Jeszcze mamy tu swoje sprawy… Babcia Walentyna z trudem otworzyła skrzypiącą furtkę, z wysiłkiem dotarła do drzwi, długo mocowała się ze starym, zardzewiałym zamkiem, weszła do swojego zimnego, nieogrzewanego domu i usiadła na stołku przy wygasłej kuchni kaflowej. W chacie pachniało niezamieszkanym domem. Nie było jej tylko trzy miesiące, a już pajęczyny obsiadły sufit, stary stołek jęczał przy każdym ruchu, a wiatr huczał w kominie – dom powitał ją z wyrzutem: gdzieś to była, gospodyni, komu mnie zostawiłaś?! Jak tu przezimujemy?! – Już, już mój kochany, poczekaj trochę, odpocznę… Zaraz napalę w piecu, ogrzejemy się… Jeszcze rok temu babcia Walentyna żywo krzątała się po starej chacie: wybielić ściany, coś odmalować, przynieść wodę. Jej drobna, zwinna postać schylała się przed ikonami, rządziła przy kuchni, uwijała się w sadzie, wszystko sadziła, pieliła, podlewała. I dom cieszył się razem z gospodynią: deski skrzypiały pod jej żywymi krokami, drzwi i okna szeroko się otwierały na dotyk spracowanych, drobnych dłoni, piec pilnie piekł drożdżowe placki. Dobrze im było razem: babci Wali i jej starej chacie. Wcześnie pochowała męża. Wychowała troje dzieci, wszystkich wykształciła, postawiła na nogi. Jeden syn – kapitan dalekomorskiej żeglugi, drugi – wojskowy, pułkownik, obaj żyją daleko, rzadko wpadają w odwiedziny. Tylko najmłodsza córka, Tamara, została na wsi, jest główną agronomką i całymi dniami znika w pracy; wpadnie do matki w niedzielę, zje szarlotkę i znów tydzień się nie widzą. Pocieszeniem – wnuczka Sylwia. To właściwie u babci wyrosła. A jaka wyrosła! Piękność! Oczy wielkie, stalowoszare, włosy złociste i gęste, aż lśnią. Zwiąże włosy w koński ogon – a i tak spływają falą na ramiona, aż okoliczni chłopcy nie mogą oderwać wzroku. Sylwii figura idealna, a skąd u dziewczyny z prowincji taka postawa i uroda? Babcia Walentyna za młodu była ładna, ale gdyby postawić jej zdjęcie obok Sylwii – to jak pastuszka i królowa. No i mądra dziewczyna. Skończyła ekonomię na uniwersytecie w Poznaniu, wróciła do rodzinnej wsi, ekonomistka w agroprzedsiębiorstwie. Wyszła za mąż za miejscowego weterynarza, dostali z programu dla młodych rodzin nowy dom. A jaki to dom! Porządny, solidny, cały z cegły. Kiedyś taki dom to była willa, nie dom. Tylko babcia miała wokół chaty ogród i kwitnący sad, a u wnuczki za domem póki co trzy kwiatki na krzyż. Do grzebania w ziemi Sylwia nie miała serca, chociaż była z rodziny wiejskiej – babcia chroniła ją od najmłodszych lat przed przeciągami i ciężką, fizyczną robotą. Potem urodził się synek, Wacek. W ogrodzie nie było już komu pracować. I Sylwia zaczęła namawiać babcię do siebie: chodź, zamieszkasz u mnie – ciepło, wygodnie, nie trzeba palić w piecu! A babcia Walentyna zaczęła podupadać na zdrowiu, stuknęła jej osiemdziesiątka – jakby to była wyznaczona data. Ledwo już wtedy chodziła, więc dała się uprosić. Pomieszkała trochę u wnuczki. A potem usłyszała: – Babciu kochana, jak ja cię kocham – wiesz przecież! Ale czemu tylko siedzisz? Całe życie byłaś taka zaradna, a ja tu planuję gospodarstwo, pomocy czekam… – Dziecko drogie, już nie mam siły… Nogi nie te, starość mnie dopadła… – Hm… Jak tylko do mnie przyjechałaś, od razu stara… I babcia nie spełniła oczekiwań – wróciła do swojej starej chaty. Tak się tym przejęła, że całkiem opadła z sił – kończyły się jej już lata, przestała chodzić, dźwigać, a droga do ulubionego kościółka – nieosiągalna. Ks. Borowicz sam przyszedł do swojej stałej parafianki, dawniej najgorliwszej opiekunki starego kościoła. Babcia Walentyna pisała właśnie miesięczne listy do synów. W chacie zimnawo, na niej najcieplejszy sweter, a i tak wyblakły, chustka trochę przybrudzona, na nogach stare, sprane kapcie – i to na niej, która zawsze była sumienna i pedantyczna. Ks. Borowicz westchnął: trzeba babci pomóc. Kogo poprosić? Może Annę? Mieszka blisko, silna, ze dwadzieścia lat młodsza od babci Wali. Rozpakował tobołek: chleb, pierniki, pół jeszcze ciepłego placka z kapustą (od pani Aleksandry, jego żony). Podwinął rękawy sutanny i wygarnął popiół z pieca, przyniósł naraz długą naręcz drewna, rozpalił ogień, wstawił na piec wielki, czarny czajnik z wodą. – Synku mój! Ach, to znaczy… księże nasz kochany! Pomóż mi z adresami