Na urlopie z bezczelną rodziną: Jak po dwóch tygodniach w „luksusowym” pensjonacie postawić granice i powiedzieć wszystko w oczy

Kiedyś, dawno temu, na jednym z wakacyjnych wyjazdów z rodziną, na dobre postawiłam granice.

Dwa tygodnie, Bartek. Dwa tygodnie w tym obskurnym baraku, który ciotka nazywa „pensjonatem”.
Po co my w ogóle się zgodziliśmy?
Bo mama prosiła. „Bożence trzeba odpocząć, Bożenka tyle w życiu przeszła”, ironizował mój brat, naśladując mamę.

Życie ciotki Bożeny rzeczywiście do radosnych nie należało, ale współczuć jej jakoś nie mogłam. Nigdy.
Bożena, siostra mamy od strony babki, od zawsze była tą „biedną krewną”, której wszyscy coś są dłużni.

Walizka nie chciała się domknąć. Przycisnęłam kolanem pokrywę, próbując zapiąć suwak, ale ten uparcie się rozchodził i wyrzucał na zewnątrz róg plażowego ręcznika.

Za cienką sklejką, która w tym plugawym domu wczasowym udawała ścianę, rozlegał się pisk to wrzeszczał Kubuś, sześcioletni syn ciotki Bożeny.

Nie chcę kaszy! Nie chcę! Chcę kotleciki! darł się tak, jakby go zarzynano.

Po tym nastąpił przeszywający odgłos klapnięcia i brzęk talerza, a potem rozległ się leniwy, zachrypnięty papierosami głos samej ciotki:
No już, złotko, zjedz chociaż łyżeczkę dla mamusi.

Weroniko, wyskocz do sklepu, kup mu te kotleciki, widzisz, dziecko zaraz ochrypnie.
Nogi mi odpadają, nie mam siły.

Stanęłam w miejscu, trzymając za zamek. Weroniko! I mama oczywiście poleci.

Bartek, mój brat, siedział na jedynym, rozklekotanym krześle w naszej klitce i gapił się ponuro w telefon.
Nawet nie próbował się pakować. Jego torba dalej leżała w kącie w nieładzie.

Słyszysz to? szepnęłam, kiwając głową w kierunku ściany. Ona znowu wysyła mamę.
„Weroniko, przynieś”, „Weroniko, podaj”. A mama zaraz się zerwie i pobiegnie.

Nie, nie denerwuj się już, burknął Bartek, nie podnosząc wzroku. Jutro wracamy.

Dwa tygodnie to znoszę, Bartek! Dwa tygodnie w tej norze, co oni nazywają „pensjonatem”.

Po co my się daliśmy w to wciągnąć?
Bo mama tak chciała. „Bożence potrzebna regeneracja, ciężki los” zadrwił brat.

Usiadłam na krańcu łóżka, sprężyny przeciągle zaskrzypiały.

Życie ciotki Bożeny naprawdę nie rozpieszczało, ale współczuć jej po prostu nie potrafiłam.

Bożena, siostra mamy, zawsze była „biedną krewną”, której wszyscy są coś winni.

Pierwsze dziecko zmarło jej jako niemowlę o tej tragedii szeptano w rodzinie.
Później był mąż, który za bardzo lubił zaglądać do kieliszka i dziękował przez to życiu dwa lata temu.

Ciotka wychowywała dwoje dzieci z różnych związków, a ta cała kompania mieszkała kątem u babci. Tam rezydował też kolejny „książę z bajki” już ósmy na liście.

Bożena nigdy nie garnęła się do pracy, uważała, że jej powołaniem jest upiększać świat i cierpieć, a fundować jej to powinni wszyscy dookoła.

W pierwszej kolejności moja mama, Weronika, która, zdaniem siostry, „ma pieniędzy jak lodu”.

Podeszłam do okna.

Widok był „cudowny”: kontenery na śmieci i mur sąsiedniego kurnika.

Ten wyjazd to był pomysł mamy. „Rodzinnie odpoczniemy, Bożenie odpoczynek potrzebny, oderwie się od trosk”.
Pomóc, czyli Weronika opłaciła większość pobytu, kupowała jedzenie i gotowała dla wszystkich, a Bożena z nową przyjaciółką jakąś Grażyną, którą poznała od razu przy basenie, łączyła je uwielbienie do nie-robienia-nic leżały całe dnie plackiem.

Pakuj się rzuciłam do Bartka. Wieczorem idziemy do restauracji. Pożegnalna kolacja.

***

Restaurację wybrała oczywiście nie my.

Bożena oznajmiła, że chce zjeść „coś drogiego”.

Lokal był na bulwarze. Stół był z dwóch zsuniętych, żeby cała ekipa, jak to w myślach oboje z Bartkiem nazywaliśmy, się zmieściła.

Bożena, w błyszczącej sukni cisnącej pod pachami, zasiadła na czele, obok tej Grażyny ciężkiej, głośnej baby o utlenionych włosach.

