Polskie losy kobiet. Opowieść o Lubawie — Och, Lubawo, na Boga Cię zaklinam, zabierz do siebie moje…

Kobiece losy. Jadwiga

Jadwigo, na Boga, błagam cię, zabierz mojego Antośka do siebie płakała Daria. Serce matki przeczuwa nieszczęście. Lepiej rozłąka niż śmierć mojego synka.

Jadwiga odwróciła głowę i spojrzała na drobnego Antosia, siedzącego na ławie przy piecu, machającego nogami niczym mały chłopiec.

Kiedyś siostry mieszkały razem, ale lata minęły, i starsza Daria wyszła za mąż za Nikodema i przeniosła się do jego rodzinnej wsi pod Krakowem. Młodsza Jadwiga została w Karczewie przy chorej matce, która wkrótce zmarła. Ojciec odszedł dawno temu na suchoty, zanim córka zdążyła się ożenić. Matka dobrze wychowała obie dziewczyny uczciwe, pracowite, serdeczne i gotowe zawsze pomóc potrzebującym. Mimo że Daria była starsza, to Jadwiga trzymała w domu rządy. Starsza siostra była łagodna jak wosk, można ją było ulepić na swój sposób. Na tę łagodność dał się złapać Nikodem. Ich rodzina była porządna, a mąż nie mógł się nacieszyć żoną.

Ale Jadwiga, w przeciwieństwie do siostry, nie pozwalała sobie w kaszę dmuchać. Wyniosła, surowa, a przy tym urody niezwykłej. Najlepsi chłopcy z okolicy chcieli się z nią żenić; wszystkim jednak pokazywała drzwi.

Póki matka żyła, często wzdychała:
Ach, córeczko, odziedziczyłaś charakter po prababce, tylko uważaj, żebyś i jej losu nie powtórzyła. Zostaniesz sama na stare lata, komu taka potrzebna?
Jadwiga na te słowa tylko się uśmiechała, nie wdając się w spory; wiekiem starszych trzeba szanować, ale swoje myślała.

Prababka Jadwigi nie była zwyczajna. Przeżyła życie bez męża, z nieślubnym dzieckiem, ale i tak była szczęśliwa. Leczyła ludzi ziołami i modlitwą, złego czynić nie chciała. Czarną magią się nie zajmowała, ludzi do siebie nie ciągnęła, ale w wiosce wszyscy jej się trochę bali miała swoje zdanie i charakter nie do ruszenia.

Jadwiga odziedziczyła po niej i charakter, i dar. Też znała się na ziołach i szeptankach. Pomagała ludziom, choć nie przechwalała się, a język trzymała za zębami. Chodziła po wsi z podniesioną głową, znała swoją wartość. Pomocnej dłoni nigdy nie odmawiała szczególnie dzieciom. Ludzie lękali się jej, ale i szanowali.

Ty mnie chyba nie rozumiesz, Dario powiedziała Jadwiga, spoglądając na Antosia spójrz tylko, chłopak zdrowy jak ryba, a ty już go w grobie widzisz.

Oj, boję się, Jadziu czy nie słyszałaś, co się teraz dzieje w naszej Stryszawie? pytała Daria.
Nie słyszałam odpowiedziała Jadwiga.
Dzieci umierają jak muchy. Chorują długo, a potem Pan Bóg zabiera.
A może nie Pan Bóg? uniosła brew Jadwiga.

Sama nie wiem, Jadwigo. Ale już od kilku lat coś złego przyszło na wieś. Nie ma gospodarstwa, żeby tam dziecko nie umarło przeżegnała się Daria.

To dlaczego nie przyszli do mnie?
Kto to wie? Najpierw zdrowe, biega, potem w oczach więdnie i gasną. Do ciebie nikt nie szedł, boś za daleko, no i miejscowa znachorka była naiwnie wyjaśniła Daria.
Od kiedy ona tam jest?
Jak się do Nikodema przeniosłam, już tam leczyła ludzi i bydło.
A czemu wcześniej mi o niej nie mówiłaś?
Bo i po co. Babka jak babka; leczy, zła nie wyrządza, nawet zwierzę postawi na nogi. Tylko z dziećmi sobie nie radzi. Ani zioła, ani szeptanki nie pomagają. No, ale nigdy sama o nią nie pytałaś, a teraz temat wyszedł. No to co, weźmiesz Antosia do siebie?