na kopertach. Bo jak ja tymi kurzymi łapkami napiszę, to może nie dojść! Ks. Borowicz zapisał adresy, rzucił okiem na kartki z koślawym pismem. Uderzyły go wielkie, drżące litery: „A żyje mi się bardzo dobrze, kochany synku! Wszystko mam, dzięki Bogu!” Tylko że te kartki były w plamach jak od rozmazanych liter – i to chyba były łzy. Anna przejęła opiekę nad babcią, ksiądz regularnie ją spowiadał i przynosił Komunię, a na większe uroczystości mąż Anny, wujek Piotr – stary marynarz, zawoził ją do kościoła motocyklem. Życie powoli wracało do normy. Wnuczka już się nie pokazywała, aż w końcu poważnie zachorowała. Długo myślała, że to przez żołądek – a okazało się: nowotwór płuc. W pół roku Sylwia całkiem zgasła. Jej mąż nie mógł sobie poradzić – zaczął codziennie pić na cmentarzu przy jej grobie. Czteroletni Wacek został bez opieki – głodny, zaniedbany, brudny. Wzięła go Tamara, ale dla niej też zabrakło czasu – szykowano więc chłopca do domu dziecka, choć był to dobry internat: energiczna dyrektorka, dobre jedzenie, w weekendy można było zabierać dzieci do domu. Nie to samo co wychowanie domowe, ale Tamara nie miała wyboru – praca do późna, a do emerytury jeszcze daleko. I wtedy do córki przyjechała w koszu starego „Junaka” babcia Walentyna, przywieziona przez sąsiada, wujka Piotra, prawdziwego wilka morskiego – w pasiaku, z kotwicami i syrenami na ramionach – dwie figury, nie do ruszenia. Babcia Walentyna powiedziała krótko: – Wacek będzie ze mną. – Mamo, Ty ledwo chodzisz! Jak sobie poradzisz z dzieckiem? Gotować, prać trzeba! – Dopóki żyję, Wacka do internatu nie oddam – odrzekła krótko babcia. Tamara, zaskoczona stanowczością łagodnej matki, pocichutku spakowała wnuczka. Wujek Piotr podrzucił ich do chaty, pomógł dostać się do środka. Sąsiedzi komentowali: – Dobra z niej babka, tylko chyba na starość rozum postradała – sama ledwo się rusza, a dzieciaka sobie wzięła… Toż to nie szczeniak! Opieka potrzebna… A Tamara na to pozwala! Po niedzielnej Mszy ksiądz Borowicz szedł do babci z obawą, czy nie będzie trzeba biednego, głodnego Wacka zabrać od tej starej kobiety? W środku było ciepło, piec gorący, Wacek czysty, zasłuchany w bajkę o Bolku i Lolku z adaptera, a schorowana babcia fruwała po izbie: smarowała blachę pierzem, wyrabiała ciasto, wbijała jajka w ser. Jej stare nogi zasuwają tak, jak kiedyś przed chorobą. – Księże kochany! A ja tu… serniczki piekę… Zaraz będą jeszcze gorące dla pani Aleksandry i Kuby do domu! Ks. Borowicz wrócił do domu, jeszcze pod wrażeniem sceny. Opowiedział wszystko żonie. Aleksandra przez chwilę pomyślała, po czym wyjęła z biblioteczki grubą niebieską teczkę i odczytała: „Stara Egorowna przeżyła długi wiek. Wszystko przeminęło. Wszystkie marzenia, uczucia, nadzieje – śpią pod śnieżnobiałym kopcem. Pora, pora tam, gdzie już nie ma bólu, smutku ni westchnienia… Któregoś lutowego wieczora Egorowna długo się modliła przed ikonami, potem położyła się spać i powiedziała rodzinie: ‘Wołajcie księdza – będę umierać’. Twarz jej stała się biała jak śnieg za oknem. Rodzina sprowadziła księdza, Egorowna się wyspowiadała, przyjęła Komunię, dzień cały nie jadła ni piła, tylko słabe tchnienie świadczyło, że dusza jeszcze w niej została. Nagle – skrzypnęły drzwi: zmarznięte powietrze, płacz niemowlęcia. – Cicho, babcia umiera. – Dziecko się nie da uciszyć, ja dopiero z porodówki wróciłam, mała nie rozumie, że nie wolno płakać… Wnuczka Egorowny, Ania, z noworodkiem – zostali sami w domu. Mleko jeszcze nie przyszło, Ania osłabiona. Maleństwo płacze z głodu. Egorowna podniosła głowę, rozejrzała się bystrym wzrokiem, z trudem wstała, szukała boso butów. Kiedy rodzina wróciła, Egorowna nie tylko była żywa, ale nawet ożywiona – snuła się po pokoju, kołysząc spokojnego malucha, gdy wnuczka odpoczywała na wersalce”. Aleksandra zamknęła dziennik, uśmiechnęła się do męża i powiedziała: „Moja prababcia, Wiera Egorowna, pokochała mnie i tak naprawdę nie pozwoliła sobie umrzeć. Czyli cytując starą piosenkę: ‘A pomierać to nam jeszcze za wcześnie – jeszcze mamy tu swoje sprawy!’ Przeżyła jeszcze dziesięć lat, pomagając mojej mamie – a Twojej teściowej, Anastasii – wychować mnie, swoją najukochańszą prawnuczkę.” I ksiądz Borowicz uśmiechnął się do żony w odpowiedzi.

