„Nie waż się ruszać rzeczy mojej mamy!” – powiedział mąż – To ubrania mojej mamy. Dlaczego je spakowałaś? – zabrzmiało pytanie od Sławka, a jego głos był obcy. – Wyniosę je. Po co nam to, Sławek? Zajmują pół szafy, a ja potrzebuję miejsca na zimowe kołdry i zapasowe poduszki. U nas wszystko porozwalane! Ola, z praktycznym wyrazem twarzy, zdejmowała z wieszaków skromne bluzki, spódnice i lekkie sukienki zmarłej teściowej. Pani Walentyna zawsze starannie wieszała swoje rzeczy, żeby wyglądały schludnie, tego też nauczyła syna. U Oli w szafie panował wieczny chaos – rano nurkowała w półki, narzekając, że nie ma co założyć. Wyciągała pogniecione ciuchy i długo je naparzała parownicą; wyglądały, jakby przeżuła je krowa. Minęły tylko trzy tygodnie od dnia, w którym Sławek pożegnał mamę. Pani Walentyna ciężko chorowała – było już niemal bez szans – potrzebowała ciszy i opieki. Rak czwartego stopnia rozwijał się błyskawicznie. Sławek zabrał ją do siebie – zgasła w miesiąc. I teraz, wróciwszy po pracy do domu, zobaczył jej rzeczy porzucone byle gdzie na środku korytarza. Zamurowało go z szoku. To wszystko? Taki los spotkał jego mamę – wywalone, zapomniane? – Czemu patrzysz na mnie jak Lenin na kapitalistę? – warknęła Ola, odskakując. – Nie ruszaj tych rzeczy, – wysyczał przez zaciśnięte zęby Sławek. Krew napłynęła mu do głowy tak mocno, że na chwilę zdrętwiały mu ręce i nogi. – Po co nam te graty! – zaczęła się irytować Ola. – Co, chcesz w domu muzeum urządzić? Twojej mamy już nie ma, pogódź się z tym! Lepiej byłoby, gdybyś się nią tak przejmował, póki żyła. Gdybyś ją częściej odwiedzał, może wiedziałbyś, jak naprawdę chorowała! Sława aż zatrzęsły te słowa, jakby dostał biczem. – Odejdź, póki nie zrobiłem czegoś, czego pożałuję, – wydusił zduszonym głosem. Ola prychnęła: – Proszę bardzo. Wariat… U niej „wariatem” był każdy, kto miał inne zdanie niż ona sama. Sławek w butach poszedł do szafy w korytarzu, otworzył górne drzwiczki i stojąc na taborecie wyjął jedną z kraciastych toreb. Mieli ich chyba siedem – zostały po przeprowadzce. Ułożył do środka wszystkie rzeczy mamy – nie wrzucał jak popadnie, lecz składał starannie. Na wierzchu położył kurtkę i worek z butami. W tym czasie obok kręcił się ich trzyletni synek, pomagając tacie – nawet wrzucił do torby swój traktor-zabawkę. Potem Sławek znalazł w szufladzie klucz i schował go do kieszeni. – Tato, gdzie idziesz? Sławek smutno się uśmiechnął, łapiąc za klamkę. – Zaraz wrócę, skarbie. Idź do mamy. – Czekaj! – zwołała Ola, pojawiając się w progu salonu. – Gdzie jedziesz? Co z kolacją? – Dzięki, już się nasyciłem twoim podejściem do mojej mamy. – Daj spokój, czego się czepiasz o bzdury? Rozbieraj się już. Dokąd się wybierasz o tej porze? Sławek nie patrzył na nią, wyszedł z torbą za drzwi. Odpalił auto, wyjechał z osiedla i skierował się w stronę obwodnicy. Jechał, nie myśląc o drodze. Wszystko inne – praca, plany na wakacje, głupie memy z Facebooka, które czytał dla relaksu – przesunęło się na daleki plan. W myślach wędrowała tylko jedna myśl, która nagle zdominowała wszystko. Z wielu spraw, które dotąd wypełniały mu dni, nietknięte zostało tylko to, co najważniejsze: dzieci, żona… i mama. Winił się za jej śmierć: nie dopilnował, nie zdążył, ciągle coś było ważniejsze. Mama nie chciała przeszkadzać, nie lubiła być ciężarem – a on coraz rzadziej ją odwiedzał. Po dwóch godzinach dojechał do rodzinnej miejscowości i zatrzymał się przy domu, gdzie spędził dzieciństwo i dorastał. W ciemnościach nic nie było widać. Sławek pomachał latarką z telefonu, musiał podświetlić sobie zamek. Pięć nieodebranych od żony. Nie, dzisiaj do nikogo nie zadzwoni. Telefon zostanie na cichym. Pachniało majową czeremchą, do okien lepiły się ćmy, w domu panowała cisza, w powietrzu zapach starej szafy i wilgoci. Dom szybko łapał chłód, więc mama musiała go stale ogrzewać, żeby nie wdała się pleśń. Na komodzie leżał grzebień i mini-zasób kosmetyków, na wieszaku foliowa torba z makaronem z Biedronki. W salonie nową rzeczą był kanapa i telewizor – Sławek kupił je mamie. Otwarta lodówka świadczyła, że tu już nikt nie mieszka. Sypialnia mamy – łóżko z piramidą poduszek pod koronkową narzutą. Siedział na brzegu. Dawniej to był jego pokój – rodzice spali obok. Wtedy pod ścianą stało jeszcze łóżko brata. Było biurko pod oknem. Teraz w tym miejscu stała maszyna do szycia – mama uwielbiała haftować. Drugie łóżko zastąpiła szafa na osobiste rzeczy. Sławek siedział w całkowitej ciszy i patrzył na szafę jak na duchy z przeszłości. Wsunął palce we włosy, schylił się i wtulił twarz w kolana. Wstrząsnęły nim łzy. Płakał, bo nie zdążył nic powiedzieć, gdy mama ściskała jego rękę w ostatnim dniu. Stał nad nią bez słowa, widział jak gaśnie, a tysiące niewypowiedzianych słów dusiły go w gardle. Mama szeptała: „Nie patrz tak, byłam szczęśliwa z wami”. A on tak bardzo chciał podziękować! Za beztroskie dzieciństwo, za miłość, za rodzinne ognisko, za poczucie bezpieczeństwa, za fundament, na którym stoi, za miejsce, dokąd zawsze można wrócić. A on tylko milczał – żadne słowa nie przychodziły na czas. W dzisiejszych czasach trudno wyrazić uczucia – wszystko brzmi zbyt patetycznie, z innej epoki. Nasz wiek lepiej opanował cynizm i przekleństwa niż prawdziwe wyznania. Sławek zgasił światło i zasnął bez rozbierania, starając się nie zmiąć narzuty. Rano wstał o siódmej, jak zwykle. Poszedł po torbę do auta. Za płotem brzozy zieleniły się jak druhny wiosny. W słońcu śpiewały ptaki – jak dobrze! Jak szczęście, że nie urodził się w betonowym blokowisku. Wrócił do domu, powoli układał rzeczy mamy w szafie: na półkach i na wieszakach, jak ona lubiła. Buty postawił na dole. Gdy gotowe, zrobił krok do tyłu – czy wszystko wygląda schludnie? Przed oczami stanęła mama, uśmiechająca się w swoich bluzkach i sukienkach. Pogłaskał ręką sukienki, objął je wszystkie naraz, wciągnął znajomy zapach… Sam nie wiedział, co dalej z tym zrobić. W końcu przypomniał sobie o reszcie świata i zadzwonił do szefa: – Panie Stepanie, dziś nie przyjdę. Ważna sprawa rodzinna. Da się? Dziękuję. Do żony napisał: „Przepraszam, że się uniosłem. Będę wieczorem. Buziak”. W ogrodzie kwitły narcyzy, tulipany właśnie rozwijały płatki. Sławek zebrał bukiet, a z krzaków zerwał konwalie. Podzielił kwiaty na trzy wiązanki – na cmentarzu czekali na niego troje: brat, tata i mama. Po drodze do sklepu kupił dla siebie śniadanie i czekoladę. – O, Sławek! Co znowu u nas robisz? – zdziwiła się pani Irena w sklepie. – Do mamy przyjechałem, – wymamrotał, odwracając wzrok. – Rozumiem. Może byś wziął bryndzę? Mam od znajomego gospodarza, twoja mama zawsze brała ode mnie. Sławek popatrzył na nią. Żartuje czy nie? Ale nie – to prosta kobieta. – Daj pani… A u pani jak? – spytał. – Eh… nie pytaj, Sierżyk tylko pije… Na cmentarzu zjadł bułkę i zostawił kwiaty: narcyzy, konwalie i tulipany. Bratu, ojcu i mamie. Brat zginął pierwszy – spadł z dachu, miał tylko 20 lat. Pięć lat temu odszedł ojciec. Teraz mama. Każdemu dał kawałek czekolady, a mamie jeszcze bryndzę. Uśmiechali się do niego z fotografii, a on w myślach rozmawiał. Wspominał z bratem psoty, wyprawy z tatą na ryby, jak tata zarzucał wędkę po kowbojsku. A mama – jak zawołała go kiedyś przez wieś: „Sławek! Obiaddd!”. Jak mu było wstyd przed kolegami. Oddałby wszystko, by dziś usłyszeć to wołanie. Sławek pogładził drewniany krzyż na grobie mamy. Czarna ziemia świeża, pod ostrym słońcem. „Mamo, przepraszam… Nie zadbałem. Niby żyliśmy osobno, ale bez ciebie tutaj pusto. Mam tyle do powiedzenia wam – i tobie, tato. Byliście najlepszymi rodzicami, dziękuję… Jak to robiliście? My z Olą – tylko ja, moje, dla mnie… Dziękuję za wszystko. I tobie, bracie. Dzięki”. Pora wracać. Sławek szedł polną drogą, żuł młodą trawę. Na pierwszej ulicy minął Sierżykę, syna pani Ireny. Już pijany, w opłakanym stanie. – Sławek! Znowu tu? – bełkotał. – Do swoich przyjechałem. Ty znowu popijasz? – A jakże, święto dzisiaj! Wyciągnął kalendarz z datami, przekartkował. – Światowy Dzień Żółwia! – ogłosił z dumą. – Mhmm, – Sławek skrzywił się. – Sierżyk… Dbaj o matkę. Złota kobieta, ale nie wieczna. Pamiętaj. Odwrócił się i ruszył dalej. Sierżyk zamruczał na pożegnanie: – No dobra… Trzymaj się, Sławek. – Cześć, – rzucił Sławek, nie odwracając się.

