– Morze odwołane, jedzie do nas matka! – oznajmił mąż dwa dni przed wylotem. Nie spodziewał się, że nauczyłam się podejmować decyzje sama.

– Morze nieaktualne – powiedział Leon, nie odrywając wzroku od telefonu. – Przyjeżdża do nas matka.

Stałam pośrodku sypialni z otwartą walizką. W rękach trzymałam kostium kąpielowy – nowy, z metką. Pierwszy od siedmiu lat.

– Jak to nieaktualne? – odłożyłam kostium ostrożnie na łóżko. – Bilety kupione. Bezzwrotne. Dwieście osiemdziesiąt tysięcy złotych, Leon.

Potarł grzbiet nosa i opadł na brzeg kanapy. Tak robił za każdym razem, gdy rozmowa zbaczała tam, gdzie on nie chciał.

– No a co ja zrobię? Już wzięła bilet na pociąg. Pojutrze będzie. Nie powiem jej przecież: zawracaj.

Siedem lat byliśmy małżeństwem. I przez te siedem lat ani razu nie byłam na wakacjach. Ani nad morzem, ani w sanatorium, ani w sąsiednim mieście na weekend. Nigdzie. Pierwszy rok – miesiąc miodowy w Sopocie, trzy dni, bo zadzwoniła Kazimiera i powiedziała, że ma ciśnienie. Wróciliśmy. Ciśnienie okazało się sto trzydzieści na osiemdziesiąt – norma jak dla jej wieku. Wiedziałam to dokładnie, bo jestem farmaceutką i codziennie widzę takie wyniki na receptach.

Od tamtej pory – ani jednego wyjazdu. Za każdym razem, gdy planowaliśmy odpoczynek, pojawiała się Kazimiera. Czwarty raz w ciągu siedmiu lat. Jak w zegarku.

– Leon – usiadłam obok, starając się mówić równo. – Zbieraliśmy na ten urlop cztery miesiące. Brałam dodatkowe zmiany. Po dwanaście godzin. Widziałeś, jak wracałam.

– Widzę – wciąż patrzył w telefon. – Ale matka ważniejsza.

Poprawiłam okulary. Palce mi się ześlizgnęły – ręce były suche, spękane od antyseptyków. Osiem lat w aptece – skóra jak papier ścierny.

– Ważniejsza od czego? – spytałam.

– Ważniejsza od morza, Grażyno – spojrzał na mnie wreszcie. – Matka jest sama. Ma siedemdziesiąt cztery lata. Ty tego nie rozumiesz?

Rozumiałam. Rozumiałam, że Kazimiera mieszka w Krakowie, w swoim trzypokojowym mieszkaniu, z koleżanką-sąsiadką, która zagląda do niej codziennie. Sama jeździ na rynek, sama nosi siaty, sama robi przetwory na zimę – po dwadzieścia słoików. I że każdy jej „przyjazd” zaczyna się od jednego telefonu do Leona: „Synku, stęskniłam się, przyjadę na tydzień”.

„Tydzień” rozciągał się na dwa. Potem na trzy. Raz Kazimiera mieszkała u nas miesiąc i wyjechała tylko dlatego, że sąsiadka zadzwoniła i powiedziała, że w jej mieszkaniu pękła rura.

– Nie odwołam – powiedziałam. – Jedź sam. Witaj matkę. A ja polecę.

Leon podniósł głowę. Tak, jakbym zaproponowała coś nieprzyzwoitego.

– Gdzie polecisz? Sama? Bez męża?

– Z Jadwigą.

– Nie – wstał. – Nie, Grażyno. Jesteśmy rodziną. Albo razem, albo wcale.

I uległam. Jak cztery razy wcześniej. Włożyłam kostium z powrotem do szafy, zamknęłam walizkę i schowałam ją na antresolę.

Dwieście osiemdziesiąt tysięcy złotych przepadło. Bezzwrotne.