Kelner! ryknęła Bożena, nawet nie rzucając okiem w menu. Najlepsze dla nas! Szaszłyk, sałatki i tej, czerwonej cieczy, dzbanuszek!

Weronika, moja mama, siedziała na końcu i nieśmiało uśmiechała się pod nosem. Wyglądała na wykończoną.

Przez te dwa tygodnie nie odpoczęła ani minuty: to Kubuś z histerią, to Bożenie niedobrze, to Julicie się nudzi.

Zamów sobie rybę, przecież miałaś ochotę szepnęłam do mamy, pochylona.

A skąd tam, za drogo machnęła ręką mama. Wezmę sobie sałatkę. Niech Bożena zje, tyle się przez rok namęczyła.

Krew mnie zalała. Tak, urobiona po łokcie oczywiście! Obok Kubuś, ten mały, domowy dyktator, walił łyżką o talerz.

Nakarm! rozkazywał, otwierając szeroko buzię, nie odrywając oczu od ekranu.

Bożena przerwała rozmowy, napchała puree do łyżki i wsadziła mu do buzi.
Mój króliczku, jedz, nabieraj sił!

On ma sześć lat w końcu nie wytrzymałam. Sam nie umie jeść?

Zaległa cisza. Bożena powolnym ruchem obróciła głowę.

A kto cię pytał, kochana siostrzenico? wysyczała. Sama sobie dzieci urodź, to będziesz wychowywać.

Mój syn to wyjątkowa wrażliwa dusza. Potrzebuje troski!

Potrzebuje granic, a nie tabletu przy jedzeniu odbiłam. Ryk podnosi, jak tylko mu coś nie pasuje. Wychowujecie małego egocentryka.

Eeee tam, przestań! wtrąciła się Grażyna, zamaszyście gestykulując. Bożena, popatrz na nią! Wielka psycholożka się znalazła.

Kurczaki uczą jaja, młoda damulka! Życia nie liznęła, a już poucza starszych.

Milcz, Haniu, szepnęła mama, szarpiąc mnie za rękaw. Nie psuj atmosfery. Proszę.

Wieczór się dłużył niemiłosiernie. Bożena i Grażyna głośno ględziły o facetach, obgadywały znajomych z pensjonatu, użalały się nad swoim ciężkim losem kobiet.

Julita siedziała z telefonem w ręku i rzucała od czasu do czasu pełne pogardy spojrzenia na „starych”. Kubuś co chwilę zawodził, żądając deseru zamówiono mu więc największe lody w karcie.

Gdy przynieśli rachunek, Bożena westchnęła teatralnie:
Ojej, portfel zostawiłam w pokoju! Weroniko, zapłać, dobrze? Oddam ci zaraz jak wrócimy.

„Zawsze tak mówi”, pomyślałam widząc, jak mama z rezygnacją wyciąga kartę.

Scenariusz do znudzenia powtarzany.

***

Wróciliśmy do pensjonatu po północy. Od razu poszłam się wykąpać, żeby zmyć z siebie to paskudne uczucie tego wieczoru.

Woda kapała słabą strużką, raz lodowata, raz parzyła.

Wychodząc z łazienki, zamierałam przy uchylonych drzwiach kuchni, gdzie dochodził mnie szum rozmów.

Słyszałaś te miny? skrzeczała Grażyna. Siedzi taka ważna.
„Mówi, że dziecko nie umie jeść”.

A co cię to obchodzi, smarkulo? Życia nie znasz!

Gdyby nie ty, Werka, ta twoja panna by dziś gnojówki nosiła, a nie marudziła w restauracjach.

Wysoka panna, pusta jak dzwon. Ani chłopa, ani rozumu, tylko się wymądrza.

Wstrzymałam oddech.

Serce łomotało mi w gardle, aż dźwięczało w uszach. Czekałam. Czekałam, że zaraz mama huknie pięścią w stół.

Że powie: „Zamknij się, Grażyna, nie waż się tak mówić o mojej córce”. Że po prostu wyjdzie z kuchni.

Ale usłyszałam tylko ciężkie westchnienie Bożeny i jej żałosny głos:
A daj spokój, Graża. Ciężka dziewucha, ciężka. Cała po ojcu, tam wszyscy tacy z charakterem.

Nie to co moja Julitka zadziorna, ale serce ma miękkie, otwarte.

A ta? Patrzy na nas, jak na śmieci. Aż mi się jeść nie chce przy niej.

A bo Werka ją rozpuściła! przytaknęła Grażyna. W samą porę by się przydał klaps na cztery litery.

A teraz co? Siedzi księżniczka i matkę lekceważy.

Taką pannę to bym już dawno wywaliła z domu, niech zobaczy jak świat wygląda.

Przycisnęłam czoło do framugi. Mama milczała.

Siedziała z tymi kobietami, piła herbatę (albo coś mocniejszego, patrząc po zapachu) i słuchała, jak jej własną córkę traktują jak śmiecia.