Nie waż się ruszać rzeczy mojej mamy rzucił Konrad.

Te ubrania należały do mojej mamy. Po co je spakowałaś? zapytał tonem, którego Zuzanna nie znała.

Wyrzucimy. Po co nam to wszystko, Konrad? Zajmują pół szafy, a ja potrzebuję miejsca na kołdry i poduszki. Wszystko u nas porozrzucane, nie da się już ogarnąć!

Zuzanna z miną praktyczną ściągała z wieszaków skromne sweterki, spódnice i sukienki swojej zmarłej teściowej. Pani Janina zawsze wszystko wieszała równiutko, żeby ubrania nie traciły fasonu. Tego samego nauczyła syna. A u Zuzanny w szafie wieczny bałagan: co rano nurkowanie między półkami, żeby znaleźć odpowiedni sweter lub bluzkę, narzekania, że nie ma się w co ubrać, a potem akcja z parownicą, żeby jakoś te zmiętolone ciuchy doprowadzić do ładu wyglądały, jakby je krowa przeżuła i wypluła.

Ledwie minęły trzy tygodnie, odkąd Konrad żegnał mamę na cmentarzu. Chorowała długo, ale końcówka była już tylko spokojnym czekaniem. Rak czwarty stopień szans nie było. Konrad zabrał mamę do siebie. Odeszła w miesiąc. Teraz wrócił z pracy i zobaczył jej rzeczy zwalone na środek przedpokoju, jak stary szmelc. Zamurowało go. To już wszystko? Tak po prostu się pozbyć, a potem zapomnieć?