A dwa dni później w przedpokoju stała Kazimiera z ciężką kraciastą torbą i reklamówką domowych ogórków.

– No, pokażcie, co tam u was – powiedziała, rozglądając się po korytarzu. – Tapety to by należało zmienić. Leon, ty z żoną w ogóle o mieszkanie nie dbacie?

***

Kazimiera mieszkała u nas trzy tygodnie.

Przez pierwsze dwa dni przestawiła wszystko w kuchni. Garnki – do innej szafki. Przyprawy – na inną półkę. Deski – pod zlew, „bo tak jest higieniczniej”. Pracowałam po dwanaście godzin i wracałam do mieszkania, w którym nic nie mogłam znaleźć.

– Kazimiero – powiedziałam trzeciego dnia, otwierając szafkę w poszukiwaniu patelni. – Przywykłam do pewnego porządku. Wygodniej mi, gdy wszystko jest na swoim miejscu.

Spojrzała na mnie spod okularów. Ciężkie spojrzenie z góry – choć byłam o pół głowy wyższa.

– Ty, Grażyno, przywykłaś do bałaganu. To nie porządek, to chaos. Kto stawia patelnię obok kasz?

– Mnie tak wygodnie – powiedziałam.

– A mnie – nie. I Leonowi też. Prawda, Leon?

Leon siedział przy stole z telefonem i milczał. Ramiona miał zgarbione, jak zawsze, gdy matka zwracała się do niego.

– Mamo – powiedział – no dobra.

„No dobra” – to wszystko, co usłyszałam. Nie „Grażyna ma rację” ani „mamo, to jej kuchnia”. „No dobra”.

Piątego dnia Kazimiera wzięła się za zasłony. Kupiłam je w zeszłym roku – lniane, w kolorze musztardowym, dobierałam dwa tygodnie, bo pasowały do obicia fotela i poduszek. Osiem tysięcy złotych.

Wracam z pracy – zasłony leżą na fotelu, zwinięte. W oknach – biała firanka, którą Kazimiera przywiozła ze sobą.

– Co to? – spytałam.

– To normalne firanki – powiedziała, stukając palcem w stół. – A nie szmaty. Musztardowy to kolor dla szpitala, nie do domu.

Milczałam trzy sekundy. Potem zdjęłam jej firankę, złożyłam i położyłam na stołku. Wyjęłam swoje zasłony i zaczęłam je wieszać.

Ręce nie drżały. Tym razem – nie.

– Co ty robisz? – głos Kazimiery stał się niższy.

– Wieszam swoje zasłony – odparłam, nie odwracając się. – Podobają mi się moje zasłony. To mój dom. Kolor zasłon wybieram ja.

Cisza trwała z pięć sekund. Potem Kazimiera wstała od stołu i wyszła z pokoju. Usłyszałam, jak wybiera numer w korytarzu. Głos przyciszony, ale słowa dało się rozróżnić: „Leon, twoja żona jest dla mnie niegrzeczna. Nie jestem przyzwyczajona do takiego traktowania”.

Leon wrócił z pracy wcześniej niż zwykle. Drzwi trzasnęły tak, że Jadwiga w swoim pokoju drgnęła.

– Coś ty urządziła? – spytał od progu.

– Powiesiłam swoje zasłony.

– Matka jest zmartwiona! Przywiozła dla nas, starała się, a ty nawet nie podziękowałaś!

Spojrzałam na niego. Na jego szerokie ramiona, które właśnie teraz były wyprostowane, bo matki nie było w pokoju, tylko za ścianą. Przy niej się garbił. Przy mnie prostował plecy.

– Leon – powiedziałam. – Podziękowałam za ogórki. Za dżem. Za pierogi. Ale zasłony w moim domu będę wybierać ja.

– To NASZ dom!

– To dlaczego decyzje podejmuje twoja matka?

Nie odpowiedział. Potarł grzbiet nosa, odwrócił się i poszedł do matki.

