Kogo znasz naprawdę?

Dziadku, ej! nieśmiało szarpał za rękę garbaty mężczyzna w długim, za dużym płaszczu, mały Szymon, drapiąc się po ustach.

Jan Trojankowski rzucił krzywym spojrzeniem na wnuka, napinając na szyi szalik w kratę czerwony z czarnym, długi, wełniany, z frędzlami.

Te frędzle zawsze wpadały w twarz Szymonowi, gdy dziadek nachylał się i coś mu szepnął.

Teraz jedwabne nitki podrażniły czerwone, zimą przemarznięte policzki chłopca.

Szymon zmarszczył brwi, pocierał policzki palcami i znów patrzył na Jana z tęsknotą w oczach.

No! ryknął staruszek, prawie warcząc. Co to mam mówić? Powiedz JEST! Powiedz, co trzeba, dobra? spojrzał w oczy wnuka, w których błyszczały czerwone żyłki.

Ich spojrzenia były jak lustrzane odbicia jedno w drugim.

Jednak oczy Jana widziały więcej, nie chciały już płakać, płonęły surową dumą i nieposłuszeństwem; oczy małego Szymona widziały niewiele dom, przedszkole, czasem wypad do piwiarni u kolegów, jak tak nazywał przyjaciół. Te oczy płakały cicho, by nie wzbudzić gniewu.

Ej wyszeptał chłopiec.

JEST! wydał donośny okrzyk dziadek.

Ej, ej

Tak patrzyli na siebie, a śnieg padał nieprzerwanie, zasłaniając białą kołdrą dwóch bliskich, nie rozumiejących się ludzi, gdy nagle podeszła kobieta, Bogna Kowalska, kucharka w stołówce Wszyscy po żołądkach, rozświetlona migotliwymi lampkami girland.

Stary, to ty? wtrąciła Bogna, kaszląc głośno. Aż się patrzysz, jaki masz szalik, panie! Czerwony, jakby od Świętego Mikołaja!

To ja. Ten szalik mam od lat, po co się czepiasz? mruknął Jan, ustawiając się prosto i przyciskając nos do jej piersi.

Okej, już nie warcz. Co znowu podsunąłeś temu chłopcu? Czy twoja żona, Ludmiła, wciąż nie przychodzi?

Ludmiła wyjechała w delegację, wyjaśnił Jan, rozpruwając powietrze.

Która to delegacja? Och, Janek, jakaś przygoda cię dopadła! Czy ojciec się nie odezwał? zapytała Bogna, odgarniając ręką śnieg z czapki Szymona.

Przypomniałem sobie pierwszą noc babci, rzucił Jan, złośliwie. Dawno nie było go w domu. Musi się zajmować niepełnosprawnym. Sam ma dzieciaka zdrowego, normalnego. Rozumiesz, Szymonie? mruknął. Szymon wzruszył ramionami. Nie rozumiem. Może i tak lepiej.

Nie nam sądzić, co ma być, a co nie. Dlaczego się kłócicie? powiedziała Bogna, dmuchając w twarz Szymona. Z jej ubrań unosił się zapach zupy, kotletów i czegoś słodkiego, co chłopiec nie rozpoznawał, ale jego żołądek znowu zaskrzypiał.

Wiesz, w ogródku nie ma jedzenia, a ta młoda piękna, co się zwą Galia, odmawia, więc on gada ej, ej. Niech się nauczy mówić jest, a kupię bułkę. To moja ostatnia decyzja! zapowiedział Jan, marszcząc brwi.

Bogna przyglądała się mu chwilę, zacisnęła dłonie na biodrach i położyła rękę na cienkiej pleckach Jana, aż mężczyzna ledwo się utrzymał na nogach.

A to moje ostatnie słowo. Nie dam głodnemu dziecku cierpieć. Nie jest on niepełnosprawny, sam to mówił. Długo mu będzie, ale nadgoni. Dogonisz, Szymonie? skinęła.

Chłopiec wpatrywał się w nią, czując, jak w brzuchu coś się kurczy.

No to chodźmy do stołówki. Mam dziś wolne, Lusia mnie zastąpi. Nie będzie kłótni, każdy znajdzie miejsce przy kuchni! Za mną, biedacy! rozkazała, machając ręką, jakby prowadziła oddział żołnierzy.

