Sąsiadka z działki uznała, że mój plon jest wspólny – ale szybko oduczyłam ją darmozjadowania!

Dziennik, 20 września

Wyobraź sobie, że co roku na działce przeżywam ten sam festiwal sąsiedzkiej solidarności oczywiście w wydaniu rodem z naszych stron, czyli: swoje się nie liczy, cudze nie szkoda. W tym roku jednak powiedziałem dość.

Ojej, daj spokój, sąsiadku! No co, nie pożałujesz paru ogóreczków? Przecież ci zaraz przerośną i żółkną, a mnie właśnie wnuki przyjechały trzeba dzieciakom jakieś witaminki podać! Nie bądź taki dusigrosz, przecież ściana w ścianę żyjemy! usłyszałem zza niskiego płotu z siatki od Jadwigi.

Jej okrągła twarz zbladła od słońca i od ogólnie rozumianego dobrobytu wsiadła w kwaśny uśmiech, bo już w jednej ręce trzymała miskę pełną moich truskawek, a drugą łypała na porzeczki rosnące w mojej części.

Klęczałem akurat w grządce z marchewką, wyrywając maleńkie chwasty. Kręgosłup strzelił mi w proteście, gdy się wyprostowałem. Otarłem pot z czoła brudną od ziemi ręką i spojrzałem na nią ciężkim wzrokiem. To swoje ludzie słyszałem od trzech lat, odkąd kupiliśmy wspólnie z żoną ten kawałek ziemi w Rodzinnych Ogródkach Działkowych i wywalczyliśmy tu porządek oraz obfite plony.

Jadwiga, powiedziałem spokojnie, z nutą stanowczości. Przecież masz też swoje truskawki. Czemu ich nie zbierasz?

A gdzie mi tam jakieś truskawki! machnęła ręką, nie speszona ani na jotę. Większość kwaśna, drobna, do tego te robale. Ja nie umiem tak jak ty, te nawozy, opryski nie dla mnie. U mnie wszystko takie, jak daje natura. A u ciebie truskawki wielkości kurzego jaja! Szkoda, by się zmarnowały. Szczególnie, że was tylko dwoje z Ewą, ile wy możecie zjeść?

Westchnąłem głęboko. Jej logika, jak się pewnie domyślasz, była mocniejsza od pancerza czołgu. Jadwiga święcie wierzyła, że jeśli ktoś ma czegoś więcej, to, broń Boże, nie wolno zatrzymywać dla siebie, lecz trzeba oddać temu, komu się nie chce.

Jej działka była zastraszająco zaniedbana. Krzywe jabłonie, wszędzie skrzyp i mniszek lekarski, grządki pamiętające Kopernika, a sama Jadwiga przyjeżdżała tu raczej wypoczywać: leżeć w hamaku, piec tanie kiełbaski na cegłach i słuchać Radia Zet Gold na cały regulator.

Ja za to byłem fanatykiem ogródków. Każda roślina miała u mnie swoje imię, zamawiałem rzadkie odmiany pomidorów przez internet, wstawałem przed piątą, by otwierać tunel foliowy, a wieczorem padałem na twarz po podlewaniu, czasem i po środku nocy pilnując przed przymrozkami.

Jadwiga, zostaw tę miskę, powiedziałem. Truskawki zbieram na dżem, każda liczy się podwójnie.

O matko, zaczyna się! zakręciła teatralnie oczami. Sknera! Przecież tylko dzieciom wzięłam. Nie będziesz wyrywać dzieciakom z ust, nie przesadzaj!

Zdążyła wrzucić do ust wielką truskawkę i, nie zaszczycając mnie spojrzeniem, powędrować w stronę swojej działki.

Stałem tak jeszcze chwilę, czując jak gotuje się we mnie złość. Wyszedł właśnie z szopy mój żona Ewa, zostawiła piłę przy schodach i tylko popatrzyła wymownie.

Jadwiga znów się pasie? spytała.

