Kłoski: Opowieść o polskim żniwie i sile tradycji

KŁOSY

Około dwudziestu pięciu lat temu, kiedy byłam jeszcze młoda i pełna złudzeń, lekarz rodzinny, mimo moich protestów, skierował mnie na oddział internistyczny.

Miałam wtedy dwadzieścia trzy lata, mój mąż Tomek dwadzieścia sześć. Tomek był inżynierem w biurze projektowym, ja kończyłam studia na uniwersytecie. Byliśmy małżeństwem od dwóch lat, ale jeszcze nie planowaliśmy dzieci pieluszki i śpioszki nie wpisywały się wtedy w nasze wspólne marzenia.

Sądziłam, że jestem idealną żoną, bez żadnych poważnych wad. Za to w Tomku, dzień po dniu, widziałam coraz więcej cieni i skaz. Denerwowało mnie, że według mnie poświęca więcej czasu swojemu motocyklowi niż mnie samej. Byłam pewna, że uda mi się zmienić w nim wszystko, co mi się nie podobało. Okazało się jednak to ja powinnam się zmienić.

Po ciężkiej i stresującej sesji mój organizm nie wytrzymał niesamowicie rozbolał mnie żołądek. Męczyły mnie mdłości, nie mogłam nic jeść ani pić.

Kochana dziecino powiedział siwowłosy doktor Wincenty Nowak, poprawiając okulary na nosie o zdrowie dbaj za młodu, a strój noś od nowości. I nie waż mi się sprzeciwiać, Kasiu. Musisz solidnie się przebadać i wyleczyć. Nic tu nie pomoże płacz oddaję cię w ręce kolegów.

Podał mi skierowanie, a ja, pociągając nosem i ścierając łzy, poszłam się przyjąć do szpitala.

W sali były nas cztery dwie panie około pięćdziesiątki, staruszka o trudnym do odgadnięcia wieku w białej, bawełnianej chustce w groszki i ja. Staruszkę nazywano Ludmiła Janowna. Dwóch pozostałych pań imion już nie pamiętam.

Nie miałam ochoty z nikim rozmawiać byłam zawiedziona całym światem, a najbardziej swoim mężem, który jak mi się wydawało chciał mnie mieć z głowy i nie upierał się, bym była leczona w domu.

Z podciągniętymi kolanami, odwrócona do ściany, leżałam na wąskim żelaznym łóżku i rozpaczałam, obwiniając wszystkich o własne nieszczęścia.

Zabierz swoje słoiki i torebki nie będę tego jeść syczałam do Tomka, gdy znów przynosił mi domowe jedzenie.

Kasiu, przecież doktor mówił, że gotowana na parze ryba morska to właśnie coś dla ciebie odpowiadał z troską Tomek spróbuj chociaż jedną łyżeczkę ziemniaczków, prosiłem!

Nie masz po co prosić odpowiadałam złością nie chcę tego jeść! Daj rybę bezdomnym kotom, chociaż one pewnie też jej nie tkną.

Tomek ciężko wzdychał i odchodził zasmucony, a ja chciałam go jeszcze mocniej zranić i rzucałam za nim przykre słowa.

Nie przychodź już więcej! rzucałam mu w twarz.

A jednak Tomek codziennie mnie odwiedzał, przed i po pracy, nie przejmując się moim marudzeniem. Codziennie rano na stoliku przy moim łóżku stała świeżo przygotowana przez niego potrawa. Szklane słoiki zawijał w koc, żeby jedzenie ciepłe dotrwało na moim stoliku. Ja niestety nie doceniałam ani jego cierpliwości, ani jego miłości.

Kiedy on miał czas to wszystko przygotować? Teraz to rozumiem mężowi było ze mną bardzo ciężko, ale wtedy nie chciałam o tym słyszeć.

Leki, zastrzyki, kroplówki nic nie pomagało. Chudłam w oczach, policzki mi zapadły, pod oczami pojawiły się ciemne podkrążenia. Zrobili mi pełną diagnostykę przewlekły nieżyt żołądka. Powiecie, że to nic wielkiego? A jednak dla mnie to była lekcja i próba wytrzymałości.

