– Morze odwołane, jedzie do nas matka! – oznajmił mąż dwa dni przed wylotem. Nie spodziewał się, że nauczyłam się podejmować decyzje sama.

– Morze odpada – powiedział Leon, nie odrywając wzroku od telefonu. – Jedzie do nas matka.

Stałam pośrodku sypialni z otwartą walizką. W rękach – kostium kąpielowy, nowy, z metką. Pierwszy od siedmiu lat.

– Jak to – odpada? – położyłam kostium ostrożnie na łóżku. – Bilety kupione. Bezzwrotne. Dwieście osiemdziesiąt tysięcy, Leon.

Potarł nasadę nosa i opadł na brzeg kanapy. Tak robił za każdym razem, gdy rozmowa zmierzała w stronę, której nie chciał.

– No a co mam zrobić? Ona już kupiła bilet na pociąg. Pojutrze będzie. Nie powiem jej przecież – zawracaj.

Siedem lat byliśmy małżeństwem. I przez te siedem lat ani razu nie byłam na wakacjach. Nie nad morzem, nie w sanatorium, nie w sąsiednim mieście na weekend. Nigdzie. Pierwszy rok – miesiąc miodowy w Sopocie, trzy dni, bo Janina zadzwoniła i powiedziała, że ma ciśnienie. Wróciliśmy. Ciśnienie okazało się sto trzydzieści na osiemdziesiąt – normalne jak na jej wiek. Wiedziałam to dokładnie, bo jestem farmaceutką i codziennie widzę takie cyfry na receptach.

Od tamtej pory – ani jednego wyjazdu. Za każdym razem, gdy planowaliśmy odpoczynek, pojawiała się Janina. Czwarty raz w ciągu siedmiu lat. Jak w zegarku.

– Leon – usiadłam obok, starając się mówić spokojnie. – Odkładaliśmy na te wakacje cztery miesiące. Brałam dodatkowe dyżury. Po dwanaście godzin. Widziałeś, jak wracałam.

– Widzę – wciąż patrzył w telefon. – Ale matka ważniejsza.

Poprawiłam okulary. Palce mi się ześlizgnęły – ręce miałam suche, w spękaniach od antyseptyków. Osiem lat w aptece – skóra jak papier ścierny.

– Ważniejsza od czego? – zapytałam.

– Ważniejsza od morza, Różo – spojrzał na mnie w końcu. – Matka jest sama. Ma siedemdziesiąt cztery lata. Ty tego nie rozumiesz?

Rozumiałam. Rozumiałam, że Janina mieszka w Krakowie, w swoim trzypokojowym mieszkaniu, z przyjaciółką-sąsiadką, która wpada do niej codziennie. Że sama jeździ na targ, sama nosi siatki, sama robi przetwory na zimę – po dwadzieścia słoików. I że każdy jej „przyjazd” zaczyna się od tego samego telefonu do Leona: „Synku, stęskniłam się, przyjadę na tydzień”.

„Tydzień” rozciągał się na dwa. Potem na trzy. Raz Janina mieszkała u nas miesiąc i wyjechała dopiero wtedy, gdy sąsiadka zadzwoniła, że w jej mieszkaniu pękła rura.

– Nie odwołuję – powiedziałam. – Jedź sam. Witaj mamę. A ja lecę.

Leon podniósł głowę. Tak, jakbym zaproponowała coś niestosownego.

– Dokąd polecisz? Sama? Bez męża?

– Z Olą.

– Nie – wstał. – Nie, Różo. Jesteśmy rodziną. Albo razem, albo wcale.

I uległam. Jak cztery razy przedtem. Włożyłam kostium z powrotem do szafy, zamknęłam walizkę i schowałam ją na antresolę.

Dwieście osiemdziesiąt tysięcy poszło z dymem. Bezzwrotne.

A dwa dni później w przedpokoju stała Janina z ciężką kraciastą torbą i reklamówką domowych ogórków.

– No, pokazujcie, co tu u was – powiedziała, rozglądając się po korytarzu. – Tapety by już zmienić. Leon, ty z żoną w ogóle o mieszkanie nie dbacie?

***

Janina mieszkała u nas trzy tygodnie.

Przez pierwsze dwa dni przestawiła wszystko w kuchni. Garnki – do innej szafki. Przyprawy – na inną półkę. Deski – pod zlew, „bo tak jest bardziej higienicznie”. Pracowałam po dwanaście godzin i wracałam do mieszkania, w którym nic nie mogłam znaleźć.

– Janino – powiedziałam trzeciego dnia, otwierając szafkę w poszukiwaniu patelni. – Przywykłam do pewnego porządku. Wygodniej mi, gdy wszystko jest na swoim miejscu.

