Zawsze w kontakcie: Historia pani Nadziei, jej rodzinnego czatu i pierwszych kroków ze smartfonem w polskiej codzienności

Dziennik, 12 marca

Ranki u mnie od dawna wyglądają podobnie. Czajnik na gazie, dwie czubate łyżeczki herbaty do starego, pękatego imbryka, który jeszcze pamięta czasy, gdy dzieci były małe i wszystko wydawało się jeszcze możliwe. Zanim woda się zagotuje, odpalam radio w kuchni i jednym uchem słucham wiadomości. Głosy spikerów są mi dziś bliższe niż wiele znanych mi twarzy.

Na ścianie wisi zegar z żółtymi wskazówkami, który odmierza czas niezmordowanie, podczas gdy dzwonek telefonu stacjonarnego pod nim odzywa się coraz rzadziej. Kiedyś brzęczał wieczorami to sąsiadki dzwoniły, by pogadać o nowym odcinku serialu czy zapytać, jak tam ciśnienie. Teraz albo chorują, albo pojechały do dzieci do Warszawy, Poznania czy Gdańska, a niektóre na zawsze już się wyciszyły. Telefon stoi w kącie, ciężki, z słuchawką, która miło leży w dłoni. Czasem go głaszczę, przechodząc, jakbym sprawdzał, czy jeszcze działa ta nitka do świata.

Dzieci dzwonią przez komórki. A raczej: wiem, że do siebie dzwonią, bo kiedy przyjeżdżają, telefon praktycznie nie schodzi im z rąk. Syn w trakcie rozmowy potrafi zamilknąć, zapatrzeć się w ekran i mruknąć: Poczekaj chwilę, po czym zaczyna stukać kciukiem w szkło. Wnuczka, drobna dziewczyna z długim warkoczem, zdaje się w ogóle nie wypuszczać telefonu z ręki. Ma tam znajomych, gry, lekcje, muzykę wszystko swoje tam.

A mój telefon stary, klawiszowy, kupiony, gdy pierwszy raz trafiłem do szpitala przez nadciśnienie.

Musimy mieć z tobą kontakt w razie czego, uprzedził syn.

Leży sobie w szarej kieszonce na półce w przedpokoju. Bywa, że zapomnę go naładować, czasem leży na dnie torby pomiędzy chusteczkami a paragonami z Biedronki. Rzadko dzwoni, a kiedy już zadzwoni, często nie nadążam z odebraniem i potem przeklinam swoją opieszałość.

W tym roku skończyłem siedemdziesiąt pięć lat. Jakieś obce to jest w środku czuję się najwyżej na sześćdziesiąt pięć, a czasem nawet na jeszcze mniej. Ale dowodu się nie oszuka. Poranek upływa jak zawsze: herbata, radio, trochę gimnastyki na stawy takiej jak nauczyła mnie lekarka w przychodni. Potem z lodówki wyciągnąłem jarzynową sałatkę i postawiłem na stole sernik. Dzieci obiecały być na drugą.

Zaskakuje mnie, że teraz urodziny umawia się w jakimś czacie, nie przez telefon. Syn mówił: My z Gosią wszystko ustalamy na rodzinnym czacie. Pokażę ci kiedyś. Nigdy nie pokazał. Samo słowo czat brzmi, jakby z innego świata tam ludzie żyją w małych okienkach, gadają literami.

O drugiej byli. Najpierw wpadł wnuk Kacper z wielkim plecakiem i słuchawkami na szyi, za nim przemknęła wnuczka Zuzia, a za nimi syn z synową, objuczeni torbami z Lidla. W domu od razu zrobiło się tłoczno i gwarno, zapachniało ciastkami, perfumami synowej i jakimś świeżym zapachem, którego nie umiem nazwać.

Sto lat, tato! powiedział syn i szybko mnie uściskał, jakby mu się gdzieś spieszyło.

Kwiaty trafiły do wazonu, prezenty na stół, Zuzia od razu zapytała o hasło do internetu. Syn się skrzywił i jak zwykle grzebał w kieszeni za karteczką, by jej podyktować ten ciąg liter i cyfr, od którego rozbolała mnie głowa.

Dziadku, a czemu ty nie jesteś w czacie? zagadnął Kacper, zdejmując buty i przechodząc do kuchni. Tam się wszystko dzieje.

Jaki znowu czat… mruknąłem, podsuwając mu talerz z sernikiem. Mi wystarczy mój stary telefon.