Wieczorem podeszła do mnie w kuchni Jadwiga. Cicha, z podręcznikiem w rękach, jakby weszła po wodę.

– Mamo – powiedziała – on do niej dzwoni za każdym razem. Przed każdym urlopem. Słyszałam.

– Co słyszałaś?

– Mówi: „Mamo, wybieramy się wtedy a wtedy”. I ona przyjeżdża. Zawsze.

Postawiłam czajnik na kuchence i stałam, słuchając, jak woda się gotuje. Więc to nie przypadek. Nie zbieg okoliczności. Cztery razy pod rząd – to system.

Jadwiga stała obok, przestępując z nogi na nogę.

– Mamo, wszystko w porządku?

– Tak – powiedziałam – idź odrabiać lekcje.

Ale w porządku nie byłam. Wyjęłam telefon, otworzyłam notatki i policzyłam. Pierwszy raz – miesiąc miodowy, wycieczka na trzy osoby, sto dwadzieścia tysięcy. Drugi – Bułgaria, dwa lata temu, sto dziewięćdziesiąt tysięcy. Trzeci – Wrocław, zeszłej wiosny, bilety i hotel na pięćdziesiąt tysięcy. Czwarty – te dwieście osiemdziesiąt.

Sześćset czterdzieści tysięcy złotych. Przez siedem lat. Wszystkie przepadły.

A Leon przez ten czas dwa razy woził matkę do Krynicy-Zdroju. Na sanatoryjne pobyty. Oba razy – z naszych wspólnych pieniędzy.

Zamknęłam notatki, schowałam telefon i nalałam sobie herbaty. Ręce były spokojne. Decyzja jeszcze nie dojrzała, ale w środku coś już przesunęło się w nowe miejsce.

Miesiąc po wyjeździe Kazimiery zaprosiłam koleżankę na kolację. Waleria pracowała ze mną w aptece, znałyśmy się dziewięć lat.

Leon poszedł do znajomego oglądać mecz. Jadwiga siedziała u siebie. Z Walerią otworzyłyśmy wino, pokroiłyśmy ser, rozsiadłyśmy się w kuchni. Pierwszy normalny wieczór od dłuższego czasu.

– No jak tam? – spytała Waleria. – Gdzie w tym roku?

– Nigdzie – powiedziałam i uśmiechnęłam się. Przywykłam już do tego pytania.

– Znowu?

– Znowu.

Waleria pokręciła głową. Wiedziała. Wszyscy wiedzieli.

I wtedy zadzwonił dzwonek do drzwi. Otworzyłam – w progu stała Kazimiera. Z torbą i reklamówką.

– Leon powiedział, wpadnij, jesteś sama w domu – powiedziała. – Postanowiłam cię odwiedzić. Bo dawno się nie widziałyśmy.

Miesiąc. Minął miesiąc. I to „dawno”.

Weszła, zobaczyła Walerię, usiadła przy stole. Nalałam jej herbaty, bo Kazimiera wina nie piła i nie pochwalała.

Przez dziesięć minut rozmowa toczyła się normalnie. A potem Waleria spytała:

– Kazimiero, a pani podróżuje?

I się zaczęło.

– A jakże! – Kazimiera wyprostowała się na krześle. – Leon mnie do Krynicy-Zdroju woził. Dwa razy. Kąpiele mineralne, masaże, góry. Pięknie!

Odwróciła się do mnie.

– A ty, Grażyno, gdzie byłaś ostatnimi czasy? Jakieś zdjęcia od ciebie nie widziałam. W ogóle nigdzie?

Poprawiłam okulary.

– Nie – powiedziałam – nigdzie.

– No widzisz – Kazimiera zwróciła się do Walerii, jakby tłumaczyła coś oczywistego. – Młoda, zdrowa, a nigdzie nie jeździ. Leon jej proponuje – ona odmawia. Sama winna. Ja w jej latach całe Kurpie objechałam.

