Z wypoczynku Igor nie wrócił — — Czemu twój nie pisze, nie dzwoni? — Nie, Wera, ani przez dziewięć dni, ani na czterdziesty żadnego znaku życia — żartowała Luda, poprawiając roboczy fartuch na szerokiej talii. — Poszedł w tango albo co innego — współczująco kiwała głową sąsiadka. — No czekaj, czekaj. Policja też milczy? — Wszyscy milczą, Weroniko, jak ryby w Bałtyku. — Ot, los… Ta rozmowa ciążyła Ludmile. Wzięła miotłę w drugą rękę i zaczęła zamiatać spadające liście przed swoim domem. Długa, ponura jesień 1988 roku. Trzy lata odkąd Gulkowa Ludmiła przeszła na emeryturę i cieszyła się zasłużonym odpoczynkiem, ale ostatnio musiała podjąć pracę w spółdzielni mieszkaniowej jako dozorczyni — pieniędzy coraz mniej, a nowej pracy nie znalazła. Mieszkali jak zwyczajna polska rodzina — ani dobrze, ani źle. Pracowali, wychowywali syna. Mąż Ludmiły nie przepijał, tylko od święta. W pracy szanowany, solidny. Nie oglądał się za innymi babami. Ona całe życie jako pielęgniarka w szpitalu, dyplomy, nagrody. Mąż wyjechał nad morze na wczasy i nie wrócił. Ludmiła długo nie podejrzewała nic złego. Nie dzwoni? To pewnie dobrze się bawi, odpoczywa. Ale gdy w wyznaczonym dniu nie wrócił, zaczęła go szukać, obdzwoniła szpitale, policję, nawet do kostnicy zadzwoniła. Synowi, który służył w wojsku, najpierw wysłała telegram o zaginięciu ojca, potem dodzwoniła się. Ustalili — z hotelu wyjechał, na pociąg nie wsiadł. Przepadł. Znów telefony po szpitalach, kostnicach. W pracy męża rozkładali ręce — przyznali wczasy, reszta to sprawa rodzinna, nie wtrącają się. Nie zgłosi się do pracy — zwolnią za nieobecność. Matka rwała się, żeby jechać szukać go nad morzem, syn przekonywał: — Gdzie ty go tam znajdziesz? Ja mam wkrótce wolny tydzień, jeśli dadzą przepustkę, pojadę. W mundurze łatwiej się dogadam. Ludmiła trochę się uspokoiła, próbując zająć się czymś, by nie myśleć o najgorszym. Do komisariatu chodziła już jak do pracy — ale bez nerwów, wiadomości żadnych. Pracę też przez to podjęła. Jak zamiatasz i jesteś między ludźmi, trzymasz się. W domu wieczorami płakała. Winiła siebie i los, że postawił przed nią takie trudne wyzwanie w tym wieku. Najgorsza była niepewność. Igor pojawił się przed Ludmiłą tak nagle, jak zniknął. Stał w tym samym ciemnogranatowym garniturze, w którym wyjeżdżał. Bez torby, bez walizki. Po prostu stał, podniesionym kołnierzem, ręce w kieszeniach, i patrzył, jak Ludmiła zamiata podwórko. Nie zauważyła go od razu, nie wiedziała, ile już tak stoi, dopóki nie zawołał ją syn. — Igor, Piotrek… — Ludmiła rzuciła miotłę i pobiegła. Kobieta rozłożyła ramiona jak ptak wracający do domu, rzuciła się mężowi na szyję i przytuliła. Igor chwile zwlekał, ale i on przytulił żonę. — Chodźcie do domu, aż się obejmują — mruczał syn niezadowolony. Ludmiła wyczuła to w jego głosie, w stąpaniu po ścieżce. — Piotrusiu, przytul się, nie widziałam cię od wiosny — matka dogoniła syna. — Cześć, cześć. Chodźmy, zimno. — Czemu nie zadzwoniłeś? Mogłabym się przygotować, posprzątać, ugotować… — Mamo, nie po pierogi przyjechałem. Obiecałem. No i jestem. Żona spojrzała na męża, potem