Nagle wyprostowałam się. Drzwi trzasnęły głośno, uderzając w ścianę.

Zaległa cisza.

Siedziały przy plastikowym stole zasypanym resztkami i pustymi opakowaniami.

Bożena w swoim połyskliwym stroju już rozdartym pod pachą, Grażyna z czerwoną, spoconą twarzą i mama…

Mama, która natychmiast skuliła się na krześle.

Czyli jestem pustą dziewuchą? mój głos był twardy jak stal.

A ty ciociu, masz złote serce?

Bożena przełknęła głośno i wytrzeszczyła oczy. Grażyna powoli wstała, zawisła nad stołem wielkim ciałem.

Podsłuchujesz, mała franca? warknęła. Co się gapisz?

Nie muszę podsłuchiwać, wy tak krzyczycie, że pół domu słyszy, weszłam do kuchni, patrząc ciotce prosto w oczy. Co, ciociu, mówiłaś, że ci przy mnie kęs w gardle staje?

A kiedy mama za ten kęs płaciła rachunek w restauracji, to już nie przeszkadzało? Nie zakrztusiłaś się?

Jesteś niewdzięczna! warknęła ciotka, aż poczerwieniała. My tu prosto z serca, a ty nosem kręcisz!

Mogłabym być twoją matką, a ty mi kawałkiem chleba wytykasz?

A zadław się tymi swoimi pieniędzmi!

Nie chodzi o pieniądze, a o twoje bezczelność! wybuchłam. Całe życie wisisz mamie na karku!

To mąż, to dzieci, to wymyślone choroby!

Mama haruje jak wół, żeby ci „biedaczko” opłacić turnus, a ty ją potem obgadujesz za plecami!

Twoja córka rozwydrzona pannica, co przeklina jak furman i traktuje cię jak ścierkę, a nauki tu mi udzielasz?

Twój syn rozbestwiony hipochondryk, któremu nie umiesz postawić granic!

Ciotka milczała, zszokowana.

Haniu! pisnęła mama, wstając. Przestań natychmiast! Wracaj do pokoju!

Nie, mamo, nie wrócę, spojrzałam jej w oczy, a w moich był tylko ból, tak głęboki, że mamę zatkało. Siedzisz tu i słuchasz, jak ta obca baba, co znamy dwa dni, wyzywa mnie od najgorszych. I milczysz?

Pozwalasz na to?

Grażyna ruszyła na mnie z pięściami.

No, koniec, zaraz cię nauczę szacunku do starszych…

Zamachnęła się. Nie zdążyłam się wystraszyć, tylko uskoczyłam ale cios nie doszedł. Bartek przechwycił dłoń Grażyny w locie.

Spróbuj mnie tylko ruszyć powiedział cicho. Ciociu Bożeno, pakujcie się. My wyjeżdżamy.

My?! wydarła się ciotka, tracąc kontrolę. Ja nigdzie nie jadę! Jeszcze dwa dni tutaj mamy!

Weroniko! Twoje dzieci zwariowały! Rzucają się na ludzi!

Wtedy mama w końcu zabrała głos. Podbiegła do mnie, złapała za ramiona, zaczęła mną trząść.

Po co zaczęłaś?! krzyczała roztrzęsiona, a łzy spływały jej po policzkach. Po co wyszłaś?! Siedziałabyś cicho!

Wszystko popsułaś! Przecież jesteśmy rodziną! Nie wstyd ci skandalu robić przy obcych?!

Ostrożnie zdjęłam jej ręce ze swoich barków. Coś we mnie pękło już na zawsze.

Nie, mamo, nie jest mi wstyd powiedziałam. Tobie powinno być za to, że im na to pozwalasz…

Odwróciłam się i wyszłam. Bartek poszedł za mną.

Pakowaliśmy się bez słowa. Za ścianą Bożena zawodziła, lamentując nad swoim losem, a Grażyna dorzucała od siebie, nazywając mnie i Bartka „gówniarzami”.

Julita, obudzona zamieszaniem, jęczała, że nie może spać.

Nie damy rady wyjechać teraz powiedział Bartek, zapinając torbę. Autobus jest dopiero o szóstej rano. Trzeba poczekać na dworcu.

Szczerze, wrzuciłam resztę rzeczy do worka. Wolę noc na dworcu, niż minutę więcej tutaj.

A mama?

Zamarłam z bluzką w ręce.

Mama już wybrała. Została tam, by tulić siostrę.

***

Z mamą od tamtej pory już nie rozmawiam, Bartek też nie nigdy jej nie wybaczyliśmy.

Weronika kilka razy dzwoniła, że jest gotowa nas wybaczyć, jeśli przeprosimy Bożenkę, ale zarówno ja, jak i Bartek, nie zamierzamy korzystać z takiej łaski. Dość tego.

Jeśli mamie odpowiada oglądanie wciąż w gębę siostrze niech sobie żyje, jak lubi. A nam bez nachalnej rodziny żyje się znacznie lepiej.