokoiku gościnnym, usiadła na łóżku z uczuciem mdłości. Ledwo zdążyła do łazienki, potem długo siedziała, próbując się uspokoić.

Mark wrócił później, znalazł ją siedzącą w szlafroku, jak ptaka po burzy.

Co jest, Lenko? Źle się czujesz?

Marku… muszę ci o czymś powiedzieć, tylko nie śmiej się.

Opowiedziała: ręka, pachwinę, kotlety, mdłości. Mark patrzył, nie wiadomo czy z niedowierzaniem czy rozdrażnieniem.

Lenko, serio? Przecież to nie specjalnie! Każdemu się zdarza. Babcie też przecież tak robiły. To dom, nie szpital.

Ale… nie umyła rąk… robienie kotletów… nie dam rady tego zapomnieć.

Mark westchnął, potarmosił włosy zawsze tak robił, gdy się denerwował.

Ty przesadzasz. Nie jesteś w laboratorium, jesteś w domu. Ludzie tak robią od pokoleń.

Ja zawsze myję ręce!

Mark już prawie wściekły: No to twój sukces. Ale moja mama tak całe życie. I jestem zdrowy!

Kiedy nie wiedziałam…

Przestań! Serio, z muchy robisz słonia. To nie tyłek, tylko pacha!

Proszę, nie mów mi o restauracjach! Tam przynajmniej nie widzę jak kucharz drapie się po ciele…

W końcu Mark ją objął: Nie jedz powiem mamie, że cię rozbolał żołądek. Ale absolutnie nie mów jej dlaczego. Oszaleje z żalu.

Nie powiem. Chcę tylko już do domu…

Wyjedziemy jutro. Powiemy, że masz gorączkę. OK?

…OK.

Noc była zniekształcona jak obraz we śnie: telewizor pikał przez ścianę, Tadeusz kaszlał, a Jolanta tłukła naczynia w kuchni jakby od nich zależała przyszłość świata.

Nad ranem Lena czuła się jak cień siebie. Mark już siedział w kuchni i rozmawiał z rodzicami. Z ciężkim sercem Lena podeszła, uczesana, twarz blada.

Leniusiu, Marek mówił, że cię coś rozłożyło? zatroskała się Jolanta. Daj, zrobię ci herbatę z malinami, swojską, zeszłoroczną!

Dziękuję, już mi lepiej… Lena siadając, kątem oka dostrzegła talerz z kotletami pod gazą i poczuła, że jeszcze raz nie spojrzy im w oczy.

Te kuchnie przy drodze, to samo zatrucie człowieka lamentowała Jolanta, jakby to szosa z powietrza powiała bakterią.

Mamo, przecież nic nie jedliśmy, tylko kawa z termosu… wtrącił się Mark.

Znaczy, co innego. Organizm wie swoje! Ale napij się malinek, złoto zdrowie!

Lena wzięła kubek do ręki i pomyślała czy Jolanta myła ręce zaparzając ten napar? Musiała powstrzymać myśli.

Pani Jolanto, dziękuję za wszystko, ale naprawdę lepiej wrócę do domu. Mark mówił…

Ale jak to już? Ja miałam ciasta upiec, kapuśniaku naszykować! Marek uwielbia mój kapuśniak…

Innym razem, mamo! Lena musi się podleczyć. Za dwa tygodnie wrócę sam i wtedy zjesz ze mną cały gar szarlotki!

Jolanta wzdychała ciężko, patrzyła Lenie w oczy, i Lena w tym spojrzeniu zobaczyła wszystko. Natasha domyśliła się, o co chodzi. O kotlety. O rękę. O niechcianą chorobę.

No dobrze, jak chcecie… Dam wam zapas do zamrażarki. Starczy na tydzień.

Krew odpłynęła Lenie z twarzy. Dziękuję, pani Jolanto.

Szybkie pakowanie, Mark wnosił torby, Lena żegnała się z Tadeuszem, który ścisnął rękę i wymruczał: Zdrowiej, córeczko. Jolanta wręczyła pakunek Markowi.

Tu kotleciki, dżem, i kawałek słoniny którą lubicie! Jedzcie na zdrowie.

Dzięki, mamo pocałował ją. Jolanta nie uśmiechnęła się, tylko wróciła do domu.

W drodze powrotnej Lena milczała, czując każdą obecność kotletów w bagażniku jak ruchome śpicie pod siedzeniem. Marek prowadził w milczeniu, zaciśnięty na kierownicy jakby walczył z losem.

Możesz je zjeść, ja nie zamierzam Lena przemówiła cicho po wjechaniu do miasta.

Wiesz, że mama wszystko zrozumiała odezwał się Marek z westchnieniem. Przecież nie głupia…

Co zrozumiała? zaszła go pytaniem.

Wszystko… Patrzyła na ciebie od razu wiedziała, że coś nie tak. I właściwie jej się nie dziwię.

A mnie rozumiesz? spytała Lena ostro.

Nie odpowiedział.

W mieszkaniu Lena otworzyła lodówkę, popatrzyła na swoje czyste półki, umyte deski, posegregowane słoiki, i wiedziała tu jest jej miejsce. Tu się myje ręce. Tu nie ma kotletów z pod pachy.

Mark wstawił pakunek do zamrażarki.

Ty nie zjesz?

Zjem! To kotlety mojej mamy… Jem je całe życie.

Zamknął drzwi łazienki, usłyszała szum prysznica. Lena podeszła do kranu, wyjęła mydło, myła długo ręce do łokci, aż skóra była miękka i zaczerwieniona.

Czy to coś zmienia? Czy można zmyć wspomnienie zmarzłej dłoni w mięsie?

Nie wiedziała.

Wiedziała jedno: nie zje już nigdy kotleta zrobionego przez Jolantę. Żadne tłumaczenia, żadne nie specjalnie tego nie zmienią.

Po trzech dniach śniło jej się, jak Marek smaży cztery kotlety, nakłada puree, ogórki, je z apetytem, pyta cicho:

Chcesz?

Nie, dziękuję.

Wyszła do pokoju, usiadła w fotelu, włączyła telewizor, podgłośniła, zagłuszając mlaskanie kotałetów o smakowym kodzie dzieciństwa.

Coś się w ich rodzinie zmieniło, coś nie do naprawienia przez zwyczajną rękę, która w dotknięciu z kotletem naruszyła cały świat.

Zamknęła oczy i pomyślała: nie wolno już o tym myśleć. Trzeba żyć. Gotować samemu i omijać dłonie innych ludzi.

I nigdzie już nie jeść kotletów nieznanych rąk.