W domu zawsze znajdzie się jeszcze coś do zrobienia

Babcia Wiesia z trudem otwiera furtkę, powoli kolebie się do drzwi, długo mocuje się z zardzewiałym zamkiem, w końcu wchodzi do swojego starego, nieogrzewanego domu i siada na stołku przy zimnym piecu kaflowym.

W izbie pachnie pustką i starością.

Była nieobecna ledwie trzy miesiące, a już pajęczyny zdobią sufity, stary stołek jęczy żałośnie, wiatr huczy w kominie dom wita ją z wyrzutem: gdzieś ty była, gospodyni? Na kogo mnie zostawiłaś?! Jak my tu przez zimę przeżyjemy?!

Już, już mój kochany, daj mi chwilkę, odpocznę… zaraz rozpalę i ogrzejemy się

Jeszcze rok temu babcia Wiesia śmigała po starej chałupie jak młódka: tu wybieli, tam podmaluje, przyniesie wody, co trzeba naprawi. Jej drobna, zwinna sylwetka raz to kłaniała się przed ołtarzem domowym, raz krzątała się przy piecu, raz znikała w ogrodzie, zdążając wszystko posadzić, odchwaścić i podlać.

I dom cieszył się razem z nią; podłogi wesoło skrzypiały pod jej lekkimi krokami, drzwi i okna otwierały się z wdzięcznością na dotyk jej zniszczonych, pracowitych dłoni, piec piekł wspaniałe drożdżowe placki. Było im razem dobrze: Wiesi i jej starej chacie.

Wcześnie pochowała męża, trójkę dzieci wychowała, wykształciła, na ludzi wyprowadziła: jeden syn marynarz dalekomorski, drugi wojskowy pułkownik, obaj daleko żyją, rzadko w rodzinne strony zaglądają.

Tylko najmłodsza córka, Bożena, została we wsi jako główna agronomka, całe dnie w pracy spędza, do matki wpadnie tylko w niedzielę, nakarmi pierogami i znowu tydzień jej nie ma.

Pociechą dla babci jest wnuczka Zosia właściwie u babci się wychowała.

A jakież z niej urosło dziewczę! Śliczna! Oczy duże, stalowe, włosy aż do pasa, koloru dojrzałego zboża, faliste, ciężkie, błyszczące światło z nich aż bije.

Zrobi kitkę kosmyki wysypią się na ramiona, a miejscowym chłopakom mowę odbiera. Otwierali usta z podziwu tak właśnie. Figura zgrabna, a skąd wiejskiej dziewczynie taka uroda, taka postawa?

Babcia Wiesia w młodości też była ładna, ale jak porównać stare zdjęcie z Zosynym pasterka i królowa

I do tego mądra. Skończyła studia rolnicze w Lublinie, wróciła do rodzinnej wsi jako księgowa. Wyszła za mąż za weterynarza, dostali w ramach programu dla młodych rodzin nowy dom.