Spojrzała na mnie znać okularów. Ciężkie spojrzenie z góry na dół – choć byłam o pół głowy wyższa.

– Ty, Różo, przywykłaś do bałaganu. To nie porządek, to chaos. Kto stawia patelnię obok kasz?

– Mnie tak wygodnie – powiedziałam.

– A mnie – nie. I Leonowi też. Prawda, Leon?

Leon siedział przy stole z telefonem i milczał. Ramiona mu opadły, jak zawsze, gdy matka zwracała się do niego.

– Mamo – powiedział. – No dobra.

„No dobra” – to wszystko, co usłyszałam. Ani „Róża ma rację”, ani „mamo, to jej kuchnia”. „No dobra”.

Piątego dnia Janina wzięła się za zasłony. Kupiłam je w zeszłym roku – lniane, musztardowe, wybierałam dwa tygodnie, bo pasowały do obicia fotela i poduszek. Osiem tysięcy złotych.

Wracam z pracy – zasłony leżą na fotelu, złożone. W oknach – biała firanka, którą Janina przywiozła ze sobą.

– Co to? – zapytałam.

– To normalne firany – powiedziała, stukając palcem w stół. – A nie jakies szmaty. Musztardowy – to kolor dla szpitala, nie do domu.

Milczałam trzy sekundy. Potem zdjęłam jej firankę, złożyłam i położyłam na taborecie. Wyjęłam swoje zasłony i zaczęłam je wieszać.

Ręce mi nie drżały. Tym razem – nie.

– Co ty robisz? – głos Janiny stał się niższy.

– Wieszam swoje zasłony – powiedziałam, nie odwracając się. – Podobają mi się moje zasłony. To mój dom. I kolor zasłon wybieram ja.

Cisza trwała może pięć sekund. Potem Janina wstała od stołu i wyszła z pokoju. Usłyszałam, jak wybiera numer w korytarzu. Głos – przyciszony, ale słowa dało się zrozumieć: „Leon, twoja żona mi ubliża. Nie jestem przyzwyczajona do takiego traktowania”.

Leon wrócił z pracy wcześniej niż zwykle. Drzwi trzasnęły tak, że Ola w swoim pokoju drgnęła.

– Coś ty urządziła? – zapytał od progu.

– Powiesiłam swoje zasłony.

– Matka jest zmartwiona! Przywiozła nam, starała się, a ty nawet nie podziękowałaś!

Spojrzałam na niego. Na jego szerokie bary, które właśnie w tej chwili były wyprostowane, bo matki nie było w pokoju, tylko za ścianą. Przy niej się garbił. Przy mnie – prostował plecy.

– Leon – powiedziałam. – Podziękowałam za ogórki. Za dżem. Za pierogi. Ale zasłony w moim domu będę wybierać ja.

– To NASZ dom!

– To dlaczego decyzje podejmuje twoja matka?

Nie odpowiedział. Potarł nasadę nosa, odwrócił się i poszedł do matki.

Wieczorem Ola podeszła do mnie w kuchni. Cicha, z podręcznikiem w rękach, jakby wstąpiła po wodę.

– Mamo – powiedziała. – On do niej dzwoni za każdym razem. Przed każdymi wakacjami. Słyszałam.

– Co słyszałaś?

– Mówi: „Mamo, wybieramy się wtedy a wtedy”. I ona przyjeżdża. Za każdym razem.

Postawiłam czajnik na gazie i stałam, słuchając, jak woda zaczyna wrzeć. A więc nie przypadek. Nie zbieg okoliczności. Cztery razy pod rząd – to system.

Ola stała obok, przestępując z nogi na nogę.

– Mamo, wszystko w porządku?

– Tak – powiedziałam. – Idź odrabiać lekcje.

Ale w porządku nie byłam. Wyjęłam telefon, otworzyłam notatki i policzyłam. Pierwszy raz – miesiąc miodowy, wycieczka dla trzech, sto dwadzieścia tysięcy. Drugi – Chorwacja, dwa lata temu, sto dziewięćdziesiąt tysięcy. Trzeci – Zakopane, zeszłej wiosny, bilety i hotel za pięćdziesiąt tysięcy. Czwarty – te dwieście osiemdziesiąt.

Sześćset czterdzieści tysięcy złotych. Przez siedem lat. Wszystko poszło z dymem.

A Leon w tym czasie dwa razy zawiózł matkę do Krynicy-Zdroju. Na sanatoryjne pobyty. Oba razy – z naszych wspólnych pieniędzy.