na syna. Przeżyła tyle przez te miesiące, że czuła się jak we mgle. Żywy, zdrowy. Nie chciała wypytywać, tylko go nakarmić, napoić i pozwolić odpocząć. Igor siedział i milczał. — Mamo, usiądź wreszcie. Ale Luda krzątała się po kuchni, stukała talerzami, filiżankami. — Mamo, tatę znalazłem u innej kobiety. Ludmiła spojrzała na syna, potem na męża. Ten siedział z rękami splecionymi na kolanach, głowę spuszczoną, jak nastolatek przyłapany na psocie, chudy i ponury, nie chcący przyznać się do winy. — U jakiej innej? Co się dzieje, Igor? Wszystko, co sobie wyobrażała Luda, to że mężowi stało się coś złego: okradli go, nie ma pieniędzy na bilet, pobili go i biednie tuła się po obcych miastach. — Nie wrócił do domu, zamieszkał u Zubowej Oli, w domku nad morzem. Nie chciał wracać. Ludmiła patrzyła na męża, mrugała powiekami. — Jak to, nie chciał? — Tak, nie chciałem. Zrozumiałem, że żyję nie tak. Praca – dom, dom – praca. Weekend na działce. A wolności nie ma. — Aha, wolności! — Luda aż się zaczerwieniła ze złości. — Synku, po co taką porcję wolności tu przytargałeś? Chciałeś mnie upokorzyć? Lepiej jakby powiedział, że nie żyje, byłoby sprawiedliwiej. Wypłakałam za nim oczy, a on w domku nad morzem… — Wiesz, Luda… może chciałem zacząć nowe życie. — Nie, Igor, ciebie nie nowe życie zaczęcie wzięło, tylko gorące słońce walnęło w łeb, rzuciłeś wszystko i jak ostatni drań ukryłeś się przy innej. Prawdziwy facet wróciłby, rozwiódł się, a potem ruszyłby na wszystkie cztery wiatry. Najpierw byłby szczery z innymi, potem ze sobą. Nie chcę cię widzieć, wyjdź… Igor wstał i przeszedł korytarzem do pokoju. — Nie-e, idź stąd. Jakbyś nigdy nie wrócił! Nie chcę, nie mogę! — krzyknęła Ludmiła, bliska histerii. — Tato, idź, — Piotrek już był w korytarzu. Luda zobaczyła Igora ponownie dopiero po dwóch tygodniach. Znów zamiatała ścieżkę, zgarniała wodę po deszczu z jezdni. Stał na początku domu, w starym płaszczu i śmiesznej czapce. — Luda — zawołał, potem głośniej powtórzył jej imię. Podniosła głowę, spojrzała na niego pustym wzrokiem. On jakby połamał jej ręce i nogi — mogłaby mu wybaczyć, ale podejść i przytulić już nie umie. Igor sam podszedł bliżej. — Zostałem, wróciłem do pracy w zakładzie. Brygadzistą nie chcieli, tylko zwykłym robotnikiem. Przyjmiesz mnie? Podparła się rękami na miotle, spojrzała: — Przyjmę! Ale najpierw papiery rozwodowe, i to pilnie. — Nie wybaczysz? Rozumiem. — No, skoro rozumiesz, po co przyszedłeś? — Kiedy wyjeżdżałem, Ola powiedziała: jak wrócisz, nie wpuszczę cię już. No to wróciłem, Luda, do domu. — Ha, ha, ha! I tam, i tu nigdzie nie jesteś potrzebny, Igor. Bo takich facetów nikt nie chce. I gdyby nie syn, nie wsiadłbyś nawet w pociąg z powrotem. Idź, żyj swoim życiem, jak chciałeś — nie przeszkadzaj mi pracować. Tłuczesz się tu… — i kilka razy przejechała mu po butach miotłą. Odwróciła się i z wściekłością zamieształa dalej. Po pięciu minutach obejrzała się — Igora już nie było. Westchnęła z ulgą, jakby ciężar zrzuciła z ramion. Bała się, że zostanie, a ona jednak mu wybaczy… Bo tych, co w plecy biją, zwykle broni się własną piersią.