No właśnie wtrąciła synowa, patrząc wymownie na syna. Bo z tej okazji mamy dla ciebie prezent.

Syn wyciągnął z torby niewielkie pudełko. Białe, błyszczące, z obrazkiem. Już się domyśliłem.

Smartfon oznajmił syn tonem, jakby mówił mi diagnozę. Porządny, nie taki najdroższy, ale dobry. Jest kamera, internet, wszystko, co trzeba.

A po co mi to? spytałem, starając się być spokojny.

No jak to po co, tato! wyrwała się synowa. Możemy dzwonić przez wideo, masz nasz czat rodzinny, tam dajemy zdjęcia, nowinki. Teraz do lekarza też wszystko się załatwia przez internet. Sam narzekałeś, że kolejki w przychodni…

Jakoś sobie radzę… zacząłem, ale syn tylko przygryzł usta.

Nam będzie spokojniej. Jak coś, możesz napisać, albo my do ciebie. I nie będziesz musiał szukać tego swojego klawiszowca dodał miękko syn.

Poczułem ukłucie. To już tak, jestem stary, nie umiem, muszą mi wszystko uprościć…

Dobrze… powiedziałem cicho. Skoro bardzo chcecie.

Pudełko otwierali wszyscy naraz, jak kiedyś dzieci rozpakowywały prezenty. Tylko teraz to one były dorosłe, a ja siedziałem pośrodku, trochę jak uczeń na egzaminie. Z wnętrza wyjęli cieniutki czarny prostokąt. Bez przycisków.

Wszystko dotykowe wyjaśnił Kacper. Tak, patrz.

Przejechał palcem, ekran rozbłysnął ikonkami. Dreszcz mnie przeszedł. Bałem się, że zaraz jakaś maszynka każe mi podać hasło, login albo pytać o coś niepojętego.

Spokojnie odezwała się łagodnie Zuzia. My wszystko ustawimy. Nie naciskaj nic sama… na razie.

Zabolały mnie te słowa. Nie naciskaj sama. Jakbym był dzieckiem z porcelanowej zastawy.

Po obiedzie przeszliśmy do pokoju. Syn przysiadł się tuż obok na kanapie z telefonem na moich kolanach.

Popatrz mówił. Tu masz włącznik. Akurat naciskasz, chwilę trzymasz. Ekran startowy, potem blokada. Przesuwasz palcem, odblokowujesz. Tak.

Mówił szybko, czułem chaos w głowie. Przycisk, blokada, szlaczki.

Powoli, poproszę, bo zapomnę… poprosiłem.

Nic nie zapomnisz, proste to, przywykniesz machnął ręką.

Skinąłem głową, choć wiedziałem swoje. Potrzeba mi czasu. Żeby pogodzić się z tym, że świat już dawno wszedł w te małe ekrany i ja muszę jakby od nowa nauczyć się życia.

Wieczorem miałem już numery całej rodziny, sąsiadki Wiesi i rejestrację do przychodni wpisane w kontaktach. Syn zainstalował komunikator, dodał mnie do rodzinnego czatu, powiększył czcionkę.

Zobacz tłumaczył to nasz czat. Tu piszemy i wrzucamy fotki.

Błyskawicznie napisał wiadomość. Zaraz przyszła odpowiedź od synowej: Hurra, tata z nami! Za nią Zuzia wysłała stado kolorowych buziek.

A jak ja? zapytałem. Jak odpowiem?

Tu naciskasz pokazał syn. Wyskakuje klawiatura. Pisz. Albo głosowo, jeśli wolisz nacisnąć mikrofon i mów.

Próbowałem. Palce mi się trzęsły. Wysłałem zamiast dziękuję ziećkuję. Syn się zaśmiał, wnuki też, ale synowa posłała dobre słowo.

Spokojnie, każdy się uczy pocieszył syn.

Pokiwałem głową, choć czułem zawód. Co za żenada nie umieć wpisać słowa.

Po ich wyjeździe w domu znów zrobiło się cicho. Na stole został kawał sernika, kwiaty w wazonie i biała skrzyneczka od telefonu. Sam smartfon leżał obok ekranem do dołu. Ostrożnie go podniosłem. Po naciśnięciu bocznego przycisku ekran rozświetlił się zdjęciem, które Zuzia ustawiła mi na tło: cała rodzina podczas zeszłorocznych świąt Bożego Narodzenia. Patrzyłem na siebie z boku, w niebieskiej koszuli, z rozbawioną miną, jakbym już wtedy się wahał czy dobrze, że tu stoję?