A cóż to jest za dom! Porządny, z cegły jak na te czasy prawdziwa willa.

Tylko ogród przy babcinej chałupie zawsze kwitł wszystko rosło, wszystko żyło. U Zosi dopiero dwa kwiatki przed domem, nawet krzewy nie zdążyły się ukorzenić no i do pielęgnacji roślin Zosia, mówiąc szczerze, nie miała serca.

Mimo że wiejska dziewczyna, delikatna była, od wiatru i trudnej pracy ręcznej babcia zawsze ją chroniła.

Przyszedł na świat syn Wacuś. I z ogrodem na razie koniec.

Zosia coraz częściej namawiała babcię: Przeprowadzaj się do mnie dom duży, wygodny, nie trzeba się mordować z piecem.

Babcia Wiesia zaczęła podupadać na zdrowiu, skończyła już osiemdziesiąt lat, a jakby choroba czyhała na okrągłą liczbę nogi odmówiły posłuszeństwa, lekkie stopy przestały się nieść. Dała się babcia namówić.

Pomieszkała u Zosi parę miesięcy, aż pewnego dnia usłyszała od wnuczki:

Babciu, kocham cię wiesz o tym! Tylko czemu siedzisz bezczynnie? Przecież całe życie byłaś w ruchu, a tu się rozsiadłaś Planuję hodowlę prowadzić, liczyłam na twoją pomoc…

Dziecko, nie daję już rady nogi nie chcą mnie nieść za stara jestem

Ech Jak przyjechałaś do mnie zaraz się taka stara zrobiłaś…

I tak babcia Wiesia, nie spełniwszy oczekiwań, wróciła do swojego starego domu.

Ze zmartwienia, że nie pomogła ukochanej wnuczce, Wiesia całkiem opadła z sił.

Nogi powłóczyły po podłodze ciężko, od łóżka do stołu droga ciężka, a do ukochanego kościółka nie do przebycia.

Proboszcz, ksiądz Jan, odwiedził swoją wierną parafiankę, kiedyś najaktywniejszą wolontariuszkę parafii. Rozejrzał się czujnie.

Babcia Wiesia przy stole pochylona, pisze swoje comiesięczne listy do synów.

W izbie chłodno: piec ledwo żarzy, podłoga lodowata, na babci stara, nieco przybrudzona, gruba bluza, chustka na głowie to u niej, zawsze takiej schludnej! Na nogach znoszone kapcie.

Ksiądz westchnął: babcia potrzebuje opieki. Może Zofia? Mieszka niedaleko, jest na pewno dwadzieścia lat młodsza od Wiesi.

Wyciągnął chleb, pierniki, połowę jeszcze ciepłego placka z łososiem (serdeczności od gospodyni, pani Aleksandry).

Zakasał rękawy, wysypał popiół z pieca, trzy razy naniósł drewno, poukładał w kącie. Rozpalił ogień, przyniósł wody, nastawił na piecu duży dzbanek na herbatę.

Synku kochany! To znaczy księże proboszczu, pomóż mi z adresami na kopertach, bo jak swoim bazgraniem napiszę nic nie dojdzie!

Ksiądz Jan usiadł, napisał adresy, rzucił okiem na piśmienne, przekreślone linijki. Rzuciło się w oczy dużą, niepewną ręką: U mnie bardzo dobrze, kochany synku. Mam wszystko, Bogu dzięki!

Tylko te kartki o dobrym życiu babci Wiesi całe poplamione rozmazanym tuszem i, chyba, słonymi łzami

Zofia wzięła starszą pod opiekę, ksiądz starał się spowiadać ją i udzielać komunii, a w święta mąż Zofii, pan Henio, dawny marynarz, przywoził ją motorem do kościoła. Powoli życie zaczęło się układać.

Wnuczka zniknęła z oczu, aż zachorowała ciężko. Miała długo problemy żołądkowe, zrzucała wszystko na żołądek.

Okazało się, że to rak płuc. Skąd ta choroba się wzięła kto zgadnie. W pół roku Zosia zgasła.

Jej mąż niemal zamieszkał przy jej grobie: kupował butelkę, pił, spał wprost na cmentarzu, budził się i szedł po więcej. Czteroletni Wacuś został zupełnie sam zaniedbany, głodny.

Wzięła go do siebie Bożena, ale przez swoją wieczną pracę, nie miała czasu się wnukiem zająć. I zaczęto szykować Wacka do domu dziecka w powiecie.