Z urlopu Janusz nie wrócił

Czemu twój nie dzwoni, nie pisze?
Nie, Weroniko, ani na dziewięć dni, ani po czterdziestu dniach żadnego znaku życia, żartowała się Leokadia, poprawiając roboczy fartuch na szerokich biodrach.
Zabalował, wychodzi na to, albo co gorsza… pokiwała głową sąsiadka pełna współczucia. No, czekaj, czekaj. Milicja na zgłoszenie też milczy?
Wszyscy milczą, Weroniko, jak ryba w Wiśle.
Ot, taki los…

Dla Leokadii te rozmowy były ciężarem. Przerzuciła miotłę do drugiej ręki i zaczęła zamiatać opadłe liście przed swoim blokiem. Ciągnęła się jesień 1988 roku szara i długa. Ledwo co zamieciona ścieżka natychmiast zasypywała się kolejnymi liśćmi. Leokadia odwracała się i wracała tą samą drogą, zgarniała liście na kupki.

Minęły już trzy lata, odkąd Leokadia Górska przeszła na emeryturę i zaczęła cieszyć się zasłużonym odpoczynkiem. Jednak w zeszłym miesiącu musiała przyjąć pracę dozorczyni w spółdzielni mieszkaniowej, bo pieniędzy zaczęło brakować, a innej pracy tak szybko znaleźć się nie dało.

Żyli przecież jak przeciętna polska rodzina ani biednie, ani bogato. Ot, zwyczajnie. Oboje pracowali, syna wychowywali. Mąż Leokadii dużo nie pił, tylko czasem przy jakiejś okazji. W pracy szanowany bo porządnie robił. Do innych kobiet się nie oglądał. Sama Leokadia całe życie jako pielęgniarka w szpitalu, pochwały miała, dyplomy.

Mąż wyjechał z zakładową wycieczką nad morze i nie wrócił. Leokadia nie podejrzewała niczego od razu. Nie dzwoni to znaczy pewnie dobrze, wypoczywa. Ale kiedy nie przyjechał w umówionym dniu, zaczęła szukać go po wszystkich instytucjach obdzwoniła szpitale, komisariaty, nawet do prosektorium dzwoniła.

Synowi do wojska najpierw telegram wysłała, że ojciec zaginął, potem się dodzwoniła. Wspólnymi siłami ustalili z hotelu wyjechał, na pociąg nie wsiadł. Zaginął. I od nowa: obdzwonienie szpitali, kostnic.

W pracy męża tylko bezradnie rękami rozkładali: naszym obowiązkiem było dać pracownikowi przodownikowi pracy wczasy, to zrobiliśmy, a w sprawy rodzinne się nie mieszamy. Nie wróci na czas zwolnimy za nieobecność.

Matka rwała się pojechać na miejsce osobiście, ale syn odwiódł ją od tego:
Co ty tam go znajdziesz? Ja za dwa tygodnie będę mieć wolne, jeśli puszczą, sam pojadę. Wojskowy mundur, spojrzenie mam też śmielsze, mi to łatwiej będzie.

Leokadia trochę się uspokoiła, starała się zajmować czymś ręce, żeby nie dopuszczać złych myśli. Do komisariatu chodziła już jak do pracy spokojnie, bez nerwów, ale niespokojne serce i tak nie dawało jej żyć. Do pracy poszła po części właśnie z tego powodu. Póki zamiata i jest między ludźmi, trzyma się. W domu wieczorami płakała. Winiła siebie i los, że ten dał jej w tym wieku tak ciężkie doświadczenia. Najbardziej dołowała niepewność.

Janusz pojawił się przed Leokadią tak samo niespodziewanie, jak zniknął.

Stał w tym samym granatowym garniturze, w którym wyjechał na wakacje. Bez żadnej walizki czy torby. Po prostu stał, z postawionym kołnierzem, ręce w kieszeniach spodni, patrzył jak Leokadia starannie zamiata podwórko.

Nawet go nie zauważyła od razu, nie wiedziała jak długo tam stoi, dopóki Piotrek, ich syn, nie krzyknął:
Janusz, Piotrek… Leokadia upuściła miotłę i pobiegła.

Kobieta rozpostarła ramiona, jak ptak wracający na ojczystą ziemię, i rzuciła się mężowi na szyję, objęła go mocno. Janusz nie od razu, ale też ją objął.
Chodźcie do domu już, co się będziecie na ulicy ściskać syn był wyraźnie rozdrażniony. Matka to słyszała w tonie i w głośnym kroku.
Piotruś, pozwól, że cię przytulę, od wiosny cię nie widziałam! zawołała matka, dogoniła syna.
Cześć, cześć. Zimno, wchodźmy.

Czemu nie zadzwoniłeś, nie napisałeś? Przynajmniej bym sprzątnęła, ugotowała…
Mamo, nie przyjechałem na sernik. Obiecałem, to jestem.

