Niedoczytana książka

Niedoczytana książka

No to idę, Żaneto, nie odprowadzaj. Będę późno! Na jutro przygotuj mi niebieską koszulę i spodnie, nie zapomnij! I z pralni trzeba odebrać! zawołał z przedpokoju Wiktor, narzucił szybko płaszcz, zatrzymał się, krytycznie ocenił się w lustrze, chwycił kapelusz i wyszedł, trzasnąwszy drzwiami.

Tak trzasnął, że aż zadzwoniła szyba w uchylonym oknie.

Przeciąg pomyślała Żaneta, wyłączyła wodę, wytarła ręce o fartuch i wychyliła się z kuchni. Wszystko jak zawsze słoneczny korytarz, kończący się przedpokojem, zdjęcia na ścianach, tapeta w wesołe paseczki dwa szerokie, dwa cienkie, delikatny błękit; płaszczyk Żanety na wieszaku. I

Żaneta zmarszczyła brwi.

Paczka! Mąż zapomniał paczki, a w niej przecież były pierogi! Sama dziś od świtu lepiła, piekła, z cebulką i jajkiem, jak Witek lubi. Specjalnie na dziś, bo Wiktor miał wyjazd służbowy, a tam nie ma co porządnie zjeść, a domowe zawsze najlepsze!

Szybko zdjęła fartuch, poprawiła fryzurę i, jeszcze w domowej sukience, prostej, z krótkimi rękawkami bufkami i plamką po kawie na dole, chwyciła ciepłą paczuszkę i przyciskając ją do piersi jak dziecko, wybiegła z mieszkania. Dobrze, że klucze zabrała, bo by tkwiła potem pod drzwiami! Rzuciła się po schodach, łapiąc się poręczy. Ta, gładka, lakierowana, cienką wstęgą schodziła w dół, zakręcała jak serpentyna czwarte piętro, trzecie, drugie

Mogła, jak inne gospodynie, krzyknąć mężowi z okna, gdy wyjdzie z klatki, ale nie, krzyczeć nie wypada; sama mu zaniesie tę paczuszkę, przy okazji pożegna się, nadstawi policzek, Witek cmoknie ją suchymi ustami, kiwnie głową: no już, czas

Od biegu Żaneta zadyszana, wypadła na podwórko, trzasnęła drzwiami o ścianę, choć swoje lata już miała, czterdzieści dziewięć, i biegać ciężko.

Wyszła, szybko przeszukała wzrokiem znajomą sylwetkę w popielatym płaszczu i jasnym kapeluszu.

Wiktor lubił długie płaszcze, nie zapinał ich, a poły fruwały na wietrze jak skrzydła. I kapelusz miał ich wiele, na każdą porę roku. Żaneta dbała o czystość nakryć głowy, czyściła, jak umiała, kupowała nowe. Słowem, doglądała.

Kapelusz jest z klasą! upierał się Wiktor, gdy syn, Michał, nazwany po dziadku, naśmiewał się z ojca. Wy, młodzi, nie rozumiecie, wy z plastiku i sztucznej skóry!

Gdzie ten Witek?

Już wychodzi z bramy, zanurza się w słoneczną, gwarną ulicę. Jeśli Żaneta się nie pośpieszy, mąż wsiądzie do autobusu i tyle go widziała.

Żaneta pobiegła po asfalcie, po drodze skinęła sąsiadkom siedziały w słonku na ławeczkach. Obserwowały ją z uśmiechem, jakby ciesząc się jej miłością, domowym szczęściem.

Co się stało?! zagadnęła babcia Halina do drobnych pleców Żanety.

Obiad! Witek zapomniał pierogów! krzyknęła przez ramię.

Babcia Halina pokiwała z uznaniem głową i uśmiechnęła się szeroko: pierogi to dobrze, miłość też.

Tymczasem Żaneta wybiegła z bramy, chciała zawołać, lecz Znieruchomiała, patrząc na męża, opuściła ramiona, jakby nagle zgasło słońce i zrobiło się tak ciemno, że trudno oddychać. Zakręciło jej się w głowie, złapała się rynny.