Zamknęłam notatki, schowałam telefon i nalałam sobie herbaty. Ręce miałam spokojne. Decyzja jeszcze nie dojrzała, ale w środku coś już się przesunęło.

Miesiąc po wyjeździe Janiny zaprosiłam przyjaciółkę na kolację. Krysia pracowała ze mną w aptece, znałyśmy się dziewięć lat.

Leon poszedł do kolegi na mecz. Ola siedziała u siebie. Z Krysią otworzyłyśmy wino, pokroiłyśmy ser, rozsiadłyśmy się w kuchni. Pierwszy normalny wieczór od dłuższego czasu.

– No jak tam? – zapytała Krysia. – Dokąd w tym roku?

– Donikąd – powiedziałam i uśmiechnęłam się. Przywykłam już do tego pytania.

– Znowu?

– Znowu.

Krysia pokręciła głową. Wiedziała. Wszyscy wiedzieli.

I wtedy zadzwonił dzwonek do drzwi. Otworzyłam – w progu stała Janina. Z torbą i reklamówką.

– Leon powiedział, wpadnij, jesteś sama w domu – powiedziała. – Postanowiłam cię odwiedzić. Bo coś dawno się nie widziałyśmy.

Miesiąc. Minął miesiąc. I to „dawno”.

Weszła, zobaczyła Krysię, usiadła przy stole. Nalałam jej herbaty, bo Janina wina nie piła i nie pochwalała.

Przez jakieś dziesięć minut rozmowa szła normalnie. A potem Krysia zapytała:

– Janino, a pani podróżuje?

– A jakże! – Janina wyprostowała się na krześle. – Leon mnie do Krynicy-Zdroju woził. Dwa razy. Kąpiele borowinowe, masaże, góry. Pięknie!

Odwróciła się do mnie.

– A ty, Różo, gdzie byłaś ostatnio? Jakoś żadnych zdjęć od ciebie nie widzę. W ogóle nigdzie?

Poprawiłam okulary.

– Nie – powiedziałam. – Nigdzie.

– No widzisz – Janina zwróciła się do Krysi, jakby tłumaczyła coś oczywistego. – Młoda, zdrowa, a nigdzie nie jeździ. Leon jej proponuje – ona odmawia. Sama sobie winna. Ja w jej wieku już całe polskie wybrzeże zjeździłam.

Krysia spojrzała na mnie. Zauważyłam, jak zacisnęła usta.

– Janino – powiedziała Krysia. – Róża nie jeździ nie dlatego, że nie chce.

– A dlaczego?

Krysia umilkła. Spojrzała na mnie – pytała wzrokiem o pozwolenie.

I odpowiedziałam sama.

– Bo za każdym razem, gdy kupujemy bilety, pani przyjeżdża – powiedziałam. Głos miałam równy. Nie krzyczałam. Po prostu wyliczałam. – Cztery razy w ciągu siedmiu lat. Miesiąc miodowy – pani zadzwoniła i wróciliśmy. Chorwacja – pani przyjechała dzień przed wylotem. Zakopane – to samo. W tym roku – morze. Dwieście osiemdziesiąt tysięcy bezzwrotnych. W sumie – sześćset czterdzieści tysięcy złotych. Policzyłam.

Janina przestała stukać palcem w stół. Jej ręka zatrzymała się w pół drogi do filiżanki.

– Co ty opowiadasz?

– Mówię liczby – odpowiedziałam. – Nie pretensje. Liczby. Daty mogę podać, jeśli trzeba.

Cisza.

Krysia wstała, powiedziała, że już musi iść. Odprowadziłam ją do drzwi. Kiedy wróciłam do kuchni, Janina już wybierała numer Leona.

Po dwudziestu minutach wpadł do mieszkania.

– Po co matkę przy obcych ośmieszasz? – stał w przedpokoju, nie zdejmując butów.

– Nie ośmieszałam. Podałam kwoty.

– Jakie kwoty? O czym ty mówisz?

– O sześciuset czterdziestu tysiącach złotych, które straciliśmy na odwołanych wyjazdach. Przez wszystkie lata naszego małżeństwa.

Leon spojrzał na matkę. Janina stała w drzwiach kuchni, ze skrzyżowanymi ramionami.

– Synku – powiedziała. – Albo ja, albo ta.

– Mamo – Leon potarł nasadę nosa.

– Ona ma przeprosić – ucięła Janina.

Leon odwrócił się do mnie.

– Różo. Przeproś mamę.

Zdjęłam okulary, przetarłam je połą swetra. Bez nich wszystko trochę się rozmazywało – i Leon, i jego matka, i przedpokój z ich butami.