Pasie się potwierdziłem. Jak koza u sąsiada. Ewa, to już przesada. Ostatnio zabrała cukinie, jak pojechaliśmy do sklepu. Tłumaczyła się: Pomyślałam, że zapomnieliście, bo już za duże. Teraz z gołą ręką truskawki zrywa.

Postaw zasłonięty płot, zaproponowała. Z blachy. Dwa metry.

Nie można, westchnąłem. Regulamin ROD nie pozwala: tylko siatka lub żerdzie, by nie zabierać słonka sąsiadowi. I brak budżetu na nowy płot po szklarni.

Sytuacja pogarszała się z tygodnia na tydzień. Lipiec był gorący, plonów miałem zatrzęsienie. Pomidory czerwieniły się kiściami, ogórki chrupały od samego patrzenia, papryka robiła się dorodna. Im więcej rozkwitało u mnie warzyw, tym częściej przy płocie pałętała się Jadwiga.

W pewną sobotę zorganizowała u siebie tłum gości. Cały wieczór rozbrzmiewała muzyka i rozmowy, parę skrzynek piwa dla dziesięciu osób. Wieczorem, gdy podlewałem kwiatki, podeszła do płotu już rozweselona.

Grzesiek! zawołała. Ratuj, daj sałatki! Skończyło nam się na gości. Rzuć tych swoich pomidorów, co to je Malinowe, i trochę natki! Do sklepu daleko, a sałatki brak!

Wyprostowałem się z wężem w ręku, podlewając róże.

U mnie pomidory jeszcze nie wszystkie dojrzały, a reszta idzie jutro dla córki do Warszawy.

Nie przesadzaj! Jadwiga wychyliła się przez siatkę z typowym kacowym wyziewem. Tam jest! Widziałam, czerwone jak makówki. Skąpisz dla własnych sąsiadów? Jawny egoizm. O, a jak mi dasz, to potem kupię czekoladę na odwdziękę.

Nie, odparłem twardo. Nie.

Mina jej zmiękła, oczy zrobiły się wąskie.

Siedź sobie z tymi swoimi pomidorami, żeby ci popękały! Sąsiad się nazywa… Nawet śniegu zimą nie pożyczy, phi!

Odeszła, tupiąc donośnie. Wieczorem dobiegały do mnie śmiechy i docinki w moją stronę: warszawski kułak, żałuje nawet ogórka, a niby co mu po tych warzywach, to same chemią napompowane. Było mi aż przykro. Włączyłem telewizor na cały regulator.

Następnego ranka zobaczyłem, że drzwi do nowej szklarni były niedomknięte. Serce zabiło mi szybciej. Po chwili wszystko było jasne: dolne kiście największych pomidorów obrabowane, gałązki połamane, na ziemi leżały niedojrzałe sztuki. Spore braki też w ogórkach. A na grządce po ziołach pusto koper i natka wyrwane z korzeniami.

To już nie była drobna kradzież. To było jawne pogwałcenie mojej pracy i mojej osoby.

Ewa! zawołałem drżącym głosem.

Zaraz przyszła. Przejrzała szkody, zmarszczyła brwi.

To już pod paragraf podchodzi stwierdziła. Kradzież.

Tak, ale nie udowodnimy. Nie mamy kamer. Sama powie, że to nie ona, albo, że sami narobiliśmy i zwalamy na nią. Wiesz, że ona potrafi się wykręcać.

Wyszedłem do płotu. U Jadwigi cicho, goście jeszcze spali. Na werandzie pusta miska po sałatce, a w niej moje Malinowe, rozpoznawalna natka.

Dość tego, postanowiłem. Spróbuję ich podejść po polsku… z głową.

Plan narodził się momentalnie. Pojechałem do Ogrodu, wróciłem po paru godzinach z ekwipunkiem: żółtym kombinezonem ochronnym, maską, okulary, wielkie gumowe rękawice, opryskiwacz i kilka paczek niebieskiego barwnika spożywczego plus butelka najtańszego, śmierdzącego szarego mydła w płynie.