Ależ oczywiście uśmiechnęła się Jadwiga, patrząc na siostrzeńca. Takie cudo niech odpocznie u cioci powiedziała i poczochrała chłopcu włosy jak siano. Daria ucałowała syna, przeżegnała i wróciła do siebie.

No to co, Antosiu, chodź do sadu. Pokażę ci, jak rudzik uwił sobie gniazdo w drwach na opał.
Uśmiech szeroki rozświetlił buzię Antosia, chwycił ciotkę za rękę i pobiegli razem.

***
No, przyjechałam po mojego gościa! zawołała Daria, wchodząc do domu.
Mama! pisnął radośnie Antoś, rzucając się matce w ramiona.

Pół roku minęło od kiedy Daria zostawiła syna u siostry nad Wisłą. Późna jesień malowała chmury gęstą szarością. Daria wpadała kilka razy w miesiącu, zawsze z łzami i uściskami.

Oj, kochany mój, jak ja się za tobą stęskniłam! płakała kobieta, całując synka. Tata już nie może się doczekać, pyta, kiedy go do domu przywiozę.

Do pokoju weszła Jadwiga, wycierając ręce o fartuch. Z siostrą też się serdecznie przywitały.

Jak się tu trzymacie, moje dobre dusze? zapytała Daria, patrząc z miłością na syna.
Dobrze jest, mamo. Ciocia Jadwiga dała mi kotka. Chcesz zobaczyć? wykrzyknął Antoś i już, zanim odpowiedziała, był na podwórzu.
Wszystko dobrze, siostrzyczko spokojnie odpowiedziała Jadwiga po co przyszłaś dziś?
No już czas go odebrać, bo zaraz cię za matkę obierze. Nikodem nalega, żebym już syna do domu zabrała.
Chcesz go więc zabrać? spytała Jadwiga. A jak tam w waszej wsi?
Odpukać, od świąt nikt nie umarł. Odkąd Antoś u ciebie, nie zmarło żadne dziecko. Drzwi się otworzyły, wbiegł Antoś z kotkiem w ramionach.
Mamo, nazwałem go Wacek. To teraz mój przyjaciel! w oczach chłopca iskrzyła radość.
No i dobrze, w chlewie myszy nie brakuje, będzie miał zajęcie. Chodź już, Antosiu, zbieraj rzeczy, idziemy do domu.

Podczas gdy Antoś pakował rzeczy, Jadwiga i Daria rozmawiały o życiu. Starsza ciągle podpytywała, kiedy młodsza rodzinę założy.
Daj spokój, Daria, jesteś jak nasza mama! Jeszcze się zdążę ożenić, a póki co mam cudownego siostrzeńca, z którym się pobawię! Nie zapominaj mnie, Antosiu! Jak zatęsknisz, mów mamie, zawsze czekam na ciebie.
Po pół roku wspólnego czasu Jadwiga niełatwo puszczała chłopca. Przywykła do jego śmiechu i dziecięcej radości.

Dario, pilnuj kota i nie dokuczaj mu. To mój prezent dla Antosia.
Przecież nigdy żadnej zwierzynie krzywdy nie zrobiłam oburzyła się Daria zawsze do miski mleko nalałam.
A już dobrze, nie obrażaj się powiedziała siostra. W sieni stoi kosz, tam Wacka włóżcie. A do wsi daleko, więc wyruszcie, póki widno.

Rozstały się z uściskami, Jadwiga pobłogosławiła siostrzeńca na drogę. A życie toczyło się swoim wiejskim rytmem. Nastała zima, śniegi zasypały drogi tak, że ledwie furtkę rano można było otworzyć. Dzień krótki, a wieczory długie i ciemne.

Zimą w wiosce życie toczy się powoli, ale Jadwiga pracy zawsze znajdzie to chorego dziecka przyniosą, to po ziółka przyjdą dla dorosłego… Tak mijały dni. Słońce zaczęło częściej wyglądać, śnieg topniał, śpiew ptaków rozbrzmiewał na nowo przyszła wiosna!

Pewnego dnia, gdy Jadwiga pracowała w ogródku, usłyszała miauknięcie. Odwróciła się Wacek! Zdziwiona uklękła, by pogłaskać kota, a w głowie natychmiast pojawił się niepokój:
Nie przychodzisz przypadkiem. Czyżby coś Antosiowi się stało?

