Tata i jego działka To, że tata z siostrą sprzedali ich rodzinny ogródek działkowy, Olga dowiedzia…

Dacza ojca

To, że naszą daczę z tatą sprzedali, dowiedziałam się nagle i zupełnie przypadkiem. Zadzwoniłam z kolejowej poczty do mamy, która była w innym mieście. Takie rzeczy zdarzają się tylko w filmach albo w życiu, kiedy zostajesz mimowolnym trzecim uczestnikiem rozmowy, a właściwie tylko słyszysz, jak rozmawiają dwie osoby. Jakaś pomyłka czy niedopatrzenie, telefonistka przypadkowo połączyła mnie z dwiema innymi osobami. Dwa miasta, dwa głosy dzielą się najbardziej istotną informacją: nie ma już daczy, udało się ją dobrze sprzedać, można zrobić tyle rzeczy za te pieniądze nawet mi, Oli, trochę pomóc!

Głosy mamy i jej siostry Irminy, tak dobrze mi znane, sto dwadzieścia kilometrów i tylko drgania ich słów zamieniane w sygnały elektryczne płynące przewodami. Zawsze uważałam fizykę za trudną, tata zmuszał do nauki.

***
Tato, czemu wrześniowe słońce jest takie inne?
Jakie, Olka?
Nie potrafię powiedzieć Po prostu światło wydaje się łagodniejsze niż latem.
Musisz się uczyć fizyki, położenie planet we wrześniu zupełnie się różni! Masz jabłko! śmiał się tata, rzucając mi wielkie, lekko spłaszczone jabłko, błyszczące, czerwone, pachnące miodem.
Papierówka?
Nie, ona jest jeszcze niedojrzała. To antonówka.
Ugryzłam z chrupnięciem, usta wypełniła słodka, biała piana nasiąknięta latem, deszczem i sokiem ziemi. Jabłka, jak fizykę, znałam słabo i to był mój główny problem. Bo jako ósmoklasistka zakochałam się w nauczycielu fizyki. Świat skurczył się do jednej sprawy, prawa materii i czasu wydawały się nie do ujęcia w linie szkolnego zeszytu. Tata On wszystko rozumiał po moim nieobecnym spojrzeniu i braku apetytu. Opowiedziałam mu o uczuciach w zeszłym roku, przepłakałam całą noc na jego kolanach. Mama była na turnusie w Krynicy, siostra, dwanaście lat starsza, studiowała w Poznaniu.

Tata na daczy był szczęśliwy, podśpiewywał melodie, muzykalnie, czego w domu nie robił nigdy. Tam rządziła mama i kiedy siostra przyjeżdżała, obie. Mama była piękna, kierowniczka wojskowej biblioteki, wysoka, mocna, temperamentna. Miała bujne włosy, farbowane henną raz na kilka tygodni wychodziła z łazienki w wielkim turbanie na głowie, pachnąca ziołami i deszczem. Ta uroda rzucała się w oczy każdemu. Tata był nieco niższy, starszy prawie o dekadę, niepozorny tak go określiła kiedyś mama do siostry, a ja się wówczas obraziłam.

Michał jest niezauważalny. Ale przecież mężczyzna nie musi być urodziwy.

Niezauważalny na tle maminej ognistej fryzury i głośnych gestów z tłuczeniem naczyń. Mama ceniła porządek i wygodę, a musiała tolerować żołnierzy tak tata nazywał dawnych kolegów z armii, którzy czasem nocowali w przechodnim pokoju naszej dwupokojowej kawalerki. Pomagał im znaleźć pracę, albo zatrzymać się przejazdem. W 1960 roku tata trafił na ograniczenia kadrowe wojska, został zwolniony w randze majora. Potem pracował jako mechanik na poczcie w Lublinie. Te żołnierskie znajomości pomagały mu budować daczę bez wynagrodzenia, kolejno, pomagali przekopywać dziewiczą ziemię. Powstał mały domek z werandą, na dachu której latem uwielbiałam czytać, a tata podawał mi miskę z agrestem, wiśniami, truskawkami. Najlepsze chwile Mama daczy nie lubiła, przyjeżdżała rzadko, oszczędzała ręce zadbane, z długimi paznokciami. Podziwiałam je, a tata zawsze całował.

Takimi dłońmi tylko książki wydawać, nie przekopywać ogródka! żartował, puszczając oko

***
Pierwsze wrześniowe krople uderzyły w dach werandy. Zabrzmiały wesoło, zupełnie nie jesiennie. Zamknęłam książkę.

Olka, schodź na dół, mama z Irminą niedługo przyjadą, trzeba zrobić obiad, tata z daczy miał inny głos, bardziej radosny.

