Gwiazdy nad nami: wspomnienia o babciach

Gwiazdy nad nami: pamięć o babciach

Miałem, jak każdy, dwie babcie. Różne jak dzień i noc, ale jednakowo oddane. Nazywały się prawie tak samo: Anna Nowak, mama mojej mamy, i Antonina Kowalska, mama taty.

Anna mieszkała w centrum Poznania, w przestronnym mieszkaniu pełnym książek i starych mebli. Tata mówił o niej „miejska elegantka” – wyrafinowana, z lekką nutą wyniosłości. To ona pojawiła się w moim życiu pierwsza. Antonina była zupełnie inna – wiejska, prosta. Mama czasem żartowała: „Trzy klasy szkoły, czego się spodziewać?”. Tata poprawiał: „Nie trzy, tylko siedem!”. Zamieszkała z nami, gdy poszedłem do szóstej klasy.

Gdy miałem siedem lat, Anna ciężko zachorowała. Mama rzuciła pracę, by się nią opiekować. Zostaliśmy z tatą w naszym małym mieszkaniu, kupionym za oszczędności dziadka-naukowca. Z początku było fajnie: tata palił w domu, a ja oglądałem telewizję do późna. Ale szybko zaczęło nam brakować mamych obiadów. Tacie znudziło się gotowanie, a mnie – parówki. W końcu wyprowadziliśmy się do babci. Tymczasowo, tak myśleliśmy, ale zostaliśmy na dobre – jedna pensja nie starczała, a nasze mieszkanie wynajęliśmy lokatorom.

Gdy babcia chorowała, starałem się być cichy jak mysz. Jej mieszkanie było dla mnie tajemnicą: ciemne komórki, wysokie szafy, ciężkie zasłony, za którymi chowałem się godzinami. Ale czasem przesadzałem.

„Zabierzcie tego urwisa! – krzyczała babcia. – Dlaczego nikt go nie wychowuje?”

„No to wychowuj” – warknął tata.

„I wychowam!” – groziła, ale zaraz potem głaskała mnie po głowie.

I wychowała. Poszedłem do pierwszej klasy, a babcia postanowiła uczyć mnie gry na pianinie, twierdząc, że mam idealny słuch.

„Przynajmniej przestanie biegać po domu jak dzikus” – mruczała.

Nudziłem się, grając gamy, licząc minuty do końca lekcji. Tata skierował moją energię inaczej – zapisał mnie na judo.

„Kaleczycie chłopca! – oburzała się babcia. – Ma talent, a wy…”

„A ty spytałaś, czy chce tę twoją muzykę?” – kłócili się.

Ja nie chciałem ani muzyki, ani judo. Sam nie wiedziałem, czego chcę.

Gdy babcia wyzdrowiała, mama wróciła do pracy, a ja zostałem „na babci”. Tak skończyłem pierwszą klasę. Lato stało się przedmiotem sporów – rodzice debatowali, gdzie mnie wysłać, by babcia odpoczęła. Po długich kłótniach pojechałem na wieś do Antoniny.

Bałem się. Mama straszyła jej „siedmioklasową edukacją”, Anna – „wiejskim brudem”, tłustym jedzeniem, rzeką, w której utonę, grzybami, którymi się zatruję, i lasem, gdzie zje mnie wilk. Ale wieś okazała się cudem. Pola, stawy, ciemny las na horyzoncie. Kury, gęsi, krowy – wszystko, co znałem tylko z książek. Miejscowi chłopcy, na prośbę babci, wzięli mnie „pod skrzydło”. Skarpetki, które mama spakowała, leżały nietknięte – wszyscy biegali boso, nie zważając na błoto czy krowie placki.

Antonina była przeciwieństwem Anny. Cicha, z łagodnym uśmiechem, patrzyła na mnie z taką miłością, że aż brakowało mi tchu. Niska, rumiana, z mnóstwem zmarszczek i dołeczkami w policzkach, pachniała świeżym chlebem i mlekiem. „Mój ptaszyno, jakiś ty chudy” – mówiła, przytulając mnie. Jedzenie było proste, ale pyszne: świeże mleko o świcie, jajecznica ze słoniną, placki ziemniaczane ze śmietaną, pierogi prosto z pieca. Piłem mleko, którego w mieście nie znosiłem, i zasypiałem szczęśliwy.

Dni na wsi były wolnością. Łowiliśmy ryby, zbieraliśmy jagody, chodziliśmy do bani, gdzie dziadkowie bili mnie witką. Wieczorami siedzieliśmy z babcią na ganku, odganiając komary. Śpiewała stare piosenki, opowiadała bajki i historie z wojny. Najstraszniejsze – straciła czworo dzieci z głodu i chorób. Przytulałem się do niej i szeptałem, że ją kocham i nigdy nie zostawię.

Lato minęło jak sen. Na pożegnanie babcia płakała, prosiła o wybaczenie. Obiecywałem wrócić, ale rok później pojechałem na obóz. Pisała listy – koślawe, pełne błędów, ale ciepłe: „Nie schudłeś?”. Starałem się odpisywać, ale słowa nie przychodziły łatwo. Złościłem się na rodziców, na Annę, wyobrażając sobie, jak Antonina siedzi sama na ganku, nucąc: „W polu brzoza rozkwitła…”

I nagle wieść: Antonina przyjeżdża do nas! Gospodarstwo się rozpadło, dom popadał w ruinę. Krzyczałem z radości: „Będę miał dwie babcie!”. Wszyscy się martwili, mama wzdychała: „Jak się dogadamy?”. A tata szeptał: „Wreszcie zjemy porządnie”.

Antonina przyjechała smutna, jakby przepraszała.

„Dość tych smutków! – podtrzymywała Annę na duchu. – Pożyjemy, ile Bóg da”.

„Przepraszam, że wam zawracam głowę na starość” – płakała Antonina.

„Co za głupoty? Miejsca dla wszystkich starczy” – uspokajała Anna.

Antoninę ulokowano w moim pokoju, co mnie cieszyło, ale udawałem obojętność, by nie urazić Anny. Ku zdziwieniu, babcie zaprzyjaźniły się. Anna, choć „zgryźliwa”, jak mówił tata, starała się być milsza. Piły herbatę, rozpuszczając w niej krówki, kłóciły się, ale z sercem. Gdy Antonina piekła pierogi, Anna narzekała, że to niezdrowe, ale po cichu podjadała. Wszyscy widzieli, ale udawali, że nie.

Anna drażniła Antoninę: „Kowalska, obetnij te warkocze, nie jesteś na wsi!”.

„Gdzie to słyszałeś, żeby staruszki obcinały włosy?” – odpowiadała, zap„Jak długo wytrzyma to nasze małe królestwo?” – myślałem, patrząc, jak babcie kłócą się o to, kto lepiej robi pierogi.