Wieczorem, gdy Jadwiga i jej goście wyszli na kawę na taras, zaczęło się przedstawienie.

Założyłem kombinezon, Ewa też maskę. Wymieszaliśmy w wiadrze wodę z barwnikiem i połową butli szarego mydła. Zapach był cudownie odstraszający, a roztwór niebieski jak kałamarz.

Ewa, odsuń się daleko! zawołałem wyraźnie przez maskę. To bardzo silny środek, bez zabezpieczeń nawet nie podchodź!

Spryskałem obficie pomidory, papryczki i kapustę, tak że wyglądały jakby chorowały na jakąś mutantową zarazę.

Jadwiga, zaciekawiona, zatrzymała się przy płocie.

Grzesiek, co tam robisz? Wygląda jak pożar. Ale śmierdzi!

Gorzej, Jadwiga! odpowiedziałem przez maskę. Nowy wirus, mozaika pomidorowa z grzybem! Wysłałem próbki do badania, eksperymentalne opryski, czekam na decyzję sanepidu. Tylko dla roślin nieszkodliwe, wszystko inne może paść. Nawet dla ludzi niebezpieczne, nie wolno dotykać przez trzy tygodnie! Ponoć zatrucie jak stąd do Otwocka: reanimacja, wątroba siada. Potem się rozkład, można jeść po trzech tygodniach.

Trzy tygodnie? A jak się tylko dotknie?

Trzeba od razu przemyć ręce octem, spirytusem. Jak sok dostanie się do ust lepiej nie myśleć.

Jadwiga jeszcze chwilę stała przy płocie z miną jakby oglądała laboratorium, i czmychnęła.

Słuchajcie! głos jej docierał ze tarasu. Nie jedzcie reszty tej sałatki, coś mi tu nie podchodzi!

Uśmiechnąłem się pod maską. Plan poskutkował.

Przez cały następny tydzień Jadwiga omijała płot wielkim łukiem, patrząc z trwogą na moje niebieskie pomidory. Dzieci straszyła, by nie podchodziły, bo chemia. Wieczorami z Ewą zmywaliśmy barwnik z ogórków wężem ogrodowym, chrupiąc je do kolacji. Pomidory wisiały niebieskie jeszcze długo, odstraszając nie tylko sąsiadkę, ale i wróble.

Ale każda sprytna osoba kiedyś przekroczy granicę strachu Jadwiga zapamiętała, że przecież ogórki można umyć. Następnego weekendu podeszła i zarzuciła:

Tylko co z tymi ogórkami? Sam je zjadasz. Przecież dopiero tydzień minął od tego twojego chemicznego Armagedonu.

Udawałem luz, sączyłem kawę na werandzie.

Te są sklepowe, Lidla. Swoje nie do ruszenia. Zobacz, dalej niebieskie.

Jadwiga zbliżyła się do płotu, chuchnęła pod nosem coś o dziadostwie z Unii i poszła na swoje podwórko.

Kiedy przyszła pora zbiorów sierpień, a po barwniku ostał się tylko delikatny błękit w okolicy szypułek Jadwiga uznała najwyraźniej, że wszystko już wywietrzało, a chemia się rozpłynęła.

Wyjeżdżałem akurat na parę dni do miasta. Przed wyjazdem zawiesiłem na furtce wielki kłódka, a na ogrodzeniu od strony Jadwigi powiesiłem laminowaną kartkę:

*UWAGA! Monitoring. Działka spryskiwana środkami eksperymentalnymi III klasy zagrożenia. Spożycie plonów bez neutralizacji grozi ciężkimi skutkami dla zdrowia. Zarząd ROD powiadomiony. W razie intruzów: zgłoszenie na policję.*

Oczywiście o kamerach nawet nie było mowy. Ale brzmiało urzędowo.

Po powrocie widzę: Jadwiga dyga przy płocie, dyskutuje z prezesem Ogrodu panem Marianem, starym wyjadaczem.