– Nie – powiedziałam. – Nie przeproszę.

– To ja wyjeżdżam do mamy – powiedział. – Dopóki nie oprzytomniejesz.

– Dobrze – odpowiedziałam.

Czekał na inną odpowiedź. Widziałam to po tym, jak drgnęła mu broda. Ale milczałam, a on też milczał. Potem wziął kurtkę i wyszedł. Janina poszła za nim. Reklamówkę z ogórkami zostawiła w przedpokoju.

Usiadłam na taborecie w pustej kuchni. Nogi mi ciążyły po zmianie. Dwanaście godzin za ladą, a potem to. Ale w środku było jasno – tak jak bywa jasno na niebie po burzy.

Wrócił po trzech dniach. Bez przeprosin. Bez rozmowy. Po prostu przyszedł, powiesił kurtkę i usiadł do kolacji. Janina wyjechała do swojego Krakowa.

Ale po tygodniu Leon zaczął odzywać się do mnie krótkimi zdaniami. „Kolacja gotowa?”, „Gdzie koszula?”, „Odbierz Olę”. I zrozumiałam, że karze mnie milczeniem. Za to, że nie przeprosiłam.

A tydzień później zaczęłam odkładać pieniądze. Na osobne konto. O którym nie wiedział.

Rok minął szybko. Ola skończyła szesnaście lat i sama załatwiłam jej paszport. Leon podpisał zgodę, nawet nie pytając po co. Było mu wszystko jedno, dopóki matka nie dzwoniła.

W maju kupiłam bilety. Dwoje – ja i Ola. Dubrownik, hotel trzy gwiazdki, dziewięć nocy. Zapłaciłam ze swojego konta – tego samego, o którym Leon nie wiedział. Czterdzieści siedem tysięcy z pensji odkładałam co miesiąc. Przez rok uzbierało się dosyć.

Bilety wzięłam zwrotne. Tym razem wyciągnęłam wnioski.

I powiedziałam Leonowi:

– Pojedźmy wszyscy razem. W czerwcu. Znalazłam dobry wybór.

Spojrzał na mnie tak, jakbym mówiła w obcym języku. Potem skinął głową.

– Dobra. Spróbujmy.

Dwa tygodnie czekałam. Pakowałam walizki. Kupiłam Oli nowe sandały i kapelusz. Sobie – krem do opalania, który w naszej aptece kosztował o dwadzieścia procent mniej, bo zniżka dla pracowników.

Na cztery dni przed wylotem Leon wrócił z pracy później niż zwykle. Usiadł przy stole, położył telefon ekranem do dołu. Znałam już ten gest. Telefon ekranem do dołu – znaczy, że dzwonił do matki. Albo ona do niego.

– Różo – zaczął.

I poczułam, jak ściskają mi się palce. Paznokcie wbiły się w dłonie. Nie ze złości – z oczekiwania. Bo wiedziałam, co powie. Wiedziałam na cztery dni przedtem.

– Matka jedzie. Trzeba ją powitać.

– Kiedy? – zapytałam, choć znałam odpowiedź.

– Pojutrze.

Pojutrze. Dwa dni do wylotu.

– Leon – powiedziałam. – Zadzwoniłeś do niej?

– Co?

– Zadzwoniłeś i powiedziałeś, że lecimy?

Odwrócił wzrok. Potarł nasadę nosa. I zrozumiałam – tak. Zadzwonił. Jak cztery razy przedtem. Podał datę, podał trasę, i Janina natychmiast kupiła bilet na pociąg. Jak w zegarku.

– Stęskniła się – powiedział Leon. – W tym roku kończy siedemdziesiąt pięć.

– Siedemdziesiąt cztery – poprawiłam. – W listopadzie będzie siedemdziesiąt pięć.

Machnął ręką.

– Jaka różnica. Matka jest sama. My jesteśmy jedyni. Morze nigdzie nie ucieknie.

I wtedy przypomniałam sobie. Wszystkie siedem lat. Każde „morze nigdzie nie ucieknie”. Każdy kostium z metką. Każdą walizkę, którą wyciągałam i chowałam z powrotem. Sześćset czterdzieści tysięcy złotych. Cztery zmarnowane wyjazdy. Dwunastogodzinne zmiany, od których pękała skóra na rękach.

– Dobrze – powiedziałam.

Leon odetchnął. Rozluźnił się. Pomyślał, że znów uległam.

– No i mądrze – powiedział. – Zadzwonię do mamy, powiem, żeby wzięła swoją pościel, bo my nie mamy zapasowej.

Kiwnęłam głową. Wyszłam z kuchni. Weszłam do pokoju Oli.