Waleria popatrzyła na mnie. Zauważyłam, jak ścisnęła usta.

– Kazimiero – powiedziała Waleria – Grażyna nie jeździ nie dlatego, że nie chce.

– A dlaczego?

Waleria zamilkła. Spojrzała na mnie – prosiła wzrokiem o pozwolenie.

I odpowiedziałam sama.

– Bo za każdym razem, gdy kupujemy bilety, pani przyjeżdża – powiedziałam. Głos był równy. Nie krzyczałam. Tylko wyliczałam. – Cztery razy w ciągu siedmiu lat. Miesiąc miodowy – pani zadzwoniła i wróciliśmy. Bułgaria – pani przyjechała dzień przed wylotem. Wrocław – to samo. W tym roku – morze. Dwieście osiemdziesiąt tysięcy bezzwrotnych. Razem – sześćset czterdzieści tysięcy złotych. Policzyłam.

Kazimiera przestała stukać palcem w stół. Jej ręka zatrzymała się w pół drogi do filiżanki.

– Co ty wygadujesz?

– Mówię liczby – odparłam – nie pretensje. Liczby. Daty mogę podać, jeśli trzeba.

Cisza.

Waleria wstała, powiedziała, że musi iść. Odprowadziłam ją do drzwi. Gdy wróciłam do kuchni, Kazimiera już wybierała numer Leona.

Po dwudziestu minutach wpadł do mieszkania.

– Po co wywołujesz matkę przy obcych? – stał w przedpokoju, nie zdejmując butów.

– Nie wywoływałam. Wymieniłam kwoty.

– Jakie kwoty? O czym ty mówisz?

– O sześćset czterdziestu tysiącach złotych, które straciliśmy na odwołanych wyjazdach. Przez wszystkie lata naszego małżeństwa.

Leon popatrzył na matkę. Kazimiera stała w drzwiach kuchni, skrzyżowawszy ramiona.

– Synku – powiedziała – albo ja, albo ta.

– Mamo – Leon potarł grzbiet nosa.

– Ona ma przeprosić – ucięła Kazimiera.

Leon odwrócił się do mnie.

– Grażyno. Przeproś matkę.

Zdjęłam okulary, przetarłam je połą swetra. Bez nich wszystko trochę się rozmazywało – i Leon, i jego matka, i przedpokój z ich butami.

– Nie – powiedziałam – nie przeproszę.

– To wyjeżdżam do matki – powiedział – dopóki nie oprzytomniejesz.

– Dobrze – odpowiedziałam.

Czekał na inną odpowiedź. Widziałam to po drgnięciu jego brody. Ale milczałam, i on też milczał. Potem wziął kurtkę i wyszedł. Kazimiera poszła za nim. Reklamówkę z ogórkami zostawiła w przedpokoju.

Usiadłam na stołku w pustej kuchni. Nogi mi dudniły po zmianie. Dwanaście godzin za ladą, a potem to. Ale w środku było jasno – tak, jak bywa jasno na niebie po burzy.

Wrócił po trzech dniach. Bez przeprosin. Bez rozmowy. Po prostu wszedł, powiesił kurtkę i usiadł do kolacji. Kazimiera wyjechała do Krakowa.

Ale po tygodniu Leon zaczął mówić do mnie krótkimi zdaniami. „Kolacja gotowa?”, „Gdzie koszula?”, „Odbierz Jadwigę”. I zrozumiałam, że karze mnie milczeniem. Za to, że nie przeprosiłam.

A tydzień później zaczęłam odkładać pieniądze. Na osobne konto, o którym nie wiedział.

Rok minął szybko. Jadwiga skończyła szesnaście lat, a sama załatwiłam jej paszport. Leon podpisał zgodę, nawet nie pytając po co. Było mu wszystko jedno, byle matka nie dzwoniła.

