Z wakacji Igor nie wrócił — Czemu twój nie pisze, nie dzwoni? — Nie, Wera, ani na dziewiąty, ani…

Z urlopu Janusz nie wrócił

Twój nadal nie pisze, nie dzwoni?
Nie, Weroniko, ani na dziewiąty dzień, ani na czterdziesty śladu żartowałam, poprawiając fartuch na szerokich biodrach.
Zabalował pewnie albo coś nie tak współczująco kiwała głową sąsiadka. Czekaj, czekaj. Policja też nic?
Nic. Wszyscy milczą, Weroniko, jak karpie w wigilię.
No tak taki los.

Każda ta rozmowa coraz bardziej mnie przytłaczała. Przełożyłam miotłę do drugiej ręki i zaczęłam zamiatać zeschłe liście sprzed domu. Długa jesień 1988 roku ciągnęła się niemiłosiernie. Dopiero co zamieciona alejka natychmiast pokrywała się nową warstwą liści i znowu musiałam je zgarniać do kupki.

Trzy lata temu przeszłam na emeryturę, myślałam, że wreszcie odpocznę po latach pracy w szpitalu jako pielęgniarka. Medale, dyplomy wszystko było. Ale miesiąc temu musiałam dorabiać jako sprzątaczka w spółdzielni, bo pieniędzy zabrakło, a nowej pracy już tak łatwo się nie szuka.

Żyliśmy przecież jak normalna polska rodzina ani biednie, ani bogato. Praca, dom, wychowywanie syna. Mąż, Janusz, nie pił za wiele, tylko czasem przy okazji imienin czy świąt, w pracy go cenili sumienny był. Do obcych kobiet się nie oglądał, ja zresztą przez całe życie w tej samej przychodni pracowałam.

Pojechał Janusz nad morze na wczasy i nie wrócił. Na początku uznałam, że skoro nie dzwoni, to znaczy, że odpoczywa i jest szczęśliwy. Ale kiedy nie wrócił w umówionym terminie, zaczęłam szukać go wszędzie: obdzwoniłam szpitale, komisariaty, nawet do zakładu pogrzebowego się dodzwoniłam.

Syna, Krzysia, powiadomiłam telegramem w wojsku, potem udało mi się dodzwonić. Razem ustaliliśmy, że z pensjonatu się wyrejestrował, a na pociąg do Warszawy już nie wsiadł. Zniknął. I znowu wyprawa: telefony do szpitali, kostnica.

W zakładzie pracy machali rękami: daliśmy mu wczasy z wniosków socjalnych, a w rodzinne sprawy się nie mieszamy. Nie wróci do pracy na czas zwolnimy za nieusprawiedliwioną nieobecność.

Sama chciałam jechać na miejsce, ale syn mnie odradził:
Mamo, gdzie Ty go będziesz szukać? Ja mam niedługo wolne, jeśli mi pozwolą, pojadę i sprawdzę. W mundurze łatwiej z ludźmi rozmawiać.
Trochę się uspokoiłam, starałam się czymś zająć, żeby nie myśleć. Jak do urzędu tak i do policji chodziłam, za każdym razem z nadzieją, że coś usłyszę. Nic. Zresztą po części też przez to chciałam wyjść do ludzi zamiatanie ułatwiało bycie tam, gdzie coś się dzieje, a w domu płakałam wieczorami, winiłam siebie i los, że zsyła mi takie próby w tym wieku. Niepewność była najgorsza.

Aż któregoś dnia Janusz pojawił się przede mną równie nieoczekiwanie, jak wtedy zniknął.

Stał w tym samym granatowym garniturze, w którym wyjeżdżał nad morze. Bez walizki, bez torby. Tylko stał z podniesionym kołnierzem, ręce w kieszeni i patrzył, jak zamiatam podwórko. Nawet nie zauważyłam, ile tam już stał, dopóki Krzyś mnie nie zawołał.

Janusz, Krzyś miotła mi wypadła z rąk, pobiegłam.
Rozłożyłam ramiona, jak ptak wracający do gniazda, i rzuciłam się mężowi w objęcia. Janusz po chwili odpowiedział uściskiem.

No do domu już, a nie się ściskają. Syn był wyraźnie niezadowolony, słychać to było w jego głosie i twardym kroku.

Krzysiu, chociaż ciebie wycałuję, nie widziałam cię od wiosny.
Cześć, cześć. Chodźmy, zimno.

Czemu nie zadzwoniłeś? Zdążyłabym chociaż ogarnąć, coś ugotować.
Mamo, ja nie na pierogi przyjechałem. Obiecałem, że wrócę i jestem.

Patrzyłam na nich obu, nie mogąc uwierzyć, że po tylu miesiącach ten koszmar się skończył. Żywy, zdrowy, przy mnie. Pierwsze, czego chciałam to nie wypytywać, a nasycić się ich widokiem, dać im coś ciepłego do zjedzenia, napoić i położyć spać. Janusz tylko siedział i milczał.

Mamo, usiądź.

Ale ja krzątałam się po kuchni, szukałam talerzy, kubków, bo przecież trzeba coś zrobić.

Mamo, znalazłem tatę u innej kobiety.