Wacek zamiauczał jeszcze raz i przytulił głowę do nóg dziewczyny. Jadwiga nie namyślając się długo, spakowała rzeczy, poprosiła sąsiadkę, by popilnowała kur, tłumacząc:
Muszę na trochę pobyć u siostry, przygarnij je, Babciu Zosia.
Otrzymawszy zapewnienie, ruszyła przez las. Ptaki śpiewały, ziemia pachniała wiosną, a jednak duszę ściskał niepokój, więc pośpieszyła się. Zanim słońce zaszło, ujrzała dachy Stryszawy.

Jak obłąkana wbiegła do siostrzanego domu, ledwo łapanie tchu.

Jadziu, jakie nieszczęście! jęczała Daria, rzucając się jej na szyję. Pociągnęła ją do izby i pokazuje na łóżku leży Antoś, ledwo żywy, siny, oddycha ciężko.

Przez łzy Darii Jadwiga dowiedziała się, że chłopiec zaraz po Bożym Narodzeniu zaczął słabnąć. Najpierw biegał jak zawsze, ale szybko tracił siły, aż w końcu przestał wstawać z łóżka.

Dlaczego do mnie od razu nie przyszłaś?
Sama nie wiem! płakała Daria. Jak chciałam iść do ciebie, to zawsze coś się działo raz ja zachorowałam, innym razem śnieżyce nie pozwalały wyjść. Myślałam, że zwykłe przeziębienie maliną i ziołami go poiłam. Ale gdy zrobiło się źle, już planowałam do ciebie biec… A na domiar złego Wacek zniknął. Jak Antoś przytomniał, kota wołał a jego nie było. Jadwigo, pomóż! Umrze mi syn, to sznura szukam!

O kota się nie martw, sam mnie zawołał do was. Nawet mądrzejszy od ciebie się okazał karciła Jadwiga lekko. Daria spojrzała z niedowierzaniem.
Jak to kot cię zawołał?
Tak. Mówisz, jakby drogi do mnie ktoś zamykał?
Zamykano, ilekroć szykowałam się w drogę, to syn gorzej leżał.

A czy Antoś coś jadł od obcych, może od sąsiadów? spytała młodsza.
Przecież w święta dzieci chodzą z kolędą, a u babci Pelagii zawsze dostaje się smakołyki odpowiedziała Daria.
Zwłaszcza jej pierogi chwalił?
O tak potwierdziła Daria.

Jadwiga spojrzała czujnie na chorującego chłopca.
Idź, Dario, przyprowadź Pelagię, nie mów, że ja jestem, tylko poproś ją, by jeszcze raz nad Antosiem zaszeptała. Chcę zobaczyć, czym może pomóc.

Daria tylko skinęła głową i wybiegła, a Jadwiga wzięła ze swojego woreczka dwie duże igły i schowała się w kuchni. Po chwili wróciła Pelagia z Dariuszą.
Dario, chciałabym bardzo pomóc, ale widzisz, to nie na moją moc biadoliła staruszka, po czym poszła do izby.
Jadwiga cicho wyszła z kryjówki i nad drzwiami powbijala igły na krzyż. Po chwili Pelagia zaczęła się zbierać, ale bliżej drzwi stanęła jak wryta, kręciła się bezradnie, potem wracała do dziecka. W końcu poprosiła o wodę, a Jadwiga szepnęła siostrze, by odciągnęła staruszkę do innego pokoju na chwilę. Gdy odeszły, wyciągnęła igły, po czym Pelagia jak burza opuściła dom, nawet nie dziękując.

Jadwiga wróciła do Andasia i rozplątała trzy świece. Ustawiła je w głowach łóżka. Gdy Daria weszła i zapytała co robi, siostra wypaliła:
Ta wasza znachorka jest winna śmierci tych dzieci! Pożywia się ich siłą, by przedłużać swoje lata, a zło czyni pod pozorem leczenia.

Daria oniemiała, słuchając tych słów z przerażeniem.
Wyjdź teraz, siostro poprosiła Jadwiga. Spotkaj męża, zajmij się domem. Pod wieczór wróć i pomóż mi dojść do łóżka. Dam Antosiowi swoją moc, a potem odpocznę.
Daria z płaczem wyszła.