Patrzysz na mnie jakbyś papieża zobaczył! odsunęła się Zuzanna.

Zostaw te rzeczy wysyczał Konrad przez zaciśnięte zęby. Serce waliło mu tak, że aż zdrętwiały ręce.

Po co nam te rupiecie! rzuciła Zuzanna, podnosząc głos. Chcesz tutaj muzeum mamy zakładać? Przecież jej już nie ma, pogódź się z tym. Lepiej byś się nią tak martwił, jak jeszcze żyła. Może wiedziałbyś wcześniej, że jest aż tak chora!

Te słowa uderzyły go jak policzek.

Wyjdź, zanim zrobię coś, czego będę żałował wykrztusił.

Zuzanna prychnęła:

Jak sobie chcesz. Wariat…

„Psychiczny” w języku Zuzanny każdy, kto miał czelność mieć inne zdanie, szybko awansował do tej kategorii.

Jeszcze w butach Konrad poszedł do szafy w przedpokoju, otworzył górne drzwiczki, wdrapał się na taboret i wyciągnął jedną z tych charakterystycznych torb w kratę. Mieli ich z siedem po przeprowadzce. Wszystko zapakował nie byle jak, tylko precyzyjnie, każdą rzecz złożył w kostkę. Na wierzchu kurtka mamy i reklamówka z butami. Obok cały czas kręcił się trzyletni Jasiek, pomagał tacie i nawet wrzucił do torby swój zabawkowy traktor. Na koniec Konrad pogrzebał w szufladzie w korytarzu i schował do kieszeni klucz.

Tata, gdzie idziesz?

Konrad uśmiechnął się smutno, łapiąc za klamkę.

Zaraz wracam, synek. Idź do mamy.

Stój! zaniepokoiła się Zuzanna, stając w drzwiach salonu. Wyjeżdżasz gdzieś? A kolacja?

Dzięki, już się najadłem twoim podejściem do mojej mamy.

Weź przestań, co ty w ogóle wyprawiasz? Przestań się wygłupiać i rozbieraj się. Gdzie się wybierasz o tej porze?

Nie oglądając się, wyszedł z torbą. Wsiadł do samochodu i ruszył w stronę obwodnicy. Jechał na automacie, nie zwracając już uwagi na znaki i światła. Wszystko poza tą jedną sprawą było nieważne: projekty z pracy, plany na wakacje, nawet te wszystkie memy, które przeglądał, żeby poprawić sobie humor. Myśl o mamie pochłaniała go całego. Wyrzucał sobie, że nie był z nią dość często, zawsze był czymś zajęty, odkładał odwiedziny, rzadziej dzwonił, nie potrafił słuchać tych coraz krótszych rozmów. A ona? Nie chciała mu przeszkadzać, nie chciała być ciężarem. I Konrad coraz częściej przekładał wszystko na później.

Po kilkudziesięciu kilometrach zatrzymał się przy barze na trasie, zjadł coś na szybko i jeszcze trzy godziny ciągnął bez postoju. Zauważył tylko zachód słońca niebo przecięły krwawe smugi, jakby słońce próbowało się kurczowo trzymać horyzontu. Gdy kompletnie się ściemniło, dotarł do rodzinnej wsi. Pokręcił się po dziurawych uliczkach na sam koniec i zgasił silnik przed domem mamy. Dom, w którym spędził dzieciństwo i młodość.

W mroku ledwo co było widać. Drzwi prowadziły na podwórko. Konrad musiał się podświetlić telefonem, żeby znaleźć zasuwę. Pięć nieodebranych od Zuzanny. Dziś nie odbierze. Telefon zostawił na cichym. Intensywnie pachniała przekwitająca czereśnia, przyciągała nocne ćmy, jej kwiaty w ciemności świeciły trupią bielą. W szybach odbijało się zamglone niebo. Konrad wyjął klucz, otworzył pierwsze drzwi, po omacku znalazł światło zgasła się zakurzona żarówka.