Zawahałam się, zadarłam głowę. Niebo nabite ciężarem, szare, lecz nie groźne. Twarz mokra od deszczu. Objęłam się ramionami, by się rozgrzać. Tylko na dachu bliżej nieba, dalej od ziemi widać było promienie prześwietlające chmurę nad okolicznymi daczami. Zapomniałam fizykę i jej prawa, na pierwszym roku polonistyki w bursie w innym mieście obowiązywały inne reguły.

Prawie od razu dostałam miejsce w akademiku. Ale pierwszy tydzień września mieszkałam kątem na pokoju u właścicielki, w drugim byli studenci. Nowe wykłady, głęboka, nieznana literatura i język. Prowadzący rozkochujący całą grupę taka intelektualna charyzma i urok. A potem wielka tęsknota za domem, bo przyjaciół jeszcze nie było.

Jadłam w studenckiej stołówce, spacerowałam do późna po ulicach. Inny urok dużego miasta, zupełnie obcy, chłód i samotność. Jakbym to nie ja schodziła koło Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej po ciemnej uliczce na Metalowców do wynajętego mieszkania. Jakbym nie ja potknęła się i zdarła nogę w nowych, ciasnych lakierkach.

Na kuchni pachniało jabłkami od taty, które przywiózł w skrzynkach dla właścicielki mieszkania na podziękowanie. Od tego słodkiego, lekko przejrzałego zapachu zbierało się na płacz.

W akademiku okazało się, że moimi współlokatorkami są studentki z NRD Viola, Magda, Marion. Po niemiecku bolała mnie głowa pod wieczór, wybiegałam na dwór zaczerpnąć powietrza. Zazwyczaj na schodkach paliło się papierosy. Niemki podbierały mi fajki, ale zawsze oddawały złotówki nasze były zdziwione. Z kolei one podziwiały mamine kiszonki, szczególnie pomidory, jadły je ze smażonymi ziemniakami. Kiedy kończyły się moje zapasy, wyciągały pyszne szynki i kiełbasy, o których my tylko śniłyśmy, ale same nie częstowały. W maju, gdy kończyła się praktyka, wracały do Niemiec, a w kuchni przy śmietniku zostawiano sterty zimowych butów kupionych na polskie zimy. Polki w tajemnicy rozbierały niemieckie obuwie…

***
Olka, pokrój kapustę, ja wykopię marchew. Wywar już gotowy.
Od długiego gotowania okna małej kuchni zaparowały. Wielka głowa kapusty rozłożyła się na desce lekko-zielonym koronkowym liściem. Oderwałam jeden płatek pyszny. Z ziemi wszystko smakuje lepiej. Zaczęłam kroić, kapusta pachniała słodko. Otworzyłam okno wpuściłam aromat liści, ogniska i jabłek. Wyszłam na podwórko, tata stał z łopatą, ciężko przekopywał ziemię, wiedziałam, że bolą go plecy. Rzuciłam nóż, podbiegłam, objęłam go od tyłu, przytuliłam. Odwrócił się, pocałował mnie w czubek głowy.

A wieczorem Irmina przyjechała sama, bo mamę bolała głowa i została w domu.

***
Za mną już studia, szybkie małżeństwo, pierwsza praca w dziale Nowator gazety lotniczego zakładu, pierwszy zawał taty, narodziny córeczki, nawet rozwód. Pięć lat, tyle się zmieniło. Mój mąż odszedł do innej, zostałam z dwuletnią Marysią w wynajmowanym mieszkaniu. Tata przyjeżdżał co dwa weekendy, przywoził jedzenie, bawił się z wnuczką.

Olka, nie miej za złe mamie, że rzadko wpada jak ja. Długa droga ją męczy A poza tym chyba ma adoratora.
Tato, co Ty! Adorator w waszym wieku?
Tata gorzko się zaśmiał, zamilkł. Zobaczyłam, jak się postarzał, posiwiał zupełnie, opadł. Nawet przestał podśpiewywać.

Tato, może wezmę urlop od poniedziałku? I na daczę pojedziemy my, Ty, Marysia, póki ciepło?

***
Dacza pokryła się liśćmi, ostatni ciepły tydzień października, złota polska jesień. Rozpaliliśmy piec, zrobiliśmy herbatę z liści czarnej porzeczki. Usmażyłam placki na szybko, tata zgarniał liście, Marysia mu pomagała, potem rozrzucała z powrotem, śmiejąc się. Olej syczał i pryskał. Z głębi sadu niósł się gwizd taty.

Wieczorem rozpaliliśmy ognisko. Ulica, sąsiednie działki puste. Tata nadziewał na patyki z wiśni kromki chleba, pokazywał wnuczce, jak trzymać nad ogniem. Wystawiłam ręce do ciepła. Hipnotyzował mnie ogień.