Wiktor stał bokiem, już na przystanku, podtrzymywał pod łokieć jakąś młodą, apetyczną kobietkę. Śmiała się, kokieteryjnie poruszała ramionami, a Witek patrzył na nią z góry i też się śmiał. Potem ona coś mu syknęła, spojrzała z pogardą, a on? Zgiął się przed nią, chwycił za rękę, chciał pocałować. Ale ta dama wyszarpnęła dłoń, jakby go uderzyła, Wiktor się wyprostował, zdenerwowany domyśliła się Żaneta lecz zaraz znowu, jak skarcony pies, pogładził ją po plecach, wyjął z kieszeni landrynkę i podał jej. Kobieta zaśmiała się, otworzyła usteczka, że niby częstuj.

Zwymiotować się chciało Żanecie. Boże! Wiktor poważny, dorosły, niemal już starszy pan, a usiłuje podlizywać się młodej kobiecie, wstydu nie ma!

Miała na sobie letnią sukienkę w niebieskie grochy, aż mętnie w oczach. We włosach wstążka, fryzura misternie upięta, sandałki na nogach.

Patrzyła na tę kobietę, nie wiedząc, co zrobić z paczką, z tymi głupimi pierogami, z życiem

Podjechał autobus, tłum wlał się do środka, Wiktor pomógł tej z grochami wejść, drzwi się zamknęły.

Gdy autobus ruszył, Żanecie wydawało się, że mąż patrzy na nią. I ogarnęło ją wstyd za domową sukienkę, stare kapcie i ten woreczek z pierogami.

Żaneta gwałtownie zawróciła, przeszła przez podwórko z sąsiadkami rozłożonymi w słońcu, minęła babcię Halinę.

A co z tymi słoikami, Żanetko? Nie zdążyłaś? spytała, wskazując na paczkę. Rzecz jasna udając, bo nie aprobowała nadmiernych starań Żanety wobec męża, tej troski słodkiej jak mleko, zbyt opiekuńczej.

Nie, nie zdążyłam wzruszyła ramionami.

Szkoda. Przepadnie jedzenie, pokiwała głową Halina. Przyślę Mietka. Dziś jesteś w domu?

Żaneta westchnęła.

No to dobrze. On lubi pierogi, ja nie piekę, nie cierpię z ciastem się babrać. To czekaj.

Halina nagle ruszyła do traktora, który wjechał na podwórko.

Wyjeżdżaj, Józek! krzyczała. Znowu pozabijasz mi petunie fontanną! Wycofaj i jazda! kłóciła się z kierowcą, a Żaneta już nie słuchała.

Powlokła się do klatki, zanurzyła w chłód. Echo jej kroków odbijało się na marmurowych schodach, a cichy szloch mieszał się ze skrzypieniem drzwi i zgasł w mieszkaniu.

To koniec. Koniec rodziny, ciepła, bezpieczeństwa, koniec zaufania, koniec wiary w ludzi. A może nie w ludzi, tylko w męża Mąż to przecież coś fundamentalnego, jedyny człowiek, któremu ją powierzono, by dbał, chronił I co teraz?

Żaneta ciężko usiadła na taborecie w przedpokoju, z paczki wysypały się pierogi. Kot Felek podszedł, łasił się do nóg, głośno mruczał, prosząc o jedzenie. Ale Żaneta nic nie widziała, nie słyszała czuła, że wciąż stoi tam, pod rynną, patrząc na sukienkę w grochy i jej właścicielkę. I na Wiktora. Po policzkach płynęły łzy gorące, babskie, że aż się jej podobało: nie trzymać pleców prosto, nie nosić wiecznego uśmiechu szczęśliwej żony, tylko tak usiąść i się rozżalić, upajając swoim zwyczajnym kobiecym nieszczęściem

Nie wiadomo, ile tak siedziała, aż ktoś szarpnął za drzwi, Felek uciekł.

Drzwi skrzypnęły otwierając się, w progu stanęła głowa Mietka, męża Haliny. Mięsisty nos, policzki w bliznach po ospie, pełne usta, tłuste loczki, czerwona szyja wszystko Mietku było swojskie, trochę niepasujące do tej warstwy społecznej, która tu mieszkała. Ale Mietek był swój inteligent, choć, jak mawiał Wiktor, trochę nie z tego świata.

Artysta, Żaneto rozkładał ręce. I to utalentowany, dyrektor galerii! Artyści są trochę szaleni. Inaczej nie byliby artystami

Żaneta otarła łzy, spojrzała z dołu w jasnoniebieskie oczy gościa. Gdyby nie artysta, pewnie zostałby księdzem pomyślała.

Pan Mietek? To pan? zapytała niepewnie.