Nie mamy czasu. Czas wracać do domu! odparł Jan, odciągając się.

Nie chciał wchodzić w cudze sprawy, nie był to moment.

Lepiej wrócić do mieszkania, wjechać z Szymonem na ósmy piętro, w windzie przyciskać przyciski i liczyć. Szymon próbował wyłowić rękę, krzyczeć, a Jan przeklinał, że wnuk wyrośnie nieporadny.

Szymon uciszał się, po chwili znów wymawiał ej, jakby niegłówny bohater.

Wyszli więc. Bogna patrzyła za nimi z żalem. Chciała się troszczyć o kogo? Nieważne. Ogrzać, nakarmić, pogłaskać. Nie Jana Trojankowskiego, to nie w jej smaku! A Szymona, tego nieśmiałego chłopca

Zima nie dawała za wygraną, Ludmiła przeskakiwała z jednej delegacji na drugą, dziadek wciąż woził Szymona do przedszkola, szarpał kapelusz, zapinał płaszczyk drżącymi rękami. I znów szli, czerwonym szalikiem migocząc, jak latarnie w burzliwej, zmęczonej Warszawie. A Bogna obserwowała ich przejścia.

Pewnego mroźnego dnia, kiedy sytuacja stała się nie do zniesienia, wciągnęła ich do swojej kuchni.

Mówię, nie jedziemy! Do domu, Szymonie! wykrzyknął Jan, podając rękę cioci, którą Szymon złapał.

Jednak wiedział, że dotarli do granicy. Dalej był mrok i rozpacz. Czy rozumie, czy nie wielkie pytanie. Szymon czasem szukał matki, wąchając jej płaszcz w przedpokoju, zakopywał się w nim. Dziadek budził się w nim, a chłopiec odpychał.

To twoja głupia miłość! jęknął Jan. Matki nie potrzebujesz! Teraz siedzi w restauracji, w kieliszku trzęsie, a ty tu się szczerzasz

Wspominając wszystkie wieczorne cierpienia, Jan zgodził się pożyczyć się do pracy Bogny.

No i super, Janek! Co tam w domu? A u mnie szarlotka! Jedziemy!

Stołówka Wszyscy po żołądkach była przepełniona. Tanie jedzenie, ale pożywne, jak w domu. Proste dania: rosół, gulasz, kasza gryczana po węgiersku, sałatka, kompot. Czasem podawano placki. Bogna, ucząc się od kolejnego kochanka, robiła wszystko, choć nie w garnku, ale smakowało tak, że krzyczało wow.

Smacznego, dzieci! wołała, gdy dziękowano.

Tak się działo. Gotowała, jakby podaje rodzinie dużej, z pulchnymi dziećmi i ciężkim mężem. Niech on pije wódkę, połączoną z wędzoną śledzią, dyskutuje o polityce, śpiewa piosenki. Niech! Ważne, że jest. Dzieci. Bogna zawsze marzyła o trójce. Płeć nieistotna, ważna była ciepła, karmiąca pierś, uśmiech bez zębów. Gotowała im kleiki, kompoty, zupy. Nie wyszło, jakby los chciał inaczej.

Dlaczego Bogna była sama, nigdy nikomu nie opowiadała. Żyła i tyle. Mało kto zna takie kobiety na matceziemi

Widzowie w patrzących na nich w holu mężczyzna, chłopiec i kucharka. Ktoś z stałych bywalców podszedł, pochylił się.

Tak witano gospodarza knajpy, pijących i łotrzyków, dziękując, że nie wypędza ich pan.

Bogna też przywitała. Niech jedzą. Najedzony człowiek to dobry człowiek.

Proszę, weźcie go, Szymona, tego głodnego! otworzyła drzwi do zaplecza pomieszczenia z dwoma stołami, łóżkiem i szafą. Co się wściecze? Zmarzło? A już podajemy zupę! Siadaj, Szymonie. Oto krzesło. Jak niedźwiedź, mały. Dla dziadka. A ja stoję jak koń pokazała pięść, a potem zniknęła za drzwiami.

Jan niechętnie rozebrał się, drżąc. Od kilku dni miał gorączkę, kruszyły go kości. Chciał leżeć w domu, pić herbatę z dżemem, jeść bułkę i spać. A tu Szymon

O tym, że z Szymonem coś nie tak, Ludmiła od razu poinformowała ojca po porodzie.