W maju kupiłam bilety. Dwoje – ja i Jadwiga. Antalya, hotel trzy gwiazdki, dziewięć nocy. Opłaciłam z własnego konta – tego, o którym Leon nie wiedział. Czterdzieści siedem tysięcy z pensji odkładałam co miesiąc. Przez rok uzbierało się dosyć.

Bilety wzięłam zwrotne. Tym razem wyciągnęłam wnioski.

I powiedziałam Leonowi:

– Pojedźmy wszyscy razem. W czerwcu. Znalazłam dobrą ofertę.

Spojrzał na mnie, jakbym mówiła w obcym języku. Potem skinął głową.

– Dobra. Spróbujmy.

Czekałam dwa tygodnie. Pakowałam walizki. Kupiłam Jadwidze nowe sandały i kapelusz. Sobie – krem do opalania, który w naszej aptece był o dwadzieścia procent tańszy przez zniżkę pracowniczą.

Na cztery dni przed wylotem Leon wrócił z pracy później niż zwykle. Usiadł przy stole, położył telefon ekranem do dołu. Znałam już ten gest. Telefon ekranem do dołu – znaczyło, że dzwonił do matki. Albo ona do niego.

– Grażyno – zaczął.

I poczułam, jak zaciskają mi się palce. Paznokcie wbiły się w dłonie. Nie ze złości – z oczekiwania. Bo wiedziałam, co powie. Wiedziałam na cztery dni przed.

– Matka jedzie. Trzeba ją przywitać.

– Kiedy? – spytałam, choć już znałam odpowiedź.

– Pojutrze.

Pojutrze. Dwa dni do wylotu.

– Leon – powiedziałam – dzwoniłeś do niej?

– Co?

– Dzwoniłeś do niej i powiedziałeś, że lecimy?

Odwrócił wzrok. Potarł grzbiet nosa. I zrozumiałam – tak. Zadzwonił. Jak cztery razy wcześniej. Powiedział datę, powiedział trasę, i Kazimiera natychmiast kupiła bilet na pociąg. Jak w zegarku.

– Stęskniła się – powiedział Leon – w tym roku kończy siedemdziesiąt pięć.

– Siedemdziesiąt cztery – poprawiłam – w listopadzie będzie siedemdziesiąt pięć.

Machnął ręką.

– Jaka różnica. Matka jest sama. My jesteśmy jedyni. Morze nigdzie nie ucieknie.

I wtedy przypomniałam sobie. Wszystkie siedem lat. Każde „morze nigdzie nie ucieknie”. Każdy kostium z metką. Każdą walizkę, którą wyciągałam i chowałam z powrotem. Sześćset czterdzieści tysięcy złotych. Cztery zerwane wyjazdy. Dwunastogodzinne zmiany, od których pękała skóra na rękach.

– Dobrze – powiedziałam.

Leon odetchnął. Rozluźnił się. Pomyślał, że znów uległam.

– No i mądrze – powiedział – zadzwonię do matki, powiem, żeby wzięła swoją pościel, bo u nas zapasowej mało.

Skinęłam głową. Wyszłam z kuchni. Weszłam do pokoju Jadwigi.

– Pakuj się – powiedziałam – lecimy pojutrze.

Jadwiga podniosła wzrok znad telefonu.

– Mamo, on powiedział…

– Wiem, co powiedział. Pakuj walizkę. Kostium, książki, ładowarka. Paszport mam ja.

Jadwiga patrzyła na mnie przez trzy sekundy. Potem się uśmiechnęła – pierwszy raz od miesiąca – i sięgnęła po plecak.

Wróciłam do kuchni. Leon siedział przy stole z telefonem, już omawiając z Kazimierą, jakie prześcieradła ma przywieźć.

– Leon – powiedziałam – nie odwołuję biletów.

Podniósł głowę.

– Jak to?

– Dosłownie. Lecę z Jadwigą. Ty zostajesz. Witaj matkę.

Telefon zamilkł. Kazimiera po drugiej stronie pewnie też ucichła.