A na kogo wyglądam? zdziwił się. Przyszedłem, bo Halinka mówiła, że masz pierogi na zbyciu? A u nas remont w kuchni, Halina meble wymienia westchnął. Nie karmi mnie, każe do baru chodzić Dość mam

Zasępił się, wcisnął do przedpokoju, w kałuży słońca.

Poczekaj, zdejmę buty, zakrzątał się Mietek, zaciągając gwarą, nieporadnie. Mokre, wlazłem w kałużę. Skarpety też zdejmę! wskazał nogi, Żaneta pokornie spuściła oczy. Zwykłe nogi, tylko na dużym palcu dziura.

Żaneta wyniosła mokre buty na balkon, nawet nie zauważyła, kiedy.

Oddaj tu! zagrzmiał Mietek, a ona stanęła niepewnie.

Przecież wyschną, bo zachorujesz!

Moje ciało, moja sprawa! Dawaj z powrotem! dąsał się Mietek, a sam patrzył filuternie.

Żaneta nie posłuchała gość w mokrych butach? Nigdy!

Ustawiła buty w słońcu na balkonie, odgoniła Felka, westchnęła. Mietek już krzątał się w kuchni.

Żaneta! Herbaty bym się napił! Ze świeżej herbaty, czarnej, z cytryną! Zrób, sąsiadko! Zmęczony jestem Wyciągnął nogi w próg tak, że ledwo można było przejść.

Już, już wyszeptała, automatycznie postawiła czajnik, wrzuciła liście do dzbanka. A w głowie zamieć, zimno i smutek.

Witek Jak on mógł? Dwa kroki od domu, a już się tłumaczy innej, bezwstydnik!

Rozpaliła się w środku, myśląc, jak daleko zaszły te jego wycieczki.

Nie! To pewnie przypadek, przypadkiem się spotkali! Tylko koleżanka! przekonywała się matczynym tonem. Wróci, okaż ciepło, zadbanie! I twój Witek zapomni o innych, na pewno!

Nagle Mietek zmarszczył brwi.

Ty mi tu starej herbaty nie lejesz, co? Świeżą poproszę, jak prawdziwy gość. Tę wylej! chwycił dzbanek w drobne kwiatuszki, zajrzał do środka, skrzywił się. Nie, moja droga, to na zmarnowanie!

Przecież dopiero co parzyłam! burknęła, ale po chwili tylko westchnęła. Nie szkoda jej było zaparzyć nowej. Ale co z Witkiem Jak żyć?

Czajnik zagwizdał, napłynął aromat mocnej indyjskiej herbaty.

O, to co innego! Ale przynieś mi filiżankę z porcelany, tę z kobaltem i złotą siateczką. Tylko z tych piję. I pierogi! Wyłóż na talerz, nie ten uszczerbiony, tylko ten elegancki! A jak będę jadł, to weź i skarpety załataj. Dam ci je Halina nie chce, bo zajęta meblami, a mnie palec boli! podał Mietek, udając jurodiwego.

Żaneta, szanowana osoba, emerytowana nauczycielka, przestała nawet udzielać lekcji, by dbać o dom i męża, wykształcona, inteligentna kobieta, patrzyła z rosnącą pogardą na podane skarpetki. Ale ręka bezwiednie już sięgnęła; zaraz załata

Po sekundzie zamyślenia Mietek walnął pięścią w stół, aż się rozrósł, stał się wielki, groźny.

Żaneta! Co ty wyprawiasz?! Ty siebie w ogóle szanujesz? Pozwalasz sobą pomiatać jak jakąś smarkulą! Strach! Halina mi mówiła, ale nie wierzyłem! Pamiętam cię inną, dumną, wyniosłą! Gdy szłaś przez podwórko, wszystkiego przystawało! A dziś?! Można tobą podłogi zamiatać! Strach!

Rzucał rękami, kręcił oczami, aż Żanecie zrobiło się nieswojo. Filiżanki zadźwięczały, pierogi na talerzu się przechyliły.

Po co tu w ogóle przyszedłeś? Po co mi to mówisz? Witek, mój Witek, tam na przystanku, z obcą kobietą Wszystko widziałam! Żanecie chlusnęły łzy.

Potem wszystko umilkło, stanęło: firanka, zegar na ścianie, nawet na podwórku jakby cicho.