Zraniłaś go? zmarszczył brwi Jan. Nie zauważyłaś?

Nie chciałam go widzieć. Lepiej nie rodzić, teraz cierpię westchnęła Ludmiła.

Spokojnie! Przejdzie, wszystko będzie dobrze! Szymonie! krzyczał młody mężczyzna, pochylając się nad kołyską, w której przewracał się maleńki Szymon.

Mijały miesiące, a Ludmiła rozumiała, że nie rodziła dla siebie; jej słowa przejdzie, wszystko będzie dobrze nie spełniły się. Płakała, wspominała ojca.

Ludmiła? Co się stało? zapytał w słuchawce Jan.

Nie rozmawiali od półtora roku, po kłótni na urodzinach dziewczynki.

Wtedy wyrzucił ją z przyjęcia, twierdząc, że przeszkadza.

On odszedł do mieszkania po rodzicach. Żonę, matkę dziewczynki, pochowano dawno. Zniknęła w jednej chwili. Włożyła nowe buty na obcasie, poślizgnęła się.

Wieczorem mieli iść do teatru na Dziadka do lasu w Krakowie. Bilety wypadły przypadkiem, wielka radość! Ludmiła, z nową sukienką, czekała na taksówkę, ale przyjechała karetka i została w domu, patrząc, jak wynoszą matkę. Bilety musiała wyrzucić.

Od tamtej pory Jan nienawidził Dziadka do lasu, a Ludmiła nienawidziła ojca, który nie pozwolił jej wejść do Pałacu w Warszawie.

Ludmiła! Nie rozumiesz! Matka nie żyje! szepnął ojciec, trzymając krawat.

Ludmiła nie słuchała, serce jej było twarde. Nie kochała nikogo. Wierzyła, że Szymon musi spełniać normy. Bóle w brzuchu, krzyki, upadki wszystko to było jej winą, bo nie chciała go urodzić. Chłopiec walczył w jej wnętrzu, a ona krzyczała i upadła. Szymon przyszedł na podłogę, nie krzycząc

Teraz nigdy nie krzyczał, nawet w przedszkolu, kiedy inni grali w wojskowe i biegali po podwórku. Tylko szeptał niepewnie.

Kiedy Ludmiła w końcu uznała, że syn nie będzie jej dumą, całkowicie go odwróciła i starała się obarczyć dziadka winą.

Podczas jednych delegacji Jan zabierał wnuka do siebie. Rano odwoził go do przedszkola, wieczorem przyprowadzał do domu, mył, czesał, smażył jajka na dwoje. Jedli w ciszy, stukając widelcami. Jan wypijał kieliszek wódki, a w nim budził się nauczyciel.

Po umyciu naczyń siadali razem na kanapie, obejmował wnuka i razem oglądali Młodzież, odcinek po odcinku. Szymon znudził się obrazami, a Jan wytrwale wskazywał małym palcem, prosząc powtórzyć słowa.

Szymon próbował. Najpierw obserwował usta dziadka, dotykał je, potem sprawdzał własne i wydychał coś, co przypominało słowo. Mylił się, Jan złościł się, notes spadał na stół, a chłopiec zasypiał.

Czy Jan kochał chłopca? Nie wiedział. Może kochał, ale nie rozumiał, i nie wiedział, jak pomóc.

Dzieciaki, podajcie łyżkę! wpadła Bogna do pokoju, niosąc tacę pełną talerzy. Chłopiec odwrócił się i od razu zaczął płakać.

W kuchni Galia Egorzewna, mocno przyciskając usta, próbowała wlać łyżkę zupy do Szymona. Ból, chłopiec się wykręcał, a Galia złościła się.

Ale nagle Bogna podeszła, położyła stołek, usiadła i westchnęła. Jan zaczął jeść. Ciepło przeszło przez jego ciało, pachniało liśćmi laurowymi i ogórkami kiszonymi.

Znamy się już trzydzieści lat, co nie? zaczęła Bogna, zwracając się do Szymona. Wiesz, w życiu bywało różnie kłóciliśmy się, godzWtedy Jan po raz pierwszy usłyszał w sercu Szymona słowa: Kocham cię, dziadku, i oboje poczuli, że przetrwają każdą burzę.