Przy progu stały domowe kapcie mamy, te, w których chodziła po ogrodzie. Przy drugich drzwiach, prowadzących do mieszkania jej niebieskie, zjechane pantofle z czerwonymi króliczkami na noskach. Kupił jej je jakieś osiem lat temu. Zatrzymał się i wbił w nie wzrok, po czym wszedł dalej.

Cześć, mamo. Czekałaś na mnie?

Nie, już nikt tu na niego nie czekał.

Powietrze pachniało starą meblościanką i lekko wilgocią, taką piwniczną. Dom momentalnie łapał wilgoć, trzeba było dogrzewać, żeby nie złapała się pleśń. Na komodzie leżał grzebień i trochę kosmetyków, obok na wieszaku przezroczysta reklamówka makaronu najlepsza cena. W salonie lśniła nowa kanapa Konrad kupił ją mamie razem z telewizorem. Otwarte drzwi lodówki w kuchni przypominały, że tu się już nie gotuje. Pokój naprzeciwko łóżko z górą poduszek pod narzutą. Konrad przysiadł na brzegu.

Kiedyś ten pokój był jego, rodzice spali w drugim. Przy ścianie stało drugie łóżko brata. Przy oknie stało biurko. Teraz tam była maszyna do szycia mama uwielbiała szyć i haftować. Tamto łóżko zamieniła na szafę na swoje rzeczy.

Konrad patrzył na tę szafę, jakby widział w niej jej zjawę, zastygł. Wplótł palce we włosy, ścisnął głowę i pochylił się, twarz schował w kolanach. Jego ramiona zaczęły się trząść, aż w końcu osunął się na śnieżnobiałą narzutę i rozpłakał się po cichu.

Płakał, bo nie zdążył jej powiedzieć nawet tego głupiego dziękuję, gdy w ostatni dzień ściskała mu dłoń. Siedział nad nią niemy, widział jak już odchodzi, a w gardle kłębiły się tysiące słów, których nie był w stanie wypowiedzieć. Szeptała: Nie patrz na mnie tak, Konrad Było mi z wami dobrze. A on tak chciał! Chciał podziękować za dzieciństwo, za ciepło, za ofiary, za wszystko, co mu dała Za to, że czuł się zawsze bezpieczny i miał dokąd wrócić, zawsze i w każdej sytuacji.

A nie umiał tego powiedzieć. Czasem trudno dobrać właściwe słowa, niby potocznych jest miliony, a te najważniejsze brzmią topornie, sztucznie, nie na te czasy. Nasza epoka potrafi już tylko wyśmiewać i przeklinać.

Konrad zgasił światło w całym domu i zasnął w ubraniu, starając się nie zmiąć pościeli. Na krześle znalazł wełniany koc, nakrył się i odpłynął. Sam się zdziwił, jak dobrze się spało. Obudził się o siódmej, jak zawsze, bez budzika. Ciało znało swój rytm ile by nie spał, wstawał zawsze o siódmej.

Wyszedł do auta, żeby zabrać torbę. Brzozy z młodymi, jasnozielonymi liśćmi stały za płotem wyglądały na druhny wiosny, które lada moment rozwiną sukienki. Słońce dopiero zaczynało grzać, ptaki śpiewały, wiejskie powietrze dawało oddech. Konrad uśmiechnął się do siebie. Jak dobrze, że nie dorastał w betonowej dżungli.

Rozciągnął się chwilę, przeciągnął, wrócił do domu i przeniósł torbę pod szafę mamy. Po kolei wyjmował rzeczy, składał na półkach, część odwieszał na ramionka (jak mówiła mama na wieszaki), pantofle i buty ułożył na dole. Odsunął się krok w tył ocenił, czy wszystko leży jak trzeba. Wzrokiem zobaczył mamę ubraną w te sukienki i swetry. Zawsze go tak ciepło uśmiechała się, jej gesty mówiły więcej niż słowa jestem, kocham cię. Przesunął dłonią po wieszaku, przytulił te ubrania, powąchał znajomy zapach Stał jeszcze chwilę nieruchomo, nie mając pojęcia, co z tym wszystkim zrobić. W końcu wrócił do rzeczywistości, wyjął telefon.

Dzień dobry, panie Andrzeju. Dziś mnie nie będzie, muszę załatwić pilną sprawę rodzinną. Dacie sobie radę beze mnie? Dziękuję.

