Gwiazdy nad nami: pamięć o naszych babciach

Gwiazdy nad nami: wspomnienie o babciach

Miałem, jak każdy, dwie babcie. Różne jak dzień i noc, ale jednakowo oddane mi bez reszty. Nazywały się niemal tak samo: Anna Fiodorowna, mama mojej matki, oraz Antonina Fiodorowna, ojca matka.

Anna Fiodorowna mieszkała w centrum miasteczka, w przestronnym mieszkaniu pełnym książek i staroci. Ojciec mówił o niej „miejska fircyca” – wyrafinowana, z lekką nutą wyniosłości. To ona pierwsza pojawiła się w moim życiu. Antonina zaś była wiejska, prosta. Mama śmiała się: „Trzy klasy szkoły, czego się po niej spodziewać?”. Ojciec poprawiał: „Nie trzy, tylko siedem!”. Zamieszkała z nami, gdy poszedłem do szóstej klasy.

Gdy miałem siedem lat, Anna Fiodorowna ciężko zachorowała. Mama rzuciła pracę, by się nią opiekować. Zostaliśmy z ojcem w naszej maleńkiej kawalerce, kupionej za oszczędności naukowca-dziadka. Z początku było wesoło: ojciec palił w domu, a ja oglądałem telewizję do późna. Ale wkrótce znudziły nam się parówki. W końcu przenieśliśmy się do babci. Tymczasowo – sądziliśmy. Zostaliśmy na dobre. Jednej pensji nie starczało, a nasze mieszkanie wynajęliśmy lokatorom.

Gdy babcia chorowała, starałem się być cicho jak mysz. Jej mieszkanie było dla mnie zagadką – ciemne komórki, wysokie szafy, ciężkie zasłony, za którymi chowałem się godzinami. Ale czasem przesadzałem.
„Zabierzcie tego urwisa!” – krzyczała babcia. „Dlaczego dziecko nie ma wychowania?”
„No to go wychowujcie” – opędzał się ojciec.
„I wychowam!” – groziła, by zaraz potem pogłaskać mnie po głowie.

I wychowała. Poszedłem do szkoły, a babcia postanowiła uczyć mnie gry na fortepianie, twierdząc, że mam słuch absolutny.
„Przynajmniej przestanie biegać po domu jak dzikus” – mruczała.

Nudziłem się, wygrywając gamy, licząc minuty do końca lekcji. Ojciec skierował moją energię inaczej – zapisał mnie na judo.
„Kaleczycie dziecko!” – oburzała się babcia. „Ma talent, a wy…”
„A wy zapytaliście, czy chce tę waszą muzykę?” – przekomarzał się ojciec.

Nie chciałem ani muzyki, ani judo. Sam nie wiedziałem, czego pragnę.

Gdy babcia wyzdrowiała, mama wróciła do pracy, a ja zostałem „na babci”. Tak skończyłem pierwszą klasę. Lato stało się przedmiotem sporów – rodzice debatowali, gdzie mnie odesłać, by babcia odpoczęła. Po długich dyskusjach wysłali mnie na wieś, do Antoniny Fiodorowny.

Bałem się. Mama straszyła jej „siedmioklasówką”, Anna – „wiejskim błotem”, tłustym jedzeniem, rzeką, w której utonę, grzybami, którymi się zatruję, i lasem, gdzie zje mnie wilk. Ale wieś okazała się cudem. Pola, stawy, ciemny las na horyzoncie. Kury, gęsi, krowy – wszystko, co znałem tylko z książek. Miejscowi chłopcy, na prośbę babci, wzięli mnie „pod skrzydło”. Skarpetki schowane przez mamę kurzyły się w walizce – wszyscy biegali boso, nie zważając na błoto czy krowie placki.

Antonina Fiodorowna była przeciwieństwem Anny. Cicha, z dobrym uśmiechem, patrzyła na mnie z taką miłością, że zapierało mi dech. Niska, okrągłolica, z zmarszczkami i dołkami w policzkach, pachniała świeżym chlebem i mlekiem. „Mój ptaszku, jakaś ty chudzina” – mówiła, tuląc mnie. Jedzenie było proste, ale przepyszne: mleko prosto od krowy o świcie, jajecznica ze skwarkami, placki ziemniaczane ze śmietaną, pierogi z pieca. Piłem mleko, którego w mieście nienawidziłem, i zasypiałem szczęśliwy.

Dni na wsi były wolnością. Łowiłem ryby z chłopakami, zbierałem jagody, chłostałem się w łaźni miotłą. Wieczorami siedzieliśmy z babcią na ganku, odganiając komary. Śpiewała stare pieśni, opowiadała baśnie i historie z wojny. Najstraszniejsze było to, że straciła czworo dzieci z głodu i chorób. Przytulałem się do niej, szepcząc, że ją kocham i nigdy nie zostawię.

Lato minęło jak sen. Na pożegnanie babcia płakała, prosiła o przebaczenie. Obiecywałem wrócić, lecz rok później pojechałem na kolonie. Pisała listy – koślawe, pełne błędów, ale czułe: „Nie schudłeś tam?”. Starałem się odpisywać, lecz słowa nie przychodziły. Złościłem się na rodziców, na Annę, wyobrażając sobie, jak Antonina siedzi sama na ganku, nucąc: „W polu brzoza się chwieje…”

Nagle wieść: Antonina Fiodorowna przyjeżdża do nas! Kołchoz upadł, jej dom popadł w ruinę. Krzyczałem z radości: „Będę miał dwie babcie!”. Wszyscy się martwili, mama wzdychała: „Jak to znoWreszcie i ona odeszła, ale jej ciepło i mądrość pozostawiły we mnie ślad na zawsze.