Po całym dniu leżenia na skrzypiącym łóżku patrzyłam w pustkę. Nikt do mnie nie podchodził, bo ode mnie aż kipiało zniechęceniem i negatywem. Rozumiałam to, ale nie mogłam się powstrzymać.

Pewnej nocy dwie współlokatorki poszły do domu zostałyśmy z Ludmiłą Janowną same.

Nie śpisz, Kasiu? cicho zapytała staruszka.

Nie mogę odburknęłam, nie patrząc nawet w jej stronę żołądek boli.

Wiesz, Kasiu zaczęła lekko do tego szpitala trafiam trzy razy w roku, tak profilaktycznie. Mam podobny problem jak ty, zwykły nieżyt, z którym w domu można by sobie poradzić.

Chce mi pani wykład o diecie zrobić? przerwałam z irytacją proszę, nie zawracaj sobie głowy. Wszystko i tak wiem lepiej.

Źle mnie odebrałaś, Kasiu odpowiedziała spokojnie Ludmiła Janowna Nie chcę cię pouczać, po prostu mi siebie przypominasz. Też byłam kiedyś taka sama uparta, dumna i kłująca słowem.

Powoli zaczęłam się wsłuchiwać w jej słowa i odwróciłam się w jej stronę.

Staruszka siedziała na łóżku i patrzyła na mnie współczująco, a ja jakby pierwszy raz dostrzegłam ją w pełni. Niska, drobna, lekko przygarbiona Ludmiła Janowna wyglądała niczym bajkowy skrzat, ale od niej biło ogromne ciepło. Niebieskie oczy jaśniały łagodnością, wnętrze jej dosłownie promieniało.

Przypomniało mi się, że do niej zawsze ktoś zagląda z sąsiednich sal: kobiety, mężczyźni, nawet personel. Opowiadali jej coś gorączkowo, a ona tylko kiwała rozumiejąco głową, nie przerywała. Po ich potoku słów, ona krótko coś szepnęła, a oni kiwali z aprobatą.

Widziałam, że czasem wychodzili ze łzami, częściej jednak już się uśmiechali.

Przed wypisem w podzięce przynosili jej drobne upominki ktoś dawał jej paczkę herbatników, butelkę kefiru, dziś już rzadko spotykane w kartonowym pudełku ptasie mleczko, inni domowe przetwory, czekoladki, landrynki.

Za każdym razem dziękowała, przytulała ich serdecznie, a potem wzruszona ocierała wilgotne oczy.

Wiesz, Kasiu, jeśli chcesz posłuchać, opowiem ci jedną historię, taką swoją… uśmiechnęła się smutno Ludmiła Janowna.

Jej usta lekko się unosiły, ale oczy pozostały pełne powściągniętej żałości. Poczułam wstyd za swoje nieuprzejme zachowanie.

Zmarszczki na twarzy staruszki na chwilę się wygładziły, wyglądała wtedy na przestraszoną, bezbronną dziewczynkę.

Przepraszam za moją oschłość, Ludmiło Janowno powiedziałam bardzo chcę posłuchać pani opowieści.

Najpierw zjedz trochę zupy z klopsikami, nie będziesz żałować wskazała słoik zawinięty w koc.

Posłusznie sięgnęłam po zupę. Przez przyzwyczajenie chciałam skrzywić się z obrzydzenia, ale odpuściłam. Kiedy połknęłam pierwszą łyżkę, zaskoczyło mnie żołądek przestał boleć. Zjadłam niemal połowę! I była smaczna!

No i jak, wybredna? Smakuje? dopytywała Ludmiła Janowna.

Pyszna, naprawdę pyszna powiedziałam z zachwytem.

Ale nie jedz na raz całego, żeby nie przemęczyć żołądka. Będziesz jeść częściej, a mało. Zobaczysz, wszystko ci się ułoży, tylko musisz nauczyć się szacunku do innych, zwłaszcza do swojego męża. On cię kocha, nie odtrącaj go. No, dosyć tego. Teraz opowiem ci coś, czego jeszcze nikomu nie mówiłam.

Ludmiła Janowna zamilkła na chwilę. Upijała łyk herbaty z aluminiowego kubka, maczając w nim sucharka.