– Mówisz poważnie? – spytał.

– Siedem lat, Leon. Siedem lat nie byłam na wakacjach. Cztery razy traciliśmy pieniądze. Pracuję sześć dni w tygodniu, po dwanaście godzin, i pękają mi ręce od antyseptyku. Mam czterdzieści osiem lat. I chcę zobaczyć morze.

– A matka? Co jej powiem?

– Powiedz, że twoja żona wyjechała odpocząć. Pierwszy raz od siedmiu lat.

Wstał. Krzesło zaskrzypiało o podłogę.

– Grażyno, jeśli wyjedziesz – to, zająknął się – to brak szacunku. Do mojej matki. Do mnie.

– A cztery odwołane urlopy – to szacunek do mnie?

Nie odpowiedział. Stał, ściskając telefon. Z głośnika dobiegł głos Kazimiery: „Leon! Co tam? Co ona mówi?”

Odwróciłam się i wyszłam z kuchni.

Nocy nie przespałam. Siedziałam w pokoju Jadwigi, sprawdzałam dokumenty. Dwa paszporty – mój i córki. Rezerwacja hotelu. Ubezpieczenie. Transfer. Wszystko było opłacone.

Rano napisałam kartkę. Krótką, na kartce z notesu:

„Leon, my z Jadwigą odleciałyśmy. Wrócimy za dziesięć dni. Witaj matkę. Potrzebujemy tych wakacji. Grażyna”.

Położyłam kartkę na kuchennym stole, obok jego kubka. Wzięłam dwie walizki, obudziłam Jadwigę, zamówiłam taksówkę.

W progu się odwróciłam. Mieszkanie było ciche. Leon spał.

– Jedziemy – powiedziałam do Jadwigi.

W taksówce Jadwiga milczała przez pięć minut. Potem spytała:

– Mamo, będzie się gniewał?

– Będzie – odparłam.

– I co?

Spojrzałam w okno. Poranne miasto płynęło obok – szare, znajome. Za cztery godziny zobaczę morze. Pierwszy raz od siedmiu lat.

– I nic – odpowiedziałam.

Na lotnisku wyłączyłam telefon. Włączyłam go dopiero w samolocie, gdy nabraliśmy wysokości. Dwanaście nieodebranych połączeń od Leona. Trzy wiadomości od Kazimiery: „Grażyno, co ty wyprawiasz?”, „Oddaj dziecko!”, „Tak tego nie zostawię!”.

Schowałam telefon do torby. Jadwiga obok czytała książkę. Za oknem były chmury.

Morze okazało się ciepłe.

Minęły trzy tygodnie. My z Jadwigą wróciłyśmy opalone. W lodówce stały słoiki z ogórkami – przywiozła je Kazimiera. Na stole – moja kartka, ta sama. Leon jej nie zabrał.

Siedział w salonie, gdy weszłyśmy. Spojrzał na nas i nic nie powiedział. Potem wstał i poszedł do sypialni. Drzwi się zamknęły.

Od tamtej pory śpi na kanapie w salonie. Rozmawia ze mną przez Jadwigę: „Powiedz mamie, że jestem w pracy”, „Zapytaj mamy, gdzie jest rachunek”. Kazimiera dzwoni co wieczór. Jadwiga mówi, że słyszy przez ścianę: „Synku, ona cię nie szanuje. To nie żona, to kara”.

A ja śpię spokojnie. Pierwszy raz od siedmiu lat. Na szafce nocnej leży muszelka, którą Jadwiga znalazła na plaży.

Mąż mówi, że zdradziłam rodzinę. Teściowa mówi, że zostawiłam męża dla kurortu. A ja myślę, że przez siedem lat bez ani jednego dnia wolnego można raz podjąć decyzję za siebie.

Przesadziłam z tą kartką i ucieczką? Czy przez siedem lat bez urlopu miałam prawo odlecieć bez jego zgody?