Jadwiga zapaliła świece i przykryła chłopca swoim ciałem, jak matka ptak skrzydłami okrywa pisklęta. Modliła się gorąco, aż opadła z sił. Kiedy się ocknęła, obok była już Daria, która pomogła jej dojść do łóżka. W domu panował spokój, płonęła lampka, trwała noc.

Rano Jadwiga, czując się słaba, spojrzała na Damię.
Jak się czuje Antoś?
Obudził się głodny! Jadwiżka, kochana moja, przeżył!

Chłopiec spał lekko zaróżowiony, widać było już, że życie do niego wraca.
Dario, zostanę u was parę dni i pomyślę, co dalej zrobić z waszą wiedźmą.

***
Niedobrze, babciu żaliła się Jadwiga w domu Pelagii pełna jestem złości, już nie mogę patrzeć, jak moja rywalka do niego się przymila.
Udawała, że chce rady, zależało jej tylko na poznaniu, jak Pelagia wysysa życie z dzieci.
Ja za złe rzeczy się nie zabieram, grzech to mówiła Pelagia niewinnym głosem. Ludziom pomagam.
Mnie też pomóż, zapłacę, ile zechcesz, będziemy kwita. O tamtej nawet słowa nie piśnie dodała Jadwiga.

Po krótkiej rozmowie Pelagia się otworzyła.
Zebrałaś się na odwagę? Dobrze, jesteś z tych, co się nie boją. Ale chcę drobnej przysługi napiekę chleba, a ty rozdasz dzieciom w swojej wsi.
A po co? zapytała Jadwiga.
Nie twoja sprawa. Myśl lepiej, jak rywalkę zgubić. Może jej mroczka podrzucimy?
A jak?
Dam ci chleb czarowany, do każdego kawałka przywiązany jest duch zmarłego. Ja im żywych dzieci dusze, oni mnie za to pomagają i lat przydają.

Jadwiga wzięła chleb i wróciła, rozkruszyła go i nakarmiła kury. Potem z samego rana przyszła wieść:
Jadziu, rano Tonia widziała Pelagię: czarna, postarzała strasznie, tylko wyje na wszystkich.

A więc trafiło uśmiechnęła się z ulgą Jadwiga. Teraz czas na koniec sprawy. Poszła do izby, zasłoniła okna, zapaliła świece i szeptała nad starym zamkiem kolejne zaklęcie:

Jeśli powiesz zginiesz,
Jeśli zrobisz w proch się obrócisz.
Na zamek zamykam to, co było w twoich rękach.

Wieczorem zaniosła zamek pod dom Pelagii.
Babciu, jesteś? zawołała przez okno
A ty, Jadwigo? zacharczała wiedźma. Przez ciebie diabelstwo mnie tłukło! Nie masz litości?
Nie ja, samaś chciała! odpowiedziała z zimną satysfakcją. Jeśli znów zaczniesz swoje czary, skończysz w piachu wcześniej, niż myślisz!
Wytrzeszczyła oczy Pelagia, zalała się łzami, ale Jadwiga nawet się nie obejrzała.

Po tym wydarzeniu minęły dwa miesiące. Antoś szybko wyzdrowiał. Pelagia po miesiącu zmarła, męcząc się straszliwie. Od tej pory Jadwiga została jedyną wiejską znachorką na kilka wsi. Leczyła ludzi i zwierzęta, trzymała się od czarnej magii z daleka, bo wiedziała, że za życie i czyny zawsze trzeba będzie zapłacić.

Odpowiedniego męża ciągle nie znalazła, ale się nie martwiła.
Oj, Jadwiżko wzdychała Daria wyzbyłabyś się chociaż trochę tej hardości, to by ci się i chłop znalazł, i dzieci byś miała.
Tak to już jest, Daria śmiała się Jadwiga bez siły trudno zło odpędzić! A dzieci? Może nie moje z ciała, ale sercem kocham siostrzeńca.
Antoś, gdy wyzdrowiał, przybywał do ciotki co miesiąc, a nieraz zostawał i na dłużej, odwzajemniając jej miłość.

Bo w życiu jest tak, że dobro oddane innym zawsze do nas powróci. Nawet jeśli czasem los poprowadzi nas samotną drogą, zawsze warto dzielić się sercem i swoją siłą z bliskimi i potrzebującymi. Bowiem to, jakim jesteśmy człowiekiem dzień po dniu, buduje szczęście na długie lata.