Mietek westchnął, mruknął:

Dlatego Witek znalazł sobie inną. Nie można tak, Żaneto! Kiedyś uczniowie lecieli za tobą, żeby poprawić stopnie, byłaś twarda, nieugięta. Aż sam się na ciebie gapiłem, choć Halina piękna, to Ty swoim wdziękiem porywałaś! No a teraz? Woreczek z jedzeniem w zęby i biegiem za Witkiem jak mamusia za synkiem! Wituś, czapeczka! Wituś, słoiki! Wituś, zostaw ziemniaki, ja przyniosę! przedrzeźniał ją Mietek.

Najpierw się obraziła, potem uśmiechnęła; świetnie ją przedrzeźniał.

Jestem kwocząca matka, tak? Nie odpowiadaj. Tak, jestem pokiwała głową. Ale lubię dbać, opiekować się

A przez tę opiekę, Wituś się rozleniwił. My, faceci, zdobywcy, łowcy! Potrzebujemy ognia, nie tylko ciepłych skarpetek i czapeczek! Matki dałaś na niego, bo Michał się wyprowadził. A jego inne, bardziej krnąbrne, przyciągnęły do siebie. Czuje się z nimi młodszy

Żaneta nie rozumiała. Poświęciła rodzinie całe życie, a na nic? Siebie tylko straciła

Odeszła ze szkoły zagad dawno, wygodniej było odprowadzać Wiktora do pracy, żadnych nieprzespanych nocy, rad pedagogicznych, tylko dom, cisza i porządek. Prywatni uczniowie jeszcze się pojawiali, lecz gdy Wiktor zachorował na zapalenie płuc, ich obecność zaczęła mu przeszkadzać, hałas, zarazki. I Żaneta pożegnała się z nimi, by było mężowi spokojniej.

Przestała śpiewać przy sprzątaniu, nie słuchała radia, porzuciła malarstwo, bo Wiktor nie znosił zapachu oleju lnianego. Płótna na pawlacz, pędzle do szuflady, olej do śmieci.

A teraz co? Zrobiłaś się babcią! rzuciła swej twarzy w lustrze. Manicure? Kiedy? Jak trzeba gulasz mieszać. Nowe sukienki? Po co, nie chodzi nigdzie Buty? Po co szpilki? Żyły masz jak gąsienice! śmiał się Wiktor. I buty poleciały na pawlacz.

Przyjaciółki rzadko dzwoniły, syn Michał raz na miesiąc zaglądał, jadł, ledwo odpowiadał, wychodził z słoikami, nie dzwonił potem.

I to wszystko Koniec.

A czemuś posmutniała? Obudź się! Ożyj, młoda jesteś! Tak, tak! W rozkwicie! Różo nasza, lilio! Wstań, bądź dumna! Inaczej Witek dalej będzie z innymi jeździł autobusem! podsumował Mietek i dodał: I pierogi masz wyśmienite! Ach, gdybym miał osiemnaście lat To bym się starał!

I wyszedł. Żaneta została

Wiktor wrócił późno, zmięty i trzeźwiejący, zalatywał perfumami i winem.

Konferencja się przeciągnęła, wręczył Żanecie teczkę. Zrób herbaty. Ziemniaków mam ochotę, z wódką, ze łzami. Żaneta, czemu stoisz? Przecież mówię

Żaneta nie wzięła teczki, tylko kazała mu się przesunąć, bo musi postawić walizkę.

Gdzie idziesz? Co się dzieje?! zaniemówił, widząc Żanetę, z włosami upiętymi, kolczykami, w ślicznej, beżowej sukience i sandałkach.

Wyjeżdżam w delegację. Radź sobie sam, ze łzą czy bez, ale sam, wzruszyła ramionami.

A ziemniaki? Koszulę na jutro uprasujesz? spytał z udawaną surowością.

Żaneta miała zamiar wyprasować, ale nagle machnęła ręką.

Sam. Albo niech ona przyjdzie. Nie mam nic przeciwko. Witek, żegnaj. Pora mi!

Wymknęła się z mieszkania, zawahała przed schodami, bo rączka walizki była niewygodna i obcierała dłoń. Ale już stukały obcasy, mignęła sukienka w półmroku, zawarczała taksówka pod domem, potem cicho.

Wiktor pobiegł do klatki, chciał coś zawołać, ale syknął przeszył go ból w krzyżu, załzawił się.

Żaaaneta zachrypiał.