Wychowałam się w dużej rodzinie, mieliśmy siedmioro dzieci. Najstarszy brat Ignacy zmarł w dzieciństwie na gruźlicę, najmłodsza Marysia odeszła na tyfus, gdy miałam siedem lat. Tata pracował w fabryce, mama zajmowała się domem. Była znakomitą krawcową szyła dla połowy wsi.

Lubiłam książki i byłam dobrą uczennicą. Po szkole poszłam do seminarium nauczycielskiego. Jako młoda, ambitna nauczycielka wróciłam po studiach do rodzinnego domu zaraz zostałam lokalną partią. Łebscy chłopacy przychodzili się oświadczać, ale zawsze ich odsyłałam z kwitkiem.

E-e, mamo, kto to ten Franek? Stajenny? No nie, nie zostanę żoną stajennego, nie lubię go, ręce całe po łokcie w błocie! A Wiesiek nasz sąsiad pijak. Zbyszek grajek, a Janek pastuch, nawet czytać nie umie. No jak tu z nim żyć? Nie proście mnie! Wolę być starą panną niż wyjść za kogoś nieobytego.

Rodzice tylko kręcili głowami, nie byli w stanie mnie przekonać.

Pewnego dnia do naszej wioski pod Kielcami przysłano nowego dyrektora szkoły. Wysoki, przystojny, z błękitnymi oczami zakochałam się od razu. Całe dzieciaki go uwielbiały za spokój i serce. Po lekcjach zostawał, by pomagać słabszym, zupełnie bezinteresownie.

Wkrótce wyszliśmy za siebie.

Ludmiła Janowna poprawiła mi poduszkę i mówiła dalej:

Mama powtarzała: Milu, nie pokazuj charakterku, bądź łagodna, nie unoś się pychą, człowiek zacny ci się trafił.

Ale ja nie słuchałam, wszystko robiłam po swojemu.

Razem z Polikarpem tak miał na imię mój mąż uczyliśmy w szkole. Trzy lata po ślubie urodziła się córeczka Wicia. Dziecko słabe, chorowite, miała wadę serca. Zmarła przed wojną, w wieku jedenastu lat. Druga córka, Wanda, była piękna i zdolna, cała w ojca.

Polikarp jeździł na konferencje do miasta i zawsze przywoził mi tkaniny mama szyła mi z nich nowe suknie. Byłam damą na całą wieś, a ja wciąż narzekałam materiał nie taki, kolor nie ten. Nic nie umiał mi dogodzić.

W trzydziestym trzecim roku przyszedł głód. Na początku miesiąca dzieliliśmy całe zapasy na trzydzieści równych kupczyk żeby wystarczyło na cały miesiąc. Do dziś nie wyrzucam pestek z dyni czy arbuza.

Na dzień przypadały dwie-trzy ziemniaki, garstka kaszy, cebula, marchewka, kilka pestek arbuza i słonecznika, łyżka smalcu i szklanka czarnej mąki. Wszystko szczelnie wiązałam i chowałam. Inaczej zginęlibyśmy z głodu jak sąsiedzi wrąbali wszystko od razu, a potem zostawało im tylko zaciskać zęby.

Za wsią było pole obsiane pszenicą, pilnowane całą dobę. Pokusa, by choć trochę kłosów uzbierać, była ogromna, ale strach, że złapią cię za złodziejstwo paraliżował.

Pewnej nocy z Polikarpem zdecydowaliśmy pójść na to pole i nazbierać choć trochę kłosów, bo dzieci już głodem przymierały. Śniła mi się nocami pieczona ziemniaczka z pajdą chleba, maczaną w oleju.

Wieczorem położyliśmy dziewczynki, a sami przez ogródek wymknęliśmy się na pole. Cichutko zrywaliśmy kłosy, rozglądając się nerwowo.

I nagle tupot końskich kopyt! To strażnik objeżdżał pole. Porzuciliśmy wszystko i czmychnęli pod lilak serce waliło z przerażenia. Na szczęście nas nie zauważył.