Panie Marianie, widzi pan to? darła się. On nas truje, eksperymentuje jak Łysenko, monitoring założył, a mój wnuk przez te chemikalia miał zatrucie pokarmowe! Zaraz się tu wszyscy pochorujemy!

Pan Marian na mój widok odetchnął.

Panie Grzegorzu, a to rzeczywiście truje pan tutaj sąsiadów?

Uśmiechnąłem się.

Niestety, panie Marianie, tylko barwnik spożywczy i szare mydło na mszyce i złodzieji najlepszy! A monitoring? Były atrapy, teraz podobno działa lepszy system.

Jadwiga aż zzieleniała.

Nikt nie udowodni, że coś ukradłam! wybuchła. Gadać każdy może.

Mam nagrania, Jadwiga. Chcesz obejrzeć w obecności prezesa? Już szykowałem zawiadomienie na policję.

Twórczo skłamałem, ale było widać, że trafiłem w sedno. Jadwidze zadygotały ręce, czerwień rozlała się po policzkach. Strach przed wstydem przerósł jej chciwość.

Niepotrzebne mi twoje prawie bio warzywa! Sama sobie wyhoduję!

Wróciła do siebie, trzasnęła drzwiami.

Prezes spojrzał na mnie z uśmiechem.

To chyba najlepszy środek przeciw złodziejom, panie Grzegorzu. Kartka może zostać.

Od tej pory stosunki się ochłodziły. Jadwiga odwracała głowę na mój widok, mówiła wszystkim, że jestem czarownik, wiedźmin i truciciel. Dla mnie ważne tylko, że nikt już nie rabował mi działki.

Najdziwniejsze jednak stało się wiosną. Przejeżdżam na działkę, patrzę Jadwiga z łopatą! Błąka się wokół grządek, coś tam sadzi, przerzuca. Nierówno, byle jak, ale jednak. Obok skrzynka z rachityczną rozsadą z bazaru, ale własną.

Podszedłem raz do płotu.

Możesz głęboko nie kopać, tu glina dorzuciłem. Trochę piasku by się przydało.

Poradzę sobie! odburknęła. Sama wyhoduję. Bez twoich cudów.

I dobrze, własne zawsze lepsze kiwnąłem głową.

W połowie lata odwiedziłem ją z ciekawości. Na grządce ogórki, krzywe i małe, pomidory ledwo zipią, ale duma jak u plantatora z medalem. Od tamtej pory nie zaglądała już przez siatkę.

Wieczorem obserwowałem, jak gania miejscowych chłopaków, którym piłka poleciała na jej grządkę.

Marsz stąd! Nie macie tu boiska, tu są plony, tu jest praca!

Wróciłem do Ewy, która właśnie rozżarzyła grill. Uśmiechnęliśmy się do siebie.

Widzisz? mrugnąłem do niej. Nie żaden płot, tylko szacunek do własnej pracy wychowuje najlepiej.

Jesienią, przy zamykaniu sezonu, przyszła Jadwiga do płotu. Trzymała słoik mętnego ogórkowego kiszonego.

Masz, burknęła. Moje. Przepis z Mojego Ogródka.

Przyjąłem dar, jakby to była najdroższa pamiątka.

Dzięki, Jadwiga. Dam ci w przyszłym roku nasiona Malinowego, te moje. Musisz tylko siać w lutym. Pokażę jak.

No dobrze. Uśmiech wypłynął przez pancerz. Jeśli ci nie szkoda.

Dla tego, kto sam pracuje nigdy nie szkoda.

Staliśmy chwilę bez słowa, patrząc na więdnące grządki. Tabliczka już dawno znikła, ale linia wzajemnego szacunku została lepsza niż gruby płot.

W tamtym roku zamknąłem rekordową liczbę słoików pomidorów. Ani jeden się nie zmarnował.

Dla mnie ta historia miała jasny morał: praca własnych rąk uczy szacunku do cudzej. I dopóki jest ten szacunek, nie trzeba wysokich płotów.