Do żony szybko napisał: Sorry, że się uniosłem. Będę wieczorem. Buziak.

W ogródku rosły kwiaty. Narcyzy już kwitły, tulipany dopiero otwierały pąki. Konrad ułożył z nich bukiet, dorzucił parę konwalii spod agrestu. Wyszedł z trzema wiązankami przecież na cmentarzu czekało na niego troje bliskich. Przechodząc obok sklepu, przypomniał sobie, że nic nie jadł i zaszedł po mleko i bułkę, dodał czekoladę.

O, Konrad! Znowu tu jesteś? zdziwiła się pani Grażyna ze sklepu.

Tak przyjechałem do mamy bąknął, patrząc w dół.

Rozumiem Chcesz bryndzę? Dopiero co przywiozłam od znajomego gospodarza. Twoja mama zawsze u mnie brała.

Sprawdził jej wzrok. Drwi? Nie, po prostu szczera jest.

A niech będzie Wezmę. A pani jak się trzyma, pani Grażynko?

Eee, szkoda gadać machnęła ręką. Były z Janiną serdecznymi przyjaciółkami. Ten mój łobuz nic się nie zmienił, cały czas pije

Konrad zjadł śniadanie na cmentarzu, przed ich grobami. Bukiety ułożył równo: narcyzy, tulipany, konwalie. Brat, ojciec i mama. Brat pierwszy zginął spadł z dachu przy remontowaniu dachówek. Nieduża wysokość, a kark chrup i po wszystkim. Miał tylko dwadzieścia lat. Potem, pięć lat temu, odszedł tata. Teraz i mama. Konrad rozłożył każdemu kawałek czekolady, a mamie jeszcze kawałek bryndzy. Patrzyli na niego ze zdjęć i uśmiechali się milcząco.

Wspominał z bratem głupoty dzieciństwa.

Przywołał obrazy wypraw o świcie na ryby z ojcem. Tata rzucał wędkę jak kowboj lasso.

A mama Bywało, że wrzeszczała na całą wieś: Koooonrad! Obiaddd!. Było ją słychać na dwa kilometry. Wstydził się, stojąc z kolegami. Oddałby wszystko, żeby teraz zawołała tak znowu.

Gładził dłońmi prowizoryczny krzyżyk na grobie mamy. Ziemia jeszcze świeża, ciemna, nie zdążyła osiąść. Czarny pagórek na tle skąpanego w świetle dnia cmentarza.

Mamusiu, wybacz Nie dopilnowałem cię. Niby dorosłe życie, a bez ciebie takie puste. Chciałbym tyle ci dzisiaj powiedzieć. Tobie też, tato. Byliście cudowni, najlepsi pod słońcem. Dziękuję Jak wy to robiliście? My z Zuzą słabi jesteśmy. Egoiści. Ja, moje, dla mnie Dziękuję wam za wszystko. I tobie, Stachu bratku, dzięki.

Czas wracać. Konrad szedł ścieżką polną, po drodze rwał młodą trawę i żuł miękkie źdźbła. Na wiejskiej drodze napotkał Sławka, syna pani Grażyny. Był już nieźle wstawiony i wyglądał fatalnie, mocno się stoczył.

No, Konrad! Ty znowu tu? bełkotał, chwiejąc się.

Tak, odwiedzam swoich. Ty dalej pijesz?

Jasne, w końcu święto.

Jakie święto?

Sławek z zakamarka wyciągnął mały kalendarz z urwanymi kartkami. Przerzucił na dzisiejszy dzień.

Międzynarodowy Dzień Żółwia! Patrz, stoi czarno na białym.

Jasne uśmiechnął się cierpko Konrad. Sławek, dbaj o matkę. Jest złota. Ale nie jest wieczna. Pamiętaj o tym.

I poszedł dalej, zostawiając kumpla w kropce. Gdy już się oddalił, usłyszał jeszcze, jak Sławek mruczy:

Dobra, dobra Trzymaj się, Konrad!

Trzymaj się, Sławek rzucił, nie oglądając się już za siebie.