Dom dziecka był niezły porządny dyrektor, pełne wyżywienie, na weekendy można dzieci zabierać.

Nie to samo, co domowe wychowanie, ale Bożenie nic innego nie pozostało do emerytury jeszcze daleko, praca wzywa.

I wtedy w bocznej przyczepie starego Jawa przyjechała do córki babcia Wiesia. Za kierownicą siedział sąsiad, pan Henio gruby, w pasiaku, z kotwicami na rękach. Oboje prezentowali się bojowo.

Babcia krótko:

Ja Wacka do siebie wezmę.

Mamo, ty ledwo chodzisz! Jak sobie z nim poradzisz? Trzeba mu uprać, ugotować!

Dopóki żyję, Wacka do domu dziecka nie oddam odrzekła babcia stanowczo.

Zaskoczona siłą zwykle łagodnej matki, Bożena zamilkła, zaczęła pakować rzeczy wnuka.

Henio zawiózł babcię z wnukiem do chałupy, wprowadził ich niemal na rękach. Sąsiedzi narzekali:

Porządna kobietka, dobra babka, ale na stare lata chyba już nie wie, co robi: sama ledwo chodzi, a tu jeszcze dzieciaka wzięła To nie kotek do przytulenia Dziecka trzeba pilnować Gdzie Bożenka patrzy?!

Po niedzielnej mszy ksiądz Jan przyszedł do babci Wiesi z niepokojem: czy nie musi odebrać głodnego, zaniedbanego Wacka biednej, słabej staruszce?

W izbie cieplutko, piec huczy, Wacuś czysty, najedzony, słucha bajki O Jasiu i Małgosi ze starego gramofonu.

A babcia, zamiast się ledwie ruszać, zwinna jak dawniej: smaruje blachę, zagniata ciasto, wbija jajka do twarogu nogi jakby odrosły, chodzą żywo i sprawnie.

Księże proboszczu! Ja tu drożdżówki piekę Chwilkę jeszcze, zaniosę do pani Aleksandry i Kubusia na gorąco

Ksiądz Jan wraca do domu zadziwiony, opowiada Aleksandrze, co zobaczył.

Aleksandra zamyśla się, wyciąga z półki stary niebieski zeszyt, przewraca kartki i czyta:

Stara Jagoda dożyła sędziwego wieku. Wszystko przeminęło marzenia, uczucia, nadzieje wszystko śpi pod białym, cichym śniegiem. Już czas czas tam, gdzie nie ma bólu, smutku ani westchnienia Pewnego burzliwego, lutowego wieczoru, Jagoda długo modliła się przy ikonach, potem położyła się i rzekła do domowników: Zawołajcie księdza pora umierać.

Twarz jej stała się biała jak śnieg za oknami.

Domownicy sprowadzili księdza, Jagoda się wyspowiadała, przyjęła komunię przez dobę leżała bez jedzenia i picia, tylko lekkie tchnienie zdradzało, że jeszcze żyje.

Drzwi się otworzyły: powiew zimna, płacz niemowlęcia.

Cicho, cicho, babcia umiera.

Malucha nie uciszę, ledwo się urodził i nie wie, że płakać nie wolno…

Wnuczka starej Jagody, Kinga, wróciła właśnie z noworodkiem. Wszyscy byli w pracy, zostawili chorą babcię i młodą matkę a Kinga jeszcze nie miała pokarmu, sama słaba, a dziecko wrzasnęło, przeszkadzając babci w umieraniu.

Jagoda uniosła głowę, niewidzące oczy nagle się rozjaśniły. Ledwo podniosła się z łóżka, bosymi stopami szukała kapci.

Gdy domownicy wrócili, licząc, że zastaną już śmierć babci, zobaczyli: Jagoda nie tylko nie umarła, ale wręcz ożyła, chodzi po izbie, kołysze zadowolone dziecko, a zmęczona wnuczka śpi na kanapie.

Aleksandra zamyka zeszyt, spogląda na męża, uśmiecha się i mówi:

Moja prababcia, Weronika Jagoda, ukochała mnie bardzo i nie mogła sobie pozwolić umrzeć. Powiedziała, jak w piosence: A pomierać nam za wcześnie jeszcze mamy w domu robotę!

Przeżyła potem jeszcze dziesięć lat, pomagając mamie, a twojej teściowej, Anastazji Cegielskiej, wychowywać mnie, swoją ukochaną prawnuczkę.

Ksiądz Jan uśmiecha się do swojej żony.