– Pakuj się – powiedziałam. – Lecimy pojutrze.

Ola podniosła wzrok znad telefonu.

– Mamo, przecież on powiedział –

– Wiem, co powiedział. Pakuj walizkę. Kostium, książki, ładowarka. Paszport mam.

Ola patrzyła na mnie przez trzy sekundy. Potem się uśmiechnęła – pierwszy raz od miesiąca – i sięgnęła po plecak.

Wróciłam do kuchni. Leon siedział przy stole z telefonem, już omawiał z Janiną, jakie prześcieradła ma przywieźć.

– Leon – powiedziałam. – Nie odwołuję biletów.

Podniósł głowę.

– Jak to?

– Dosłownie. Lecę z Olą. Ty zostajesz. Witaj mamę.

Telefon zamilkł. Janina po drugiej stronie pewnie też zamilkła.

– Poważnie? – zapytał.

– Siedem lat, Leon. Siedem lat nie byłam na wakacjach. Cztery razy traciliśmy pieniądze. Pracuję sześć dni w tygodniu, po dwanaście godzin, i pękają mi ręce od antyseptyków. Mam czterdzieści osiem lat. I chcę zobaczyć morze.

– A matka? Co jej powiem?

– Powiedz, że twoja żona wyjechała odpocząć. Pierwszy raz od siedmiu lat.

Wstał. Krzesło zaskrzypiało o podłogę.

– Różo, jeśli wyjedziesz – to – zająknął się. – To brak szacunku. Dla mojej matki. Dla mnie.

– A cztery odwołane wakacje to szacunek dla mnie?

Nie odpowiedział. Stał, ściskając telefon. Z głośnika dobiegł głos Janiny: „Leon! Co tam? Co ona mówi?”

Odwróciłam się i wyszłam z kuchni.

Nocy nie spałam. Siedziałam w pokoju Oli, sprawdzałam dokumenty. Dwa paszporty – mój i córki. Rezerwacja hotelu. Ubezpieczenie. Transfer. Wszystko było opłacone.

Rano napisałam kartkę. Krótką, na kartce z notesu:

„Leon, my z Olą poleciałyśmy. Wrócimy za dziesięć dni. Witaj mamę. Potrzebujemy tych wakacji. Róża”.

Położyłam kartkę na kuchennym stole, obok jego kubka. Wzięłam dwie walizki, obudziłam Olę, zamówiłam taksówkę.

W progu się odwróciłam. Mieszkanie było ciche. Leon spał.

– Jedziemy – powiedziałam do Oli.

W taksówce Ola milczała przez pięć minut. Potem zapytała:

– Mamo, on będzie zły?

– Będzie – powiedziałam.

– I co?

Spojrzałam w okno. Poranne miasto płynęło obok – szare, znajome. Za cztery godziny zobaczę morze. Pierwszy raz od siedmiu lat.

– I nic – odpowiedziałam.

Na lotnisku wyłączyłam telefon. Włączyłam go dopiero w samolocie, gdy nabraliśmy wysokości. Dwanaście nieodebranych połączeń od Leona. Trzy wiadomości od Janiny: „Różo, co ty wyprawiasz?”, „Oddaj dziecko!”, „Tak tego nie zostawię!”.

Schowałam telefon do torby. Ola obok czytała książkę. Za iluminatorem były chmury.

Morze okazało się ciepłe.

Minęły trzy tygodnie. My z Olą wróciłyśmy opalone. W lodówce stały słoiki z ogórkami – Janina przywiozła. Na stole – moja kartka, ta sama. Leon jej nie zabrał.

Siedział w pokoju, gdy weszłyśmy. Spojrzał na nas i nic nie powiedział. Potem wstał i poszedł do sypialni. Drzwi się zamknęły.

Od tamtej pory śpi na kanapie w pokoju. Rozmawia ze mną przez Olę: „Powiedz mamie, że jestem w pracy”, „Zapytaj mamy, gdzie jest rachunek”. Janina dzwoni co wieczór. Ola mówi, że słyszy przez ścianę: „Synku, ona cię nie szanuje. To nie żona, to kara”.

A ja śpię spokojnie. Pierwszy raz od siedmiu lat. Na szafce leży muszelka, którą Ola znalazła na plaży.

Mąż mówi, że zdradziłam rodzinę. Teściowa mówi, że porzuciłam męża dla kurortu. A ja myślę, że po siedmiu latach bez ani jednego dnia odpoczynku można raz zdecydować o sobie.

Przesadziłam z tą kartką i ucieczką? Czy po siedmiu latach bez wakacji miałam prawo polecieć bez jego zgody?