Gwiazdy nad nami: wspomnienia o babciach

Gwiazdy nad nami: wspomnienie o babciach

Miałem, jak wszyscy, dwie babcie. Różne jak dzień i noc, ale obie tak samo mnie kochały. Ich imiona brzmiały niemal identycznie: Anna Fiodorowna – mama mojej mamy, i Antonina Fiodorowna – mama taty.

Anna Fiodorowna mieszkała w centrum miasta, w przestronnym mieszkaniu pełnym książek i antyków. Według ojca była „wielkomiejską elegantką” – wyrafinowaną, z lekką nutą dumy. To ona pierwsza pojawiła się w moim życiu. Antonina Fiodorowna, przeciwnie, była wiejską, prostą kobietą. Mama często żartowała: „Trzy klasy szkoły, czego się po niej spodziewać?”. Tata poprawiał: „Nie trzy, tylko siedem!”. Zamieszkała z nami, gdy byłem w szóstej klasie.

Gdy miałem siedem lat, Anna Fiodorowna ciężko zaniemogła. Mama rzuciła pracę, by się nią opiekować. Zostaliśmy z ojcem w naszej małej kawalerce, kupionej za oszczędności dziadka-naukowca. Z początku było fajnie: tata palił w domu, a ja po nocach oglądałem telewizję. Ale szybko zaczęło nam doskwierać. Tacie znudziło się gotowanie, mnie – jedzenie parówek. W końcu przeprowadziliśmy się do babci. Myśleliśmy, że to tymczasowe, ale zostaliśmy na zawsze – jedna pensja nie starczała, więc wynajęliśmy nasze mieszkanie.

Gdy babcia chorowała, starałem się być cicho jak mysz. Jej dom był dla mnie tajemnicą: ciemne schowki, wysokie szafy, ciężkie zasłony, za którymi chowałem się godzinami. Ale czasem przesadzałem.
– Zabierzcie tego bęcwała! – krzyczała babcia. – Dlaczego nikt go nie wychowuje?
– No to go wychowuj – odgryzał się ojciec.
– I wychowam! – groziła, ale zaraz głaskała mnie po głowie.

I wychowała. Poszedłem do szkoły, a ona postanowiła uczyć mnie gry na fortepianie, twierdząc, że mam słuch absolutny.
– Przynajmniej przestanie biegać po domu jak dzikus – wzdychała.

Nudziłem się, grając gamy, licząc minuty do końca lekcji. Tata skierował moją energię inaczej – zapisał mnie na judo.
– Kaleczycie chłopca! – oburzała się babcia. – Ma talent, a wy…
– A czy spytałaś, czy on chce tę muzykę? – przekomarzał się ojciec.

Ja nie chciałem ani muzyki, ani judo. Nie wiedziałem, czego chcę.

Gdy babcia wyzdrowiała, mama wróciła do pracy, a ja zostałem „pod babciną opieką”. Tak skończyłem pierwszą klasę. Lato stało się przedmiotem sporów – rodzice szukali miejsca, gdzie mnie wysłać, by babcia odpoczęła. Po długich dyskusjach pojechałem na wieś do Antoniny Fiodorowny.

Bałem się. Mama straszyła ją „siedmioklasowym wykształceniem”, Anna – „wiejskim brudem”, tłustym jedzeniem, rzeką, w której się utopię, grzybami, którymi się zatruję, i lasem, gdzie zje mnie wilk. Ale wieś okazała się cudem. Pola, stawy, ciemny las na horyzoncie. Kury, gęsi, krowy – wszystko, co znałem tylko z książek. Miejscowe dzieci, na prośbę babci, wzięły mnie pod opiekę. Skarpetki starannie spakowane przez mamę pokryły się kurzem – wszyscy biegali boso, nie zważając na błoto czy krowie placki.

Antonina Fiodorowna była przeciwieństwem Anny. Cicha, o łagodnym uśmiechu, patrzyła na mnie z taką miłością, że zapierało mi dech. Niska, o okrągłej twarzy z bruzdami i dołeczkami, pachniała świeżym chlebem i mlekiem. – Mój ptaszku, jakiś ty chudy – mówiła, przytulając mnie. Jedzenie było proste, ale pyszne: ciepłe mleko o świcie, jajecznica ze skwarkami, placki ziemniaczane ze śmietaną, pierogi prosto z pieca. Piłem mleko, którego w mieście nienawidziłem, i zasypiałem szczęśliwy.

Dni na wsi były wolnością. Łowiłem ryby z chłopakami, zbierałem jagody, parzyłem się w banie, gdzie mężczyźni smagali mnie witką. Wieczorami siadaliśmy z babcią na ganku, odganiając komary. Śpiewała stare piosenki, opowiadała bajki i historie z wojny. Najstraszniejsze – straciła czworo dzieci z głodu i chorób. Przytulałem się do niej, szeptałem, że ją kocham i nigdy nie opuszczę.

Lato minęło jak sen. Na pożegnanie babcia płakała, przepraszała. Obiecywałem wrócić, ale rok później pojechałem na kolonie. Pisała listy – koślawe, pełne błędów, ale czułe: – Schudłeś może? Starałem się odpisywać, ale słowa nie przychodziły. Złościłem się na rodziców i Annę, wyobrażając sobie, jak Antonina siedzi sama na ganku, nucąc: – W polu brzózka biała…

Aż nagle wieść: Antonina Fiodorowna przyjeżdża do nas! Kołchoz upadł, jej dom popadł w ruinę. Wrzeszczałem z radości: – Będę miał dwie babcie! Wszyscy się martwili, mama wzdychała: – Jak to będzie? A tata mówił: – Wreszcie dobrze zjemy.

Antonina przyjechała smutna, zawstydzona, znów przepraszała.
– Dość już tego marudzenia! – pocieszała Anna. – Pożyjemy, ile Bóg da.
– Wybaczcie, że na starość wam ciężę – szlochała Antonina.
– Co za ciężar? Mamy miejsce dla wszystkich – uspokajała Anna.

Antoninę ulokowano w moim pokoju – cieszyłem się, ale nie okazywałem tego, by nie urazić Anny. Zadziwiająco, babcie zaprzyjaźniły się. Anna, choć była „zgryźliwa”, jak mawiał tata, starała się być milsza. Piły herbatę, rozpuszczając w niej landrynki, kłóciły się, ale z sercem. Gdy Antonina piekła pierogi, Anna narzekała, że to niezdrowe, ale potajemnie wykradała je do swojego pokoju. Wszyscy wiedzieli, ale udawali, że nie widzą.

Anna drażniła Antoninę: – Fiodorowna, obetnij te swoje warkocze, nie jesteś na wsi!
– Gdzie to słychane, by staruszki strzygły się? – odpowiadała, splatając cienki warkocz.

Czasem piły nalewkę.
– Fiodorowna, po dwadzieścia gram? – pytała Anna.
– Nalej – kiwała głową Antonina.

Po kieliszku wybuchały śmiechem, opowiadając żarty o starości. Jeden pamiętam do dziś:
– Jak ci na imię? Zapomniałam.
– A tobie pilno? – i chichotały jak dziewczynkiWtedy zrozumiałem, że prawdziwa miłość nie umiera – tylko zmienia swój kształt, jak gwiazdy, które gasną, ale ich światło wciąż do nas dociera.