Przesunąłem palcem po ekranie, jak uczyli. Wyskoczyły ikonki telefon, SMSy, aparat i inne. Syn powtarzał: Nie naciskaj, czego nie znasz. Ale jak rozpoznać, co nieznane?

Położyłem aparat znów na stole i poszedłem zmywać. Niech sobie poleży. Może się zadomowi.

Następnego dnia obudziłem się wcześniej niż zwykle. Od razu spojrzałem na smartfon. Leżał tam, jak obca rzecz. Strach opadł trochę. W końcu to tylko sprzęt. Rzeczy można ogarnąć. Mikrofali też się bałem.

Zaparzyłem herbatę, przysiadłem do stołu i przyciągnąłem aparat. Uruchomiłem go dłoń się spociła. Znów zdjęcie rodziny. Przeciągnąłem palcem, pojawiły się ikonki. Znalazłem zieloną słuchawkę na szczęście coś znajomego i nacisnąłem.

Lista kontaktów: Syn, synowa, Zuzia, Kacper, Wiesia. Wybrałem syna. Zadzwoniłem. Telefon zabrzęczał, pulsujące paski na ekranie. Przyłożyłem go do ucha.

Halo? odezwał się syn, wyraźnie zaskoczony. Tato? Wszystko dobrze?

Tak. Chciałem sprawdzić, czy działa.

No widzisz! Brawo. Ale lepiej przez komunikator, taniej.

Jak? zgłupiałem.

Pokażę później. Teraz jestem w pracy.

Rozłączyłem się, klikając czerwoną słuchawkę. Serca waliło jak po marszu, ale rozgrzało mnie to uczucie. Sam zadzwoniłem. Bez pomocy.

Po kilku godzinach telefon cicho piknął. Zajrzałem pierwsza wiadomość na czacie rodzinym. Zuzia: Dziadku, jak się czujesz? Pod spodem pole do wpisania odpowiedzi.

Patrzyłem długo. W końcu powoli nacisnąłem. Klawiatura się pojawiła, literki malutkie, ale do odczytania. Zacząłem wystukiwać, raz chybiałem, raz kasowałem, w końcu napisałem: Dobrze. piję tehra. Z błędem, ale niech będzie. Wysłałem.

Za moment odpowiedź Zuzi: Super! Sama pisałeś? I serduszko.

Uśmiechnąłem się. Napisałem. Moje słowa dodały się tam, gdzie zwykle migały cudze.

Wieczorem wpadła Wiesia z sąsiedztwa, z słoikiem konfitur.

Słyszałam, że młodzi dali ci ten… no… mądry telefon mówiła, ściągając buty.

Smartfon poprawiłem. Brzmi za młodzieżowo jak na moje lata, ale powiedziałem z satysfakcją.

I jak, nie gryzie? zażartowała.

Raczej popiskuje. Wszystko inne, brak przycisków.

Mój wnuk też mnie namawia. Mówi, że dziś bez tego ani rusz. A ja myślę już za późno na naukę. Młodzi niech się bawią.

Słowo późno mnie ukłuło. Też tak myślałem. Ale teraz miałem w domu sprzęt, który mówił mi: nigdy nie jest za późno.

Kilka dni później syn zadzwonił, mówiąc, że przez internet zapisał mnie do lekarza.

Jak to przez internet? dopytałem.

Przez e-Pacjenta. Tam się teraz wszystko załatwia. Masz login i hasło na karteczce w szufladzie pod telefonem.

Sięgnąłem do szuflady. Rzeczywiście, karteczka starannie podpisana. Trzymałem ją jak receptę od lekarza; wiem, do czego, ale nie mam pojęcia jak.

Dzień później zaryzykowałem. Włączyłem smartfon, znalazłem przeglądarkę (syn pokazywał, gdzie). Wpisałem adres, literka po literce. Pomyliłem się dwa razy, kasowałem, zaczynałem od nowa. W końcu strona się wczytała. Napisy, niebieskie paski.

Podaj login brzmiała wiadomość i hasło.

Login poszło jako tako, hasło tragedia. Litery i cyfry, palec nie ten, ekran skacze, kasuje. W końcu nie wytrzymałem, odłożyłem telefon i sięgnąłem po stary telefon stacjonarny.

Nie radzę sobie. Te wasze hasła to kpina.