Wspomniałam pierwszy studencki obóz w Kazimierzu, wieczory przy gitarze, to uczucie zakochania bez obiektu, tylko zakochanie w nocnej bezkresnej ciszy, akordach, twarzach w blasku ognia. Na twarzach w nocy widać inną głębię, inną opowieść. Tam poznałam swego przyszłego męża. A ostatnio w pracy wezwano mnie na zebranie Komitetu, rozważali moje przyjęcie do partii. Zakuwałam statut PZPR, materiały zjazdów, a na spotkaniu pytania o rozwód, o winę, o moralność. Plątałam się, niemal płacząc. Wreszcie kolega się wstawił, jąkając:
To nie komitety tylko chamstwo!
Za parę lat będę się śmiać z tych wspomnień

Gdy zgasiłyśmy ognisko, pod bramką zatrzymał się samochód, głośne trzaśnięcie drzwi. Mama! Piękna, w jaskrawo różowym płaszczu, powiedziała, że przywiózł ją kolega z pracy. Marysia rzuciła się babci w ramiona, tata spochmurniał, niezręcznie pocałował mamę.

Jaki znowu kolega?
Michał, dajże spokój, podrzucił mnie tylko! Nie znasz go przecież
Przy kolacji rozmowa się nie kleiła, Marysia zaczęła marudzić. Mama wypytywała mnie o pracę, ale myślała o czymś innym. Tata milczał, patrzył na mamę ponuro, zwieszał ramiona coraz niżej. Wieczór popsuł się całkiem

***
Rok później taty zabrakło. Rozległy zawał, odszedł w październiku, gdy było jeszcze ciepło i słonecznie. Po pogrzebie wzięłam urlop, by pomieszkać na daczy. Marysię zostawiłam ze teściową.

Ręce mi opadały, nie szło nic zrobić. Jabłek jak nigdy, rozdawałam sąsiadom, gotowałam dżem w wielkich garnkach, z miętą i cynamonem, tak jak lubił tata. Przyjechał pomóc jego przyjaciel pan Janusz, z którym jeździli do szkółek w Puławach po drzewka.

Zostanę dwa dni, Oliwio, przekopię ogródek, przytnę drzewa, jeśli nie masz nic przeciwko.
Panie Januszu, nie trzeba Dziękuję bardzo!

Od jego Oliwio rozpłakałam się, właśnie wtedy poczułam okrutną bezradność, osamotnienie, nieodwracalność. Wcześniej miałam nadzieję, że tata wróci, że to tylko koszmarny sen. Przez pierwsze dni, gdy go nie było, o poranku, na granicy snu i jawy, nie mogłam zrozumieć, czemu jest tak strasznie źle. Ułamek sekundy, pełne wybudzenie i fale czarnych myśli taty nie ma.

Potem przyszło dręczące poczucie winy, że nie umiałam go zatrzymać na tym świecie.

Tylko nie sprzedawaj daczy, będę regularnie przyjeżdżać, pomagać. Wiesz, Olka, tę antonówkę wybraliśmy razem, byłaś mała, po drodze do Puław Michał zawsze więcej opowiadał o Tobie niż o [siostrze]. Byłaś zabawna. Mówił, że drzewka go przeżyją. Zawsze długo je oglądał, ja poganiałem…

Pan Janusz został trzy dni, przekopał ogród, przyciął jabłonie, rozsypał nawóz, przed gankiem posadził trzy krzaki żółtych chryzantem za moją zgodą.

Trochę późno je sadzić, ale jesień ciepła, powinny się przyjąć! Na pamięć Michała Róże jeszcze trzeba przykryć, liście zabrać, zrobię to następnym razem.
Przy pożegnaniu się objęli. Zaczął padać deszcz. Stałam długo przy bramce, patrząc, jak odchodzi. Zatrzymał się, pomachał. Chciał, żebym wracała do domu. Deszcz przybrał na sile, dudnił o dach, wiatr zatrzasnął skrzypiącą furtkę. Próg domu zasypały żółte płatki chryzantem. Wszystko tutaj jest taty i będzie już zawsze. I deszcz, i drzewa, i te zapachy, ziemia. Więc on jest blisko i zawsze będzie. Ja, Olka, nauczę się wszystkiego. Będę wracać z Marysią do pierwszych przymrozków, dojazd autobusem niecałe dwie godziny. A potem z wiosną, gdy zniknie śnieg, może uda się ogrzewanie doprowadzić. Muszę powoli odkładać złotówki. A na wiosnę pojadę z Januszem po białą porzeczkę, tata zawsze chciał, żebym miała taką…

***
Pół roku później, na początku kwietnia, gdy śnieg był już prawie stopniały, dacza została sprzedana. Dowiedziałam się o tym tylko przypadkiem, przez telefon z poczty. Byłam w drodze powrotnej z Puław, z telefonicznej budki, u stóp której w reklamówce, owinięty starą dziecięcą koszulką, stał krzaczek białej porzeczki.