Gdzie jesteś, Żanetko? Rozmasowałaby, posmarowała maścią, otuliła, przytuliła do boku, pogłaskała

Franciszko? To ty? wyszeptał, jęcząc, do telefonu. Tak, to ja Pamiętam, że nie wolno dzwonić, ale bolą mnie plecy! Musiałabyś mi posmarować I coś zjeść Nie mogę dojść do kuchni, Frania! Ale nie jesteśmy dla siebie obcy! Co?

Słuchawka coś zaryczała o lekarzach pod innym numerem, potem w niej zabrzmiały przerywane sygnały. Frania nie przyjdzie, nie posmaruje, nie zaopiekuje się, nie wypierze koszuli, nie przytuli ciepłym bokiem. Jest za dumna i samodzielna. To nie Żaneta. Zupełnie nie Żaneta. Koszmar

Doczłapał się do kuchni, ujrzał zimne pierogi na talerzu, jęknął. To już nie koszmar, to katastrofa. I sam sobie to zrobił! O ja

Żaneta wróciła w południe następnego dnia z lekarzem i kwiatami. Sama sobie kupiła różany bukiet i układała go w kryształowym wazonie. Pachniała perfumami i lekko papierosami tak, czasem paliła, gdy bardzo przeżywała.

Proszę poczekać, panie doktorze, niech pan jeszcze nie podaje zastrzyku, zatrzymała rękę lekarza.

Mąż jęczał, cierpiał.

Co się dzieje? spytał lekarz.

Chwilę. Witek, co jej obiecałeś? Takie kobiety nie przychodzą bez powodu, jesteś dla niej za stary, nachyliła się nad spoconą, bladą twarzą męża.

Nie jestem stary! W sile wieku

Emerytury, powiedział za niego lekarz. I co jej obiecałeś? Mów, bo wyjdę.

Stanowisko i tytuł. Ale nie dostanie! Przepraszam, Żaneto, bardzo się pomyliłem! Tylko ty! krzyczał Wiktor. Wybacz mi! Tylko ciebie chcę!

Dostanie. Słowa trzeba dotrzymać. I musi mieć i stanowisko, i stopień, żeby nie czuła się przez ciebie upokorzona. A ty, Witek, odchodzisz z pracy. Gdzie, nie wiem, znajdziesz coś. Od przyszłego tygodnia wracam do pracy. Żelazko na półce, koszule w praniu. Nie pasuje? Rozwód. Zrozumiałeś?

Wiktor kiwnął głową, pocił się, a ból nie dawał spokoju, Żaneta miała rację, lekarz po jej stronie, Mietek w drzwiach gapił się na jego tyłek, zaraz przyjdzie Halina, i cała dzielnica będzie wiedzieć!

Rozumiem Róbcie już, co trzeba! Inaczej padnę! wysapał.

Żaneta z uznaniem przyjęła tę deklarację i lekarz przystąpił do zastrzyku

Frania była szczęśliwa. Nie, była wniebowzięta. Praca napisana na kolanie przeszła, jest tytuł i ciepła posada. Wszystko przez tego głupiego starszego pana, Witka.

Frania już go nie zauważała, omijała, nie odpowiadała na cześć. Po co? Jego żona jasno pokazała, że tytuły można odebrać, a zwolnić jeszcze szybciej! Więc Frania znajdzie sobie innego.

Wiktor odszedł z pracy. Wszyscy byli zdziwieni, z tak dobrze płatnego stanowiska. On milczał. Raz tylko rzucił, że obiecał. Komu i co, nie powiedział.

Na pożegnanie zrobił przyjęcie, przyprowadził żonę w biżuterii, tańczył z nią tango i patrzył tak, jak z nikim dotąd. Czemu? Co ona w sobie ma, ta Żaneta?

Bo ona to było wszystko. Powietrze, którym Witek oddychał przez całe życie. Gdy było, to nie zauważał. Ale kiedy przyszło zostać w pustce dopiero zrozumiał, co stracił. I nie chodzi o ból pleców, o ciepły bok. Żaneta to wciąż nieprzeczytana książka, tajemnicza, cierpka i słodka jak lipcowa truskawka, którą dawno karmił żonę nad morzem. I tej książki nigdy do końca nie przeczytasz.

Frania jeszcze nie dorosła do tego. Albo nie potrafi. Może kiedyś znajdzie swojego czytelnika. Życie pokaże

Dziś już wiem, że to, co najdroższe, można stracić przez rutynę i zbytnią pewność siebie. Trzeba dbać o tych, których kochamy i siebie też. Nawet jeśli trzeba zacząć wszystko od nowa.