Tato, nie denerwuj się, wieczorem wpadnę i pokażę jeszcze raz.

Ciągle wpadasz i pokazujesz, a potem znów zostaję sam… wymsknęło mi się.

Cisza. Po chwili: Wiem. Po prostu praca. Przyjdę z Kacprem, on ci spokojniej pokaże. Jest lepszy w tych sprawach.

Zgodziłem się, choć odkładając słuchawkę miałem poczucie porażki. Jakbym bez nich nie mógł nic.

Wieczorem rzeczywiście przyszedł Kacper.

Dziadku, pokaż, co nie wychodzi.

Otworzyłem stronę. Wszystko tu jest dla mnie dziwne, boję się, że coś popsuję.

Nie ma co popsuć. Najwyżej się wylogujesz, zalogujesz z powrotem.

Objaśniał cierpliwie. Pokazał, gdzie co kliknąć, jak zmienić język, jak odwołać czy dodać wizytę.

Patrz, tu masz termin. Jakbyś nie mógł iść, klikasz odwołaj. A jak przypadkiem odwołam? Trudno, zapiszesz się jeszcze raz. Nie ma się czego bać.

Dla niego proste. Dla mnie gąszcz możliwości.

Po jego wyjściu długo gapiłem się w ten ekran. Wydawał mi się testem czy umiem jeszcze nauczyć się czegoś nowego?

Minął tydzień. Dzień przed wizytą w przychodni coś mnie tknęło. Otworzyłem portal e-Pacjenta, zajrzałem w zakładkę moje wizyty a tu nic. Serce podeszło do gardła. Czy ostatnio nie kliknąłem czegoś nie tak? Czy odwołałem termin przez własną ciekawość? Zrobiło mi się gorąco.

Chciałem dzwonić do syna, ale wiedziałem, że zapracowany. Kacper zajęcia na uczelni. Nie chciałem, żeby znów ratowali dziadka.

Popatrzyłem na telefon. To on wywołał problem, ale może pomóc rozwiązać. Skupiony, krok po kroku, z drżącymi palcami, wszedłem na stronę, kliknąłem Zapisz na wizytę, wybrałem lekarza. Najbliższy wolny termin za trzy dni cóż, trudno. Zatwierdziłem. Po chwili pojawił się napis: Jesteś zapisany. Oddech wrócił.

Dla pewności napisałem do swojej lekarki przez komunikator, który kiedyś dodał mi syn.

Dzień dobry, tu Stanisław Nowak odezwałem się do mikrofonu. Ciśnienie wariuje. Zapisałem się na wizytę w piątek rano. Może pani zerknąć?

Telefon zamruczał, za chwilę odpowiedź: Dobrze, widzę pana. Jeśli się pogorszy, proszę dzwonić od razu.

Odprężyłem się. Zrobiłem to sam. Bez dzieci, bez wnuka.

Wieczorem napisałem na czacie: Sam się zapisałem przez internet. Z błędem, ale nie szkodzi. Liczy się treść.

Pierwsza odpisała Zuzia: Dziadku, jesteś mistrz! Dorzuciła serduszko. Synowa dodała: Jestem dumna z ciebie, a syn: No widzisz! Mówiłem, że dasz radę.

Patrzyłem na te wiadomości i czułem, jak coś rozprostowuje się w środku. Może nie będę nigdy taki szybki jak oni, nie nauczę się memów i nie będę sypał ikonkami, ale ta nić do nich istnieje. Teraz potrafię szarpnąć za nią, kiedy zechcę.

Po wizycie u lekarki, która przebiegła bez stresu, postanowiłem nauczyć się czegoś jeszcze. Zuzia opowiadała kiedyś, że z koleżankami codziennie wymieniają się zdjęciami jedzenia, kotów i różnych głupotek. Wydawało mi się to śmieszne, ale trochę też zazdrościłem oni mają wspólny obrazek dnia, a ja tylko radio i swoje widoki za oknem.

W słoneczny dzień, kiedy parapet pełen był rozsad, wziąłem smartfon, włączyłem aparat. Na ekranie kuchnia i parapet, przesunąłem telefon bliżej do słoików z pomidorami. Kliknąłem kółko. Zdjęcie lekko rozmazane, ale w porządku. Zielone listki i pasek światła na stole. Przeglądałem chwilę to zdjęcie i pomyślałem: te małe roślinki przypominają mnie wobec tego telefonu. Też się przebijam.

Wysłałem zdjęcie na czat rodzinny z podpisem: Moje pomidory rosną.