Obróciłam się gwałtownie do syna i spojrzałam znacząco na męża. Siedział skulony, dłonie zaplecione na kolanach, głowa opuszczona. Wyglądał jak przegoniony z lekcji chłopak chudy, przygaszony i jakby nie chciał brać za nic odpowiedzialności.

U jakiej innej? Janusz, o co chodzi?

Śniło mi się tyle razy, że coś mu się stało, okradli go, nie ma za co wrócić, błąka się po miastach, może głoduje

Nie wrócił do domu, tylko zamieszkał u jakiejś Haliny, u niej nad morzem, nie chciał wracać.

Patrzyłam na męża mrugając powoli, próbując zrozumieć, co słyszę.

Jak to nie chciałeś wracać?

Tak właśnie. Zrozumiałem, że marnuję życie wszystko tylko praca i dom, dom i praca, czasem ogród na weekendy. A tam tej wolności, co mi zawsze brak, coś się obudziło.
O, wolność! niemal poczerwieniałam ze złości.
Krzysiu, po co go tu w ogóle przywoziłeś? Chciałeś mi dokopać? Lepiej byś powiedział, że nie żyje byłoby uczciwiej. Czekałam tutaj, wylałam morze łez, a on u innej kobiety nad morzem

Wiesz, Zofia Chciałem zacząć życie od nowa.
Życie od nowa? Janusz, ty się przegrzałeś na tym Bałtyku, słońce tak cię kopnęło w głowę, że zostawiłeś wszystko jak skończony łajdak i uciekłeś do innej. Prawdziwy mężczyzna najpierw wraca, rozwodzi się, a potem szuka szczęścia, żeby przynajmniej nikogo nie oszukiwać. Żegnam, Janusz idź, nie chcę cię widzieć!

Janusz wstał i przeszedł przez korytarz do pokoju.
Nie, idź tak po prostu. Jakby cię nigdy tu nie było! Nie chcę, nie mogę! krzyczałam, bliska histerii.

Tato, wyjdź Krzyś już był w korytarzu.

Znowu zobaczyłam Janusza po dwóch tygodniach.

Zamiatałam alejkę, spychałam wodę po deszczu z kostki na ulicę. On stał na samym początku domu, w starym płaszczu i śmiesznej czapce.

Zofio powiedział, potem jeszcze raz głośniej.

Podniosłam głowę, spojrzałam na niego pustym wzrokiem. Złamał mi życie, choć miałam w sobie gotowość wybaczyć, nie mogłam już podejść i objąć. Sam zbliżył się do mnie.

Zostałem. Na zakład wróciłem, na razie jako zwykły pracownik, nie brygadzista. Dasz wrócić?

Oparłam się o miotłę i spojrzałam mu prosto w oczy:

Dam. Ale tylko żeby napisać wniosek o rozwód, od razu.

Nie wybaczyłaś? Rozumiem.

Skoro rozumiesz, po co wróciłeś?

Jak wyjeżdżałem, Halina powiedziała, że jak wrócę, to nie przyjmie mnie z powrotem. No i wróciłem, Zofio.

Cha, cha, cha Ani tu, ani tam niepotrzebny, Janusz. Takich mężczyzn nigdzie nie chcą. Wróciłeś, bo syn cię przycisnął, bo bez niego nie wyjechałbyś. Idź, żyj jak chciałeś. Nie przeszkadzaj tylko. Tu miejsca nie ma dla takich jak ty i z rozmachem parę razy przejechałam mu miotłą po butach.

Odwróciłam się i z jeszcze większą złością zabrałam się do zamiatania. Po kilku minutach obejrzałam się Janusza już nie było. Nawet poczułam ulgę, jakby ktoś trochę dźwignął szalę z moich ramion. Bałam się, że zostanie i wtedy bym mu wybaczyła A ludzi, którzy ranią, zwykle i tak się chroniPotem była cisza. Nie taka, co dzwoni w uszach, ale ta codzienna szczekanie psa dalej, parsknięcia dzieci za płotem, samochód spółdzielni z mlekiem. Tylko gdzieś głęboko we mnie coś się odetkało, jakby nagle zrobiło się przestronniej. Przestałam wypatrywać go po zmroku, nasłuchiwać kroków na schodach. Złudzenia się skończyły, zostało tylko to, co przed moimi oczami.

Przysiadłam na ławce pod brzozą, miotła wciąż mocno ściskana w dłoni. Dopiero teraz pozwoliłam łzie spłynąć po policzku tym razem nie przez żal, ale przez ulgę. Od początku wiedziałam, że jestem silna, tylko potrzebowałam przypomnieć to sobie jeszcze raz.

Wieczorem nagotowałam krupniku, zostawiłam garnek na kuchence tak na wszelki wypadek, jakbym sama nie miała ochoty jeść. Zastukała Weronika.

I co, wrócił? spytała.

Wrócił i poszedł odpowiedziałam, uśmiechając się lekko.

Patrzyłyśmy przez okno na szarzejący świat, gdzie liście wirowały jak odarty ze złudzeń czas. I wtedy poczułam, że nawet jeśli Janusz nigdy już nie stanie w moich drzwiach, to świat się nie skończy. Może nawet zacznie się na nowo.