Spoglądała żona raz na męża, raz na syna. Minione miesiące tyle ją kosztowały, że była jakby otępiała najważniejsze jednak, że stoi przed nią, żywy, zdrowy. W tej chwili nie chciała wypytywać co i jak, tylko nakarmić, napoić i położyć do łóżka. Janusz siedział i milczał.

Mamo, usiądź już.

Ale Leokadia krzątała się po kuchni, stukała talerzami i kubkami.

Mamo, znalazłem tatę u innej kobiety.

Leokadia zatrzymała się i spojrzała na męża. Siedział przy stole, na stołku, z rękami splecionymi na kolanach i głową opuszczoną. Wyglądał jak ukarany chłopiec chudy, ponury, nie chciał przyznać się do winy.

U jakiej kobiety? Co się dzieje, Janusz?

Wszystkie myśli Leokadii krążyły wokół jednego spotkało go nieszczęście: okradli go, nie miał za co wrócić, pobili go, błąka się po miastach, szuka jedzenia…

Nie wrócił do domu, tylko został u tej Otylii Szymańskiej, co ma domek nad morzem. Nie chciał wyjeżdżać.

Leokadia patrzyła na męża i mrugała.
Jak to nie chciał?
Nie chciałem. Zrozumiałem, że życie mi przez palce ucieka powiedział Janusz, już trochę głośniej. Że nie mam z życia tego, czego pragnę. Praca dom dom praca. Ogródek na działce tylko na weekend. A tam wolność!

Ach, wolność! Leokadia aż poczerwieniała z gniewu.
Ty, synku, po co tę twoją wolność tu ciągnąłeś? Co chciałeś osiągnąć, przywożąc go? Chciałeś mnie upokorzyć? Powiedziałbyś, że nie żyje byłoby uczciwiej! Ja tu na niego czekałam jak głupia, wypłakałam się, a on w domku nad morzem…

Wiesz, Leokadio… Może chciałem zacząć życie od nowa.

Nie, Janusz, nie życia chciałeś na nowo próbować, tylko ci słońce przygrzało w tej Gdyni. Odebrało ci rozum tak, że rzuciłeś wszystko i uciekłeś do innej kobiety. Prawdziwy facet wróciłby, rozwiódł się i dopiero potem poszedł „szukać wolności”. Najpierw byłby uczciwy wobec innych, a potem wobec siebie. Nie chcę cię widzieć, wyjdź!

Janusz wstał i przeszedł korytarzem do pokoju.

Nie, nie, wyjdź tak! Jakby cię nie było! Nie chcę, nie mogę! krzyczała Leokadia, prawie gotowa do histerii.

Tato, wyjdź, Piotrek już był przy drzwiach.

Znowu Leokadia zobaczyła Janusza po dwóch tygodniach.

Zamiatała podjazd, zgarniała wodę po deszczu na drogę. Stał na początku bloku, w jakimś znoszonym płaszczu i śmiesznej czapce.

Leokadio! zawołał cicho, potem głośniej.

Podniosła głowę, spojrzała martwym wzrokiem. Czuła się, jakby połamał jej ręce i nogi chciała wybaczyć, ale nie mogła już podejść i przytulić. Janusz podszedł sam.

Zostałem, do pracy znów się załapałem. Na brygadzistę mnie jeszcze nie wzięli, ale jako zwykłego robotnika znowu przyjęli. Przyjmiesz do domu?

Podparła się na miotle i spojrzała na niego:

Przyjmę! Ale papiery rozwodowe trzeba od razu złożyć.

Nie wybaczyłaś? Rozumiem.
To czemu przyszedłeś?
Gdy wyjeżdżałem, Otylia powiedziała nie wracaj, bo nie wpuszczę z powrotem. No to wróciłem, Leokadio, do domu wróciłem.

Ha! Ani tu, ani tam nie jesteś potrzebny, Janusz. Bo takich facetów nikt nie chce. Wróciłeś, bo syn wymógł. Sam byś stamtąd nie ruszył. Idź, żyj jak planowałeś, tylko nie przeszkadzaj mi w pracy. Plątasz się pod nogami i Leokadia kilka razy zamachała miotłą po jego butach.

Odwróciła się i z gniewem zaczęła zamiatać dalej. Po kilku minutach się obejrzała. Janusza już nie było. Odetchnęła z ulgą, jakby jej ciężar z ramion zdjęto. Bała się, że zostanie i ją złamie a przecież ludzie, których zraniłeś, potrafią najbardziej cię ochraniać…