Odpowiedzi posypały się natychmiast. Zuzia posłała fotkę swojego pokoju zalanego podręcznikami, synowa miskę sałatki z dopiskiem: Uczę się od ciebie! A syn selfie z pracy z tekstem: Mama rośnie pomidory, ja raporty. Kto ma lepiej?

Zaśmiałem się. Kuchnia już nie wydawała się pusta. Jakby siedziało ze mną paru bliskich, każdy gdzie indziej, ale razem.

Bywało, że coś szło nie tak. Raz przez pomyłkę wysłałem wiadomość głosową zamiast próbować tylko ćwiczyć. Z nagrania słychać było, jak przeklinam na wiadomości w telewizji. Wnuki pękały ze śmiechu, a syn żartował, że mógłbym prowadzić własny program. Najpierw się wstydziłem, potem śmiałem. Nic, przecież to prawdziwy głos.

Wciąż często myliłem rozmowy miałem pytanie do Zuzi, a napisałem do wszystkich. Albo spytałem w czacie rodzinnym, jak usunąć zdjęcie, zamiast do Kacpra. Odpowiedział szczegółową instrukcją, Zuzia wyznała, że też nie wie, a synowa wkleiła mema: Tato, jesteś bohater!

Nadal bałem się aktualizacji systemu. Te komunikaty: Zainstaluj, odśwież, zrestartuj brzmiały groźnie. Jakby zaraz chcieli przestawić mi wszystko, czego się nauczyłem.

Ale strach coraz bardziej ustępował. Zacząłem sprawdzać rozkład autobusów, pogodę nie tylko w radiu, ale i na ekranie. Nawet znalazłem w internecie przepis na sernik taki, jaki piekła moja mama. Trochę walki z wyszukiwaniem, ale gdy zobaczyłem znajome składniki, ścisnęło mnie w gardle.

Nie pisałem o tym nikomu. Po prostu upiekłem i wysłałem zdjęcie na czat. Podpisałem: Przypomniał mi się sernik babci. Natychmiast pojawiły się serduszka i prośby o przepis. Zrobiłem zdjęcie swojej karteczki z receptą i też wysłałem.

Zorientowałem się, że coraz rzadziej patrzę na stacjonarny telefon. Wciąż tam wisi, ale nie jest już jedyną nitką do świata. Mam jeszcze jedną, niewidzialną, mocną.

Pewnego wieczoru, gdy za oknem ciemniało, usiadłem w fotelu z telefonem i przeglądałem rodzinny czat. Były tam zdjęcia z pracy syna, selfie Zuzi z koleżankami, żarciki Kacpra, wiadomości synowej o zakupach. Pomiędzy nimi moje: zdjęcie pomidorów, przepis na sernik, pytania o leki.

Nagle zrozumiałem, że nie czuję się już widzem zza szkła. Może i nie rozumiem połowy skrótów i nie wrzucam emotek tak jak oni, ale odpowiadają mi. Czytają moje wiadomości. Czekają na zdjęcia.

Telefon cichutko piknął. Nowa wiadomość od Zuzi: Dziadku, jutro mam sprawdzian z matmy. Mogę potem do ciebie zadzwonić i się wyżalić?

Uśmiechnąłem się. Odpisałem powoli, starając się nie pomylić: Dzwoń, zawsze posłucham. I wysłałem.

Potem odłożyłem smartfon obok kubka z herbatą. W pokoju było cicho, ale ta cisza już nie była pusta. Gdzieś tam, za korytarzami, na drugim końcu miasta, ktoś czekał na mój sms czy zdjęcie. Nie zostałem częścią młodzieżowej afery, jak mówi Kacper, ale znalazłem swój zakątek w tym świecie ekranów.

Dopiłem herbatę, zgasiłem światło i zanim wyszedłem z kuchni, zerknąłem jeszcze na telefon. Mały czarny prostokąt spokojnie leżał na stole. Wiedziałem, że kiedy zechcę, mogę po niego sięgnąć i wyciągnąć rękę do swoich.

I to w tej chwili mi wystarczyło.

Człowiek nigdy nie jest za stary, by nauczyć się nowego. Najważniejsze to nie poddawać się swoim lękom. Drugi raz to już nie tak trudno. A gdy na końcu tej cyfrowej nitki słychać głos wnuczki lub czyta się dziadku, jesteś mistrz człowiek czuje, że wciąż jest potrzebny.