Wróciliśmy z pustymi rękoma. W domu dopiero spostrzegłam, że nie mam spódnicy przez to, że tak wychudłam, zsunęła mi się, kiedy trzęsłam z niej kłosy.

Ludmiła Janowna wyciągnęła sucharek z kubka i powoli przeżuwała.

Wpatrywałam się w nią jak zaczarowana, nie chcąc uronić ani słowa.

W rozpaczy ryczałam jak bóbr. Wiedziałam, że jeśli znajdą moją spódnicę na polu, od razu zorientują się, czyja to rzecz i wsadzą mnie do więzienia!

Obudziły się dzieci i cała trójka lamentowała razem ze mną. Przytulały się do mnie, a ja żegnałam się z nimi w myślach.

Spokój! powiedział stanowczo Polikarp. Kładźcie się spać, bo jeszcze sąsiadów obudzicie. Rano pójdę i znajdę tę spódnicę, Milu.

Nie zmrużyłam oka całą noc, w wyobraźni widziałam siebie w celi, dzieci jako sieroty.

Polikarp dotrzymał słowa. Wrócił przed świtem ze spódnicą wygrzebał ją spod kłosów i ocalił mi życie.

Ludmiła Janowna odstawiła pusty kubek i delikatnie otuliła mnie kocem.

Od tamtej pory zaczęłam patrzeć na męża zupełnie inaczej z szacunkiem, na jaki naprawdę zasługiwał. Przestałam narzekać.

Co było potem? zapytałam.

A potem? Jakoś przetrwaliśmy, chociaż bieda ściskała za gardło. Dzięki Bogu, nie zmarliśmy z głodu. Potem nadeszła wojna. Polikarp poszedł na front, zostałyśmy z Wandzią same. Niemcy zajęli wieś. Za odmowę współpracy spalili nasz dom. Moja córeczka

Głos Ludmiły Janowny zadrżał.

onioni ją skrzywdzili Wandzia nie wytrzymała, odeszła. Byłam wtedy w ciąży. Straciłam dziecko. Mieliśmy mieć syna

Ludmiła Janowna gorzko zapłakała. Wstałam i cicho ją objęłam.

Tak, objęte, przesiedziałyśmy całą noc aż do świtu.

O czym rozmawiałyśmy? Nie pamiętam.

Gdy słońce na dobre rozbłysło na niebie, staruszka powiedziała szeptem:

W czterdziestym trzecim przyszła wiadomość Polikarp zaginął bez wieści, prawdopodobnie zginął. Przemierzyłam później całą okolicę, pracując w szkołach wiejskich, tam też mieszkałam. Gdy przeszłam na emeryturę, siostrzenica zabrała mnie do Łodzi do swojej kawalerki. W szpitalu bywam podleczą mnie, Tamarce nie przeszkadzam, zaoszczędzę parę złotych. Tamarcia lubi czekoladę, więc zawsze jej jakąś kupuję. Cieszy się jak dziecko, jakby to były brylanty, a nie zwykła czekolada!

Patrzyłam na tę drobną staruszkę i nie mogłam pojąć jak tyle dobroci i siły może pomieścić się w jednym, tak kruchym człowieku? Tyle przeszła, a pozostała serdeczna, gotowa pomagać innym. Ja ciągle na coś narzekam, chociaż mam wszystko kochającego męża, zdrową rodzinę.

Wkrótce i mi się poprawiło. Zaczęłam stopniowo jeść, bóle ustąpiły.

Po roku urodził się nasz synek Michaś, a cztery lata później wymarzona córeczka. Nazwaliśmy ją Ludmiła.

Wiecie co? Od tej pory naprawdę zrozumiałam, jakiego mam bezpieczeństwo u boku Tomka. Jak bardzo jest cierpliwy, zaradny i kochający. Musiałam się zmienić i przestać być wiecznie niezadowolona.

Ilekroć złoszczę się na męża, przypominam sobie opowieść Ludmiły Janowny o kłosach i własne wspomnienia, jak Tomek opiekował się mną, kiedy leżałam chora. A odkąd zaczęłam pomagać innym, sama poczułam się szczęśliwsza.

Czasem myślę może i ta choroba była karą za mój charakter? Jak myślisz?